Қылмыстың субъективтік жағы

1. 1. Қылмыстың субъективтік жағының түсінігі және
оньң маңызы.
1. 2. Кінә туралы түсінік және оның нысандары.
1. 3. Қасақаналық және оның түрлері.
1. 4. Абайсыздықтың түсінігі және оның түрлері.
1. 5. Кінәнің екі нысанымен жасалынған қылмыс.
1. 6. Қылмыстың себебі мен мақсаты.
1. 7. Қылмыс жасаушы тұлғаның сезім күйі.
1. 8. Қате және оның қылмыстық . құқықтық
мағынасы.
1.1. Қылмыстық субъективтік жағының түсінігі және оның маңызы.
Егер қылмыстың объективті жағы - қылмыстың сыртқы сипаты болса (қоғамдық қауіпті әрекет немесе әрекетсіздік, қоғамдық қауіпті салдар, себепті байланыс, қылмыс жасау орны, уақыты, тәсілі, жағдайы, қаруы мен құралдары), субъективті жағы оның ішкі (объективті жаққа қатыстылығынан) сипаты. Бұл қылмыскердің өзі жасаған қылмысқа ішкі, яғни кінәмен, ниетпен және мақсатпен сипатталатын адамның қылмыс жасау кезіндегі психикалық қатынасы. Қылмыстың субъективті жағын құрайтын белгілерге, аталып өткендей, қылмыстық кінәсі, себебі мен мақсаты, сонымен қатар, қылмыс жасау кезіндегі тұлғаның сезім күйі жатады. Бұл белгілердің әр түрлі мазмұнына қарамастан олар субъективті жағын құрайтын бір топқа бірігеді, себебі олардың барлығы қылмыс жасаушы тұлғаның психикасында болатын процестерді сипаттайды.
Психика адам өмірінің ішкі мазмұнын, оның ойын, сезімдерін, ниетін, еркін білдіреді. Психикалық процестер, әдетте, интеллектуалдық, сезімдік және еркіне қарай болып бөлінеді. Сөйте тұра мұндай бөліну шартты түрде ғана екенін, мұндай процестер жекелеп (әрқайсысы өз бетімен) өмір сүрмейтіндігін ескеру керек. Тек бірлікпен, интеллект (таным), сезім мен еріктің тығыз бірлігімен ғана адамның психикасының түрі, қылмыстық, тұтас алғанда, субъективті жағы сияқты, оны құрастырушы белгілердің де мағынасы мен мазмұнын анықтау үшін, психиканы қүрастырушы элементтерге көңіл аудару пайдалы ғана емес, қажет те.
Қылмыстың субъективті жағын қүрайтын белгілердің эрқайсысы қылмыстың психикалық мазмүнын сипаттайды, бірақ әрқайсысы өзінше сипаттайды. Мысалы, кінэ - бүл түлғаның өзі жасаған қоғамдық қауіпті іс-эрекетіне (эрекетіне немесе эрекетсіздігіне) және оңың қасақаналық немесе абайсыздық нысанындағы салдарына психикалық қатынасы. Кінә -қылмыстың субъективті жағының, тіпті оны толық қамтымаса да, негізгі белгісі. Қасақана сияқты, абайсыз кінәні де құрастыру кезінде заң шығарушы психиканың екі интеллектуалдық және еркіне қарай элементтерін пайдаланады. Қасақаналық пен абайсыздықтық қылмыстық-құқықтық сипаты үшін психикалық процестердің сезімдік мазмұны есепке алынбайды. Керісінше, әрекеттің қоздырушы себебі және субъективті жағының белгісі болғандықтан, қылмыстық сылтауында қылмыс жасаушы тұлғаның психикасында болып жатқан, көбінесе, сезім процестерінің таңбасы болады. Жеке жағдайларда қылмыс жасаушы тұлғаның сезімінің күйі (мысалы, аффект күйінде болуы, яғни аяқ астынан пайда болған жан күйзелісі), дербес қылмыстық-құқылық мағынаға ие болады (ҚР ҚК-нің 98-бабы), қылмыстың мақсаты, кінә сияқты, интеллектуалдық және еркіне қарай мазмұнымен шектеледі.
Кінә - қылмыстың субъективті жағының міндетті белгісі. Кінә болмаған күнде қылмыстық құрамы да болмайды және болуы да мүмкін емес. Бұл субъективті жақтың қылмыстық істі қылмысты емес істен ажыратып, бөліп отыратын негізгі белгісі. Заң шығарушының кінәға маңызды мағына беретіндігі соншалық, тіпті кінәлі жауаптылық қылмыстық Кодекстің қағидасына дейін көтерген. ҚР ҚК-нің 19-бабының 1-бөліміне сәйкес адам соларға қатысты өз кінәсі анықталған қоғамдық қауіпті әрекеті (іс-әрекеті немесе әрекетсіздігі) және пайда болған қоғамдық қауіпті зардаптар үшін ғана қылмыстық жауапқа тартылуға тиіс. Осы баптың 2-бөлімінде объективті айыптауға, яғни кінәсіз зиян келтіргені үшін қылмыстық жауаптылық қолданылмайтыны атап көрсетіледі.
Кінәлік жауаптылық қағидасы - заңгерлердің ойлап шығарғаны емес, бұл - адам қылығын заңды және әлеуметтік адамгершілік тұрғыдан дұрыс бағалаудың қарапайым шарты. Көрнекті Кеңес психологі С.Л. Рубинштейн атап өткеніндей, "жалған, абстрактілі "объективизмге" қарама-қарсы айтылатыны: қылықты бағалау кезінде өзінше орын алғанының түгел барлығына емес сол объективті түрде өзінше орын алғанның ішінен қайсысы алдын-ала ескерілуі мүмкін еді - тек соған сүйену керек"./1/
Осыған байланысты, қылмыстық құқық теориясы мен құқықтық тәжірибе, қылмыстық жауаптылықтың тұлғаның жасайтын қоғамдық қауіпті іс-әрекетіне (әрекеті немесе әрекетсіздігіне) және оның салдарынан психикалық қатынасын (қасақаналық немесе абайсыздық күйінде) ескерумен ғана шектелмейтініне сүйенеді. Жасалған қылмыстың кез келген жағдайы (әсіресе ауырлататын) соттың оларға байланысты кінәлі қатынасын, яғни қасақаналық немесе абайсыздық түріндегі психикалық қатыйасын, анықтауынан кейін ғана айыпқа жүктеле алады (заң шығарушының бұл жағдайларды қылмыстық құқықтық нормаларда құрастыру ерекшеліктеріне байланысты).
Қылмыстық мақсаты, себебі мен қылмыс жасау кезіндегі тұлғаның сезім күйінің кінәдан айырмашылығы - олар қылмыс құрамының қажетті белгілері болып табылмайды. Заң шығарушы оларды барлық емес, тек кейбір қылмыстардың ғана құрамының белгілерінің қатарына қосады және бұл жағдайларды оларда қылмыстық жауаптылықтың негізіне айналады. Қылмыс құрамының белгілері болмаған күнде де олар жеңілдетуші не ауырлатушы жағдай ретінде, жазаның тағайындалуына айтарлықтай ықпал жасайды. Тіпті, бұл белгілердің қылмыстық жауаптылық пен жаза үшін жеке мағынасы болмаған жағдайда да, олардың қылмысты анықтаудағы, қасақана кінә мен абайсыздықты ажыратудағы мағынасының маңыздылығы сирек емес. Сондықтанда қылмыстық құқық кінәлі жауаптылық қағидасымен ғана шектеліп қоймайды, бірақ субъективті жүктеу көзқарасын ұстайды. Оның мағынасына көшсек, қылмыс жасаған тұлғаның қылмысты жауаптылығы мен оны жазалау мәселесін шешер кезде тұлғаның өзі жасаған қоғамдық қауіпті іс-әрекеті (әрекеті мен әрекетсіздігі) мен оның салдарына кінәлі қатынасы ғана есепке алынбай, қылмыстың субъективті жағының басқа элементтері де, яғни қылмыстың себебі мен мақсаты, тұлғаның қылмыс жасау кезіндегі сезімінің күйі де ескеріледі. Тергеу мен сот үшін анықтау және дәлелдеу жүмыстары кезінде қылмыс құрамының барлық элементтерінің ішіндегі ең күрделісі - дэл осы субъективті жағы болып табылады. Бұл түсінікті де, себебі қылмыс жасаушының ойына, ниетіне, тілегіне, сезіміне жол табу,
қылмыстық объективті жағын анықтаудан анағұрлым қиындау. "ішінде не барын кім білсін" деген бекер емес шығар. Сондықтанда, тұлғаның өзі жасаған қоғамдық қауіпті іс-әрекеті мен оның салдарына психикалық
ӘДЕБИЕТ ТІЗІМІ
1. Курс советского уголовного права. Л., 1968, т. 1-5.
2. Комментарий к Уголовному кодексу Республики Казахстан / Отв.
редактор: Чл. - корр. АЕН РК, д.ю.н., профессор Борчашвили
И.Ш., к.ю.н., доцент Рахимжанова Г.К. - Караганда, РГК ПО
Полиграфия, 1999.
3. Комментарий к изменениям и дополнениям в Уголовный кодекс
РК/ Отв. редактор: Чл. - корр. АЕН. РК, д.ю.н., профессор
Борчашвили И.Ш. - Караганда, 2000 г.
4. Комментарий к изменениям и дополнениям в Уголовный кодекс
Республики Казахстан и Уголовно - исполнительный кодекс
Республики Казахстан / Под ред. И.Ш. Борчашвили, М.М.
Оразалиева - Караганда: Кар. ЮИ МВД РК им Б. Бейсенова, 2003.
5. Правила судебно - медицинской оценки тяжести вреда здоровью.
Приказ № 240 от 4 мая 1998 г. // Бюллетень Следственного
департамента МВД РК. Астана. 1998 г. № 2.
6. Сборник Постановлений Пленума Верховного суда Республики
Казахстан (1992 - 2002). - Алматы, 2002.
        
        ҚЫЛМЫСТЫҢ СУБЪЕКТИВТІК ЖАҒЫ.
1. 1. Қылмыстың субъективтік жағының түсінігі және
оньң маңызы.
1. 2. Кінә ... ... және оның ... 3. ... және оның түрлері.
1. 4. Абайсыздықтың түсінігі және оның түрлері.
1. 5. Кінәнің екі нысанымен жасалынған ... 6. ... ... мен мақсаты.
1. 7. Қылмыс жасаушы тұлғаның сезім күйі.
1. 8. Қате және оның ... - ... ... ... ... ... және оның маңызы.
Егер қылмыстың объективті жағы - қылмыстың сыртқы сипаты ... ... ... ... әрекетсіздік, қоғамдық қауіпті салдар,
себепті байланыс, қылмыс жасау орны, уақыты, тәсілі, жағдайы, ... ... ... жағы оның ішкі ... жаққа қатыстылығынан)
сипаты. Бұл қылмыскердің өзі жасаған ... ... яғни ... ... мақсатпен сипатталатын адамның қылмыс ... ... ... ... ... ... құрайтын белгілерге, аталып өткендей,
қылмыстық кінәсі, себебі мен мақсаты, ... ... ... ... ... ... күйі ... Бұл белгілердің әр түрлі мазмұнына қарамастан
олар субъективті жағын құрайтын бір ... ... ... ... ... жасаушы тұлғаның психикасында болатын процестерді сипаттайды.
Психика адам өмірінің ішкі мазмұнын, оның ... ... ... білдіреді. Психикалық процестер, әдетте, интеллектуалдық, сезімдік
және еркіне қарай болып бөлінеді. ... тұра ... ... ... ... ... ... процестер жекелеп (әрқайсысы өз ... ... ... ... Тек бірлікпен, интеллект (таным), сезім мен
еріктің тығыз бірлігімен ғана адамның психикасының ... ... ... субъективті жағы сияқты, оны құрастырушы белгілердің де мағынасы
мен мазмұнын анықтау үшін, психиканы қүрастырушы элементтерге ... ... ғана ... ... те.
Қылмыстың субъективті жағын қүрайтын белгілердің эрқайсысы ... ... ... ... әрқайсысы өзінше сипаттайды. Мысалы,
кінэ - бүл түлғаның өзі жасаған қоғамдық қауіпті іс-эрекетіне (эрекетіне
немесе ... және оңың ... ... ... нысанындағы
салдарына психикалық қатынасы. Кінә -қылмыстың субъективті жағының, тіпті
оны толық қамтымаса да, ... ... ... сияқты, абайсыз
кінәні де ... ... заң ... ... ... және ... қарай элементтерін пайдаланады. Қасақаналық пен
абайсыздықтық қылмыстық-құқықтық сипаты үшін психикалық ... ... ... ... Керісінше, әрекеттің қоздырушы себебі
және субъективті жағының белгісі ... ... ... ... ... психикасында болып жатқан, көбінесе, сезім процестерінің
таңбасы болады. Жеке жағдайларда қылмыс жасаушы тұлғаның ... ... ... күйінде болуы, яғни аяқ астынан ... ... ... ... ... ... ие болады (ҚР ҚК-нің 98-
бабы), қылмыстың ... кінә ... ... және ... қарай
мазмұнымен шектеледі.
Кінә - қылмыстың субъективті жағының міндетті белгісі. Кінә болмаған
күнде ... ... да ... және болуы да мүмкін емес. ... ... ... істі ... емес ... ажыратып, бөліп
отыратын негізгі белгісі. Заң шығарушының кінәға маңызды мағына беретіндігі
соншалық, ... ... ... ... ... ... ... ҚР ҚК-нің 19-бабының 1-бөліміне сәйкес адам соларға қатысты өз
кінәсі анықталған ... ... ... ... ... және пайда болған қоғамдық қауіпті зардаптар үшін ғана
қылмыстық жауапқа ... ... Осы ... ... ... яғни ... зиян ... үшін қылмыстық жауаптылық
қолданылмайтыны атап көрсетіледі.
Кінәлік жауаптылық қағидасы - заңгерлердің ойлап ... ... бұл ... ... ... және ... ... тұрғыдан дұрыс бағалаудың
қарапайым шарты. Көрнекті ... ... С.Л. ... атап ... ... ... қарама-қарсы айтылатыны: қылықты
бағалау кезінде өзінше орын алғанының түгел барлығына емес сол ... ... орын ... ... қайсысы алдын-ала ескерілуі мүмкін еді -
тек соған сүйену керек"./1/
Осыған байланысты, қылмыстық ... ... мен ... тәжірибе,
қылмыстық жауаптылықтың тұлғаның жасайтын қоғамдық қауіпті іс-әрекетіне
(әрекеті немесе әрекетсіздігіне) және оның салдарынан ... ... ... абайсыздық күйінде) ескерумен ғана шектелмейтініне
сүйенеді. Жасалған қылмыстың кез ... ... ... ... ... ... кінәлі қатынасын, яғни ... ... ... ... қатыйасын, анықтауынан кейін ғана айыпқа
жүктеле алады (заң шығарушының бұл ... ... ... ... ерекшеліктеріне байланысты).
Қылмыстық мақсаты, себебі мен қылмыс жасау кезіндегі тұлғаның сезім
күйінің кінәдан айырмашылығы - олар ... ... ... ... ... Заң ... оларды барлық емес, тек кейбір қылмыстардың
ғана құрамының белгілерінің қатарына ... және бұл ... ... ... ... ... Қылмыс құрамының белгілері
болмаған күнде де олар ... не ... ... ... ... айтарлықтай ықпал жасайды. Тіпті, бұл белгілердің қылмыстық
жауаптылық пен жаза үшін жеке ... ... ... да, олардың
қылмысты анықтаудағы, қасақана кінә мен ... ... ... ... ... ... ... құқық кінәлі
жауаптылық қағидасымен ғана шектеліп қоймайды, бірақ субъективті ... ... Оның ... ... қылмыс жасаған тұлғаның
қылмысты жауаптылығы мен оны жазалау мәселесін шешер ... ... ... ... ... ... (әрекеті мен әрекетсіздігі) мен оның
салдарына кінәлі қатынасы ғана ... ... ... ... ... ... де, яғни ... себебі мен мақсаты, тұлғаның
қылмыс жасау кезіндегі сезімінің күйі де ескеріледі. Тергеу мен сот ... және ... ... ... ... ... барлық
элементтерінің ішіндегі ең күрделісі - дэл осы ... жағы ... Бұл ... де, ... ... ... ойына, ниетіне,
тілегіне, сезіміне жол табу,
қылмыстық объективті жағын анықтаудан анағұрлым қиындау. "ішінде не ... ... ... ... емес ... ... тұлғаның өзі жасаған
қоғамдық қауіпті іс-әрекеті мен оның салдарына ... ... да ... ... ... оның себебін, мақсатын, сезімдердің
("әдетте ... ... ... осылай жасайды" деумен дәлелденетін)
анықтауда барлығына ортақ қолдануға болмайды және олай ... ... ... ... ... ... В.Г. ... әр-түрлі адамдардың
қылығын бақылау үшін бірдей тәсіл ... ... ... ... ... ... адам рухының әртүрлі жағы сияқты, оның барлық жағының да
жасап келе жатқандығы -оның ... ... ... тұлғасын
басқаның тұлғасына шақтаудан асқан әділетсіздік жоқ, ол, бәрі-бір, ешқашан
дәл келмейді, бәрі-бір болады"/2/. Сондықтан, қылмыстың ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық заңды, одан
келіп қылмыстық істер бойынша әділ сот аясындағы адам құқығын ... ... ... соқтыруы мүмкін.
1.2. Кінә туралы түсінік және оның нысандары.
Бұған дейін айтылғандай, кінә - бұл тұлғаның өзі ... ... ... мен оның ... және абайсыздық түріндегі салдарына
психикалық қатынасы. Қылмыстық заңға ... кінә - бұл ... ... не ... болып табылады.
ҚР ҚК-нің 19-бабының 3-бөлімі бойынша қасақана немесе абайсызда ... ... адам ғана ... ... деп ... ... ... іс-әрекет пен оның салдарына кінәлі психикалық
қатынастың нысандары болып ... Бұл - ... ... ... - ... және ... ... құрайтын интеллектуалдық және
еркіне қарай сәттердің ерекше, ... ғана тән ... мен ара ... ... ... кінә ... абайсыздықта) заң
қолданушының (сот, тергеуші) санасынан тыс орын алады. Ол - ... ... ... ... мен ... істі қарау кезінде дәлелденетін ... Ол - іс ... ... ... ... кезінде жүзеге асады.
Осыған орай, кінә тек заңдық-психологиялық қана емес, саралаушы ... ... ... ... 40-шы жылдары кеңестік заң әдебиетінде
кінәлінің өзі ... ... ... ... мен оның ... және
абайсыздық түріндегі салдарына, соттың санасынан тыс орын алатын психикалық
қатынасы ретіндегі кінә ... оның ... ... ... ... ... жасалды. Б.С.Утевский "кінәні қылмыс
құрамының элементі ретінде, қасақаналық пен ... яғни ... ... жағы ... бір жақты таяз түсінумен қатар,
қылмыстық құқықта кінәнің қылмыстық ... ... ... ... де ... деп ... Б.С. ... кінәні қылмыстық
жауаптылықтың негізі ретінде былайша түсіндіреді, яғни ол "соттың ... ... ... ... ... ... бағаға лайық және
сотталушының қылмыстық жауаптылығын талап етуші жағдайлар жиынтығы"/4/
Оның кінәні түсіну туралы мұндай көзқарасы ... заң ... ... ... ... ... Оның себептері негізінен
идеологиялық ... ... ... ... ... туралы буржуазиялық
ғалым-заңгерлердің ұсынған теорияларын пайдаланғаны үшін айыптады. Алайда,
соңғы кездері кеңестік қылмыстық ... ... - ... ... ... ... ... басылып, кінәлі жауаптылық қағидасы ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық кодексінде заңды тұжырымын тапты. Мұны дұрыс деп
мойындауға тиіссіз, себебі, қылмыстық заң, қылмыстық жауаптылықты ... ... ... мен оның ... ... қатынасының кез келген
түрімен емес тек қана ... пен ... ... ... ... бекер емес. Психикалық қатынастың дәл осы түрдегі, кінәлінің
қылмыстық ... ... ... яғни жеке бастың, қоғам мен
мемлекеттің мүдделеріне деген қоғамға қарсы (қасақана жасалған қылмыстарда)
немесе ... ... ... ... қатынасын білдіреді.
Сондықтан, кінә - тұлғаның қылмыстық қастандылықтан заңмен ... ... ... ... өзінің жасаған қылмысты әрекеті
немесе әрекетсіздігінен туындаған зиянды салдарға психикалық қатынасы.
Жоғарыда айтылғандай қылмыстық заң, іс-әрекетпен оның ... ... ... ... ... және ... сәттерді қосады. Дәл
осы сәттердің жиынтығы кінәнің мазмұнын құрайды. Аталған сәттердің ... мен ара - ... ... ... және ... ... ... айырмашылығы қандай болса, олардың қылмыстық заңда
анықталатын түрлері де тап ... ... ... және еркіне
қарай сәттердің мазмұны мен арақатынасының бұл ерекшеліктері кінәнің
түрлерін ... ... ... кінәнің қасақаналық және абайсыздық
сияқты екі ... ... (ҚР ... ... 3-ші ... өз кезегінде, тікелей және жанама, ал, ... ... ... ... ... ... байланысты, заң шығарушы оларды тек қасақана
жасалады деп анық атап ... ... ҚР ... ... - ... ... ... зиян келтіргені үшін жауаптылық қарастырылады.
Қасақана жасалатын қылмыстардың басқа құрамдарын жасағанда, заң ... ... ... ... ... Мысалы, ҚР ҚК -тің 106, ... ... ... кездерінде кінәнің түрін атап ... ... ... ... ... үшін ҚР ҚК -тің ... 3-ші
бөлігін басшылыққа алу керек. Абайсызда жасалған іс-әрекет ҚР ҚК ... ... бабы ... ... ... жағдайда ғана қылмыс деп
саналады.
Сонымен, Ерекше ... ... ... ... ... ... ... бапта қарастырылған қылмыс тек қасақана болады.
Кінәнің қылмыстық- құқықтық мағынасын асыра бағаламасқа болмайды.
Біріншіден, ... ... ... ... ... кінә - қылмыстық іс-
әрекетті қылмыстық емесінен ... ... ... ҚР ... 19-
бабының 2-бөлігіне сәйкес объективті түрде, яғни кінәсіз зиян келтіргені
үшін ... ... жол ... Екіншіден, егер заң
шығарушы ... ... ... ... ... кінә ... әсер ... деген сөз. Мысалы, кісі өлтіру ҚР ҚК-нің ... ... ... ... ... ... Кінәнің түрі сонымен қатар денсаулыққа келтірілген
зиянның ... әлде ... ... (ҚР ... 103, ... ... ... табылады. Үшіншіден, кінәнің түрлері қылмыстарды
заңды негізде саралау кезінде ескеріледі. Онша ауыр емес ... ... ... ... ... да, абайсыз жасалғаны да
жатқызылса, ауыр, аса ауыр қылмыстар қатарына тек ... ... ... (ҚР ҚК -тің 10-б.). Жаза мен ... ... жүзеге асырар
басқа көптеген жағдайларда, қасақана және ... ... ... ... ... ... және оның ... ҚК-нің 20-бабының 1-бөлігіне сәйкес қасақаналық - ... ... ... ... Осы баптың 2-бөлігіне сәйкес, егер адам өз ... ... ... ... ... ... оның қоғамдық
қауіпті зардаптары болуының мүмкін екенін немесе ... ... ... ... және осы ... ... ... ... ... жасалған деп танылады.
Кінәнің басқа да түрлерімен (қасақаналық және абайсыздық) ... ... ... ... ... қауіпті ... ... мен оның ... ... қатынас ретінде
анықтау үшін, заң шығарушы ... ... және ... ... ... пайдаланады. Қылмысты тікелей қасақаналықпен
жасаған ... ... ... іс-әрекетінің
(әрекетсіздігінің) қоғамдық қауіптілігін саналы түрде ... оның ... ... ... ... ... олардың бәрібір болатындығын алдын-ала
көріп білуінде. Жасалатын іс-әрекеттің қоғамдық ... ... сезе білу ... әрі ... әрі ... ... түсінгендікті білдіреді, Мысалы,
ұрлық кезінде тұлға, бөтен мүлікті ... ... ... ... ... сонымен қатар, ол өзінің осы қылығы арқылы жәбірленушінің
меншіктік құқығын бұзып ... да жете ... ... Жасайтын
әрекеттің (әрекетсіздіктің) мағынасын жете түсініп сезу - бұл кінәлінің
оның қоғамдық қауіпті ... да ... ... ... элементі жасалған істің тек қоғамдық
қауіптілігін ... ... ... өз ... ... ... түсінуін талап етпейді. Расында, көп тараған қасақана қылмыстар
(кісі өлтіру, денеге ... ... ... ... талан-таражға салу
және т.б.) әрине, олардың заңға ... ... ... тұра ... заңға қарсылықты түсіну, жалпы ереже бойынша, қылмыстық іске
байланысты дәлелденуге жатпайды. Дегенмен, ... ... заң ... бөлімнің арнайы құрамын жасау арқылы, кінәлінің өз ісінің қоғамдық
қауіптілігін түсінуін оның заңға ... ... ... ... ... ... әр ... арнайы ережелерді қылмысты түрде бұзғанда
қолданылады. Мәселен, ҚР ... ... ... ... ... заттарды, жүйкеге әсер ететін немесе ұлы заттарды
өндіру, жасау, құсату, сатып алу, сақтау, есепке алу, ... ... ... ... не жою ... бәзу, егер бұл әрекетті аталған
ережелерді сақтау міндетіне кіретін адам ... ... ... ... қоғамдық қауіптілігін түсіне білгендігі, оның
айтылған ... ... ... ... және ... алу) ... ... түрде білгендігін көрсететіні анық. Ал егерде тұлға ... ... ... ... ... сәті ... кінә - қасақана емес, бұл тұлға - қылмысқа жауапты емес.
Зиянды салдардың орын ... ... көре білу ... қоғамдық қауіпті әрекетінің (әрекетсіздігінің) ... ... ... ... салдарды, кінәлінің өзі алдын-ала көре білгендігін
көрсетеді. Заңды тұжырымдамаға сәйкес, тікелей қасақаналық кезінде, алдын-
ала көре ... ... екі ... ... ... ... ... тиісті
қылмыстық салдардың орын алуы мүмкін екендігін де, сонымен ... ... ... ... де көріп біледі.
Қылмыстық салдардың орын алуы мүмкін екендігін көре білу - ... ... бір ... ... ... қалуы да мүмкін екендігін
білдіреді. Олардың болатындығы сөзсіз екендігін көре білу - өзінің тілеген
салдарының ... ... ... әлде бір ... кінәлі санасынан
мүлдем шығарылып тасталғандығын білдіреді. Мысалы, дене күші ... И. ... ... арақ ішіп ... ... Г. - ... кезінде оны 14 қабаттағы бөлменің ашық тұрған терезесінен далаға
лақтырып ... Бұл ... ... сөзсіз өлетіндігін кінәлінің
алдын-ала жобалағандығын -кесіп айтуға болатын анық нәрсе. Егер бұл ... ... ... ... ... адам қылмысты салдардың болуы
мүмкін деп ... ... ... ... оның кез ... түрінде (кінәнің абайсыз
түрі сияқты) материалдың ... бар, яғни ... ... кылмыстық
салдар жататын қылмыстарға бейімдей отыра тұжырымдайды. Осыған орай, кінәні
тұлғаға кез келген зиянды салдары ... көре ... үшін ... ... ... объективті жағының белгілері болып
табылатындарын көре ... үшін ... ... еркіне қарай сәті қылмыстық салдардың орын
алуын тілеуімен сипатталады. Бұл ... ... ... бір ... ... Ол үшін тиісті қылмыстық салдар - оның қоғамдық
қауіпті әрекетінің (әрекетсіздігінің) саналы, әрі мақсатты түрде ... ... ... қасақаналықтық мазмұнын қылмыстық құқықтың
бағалау тұрғысынан қарапайым мысалмен көрсетейік. Э. мен О.-нің ... ... ... сол ... қаза болады. Э. кісі өлтіруді
тікелей қасақаналықпен жасады. Бұл қасақаналықтық ... сәті ... өз ... ... ... яғни ол ... ... әкеліп соқтыратынын алдын-ала түсінгендігінде және
оның өлуі ... ... ... екендігін алдын-ала көре білгендігінде. Э.-
нің мылтықпен О.-ны шекесінен атқандығы, -қасақаналықтық еркіне ... ... ... ... дәлелдейді.
Тұлғаның өз әрекеттерінің (әрекетсіздігінің) қоғамдық қауіптілігін
түсіне біліп, қоғамдық қауіпті салдардың орын ала-тындығын алдын-ала ... өзі ... ... сол ... ... ... түрде жол берген
немесе оларға ... ... ... ... түрі ... ... ... сәті бойынша жанама қасақаналық тікелей
қасақанадықпен көп жағдайларда бір ... ... Бұл ... ... - тек ... ... ... көре білудің сипатында ғана.
Жоғарыда айтылғандай тікелей қасақаналық кезінде тұлға ... ... ... қатар, олардың сөзсіз болатындығын да алдын-ала болжап біле
алады. Ал жанама қасақаналық кезінде кінәлінің алдын-ала болжай ... ... ... ... қана байланыстырылады. Жанама
қасақаналықтың бұл ерекшелігі - оның қасақаналық ... ... ... үшін ... ... ... ... тығыз байланысты.
Жанама қасақаналық кезінде, тікелей қасақаналықпен салыстырғанда, тұлға
қылмыстық ... болу ... ... көре ... ... ол салдардың болуын тілемейді. Қылмыстық заң мұндай
тілемеушіліктің екі ... ... ... ... ... ... ... және оларға немқұрайды қарау. Алайда, ... өзі ... ... ... ... ... көп ... болуына немқұрайды қараушылықпен оларға ... ... ... ... ... ... жанама қасақаналық кезінде қылмысты салдардың болуын тілемеу
- түлға өз ісінің қауіпті салдарына немқұрайды қарағандығынан, олардың ... ... ... жол бере ... өз ... ... қауіпті салдарының
орын алуын көздемегенін білдіреді.
Жанама қасақаналық кезінде, кей ... ... ... орын
алуына саналы түрде жол беру (немесе оларға немқұрайды қарау) бұл салдардың
орын алуын тілемеумен бірлесіп келеді. Мысалы, тұлға ... ... ... ... одан өшін алу ... түнде үйіне өрт қояды
және ол үйде жәбірленушінің қартайған әке-шешесінің бар екенін алдын-ала
біліп ... Бұл ... ... ... ... шалынбай, одан аман-есен
қашып шыға алатындығына сенуі мүмкін. Ал егер бұл ... ... ... ... ... ... нақты бір жағдайлардың болуын көздемеген
болса, бұл - жанама қасақаналықтың жәбірленушілердің өліміне саналы ... беру ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда тұлға
аяқ астынан болып қалуы мүмкін әлде бір ... ... ... ... ... ... ... Алайда, А.А.
Пионтковскийдің өте орынды айтқанындай ... ... - бұл ... ... ... сөз /5/. ... ... түйін –жәбірленушілер қаза болған
жағдайда, ... ... ... қасақана жоюдан басқасы, ... ... ... ... кісі өлтіру деп бағалануы
тиіс. Қасақаналықты тікелей және жанама деп бөлудің ... ... ... жэне ... жеке ... қарай бейімдеу
үшін маңызы үлкен. Мәселен, ... ... яғни ... бір ... ... ... қылмыстар, тек тікелей
қасақаналықпен ғана жасалуы мүмкін.
Мысалы, қауіпті жағдайда қалдыру, яғни жасының кішілігіне, ... ... ... ... өмір мен ... үшін ... қалып, әрі өзін-өзі қорғай алу ... ... ... көмексіз қалдыруы, егер кінәлінің
ол тұлғаға көмек көрсете алу мүмкіндігі, ол туралы ... ... ... ... ... ... мен ... үшін қауіпті жағдайға өзі
әкелген болса, осының нәтижесінде жәбірленуші ауыр ... ... ма, ... оған қарамастан, қылмыс аяқталған деп мойындалады. Бұл ... ... ... оның ... ... ... ... қалдыру) ғана қатысты анықталады және бұл әрекетсіздіктің
қоғамдық қауіптілігін ... өз ... ... бас ... ... ... тікелей және жанама болып бөлінуінің
ең маңызды іс жүзіндегі мағынасы -бұлай ... ... ... ... ... ... алу үшін маңыздылығында, себебі дәл
осы жанама қасақаналық абайсыз кінәнің бір түрі ... ... ... ... ... қатынас болып табылады. Және
де, дәл осы ... ... пен ... ... ... пен абайсыздықтың "қақ айырылатын" жігі жатыр.
Қасақаналықты тікелей және жанамаға бөлудің ... ... ... ... үшін де ... маңызы бар. Себебі, қылмыстық
құқық теориясы мен сот тәжірибесі қылмысқа оқталу ... ... ... ... төңірегінде ғана шектейді. Мысалы, М.Ч-ны
өлтіруге әрекеттенгені үшін ... ... өшін алу ... ... ... ... Ол ... соққысын беруге
ыңғайланғанда, жәбірленуші қарсылық көрсетіп бұл ... ... ... Ол ... ... де соққы беруге
ұмтылғанымен Ч-ның көмек сұрап айқайлаған дауысына жүгіріп ... ... жол ... РФ ... Сотының қылмыстық істер жөніндегі Сот алқасы
М. жәбірленушінің мойнына пышақ сала отырып және екінші рет ... ... өз ... ... ... ... ... білді,
жәбірленушінің өліп кететінін алдын-ала біле тұра, оған саналы түрде
жол ... яғни ... ... әрекеттенген дегенге сүйене
отырып, М.-ның әрекетін денеге касақана түрде ауыр зақым келтіру деп ... ... РФ ... ... ... бұл ... келіспей,
кассациялық анықтаманы бұза отыра, кінәлінің қасақаналығының мазмұны туралы
мәселені шешер кезде. соттың «жасалған ... ... ... ... ... екендігін, атап айтқанда, қылмыстың тәсілі мен
қаруын, жаралар мен басқа да дене ... ... ... ... ... ... маңызы бар мөшелері ... ... ... ... ... және т.б. ... керектігін» атап өтті.
Бұл қылмыстың жасалу жолдарын мүқият зерттеу ісі осы ... ... ... ... ... бар саналатын мүше - мойынға пышақ жұмсау,
екінші рет тек бөтен адамдардың ... ғана беті ... ... ... және ... ... ... көмектің арқасында ғана
денеге тиіп ... ... ... ауыр ... ... ... барлығы жиыла келіп, ... өліп кету ... ... көре ... және ... осындай салдардың орын алуын қалағандығын, яғни тікелей қасақаналықпен
әрекеттенгендігін дәлелдейді. Олай болса, кінәлінің ... ... ... кісі ... ... деп орынды бағалаған.
Сонымен қатар, қасақаналықты тікелей және жанама деп бөлудің -жазаны
жеке ... ... ... үшін де ... бар. ... ... ... тікелей
қасақаналықпен жасалған қылмыстардың қауіптілігі жанама қасақаналықпен
жасалғандарға қарағанда ... деп ... Бұл, ... ... ... санасы мен еркі қоғамдық қауіпті іс-әрекет ... ... ... тікелей бағытталғандығымен байланыстырылады.
Заң шығарушы қасақаналықтың тікелей және ... ... екі ... ... Алайда, қылмыстық құқық теориясы мен сот жұмысына,
қасақаналықтың басқа да ... ... ... ... болу ... ... - алдын-ала ойластырылған және аяқ астынан пайда болған сияқты
түрлерге бөлінеді. Алдын-ала ... ... - ... ... ... ниет пен сол ... өзі ... белгілі бір
уақыт аралығымен бөлініп тұратындығымен сипатталады. Осы уақыт аралығында
субъект қылмыс ... ... мен ... ... ... ... мен ... т.б.) ойластырып, құрастырумен болады.
Аяқ астынан пайда болған қасақаналық - (аяқ астынан) кенеттен пайда
болып ... ... ... сипатталады. Теория жүзінде, жалпы ережелер
бойынша, алдын-ала ойластырылған ... ... ... аяқ
астынан пайда болған қасақаналықпен жасалғаннан қауіптірек деп ... ... ... ... аяқ ... ... боған
қасақаналықпен жасалған қылмысты екі-ақ жағдайда ... ... ... Бұл - мұндай қасақаналық аффекттің әсерінен пайда болғанда орын
алады. Мәселен, заң шығарушы аффект күйінде кісі ... ... ... не ... ... зиян ... ... жағдайы бар қылмыстардың
дербес құрамына бөлген (ҚР ҚК -нің 98, ... ... ... ... кезінде жәбірленушінің қылмысқа себепші болған, заңға қарсы не
адамгершілікке ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Кінәлінің өзі жасайтын іс-әрекеттің қоғамдық қауіпті салдары туралы
түсінігінің айқындылығы мен дәрежесіне қарай қасақаналық ... ... ... ... қасақаналық тұлғаның өзі жасайтын қоғамдық қауіпті
әрекетінің немесе әрекетсіздігінің сипатын және ... ... ... ... ... ... анықталған қасақаналық кінәлінің
жалғыз ғана қылмыстық салдардың орын алуын көре білуі, яғни ... ... екі ... одан да көп ... ... орын ... ... көре білетін - екі ұшты болып келеді. Мысалы, пышағын ... кісі ... ... орын ... ... біліп, қарапайым
анық- талған қасақаналықпен әрекеттенеді. Ал пышақты жәбірленушінің ішіне
салатындар екі ұшты қасақаналықпен әрекет ... ... ... ... не ... не оның ... ауыр ... біле тұра, бұл салдардың кез келгенінің орын ... ... жол ... ... ... ... ... қылмысты салдарды көре
білгенімен - нақтыламаған. Бұл - ... әр ... ... ... ... мен ... ... отыра, жәбірленушінің өмірі мен
денсаулығына қол сұғушылық кезінде болуы мүмкін. Мысалы, жәбірленушінің
басынан таяқпен ұру, оның ... ... ұру, ... ... ... іштен
ұру. Мұндай жағдайларда әр түрлі салдардың, өлімнен - денсаулыққа жеңіл
зақым алуға ... орын алуы ... ... құқық теориясы мен сот
тәжірибесі мұндай жағдайларда жауаптылықтың шын ... ... ... анықталатынына сенеді, себебі, кінәлі бұл салдардың кез
келгенінің орын алатынын көре білді және ... орын ... ... ... ... Алайда, мұндай бағалау тек анықталмаған қасақаналық анықталған
жағдайда ғана ... ... ... Егер ... бір ... ... таяқпен ұру кезіңде оны өмірден айыруға бағытталған
тікелей қасақаналық анықталса, жәбірленушіге шын ... ... ... емес ... өзінде (айталық, денсаулыққа орташа ауыр зақым келтіру)
қасақана кісі өлтіруге оқталғандық деп бағалау ... 4. ... ... және оның ... ... ... жасаған қылмыстарға қарағанда, айтар-
лықтай кең ... ... ... ... ... көбірек
ұшырасады. Алайда, бүгінгі кінә абайсыздықтан жасалатын қылмыс саны тұрақты
түрде өсіп келе жатқандығын атап өту ... Оның ... ... жағдайында, әсіресе техниканы пайдалану ... ... ... ... ... сол ... экологиялық
қылмыстардың қауіптілігі елеулі түрде арта түседі.
Абайсыздық - бұл кінәнің ерекше түрі, яғни ... өзі ... не ... ... ... психикалық қатынасының
ерекше түрі. Объективті жағына қылмысты заңмен қарастырылған белгілі бір
қоғамдық қауіпті салдар ... яғни ... ... бар қылмыстар ғана
абайсыздықтан жасалуы ... ҚР ... ... екі ... 1. Менмендік. 2.Немқұрайлық.
Қазақстан Республикасының қылмыстық кодексінің 21-бабының ... ... егер адам өз ... ... ... ... ... екенін алдын-ала білсе, бірақ бұл зардаптарды
жеткілікті негіздерсіз ... ... ... ... ... жасалған қылмыс деп ... ... ... ... жасаған тұлғаның істегенінің салдарына психикалық
қатынасы абайсыз және қасақана кәнінің басқа түрі сияқты, ... ... ... ... тұрады. Интеллектуалдық сәт тұлғаның өз
әрекетінің не әрекетсіздігінің ... ... ... орын алу
мүмкіндігін алдын-ала көре ... ... ... ... сәт, бұл -
салдардың алдын алуға негізсіз артық сенумен сипатталады. Мысалы, машинаны
басқарып келе жатқан жүргізуші жылдамдықты ... ... ... ... де, ... орай ол ... бір сәтте машинаны ... ... ... ол жаяу ... ... басып кетіп өлімге
ұшыратады.
Меңмендіктің заңды тұжырымдамасында оның интеллектуалдық сәті тікелей
және, ... ... ... ... ... жақын. Екі
жағдайда да ... өз ... ... ... ... алатындығын алдын-ала көріп біледі. Алайда, заң ... ... ... ... ... көре білу ... ... дәл осы түсінікті кінәнің абайсыз ... ... түрі ... ... менмендікті суреттеуде қолдануынан түбірлі
айырмашылығы бар. Бұл айырмашылық алдын-ала көре ... ... ... ... ... ... ... деңгейде) алдын-ала
көре білу нақты сипатқа ие болса, менмендік ... ол - ... ... ... ... түсіндіруге болады: қасақаналық кезінде
кінәлі тұлға тап осы кезде, белгілі ... ... ... ... ... әрекеттерінен (әрекетсіздігінен) сөзсіз немесе болуы ықтимал
нәтиже орын алатынын алдын-ала көре ... ... ... ұра ... ... дәл осы соққы (оның ... ... соғу - ... өлімге ұшырататынын алдын-ала
көре білген. Ал ... ... ... ... ... тіпті басқа. Тұлға өзінің ... ... ... ... бір орын ... ... түрде
алдын-ала көріп біледі, Мысалы, ... ... ... ... асыра пайдалана отырып, бұл ісінің жаяу жүргіншініі соғуына
апаратынын жалпы (негізінде) көріп біле алады және бұл ... білу ... ... яғни ... ... ие. ... көрсетілген қауіпті
салдарды жалпы алдын-ала көріп біле тұра, оның ... де ... ... ... ... ... есіне алмайды. Ол мұндай салдар басқа
жүргізушілер тап келген жағдайларда орын алады деп ... өзі үшін ... ... ... де ... ... себебі ол өзі сияқты
тәжірибелі жүргізушілер мұндай ... ... яғни ол ... қақтығысса, оған ... ... ... алады деп
үміттенеді.
Алайда, менмендіктің қасақаналықтан (ең біріші жанамасынан) негізгі
айырмашылығы еркіне қарай болатын сәтінде. Бұл сәт абайсыз ... бір ... ... ... ... ... өз ... қоғамдық қауіпті
салдарының алдын алатындығына жеткіліксіз негізде сенетінімен сипатталады.
Жанама қасақаналыққа қарағанда, ... ... ... ... ... ... (әрекетсіздігінің) қылмысты салдарының алдын ... ... оның ... ... ... орын алуына жол
бермейтіндей нақты бір жағдайларға сенім артады. ... ... ... ... ... ... машинаны ұзақ уақыт бойы
апатсыз жүргізіп келе жатқан тәжірибесіне, оның ... ... жол ... жақсы күйіне және т.б. көптеген жағдайларға
сенім артады. Өкінішке орай, (бұл үміттерге қарамастан) ... бір ... ... ақталмай, жансақ болып шығады да, ... ... ... бәрібір басып кетіп, оны ... ... ... Сенімнің
қателігі, негізсіздігі - жасалған іс-әрекеттің ... ... ... ... айналдырып, істің өзін қылмысқа жеткізеді.
Менмендік бойынша абайсыздан жасалған қылмыстық көрнекті ... ... ісін ... болады. Ол, ауданда балықтың ұрлануы кезінде
белгі беретін қондырғы жасайды. Бұл үшін ол ... ... ... ... ... ... сым тартып, оны 220 кернеу бар электр жүйесіне
қосады да, қоңырауын ... ... ... ... О. және С. ... екі ... ... өзенге балық аулауға келеді. Олар балықтың өзеннің ағысына
қарсы жоғары қарай өтуін бөгеп тұрған ... ... бұл ... ... ... қарай ағызып жібермекші болады. Және де ... ... ... ... ... ... ... тістеуікпен ажырату кезінде О. электр тоғына соғылып, қаза болады.
Жауап алу кезінде, Ш. ауыр салдардың орын алу ... ... ... ... ... Ш. ... бергіш қондырғыны орнатқанын
айналасындағылардан ... Ол ... ... ... ... ... оқиға болган күні ау қойылған ... ... ... келген жас-
өспірімдер де білген. Істе көрсетілгеніндей Ш. ... ... ... ... ... жібермеуі жөнінде көршілерін алдын-ала ескертіп,
ол жерін бақташыларға да көрсетіп қояды. ... ... ... ... ... ... ... үстін бұтақтармен және басқа да
заттармен жауып тастағандығы, ал өзенге жақындай бере ... ... ... ... ... ... сот ісі бойынша анықталған.
Жалғау жұмыстарына Ш. 1000 вольтқа дейінгі кернеуге ... ... ... ... ... жерлер мен сымдар сенімді түрде ... ... ... үшін Ш. ... алдына шам орнатып қойған. Ал
дыбыс бергішті тек өзі үйінде болған кездері ғана іске ... ... О.-ны ... ... ... үшін ... ... Жоғарғы Сотының Пленумы бұл бағалауды өзгертіп, яғни оның әрекеттерін
қылмыстық кодекстің абайсыздықтан болған кісі ... ... ... "бұл ... Ш. ... ... ... себебі ол 220
вольттың кернеудегі электр тоғының ... ... ... ... біле
тұра, қылмыстық салдардың алдын алатындығына жеңілтектікпен сенім ... де ол ... ғана ... ... жоқ, оның пікірінше ауыр
зардаптардың орын алуын болдырмайтындай объективті факторларға сенген" деп
атап көрсетті.
Абайсыз ... ... түрі - ... немқұрайлылық болып табылады.
ҚР ҚК-нің 21-бабының 3-бөлігіне сәйкес, егер адам ... ... ... ... ол ... болжап білуге тиіс және болжап біле алатын
бола түра өз ... ... ... ... ... ... екенін болжап білмесе, қылмыс немқұрайлылықпен
жасалған қылмыс деп танылады.
Қылмыстық ... ... ... ... және ... сол сияқты, қылмыстық ... ... ... ... ... бар. ... немқұрайлылық
кезінде тұлға өз іс-әрекетінің қоғамдық қауіпті салдарының орын алуының
мүмкіндігін алдынала көріп білмейді. ... ... ... ... ... интеллектуалдық сәті өз қылығының қоғамдық қауіптілігін бақалай
білу – ... ... ... ... Бұл -
интеллектуалдық сәттің теріс бағаға ие ... бір ... ... ... ... мәні ... емес, еркіне қарай сәтінде, ... осы ... ... ... ... ... тек еркіне
қарай сәтке байланысты алады.
Қылмыстық немқұрайдылықтың еркіне қарай сәтінің заңды ... ... еді") және ... ... алар еді") екі ... байланысты теория мен сот тәжірибесінде объективті шарт,
тұлғаның өз әрекетінің немесе әрекетсіздігінің қоғамдық ... ... ... ... көре ... заңға, тұлғаның мамандығы бойынша
мәртебесіне және жалпыға ... ... ... ... ... тек ... ... анықтау ғана, тиісті психикалық
қатынасты абайсыз кінәнің түрі ... ... ... ... алмайды. Бұл үшін әлі субъективті шарт міндетті түрде анықталуы
тиіс. Ол нақты тұлғаның қылмысты ... орын ... ... ... жеке ... білдіреді ("болжап біле алатын еді"). Бұл
жерде, ... ... ... орын алуын өзінің жеке басының ... және ... ... ... қоғамдық қауіпті іс–әрекет
жасалған жағдайлардың ерекшеліктеріне байланысты ... ... ... еді ... ... мен К. С - ны ... қасақана өлтіргендігі үшін сотталды
(бұзақылық ниетпен). Ол күні қосалқы ... ... ... ... үстінде еді. С. қалаға жүру үшін ағаш көпір арқылы өз ... ... ... ... ... К. мен 3., ... дәстүрі бойынша, С.-ны өзенге шомылдырып алуды ұйғарады. Осы
мақсатпен олар оны суға ... ... С. ... ... ... ... келе
жатады да, сосын суға батып кетеді. РФ ... ... ... ... Сот ... ... әрекеттерін абайсыздықтан кісі өлтіру
құрамы бар деп тапты. 3. мен К. ... ... ... де, сот кезінде де
С-ны өлтіру туралы қасақаналықтың болғандығын мойындамай, оны ... ... ... ... және оның дәл ... ... түрде
аяқталатынын алдын-ала ойламағандарын алға тартты. ... ... ... да ... С. өзін ... жіберген соң су бетіне
қалқып шығып, бүкіл бойымен түрегеледі де, ағыстың бойымен жүзе ... оған ... ... ... ... жүз" деп ... себебі дәл
сол жерден жағаға шығуға болатын еді. Іс материалдарында көрсетілгеніндей,
3. К-ға ... ... ... Г-ны ... алуды да ұсынады, бірақ ол
суға өзі ... ... ... ... ... Сот, 3. мен ... -оларды кісі өлтіру туралы қасақаналықтың болмағанын дәлелдейді ... ... ... К. мен 3. С-ны суға ... оның ... ... әрине, олар өздерінің әрекеттерінің нәтижесінде
аталған салдардың орын алуы мүмкін екендігін ... ... ... ... және ... біле алар да еді. Мұндай жағдайларда сотталғандардың
әрекеті қасақаналықпен кісі ... ... ... ... кісі ... ... тиіс.
Қылмыстық немқұрайлықтан оқиға деп аталатын, яғни жазықсыз зиян
келтіруді ажырата білу керек. ... ... ... ... егер ... жасаған адамның іс-әрекеті (әрекетсіздігі) және одан кейін пайда
болған қоғамдық ... ... оның ... ... ал осы Кодексте
абайсызда мұндай әрекет жасағаны және ... ... ... келтіргені
үшін қылмыстық жауаптылық көзделмесе, әрекет жазықсыз жасалған деп
танылады. ... Л.-ды ... ... ... С.-ны ... барысында абайсыздықтан өлтірді деп айыптады. ... Л., М., 3., Р., X. және С. аң ... ... ... ... аспен
бірге олар бір шөлмек шарап ішеді де, содан соң қыстақтың жанында қолдан
жасалған ... ... ... мен шөлмектерді кезекпен ата
бастайды. Бірнеше рет атып ... соң, С, X. және Р. ... алып ... полиэтилен пленкасымен қапталған терезесінің жанындағы стол басына
отырады, ал Л., М. және 3. Ату ... ... ... 18-дер шамасында, ымырт үйін алған кезде Л. өзінің көзі
нашар көре ... әрі мас ... ... ... ... ... ... жарайтын үлкенірек меже іздеп, қыстақтың ... ... ... дәл ... өте бергенде, Л. сүрініп кетеді де, құпап
бара жатқан кезінде, еріксіз пистолеттің ... ... ... Бұл
атылған оқ қыстақтың ішінде терезеге қарсы отырған С.-ның сол жақ кеудесін
терең жаралап ... ... де, ... салдарынан қайтыс болады.
Аудандық халықтық сот, әрекеттерінде қылмыс құрамы болмағандықтан Л.-
ны абайсыздықтан кісі өлтіруден ақтап алады. ... және ... де бұл үкім ... ... РФ Бас прокурорының
орынбасары өз қарсылығында соттың барлық шешімін өзгерту ... және ... ... ... жіберу туралы мәселе қойып, Л. өз әрекеттерінің
салдарын алдын-ала көріп білмеді, бірақ істің жағдайы ... ... ... еді және ... ... ... деп атап ... РФ Жоғарғы Сотының
Сот алқасы бұл қарсылықты қанағаттандырмай тастады және төмендегіше сілтеме
жасады: қаралған айғақтардың ... сот ... ... ... ... Л. ... ... түбінен аузы төмен қаратылған, оқталған
пистолетпен ... бара ... ... шелекті байқамай қалатынын, оған
сүрініп кететінін құлап бара жатып екі қолын жоғары ... ... ... ... ... оқ қыстақтың терезесі жаққа
атылатынын, одан С. қазаға ұшырайтындығын алдын-ала ... және біле ... еді. ... сот ... ... қылмыстық құрамның болмауы дұрыс
шешім қабылдаған, және оған қарсы ... ... ... ... ... - қылмысты немқұрайдылықтың шарттарының не ... ... және ... не ... ... сипатталады. Оқиғаны
(казусты), кінәға қарағанда, тұлғаның өз ісіне психикалық қатынасы емес,
белгілі бір ... ... ... ... ісі, ... қауіптілікті қамтымайтын ... ... деп ... керек.
ҚР ҚК-нің 23-бабының 2-бөлігі жазықсыз зиян келтірудің ерекше ... Егер ... ... адам ... ... ... қауіптілігін ұғынбаған және істің мән-жайы
бойынша ... ... ... не ... ... ... пайда болуы
мүмкін екенін алдын-ала білмесе және істің мән-жайы бойынша оларды ... ... тиіс ... ... ... ... болмаса, әрекет жазықсыз
жасалған деп танылады. Егер ... ... ... қоғамға қауіпті
зардаптардың пайда болуын алдын-ала білген адам оны ... ... ... болса не өзінің психика-физиологиялық қасиеттерінің
қысылтаяң жағдайлар талаптарына ... ... ... жүйке-психикалық
ауыртпалықтарға байланысты осы зардаптарды болғызбауына шамасы келмесе де,
әрекет жазығсыз жасалған деп ... ... ... арту ... ... оған ... өте
қауіпті және жүйке мен психикаға шамадан тыс ауырлық түсіретін жағдайлармен
байланысты іс атқарушы тұлға, егер оның ... ... ... ... сай ... ... тұлға өз әрекеттерінің
(әрекетсіздігінің) қоғамдық қауіпті ... ... ... ... ... ... ... кере білген немесе білмеген ... ... ... жеке ... қасиеттеріне қарай оларды алдын-ала
көріп біліп, ... алуы ... ... ... ғана ... деп ... 5. ... екі нысанымен жасалған қылмыс.
Жеке бір жағдайларда заң шығарушы қылмыс құрамын екі кінәнің нысанын -
тұлға жасаған қоғамдық қауіпті іс-әрекетке ... ... ... ... ... жеке істің нәтижесінде орын алған қоғамдық ... ... ... ... ... болатындай құрастырады. Бұл жағдай
негізгі құрамы (ауырлататын мән-жайларсыз) жасайтын қылмыс тек ... ... ... ал сол ... ... мән-
жайларымен) құрамын жасайтын, орын алған салдарға психикалық ... тек қана ... ... ... ... ... ҚР ҚК-нің
103-бабы 3-бөлігінде және 117-бабының 4-бөлігінде қарастырылған қылмыстар
мұндай құрамдардын ... бола ... ... ... ... жәбірленушінің өліміне әкеліп соқтырған, денсаулыққа қасақана
ауыр зиян келтіру туралы. Бұл ... ... ... ... ... бір ... денсаулыққа ауыр зиян келтірілуіне
қасақаналық қатынас және осының ... орын ... ... ... ... ... ... кінә заңсыз түрде іштегі баланы
алып тастау және осының нәтижесінде, жәбірленуінін өлімге ұшытару немесе
онын денсаулығына ауыр зиян ... ... ... жекелей
анықталады. Әрекетке (баланы алып тастау) психикалык қатынас тек тікелей
қасақаналык түрінде ал жәбірленушінің өліміне ... ... ... келтіруіне абайсыздық түрінде болуы мүмкін. ҚР ҚК-нің 22-бабында
кінәнің екі ... ... ... үшін ... ... "Егер қасақана қылмыс жасаудың ... ... ... ... жазаға әкеп соқтыратын және ... ... ауыр ... келтірілсе, мұндай зардаптар
үшін қылмыстың жауаптылық егер адам ... ... ... алдын-ала
білсе, бірақ осыған жеткіліксіз негіздерсіз ... ... ... ... ... егер адам бұл ... ... болуы
мүмкін екенін алдын-ала білмесе, бірақ болжауға тиіс және болжай алатын
болған жағдайда ғана пайда болады. ... ... ... ... ... деп ... кездері қылмыстық құкық теориясында кінәнің екі нысанымен ... ... ... ... деп ... Алайда бұл атау онша дәл
емес. Аталған жағдайларда, қасақана және абайсыз ... ... ... байқалмайды.
Кінәнің екі нысанымен жасалған қылмыстарды болу - қылмыстарды бағалау
үшін, әсіресе, ... ... ... ... үшін ... абайсыздықтан жәбірленушіні өлімге ұшыратқан, ... ауыр зиян ... ... екі ... қылмыстық осы құрамын бір
жағынан қасақана кісі ... ... ... ... өлімге
ұшыратудан ажыратуға мүмкіндік береді. Қасақана кісі өлтіруден бұл құрам,
жәбірленушінің ... ... ... ... ... ... ... - қасақаналық тек өлімге ұшыратуға, ал ҚР ҚК-нің 103-бабының 3-ші
бөлігінде қарастырылған қылмыс жасауда - қасақана ... ауыр ... ... ал өлімге келсек, бүл жерде, абайсыздық көз ... ... ... (ҚР ҚК ... бұл қылмыс қасақаналықтың
денсаулыққа зақым келтіруге бағытталғанымен ажыратылады, ал абайсыздықтан
кісі ... бұл ... ... ... екі ... ... ... ақырында бір ғана
мағынада бағалануы тиіс екендігін атап өту керек, яғни ... ... не ... екендігі анықталуы тиіс. Бұл, мысалы, қылмысты аса ауыр
қылмыстар категориясына жатқызу үшін керек, ҚР ... ... ... ... тап ... қатарына қасақана қылмыстар, яғни заң
бойынша ең ауыр жаза - 12 ... ... ... бас ... ... жаза ... өлім ... көзделген қасақана жасалған әрекет аса
ауыр қылмыстарға жатады. Бұл жағдайда, жалпы алғанда қылмысты ... ... ... деп ... кінәнің түрін анықтау үшін, қылмыстың
(ауырлататын мән-жайларсыз) негізгі құрамын жасайтын ... өзі ... ... ... ... ... ... негізге
алынады. ҚР ҚК-нің 22-бабына сәйкес ... екі ... ... жалпы, қасақана деп мойындалады.
Мұның, сол сияқты, қылмысты ... және аса ... ... анықтау, қылмыстың аяқталмағандығын ... ... ... ... ... анықтау, шартты сотталуды ... шешу ... ... ... ... босатуды өзгерту үшін маңызы
бар.
2. 6. Қылмыстың себебі мен мақсаты.
Себеп - ояну, қылмысты қылықты оятушы себеп. ... - ... ... түрі (психологиялық тұрғыда). Сондықтан қылмыстың себебі туралы
қылмыстық-құқықтық түсінік жалпы психологияда себепке ... ... ... ... ғылымы себепті жеке бастың белсенділігінің
факторы, адам ... ... ... ... күш деп ... ... ... сылтау деп бір ауыздан мақұлдай ... адам ... ... демек сылтауына қандай ... ... ... ... туралы пікірлері бір - бірінен алшақ
жатыр. Біреулері себептің жалғы заң факторы бар деп есептейді, ол - ... ... бір ... зәру ... тұрған мұқтаждығын білдіретін,
субъективті түрде құштарлық пен ... ... ... қажеттілік.
Басқалары қажеттілікті адам қылығының ... ... ... ... басқа да қозғаушы факторлардың болу мүмкіндігін жоққа шығармайды.
Осы соңғы көзқарас қылмысты іс ... ... ... ... ... Қылмыстың субъективті жағын зерттеу - қылмыс
жасаушы тұлғаның кез ... ... оған әр ... әсер ететіндігін
дәлелдеп берді. Кейбір жағдайларда олар оның ... іске ... ... ... ... ... істі ... факторлар арқылы
тудыра отырып, ішкі қажеттілікті басып тастайды. Бұл ... ... ... үш психологиялық түрге жіктеуге болады: ... және ... ... ... ... ... қылмыстарда айқын
көрінеді (мысалы, әйел зорлау). Сезім түріндегі себеп жеке басқа қарсы
жасалатын ... ... тән ... қызғаныштан немесе
өшпенділіктен кісі өлтіру). Мүдде көбінесе ... ... ... ... ... мысалы, ұрлық кезінде жасөспірімнің коллекциялауға
(маркалар, күміс тиындар т.б.), техникамен айналасуға себеп болуы мүмкін.
Қылмыстың ... бұл ... ... тұлғаны түртуші. Алайда, ерікке
түрткі болар әлде бір ... ... әлі адам ... атап
айтқанда, қылмыс жасаушының ішкі серіппесін түгел табу деген емес. Бұл
факторлардың қажеттілік сезім неге және ... ... ... ... тіпті де кем емес. Себеп шын мәнінде іске асуы үшін себепке сәйкес
анық мақсат қойылуы ... ... пен ... ... ... ... ... мақсаты себепке қарағанда - қылмыс жасаушы тұлға жетуге
ұмтылатын нәтиже. ... ... ... ... әуестік пен сезімді
қозғап себепке айналдыратын дәл осы - мақсат. ... ... оның ... ... да осы мақсатқа байланысты. Сонымен, себеп пен мақсат әрқайсысы жеке
түсінік болғанымен себептің - түрткі, ... ... іс ... ... ... екенін ескере отырып, бір-бірінен ажырату керек.
Мысалы, шабуыл ... ... ... кісі ... ... - жеке бас пайдасы
болса, мақсаты жәбірленушіні өмірден ... ... ... ... үшін ... мақсаттың
маңызды мағынасы бар. Біріншіден, себеп пен мақсат қылмыс құрамының ... бола ... Бұл ... ... ... ... да ... Мысалы, қызмет өкілеттілігін теріс пайдаланудың құрамы (ҚР ҚК-нің
307-бабының 1-ші бөлігі), егер лауазымды адамның өз ... ... ... пайдалануы, егер бұл әрекет пайда күнемдік немесе өзге
де жеке басының мүддесі үшін жасалса ғана көз алдында болады. Ал егер ... ... ... ... ... онда бұл ... ... емес
тәртіптік теріс қылық болып табылады.
Екіншіден, себеп пен мақсат - қылмыстың сараланған құрамында ... ... ... бар ... ... ... ... кісі
өлтіру өш алу немесе қызғаныштан жасалып, басқа ... ... ... мән-жайлар орын алмаса, бұл ҚР ҚК-нің 96-бабының 1-бөлігіне
сәйкес қарапайым кісі ... ... ... ... кісі ... ... болса, ол ҚР ҚК-нің 96-бабының 2-бөлігінің "И" ... ... Егер кісі ... басқа қылмысты жасырып қалу немесе оның
жасалуын жеңілдету үшін жасалса (ҚК-тің ... ... ... ... бар кісі ... құрамына жатады.
Үшіншіден, себеп пен мақсат жаза тағайындау кезінде ... ... ... жағдайлардың орнына жүре алады. Мысалы, ҚР ҚК-
нің 54-бабының 1-бөлігінің "Е" тармағы ... ... ... және ... ... ... ... бойынша басқа адамдардың занды іс-әрекеті
үшін кектенушілікпен, сондай-ақ басқа қылмысты жасыру ... оны ... ... ... ... жазаны ауырлатушы жағдай болып табылады.
Қылмыстық жауаптылық үшін маңыздылығымен қатар, қылмысты себебінің
қылмыстық іс бойынша да ... ... ... бар. ... себебін
анықтау қажеттілігі ең алдымен, іс бойынша ... ... ... ... Егер ... ... ... болса, тергеуші мен
сот өздерінің тап осы жағдайда қандай нақты ... ... ... туралы шешімді кесіп айта алмайды. Тонауға, мысалы, бұзақылық
түрткі ... ол ... ... ... ... бойынша кісі өлтіру
болып табылатын қылмыс - қажетті қорғану және т.б. болып шығады.
Осыған байланысты, себепті анықтаудың қажеттілігі ... іс ... да ... ... ... ... кіретініне не, кірмейтініне
қарамастан, себеп әр қылмысты іс бойынша дәлелденуге тиісті ... ... ... ... ... дәлелдеу затына жатады. Ол әр
қылмысты іс бойынша ... ... ... ... ... ... ... емес, жазаны кінәліге бейімдеу мәселесінде дұрыс шеше білу мүмкін
емес.
2. 7. ... ... ... ... ... ... ... әсерінен жасалған қылмыстық қауіптілігі
азырақ деп есептейді. Аффект - бұл ... ... ... ... ... ... аффект деп қатты тез пайда болып, қызу өтетін қысқа
мерзімді психикалық куйді атайды ... ыза, үрей ... Бұл ... мен ... ... ... түседі. Сөйте тұра, аффект күйінде
әрекеттенуші тұлғаның өз әрекеттерін бағылау қабілеті толығымен жойылмайды,
тек әлсірейді, ал бұл ... ... ... ... заң қылмыс жасау кезіндегі аффекттің ... ... бұл ... ... ... ... жағы ... толық болмайды. Біріншіден, аффект күйі жеңілдететін мән-жайы
бар қылмыстардық құрамын жасауда ... ... ҚР ... ... ... күш ... ... немесе ауыр
балағаттауынан не өзге де заңға қарсы ... ... жат ... ... ... ... жан ... (аффект) жағдайында,
сол сияқты жәбірленушінің жүйелі түрдегі заңға ... ... ... ... ... ... ұзаққа созылған психиканы бұзатын жай-
күйде адам өлтіру - жеңілдететін мән-жайлары бар кісі өлтіруге жатады. ... ... ... ... күйінде денсаулыққа ауыр және ... ... ... де осы ... жеңілдететін мән-жайы бар құрамын
құрайды.
Екіншіден, ҚР ҚК-нің 63-бабының 1-бөлігінің "И" ... ... ... күйінде жазаны жеңілдетуші мән-жайдың мазмұнына кіруі
мүмкін (қылмыс жасау үшін түрткі болып табылған жәбірленушінің ... ... ... жатпайтын қылығы).
2. 8. Қате және оның қылмыстық - құқықтық мағынасы.
Қате - бұл тұлғаның өзі жасаған әрекетінің не ... ... ... нағыз заңды немесе шынайы сипаты туралы теріс түсінігі.
Қатенің сипаты қылмыстық субъективті жағын ... көп ... етуі ... ... ... мәселесін шешуде де ықпалы мол. ... қате ... ... ... қағидасымен тығыз байланысты,
сондықтан дәстүрлі түрде, ... ... ... жағы ... қаралады. Субъектінің қателесу сипатына қарай, қате заңды және
шын мәнінде болуы мүмкін.
Занды қате - бұл ... өзі ... ... ... ... пен оның ... қылмыстылығы, істегенінің заң тұрғысынан
(қылмыстық-құқықтық) бағалануы, бұл істі жасағаны үшін тағайындалуы мүмкін
жазаның мөлшері мен түрі туралы ... ... ... байланысты қылмыстық-
құқық теориясы мен сот ... ... ... төрт түрі
ажыратылады:
1. Тұлғаның өзі ... ... ... ... ... қате ... ... заң
бұл істі қылмысты немесе жазаланушылар ... ... ... құны ең төменгі айлық есептік көрсеткіштен аспайтын
мүлікті, өзі жұмыс істеп жүрген өндіріс орнынан ұрлап алады да, өзі
қылмыстық түрде ... ... ... деп ... ... ... бұл әрекет қылмыс құрамын құрамайды, тек әкімшілік заңды
бұзушылық ... ... және оған ... жолмен жазалау
шаралары қолданылады. Мұндай ... ... ... әрі жазаланушы болып ... ... ... ... та болмайды;
2. Тұлғаның өз іс-әрекетін қылмысты емес деп дұрыс түсінбеуі, ал
шындығында бұл іс-әрекет белгілі бір ... ... ... және ... әрі ... ... ... Әрине,
қылмыстарға (әсіресе ең қауіптілеріне) қатысты мұндай қателер тіпті де
орын алмайды десек ... ... ... кісі ... әйел ... қылмыстарға қылмыстық-құқық ... ... ... ... адам ... ма, сірә.
Осыған орай, қылмыстық құқықта заңды білмегендік қылмыстық
жауаптылықтан босатылмайды деген қағида бар екенін естен шығармау
керек. Алайда, мұны ... ... іс ... ... ... ... ереже екенін де ескеру керек.
Бірқатар қылмыстарды жасау кезінде, әсіресе қылмыстық ... ... ... ... ... байсыздықтан
жасалынған) жасауда, кей кездері қылмыстық іс ... бір ... ... байланыстырылады және бұл жағдайларда, қылмыстық ... ... ... тиісті нүсқауларды, ережелерді және басқа
нормативтік белгілерді білуіне ... ... ҚР ... ... ... ережелерін бұзуға ... ... ... ... - ҚР ҚК 244-6., ... немесе қүрылыс
жүмыстарын жүргізу ... - 245-6., ... ... бар ... ... т.б.) Ерекше бөлімнің бірқатар нормалары бар. Бүл ... ... ... тап сол ... заңды өзгертпей-ақ,
құқықтық басқа салаларындағы нормативтік актілердің өзгеруіне байланысты
жасауға болады. Ал ... ... ... ... ... жаңа ережелер мен нұсқаулармен таныспаса, ол ... ... ... оның ... қасақана да, абайсызда
да кінә байқалмайды.
2. Тұлғаның өзі жасаған іс-әрекеттің заң тұрғысынан бағалануы ... ... ... тұлға кінәліге сеніп ... ... ... ... ал өзі ... жасадым деп ойлайды. Заңды бағаға ие болу
қасақаналық пен абайсыздықтың интеллектуалдық және ... ... ... жағдайларға жатпайды, сондықтан кінә мен ... ... ... өз ... жасаған қылмыс үшін емес, шын ... ... үшін ... ... ... қылмысы үшін тағайындалуы мүмкін жазаның мөлшері ... ... ... қате ... Бұл қате де кінә мен ... әсер
етпейді, себебі бұл жағдайда қасақаналық пен ... ... ... ... қате - бұл ... өзі ... қылмыстық объекті мең
объективті жағына жататын ... ... ... ... ... Ондай
қателерге жататындар: 1. қылмыстың объектісіндегі қате; 2. қылмыс құрамының
объективті жағын құрайтын шын жағдайларға қатысты қате.
Объектідегі қате - бұл ... ... ... ... ... әлеуметтік және заңды мазмұнына қатысты қателері. Бұл қатенің
ең көп тараған түрі ретінде мынаны келтіруге болады: мысалы, тұлға ... ... ... ... ұрлаймын деп, оның ... аяқ ... ... ... ... ... жорамалдағы объектіге қол сұғушылық
қарулыға, оқ-дәріні, жарылғыш заттар мен жару ... ... ... ... (ҚР ҚК 255-6.). Ал шын ... ... қол
сұғушылық бөтен мүлікті ұрлау (ҚР ҚК 175-6.) ... ... ... ... - ... ... ... екіншісінде меншік. Бұл
объектілер заң тұрғысынан тең емес, ... ... ... қол сұғушылық
үшін екінші объектіге қарағанда ... жаза ... ... ... бұл істі ... ... қарай, қару-
жараққа қол сұғушылыққа оқталғандық үшін бағаланады.
Объектідегі қатеден қылмысты қиянаттың заты мен ... ... ... ... ... білу ... Өздігінен бұл қатенің
қылмыстық-құқықтық мағынасы жоқ. Мысалы, тұлға шет ел азаматының ... шет ел ... бар деп ... ... ... ал, шындығында, теңге
мен ірі ... ие ... Екі ... да, ... бөтен мүлік ұрлағаны үшін
(ҚР ҚК 175-6.), ұрлық затында шынайы қате болуына ... ... ... ... ... ... қате ... істің
бағалануына әсер етуі мүмкін. Бұл, ... ... қол ... ҚР ... шынайы затқа қол сұғушылық бағаланатын бабымен, бірақ ауырлататын
жағдайда бағалануы тиіс ... орын ... ... ... ... бойынша шет ел ақшасы болуы тиіс ұрлау мысалында, кінәлі өз ... ... ең ... ... есеп ... 500 ... ... бағалаған еді, шындығында, ең төменгі айлық есеп
көрсеткішінен 15 есе көп ... ... ... бар ... ие ... қатенің қылмыстық-құқықтық мағынасы болады. Мәселе, тұлғаның шын қол
сұққан ұрлығы -не ауырлататын мән-жайсыз ұрлық, не ... ... зиян ... ұрлау не болмаса ірі мөлшерде ұрлауға оқталқандық деп
бағалануы тиіс. Ал жоғарыда көрсетілген мысал ... ... ... ... ... ірі ... ... оқталғандық деп бағалау керек
(ҚР ҚК-нің 24-бабы 3-бөлігі бойынша ... ... "Б" ... бас ... қате, жәбірленушінің бұл қатесінің мәні мынада:
субъект, мысалы, белгілі бір тұлғаның ... ... ... ... ... адамның өміріне қиянат жасайды, себебі оны өзі ... ... ... ... ... мұндай қате жасалған істі басталуға
да, қылмыстық жауаптылыққа да, кінәліні жазалауға да әсер етпейді. ... ... үшін ... жәбірленушінің жеке басынан қателесу яғни
қылмыстың объектісінен ... ... ... ... ... ... сот, оның нақты бір ісіне байланысты қорқытуды ұйғарып,
бірақ ол қателесіп, оған ... ... бір ... ... ... ... төрелігін жүзеге асырушы адамды қорқытқаны үшін (ҚР ҚК-тің 341-6.), ал
екінші жағдайда қорқыту (ҚР ҚК-тің 12-6.) үшін ... ... ... жеке басының бұлай қателесу барысында жасалған ... ... ... ... қылмыс жасауға оқталу деп
бағалануы тиіс (ҚР ҚК-тің 24-бабы 3-бөлігі ... ... ... құрамының объективті жағын құрайтын шынайы жағдайларға қатысты
қате. Бұл қате мыналардан тұрады:
1.Жасалған ... ... ... ... ... ... салдардың орын алуына қатысты қате;
3.Себепті байланысты дамытудағы ... ... ... ... ... ... қате
тұлғаның қателесіп, өз ісін қоғамдық қауіпті деп санамауынан тұрады, ал
шындығында ол тап ... ... ... және ... ... құрайды.
Мысалы, тұлға, өзі оны білместен, жалған ақша пайдаланады (ақша ... ... ... Бұл жағдайларда ылғи, қасақана қылмыс үшін
жауаптылық шығарып ... да, ... тек ... өз ... ... қауіпті екендігін алдын-ала көріп біле
алмағанымен оны білуі керек еді және ... ... ... ... ... ғана болмақ. Жалған ақша қағазан пайдалану оқиғасына келсек, қолдан
жасалған ақша ... ... ... ... ... ... үшін ... тек қасақаналықпен байланысты болатындықтан, тұлға қылмысты
жауаптылықтан, оның ісінде қылмыс құрамының ... ... ... ... ... ... ... инемен қажетті дәрінің орнына
қателесіп, басқасын жіберіп осының нәтижесінен ... ... ... ... әңгіме басқаша болуы тиіс, Бұл жағдайда жасалған әрекеттің немесе
әрекетсіздіктің сипатына ... қате - көз ... ... бірінші
жағдайға (жалған ақша қағазын қателесіп өткізу) ... ... ... ... ... ... ... салдарынан абайсыздықтан
қазаға ұшыратқаны үшін қылмысты жауаптылық кінәнің дәл абайсыз ... Бұл ... ... өз ... ... ала ... ... білуі керек және білуге тиісті де еді. Міне, қылмыстық немқұрайлылық
түріндегі абайсыз кінә - көз ... ... ... қылмыстық
жауаптылықтан босатылмайды.
Қоғамдық қауіпті салдарға ... ... ... ... ... ... мөлшері туралы қате түсінігінде. Мұндай кезде
бұл қатені ... ... ... ... екі жолы ... ... ... қателесіп, оның келтіретін зияны шын мәнінде
келтірілгенінен аз болады деп ... ... ... ... ... ғана зиян тигізбекші болып, оның бетінен жұдырықпен ұрып
қалады. ... бұл ... ... ... басы ... тиіп қаза табады.
Бұл жағдайда, қате жіберілген зиянның, яғни осы жағдайда, өлімнің қасақана
жасалғандығы үшін ... ... ... Алайда субъект
абайсыздықпен өлімге ұшыратқаны үшін жауаптылыққа тартылуы тиіс. Себебі
жәбірленушінің ... ұра ... ол ... ... ... тасқа
құлап, өлім жарақатын алатынын алдын-ала білмеді, бірақ мұндай салдардың
болуы мүмкін екендігін көре ... ... және ... ... ... ... түрінің екінші жолы – кінәлінің өзі келтірген
зиянның сан мөлшері туралы қате түсінігі. Мысалы, тұлға, ірі мөлшерде ... ... ... ... ... ... ... сейфтегі ақшаның мөлшері
азғантай болып шығады. Мұндай қате, кінәлі өзі қалаған қылмысты ... алуы үшін ... ... ... ... ... ол ... тыс жағдайларға байланысты орын алмағанын дәлелдейді. ... ... ... азғантай мөлшердегі аяқталған ұрлық үшін емес,
ірі мөлшерде ұрлық жасауға ... үшін ... ... ... ... ... ... басқа да болуы мүмкін. Себебі ұрлық, егер ... құны заң ... ... ... ... ... ең төменгі
айлық есептік көрсеткішінің мөлшерінен 500 есе асып түссе ғана, ҚР ҚК-нің
175-бабындағы ескертпенің ... ... ірі ... ... ... ... сейфті бұзған кезінде, ең төменгі айлық есеп
көрсеткішінің, ... 1000 есе ... ақша ... ... ... ... ол ... 500 есе асатын ақша болып, ол оны иеленіп
алатын жағдай ... ... ... ... ... ... ... заң шығарушы қол сұғушылықтың ірі мөлшерінің ең төменгі
шегін ғана белгілеген, ал енді осы шектен асатын кез ... ... ірі ... ... дамуын бағалаудағы қате - тұлғаның өзі жасаған ... пен орын ... ... ... ... ... себепті тәуелділік
туралы теріс түсінігінде. Бұл жерде ... ... ... ... ... ... бағалауға негіз болатын басқа қылмысты
нәтиженің орын алуына ... ... қате ғана ... ие ... Мысалы, кінәлі жәбірленушіден өш алу үшін, оны ... ... ... рет ... ұрады. Оны өлген екен деп ойлап,
көлге ... ... ... ... ... оның басынан
балғамен ұрғаннан емес суға ... ... ... ... ... бұл ... екі қылмыстық түрге бөлінеді:
денеге ауыр жарақат ... және кісі ... ... орын ... ... ... ескере отырып, ол қасақана кісі өлтіруге ... ... ... қаза ... үшін қолынан келгеннің бәрін жасады,
бірақ кінәлінің еркінен тыс ... ... ... орын алмады) және
абайсыздықтан өлімге ұшыратқаны үшін ... ... ... оның суға батып өлетінін алдын-ала біле алмаған еді, себебі ... - тірі ... ... ... оны ... ... және тиіс те еді)
жауапты болуға тиіс.
Жауаптылықты күшейтуші қате, басқа да ... ... ... ... шын ... түрі болып табылады (көбінесе,
қылмыстық қиянаттың заты мен ... және ... жеке ... ... сол ... ... ... салдарға, қылмыс жасаудың
бағалаушы мағынасы бар ... ... ... ... қаруы мен
құралдарына қатысты қате).
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келгенде, қылмыс құрамы - бұл ... ... ... ... ... жиынтығы. Ол осы белгілердің тұтастығы
арқылы болады. Сонымен қатар әрбір құрамның белгісі ... ... ... ... және ... ... ... тысқары өз алдында болуы
мүмкін емес.
Қылмыс құрамының белгілері екі ... ... ... ... ... теориясында барлық нақты қылмыс құрамы, елеулі
белгілерінің топтасуына байланысты белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... Әрбір нақты қылмыстың
түсінігін, құрылысын және ... тән ... ... ... ... ... ... деп қылмыс жасаған адамның әрекетін немесе
әрекетсіздігін қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... бойынша толық және кең көлемде нақты қылмыс құрамының
белгілерін анықтау болып табылады.
Қылмысты ... ... ... ... қылмыстың
салдарынан зиян шеккен немесе шегуі мүмкін нәрсе қылмыс ... ... ... анықтаудың қылмыстық іс-әрекетті саралаудағы
маңызы үлкен. Жасалынған қылмыс объектісін дұрыс ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Қылмыс құрамының объективтік
жағы дегеніміз - қылмыстық занда көрсетілген ... ... ... ... ... ... жағы - қылмыстық жауаптылықтың
маңызды алғы шарты.
Қылмыстың объективтік жағы - ... ... ... ... ... объективтік жағы - қылмыстық жауаптылықтың негізін қалаушы
болып ... ... ... ... ... мүмкін емес.
Қылмыстық іс-әрекет (әрекет немесе әрекетсіздік) - объективті жақтың
ең маңызды белгісі болып ... ... ол - ... жақтың түгелдей
алғанда, оның жеке бір белгілерінің де негізгі желісі, ... ... ... ... арқылы болады.
Себепті байланыс - материалдық қылмыстардың объективті жағының сипаты.
Орын алған қоғамдық қауіпті салдар үшін адамның ... ... ... әрине, кінәсі болса), егер бұл салдар адам жасаған қоғамдық қауіпті
әрекетпен немесе әрекетсіздікпен себепті байланыста ... ғана ... ... байланыс болмаған жерде зиянды салдардың орын ... ... ... та ... орны - бұл ... жасалған белгілі бір жер. ... ... - ... ... белгісі болып табылады және ол -қылмыс ... ... ... ... ... жағдайы - бұл қылмыс
жасалуының ... ... ... ... ... мен ... -
қылмыс жасауда пайдаланылған қарулар мен аспаптар.
Біздің елімізде қылмыстық құқық саласында ... ... ... ... әлі ... дейін шешімін таппауда.
Қылмыстың субъектісі міндетті түрде есі дұрыс, яғни өзінің әрекетін
(әрекетсіздігін) басқара алатын, оның шын ... ... мен ... ... түсінуге қабілеті жететін жеке тұлға болуы керек.
Субъективті жағы қылмыскердің өзі жасаған қылмысқа ішкі, яғни кінәмен,
ниетпен және ... ... ... ... ... ... қатынасы. Қылмыстың субъективті жағын құрайтын белгілерге,
аталып өткендей, ... ... ... мен ... ... ... ... кезіндегі тұлғаның сезім күйі жатады.
ӘДЕБИЕТ ТІЗІМІ
1. Курс советского уголовного ... Л., 1968, т. ... ... к ... ... Республики Казахстан / Отв.
редактор: Чл. - корр. АЕН РК, ... ... ... ... ... ... Г.К. - Караганда, РГК ПО
Полиграфия, 1999.
3. Комментарий к изменениям и дополнениям в Уголовный кодекс
РК/ Отв. ... Чл. - ... АЕН. РК, ... ... И.Ш. - Караганда, 2000 г.
4. Комментарий к изменениям и ... в ... ... ... и ... - исполнительный кодекс
Республики ... / Под ред. И.Ш. ... ... - ... Кар. ЮИ МВД РК им Б. ... 2003.
5. Правила судебно - медицинской оценки тяжести вреда здоровью.
Приказ № 240 от 4 мая 1998 г. // ... ... МВД РК. ... 1998 г. № ... ... Постановлений Пленума Верховного суда Республики
Казахстан (1992 - 2002). - Алматы, 2002.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кінә нысандарының және қылмыстың субъективтік жағының өзге белгілерінің қылмысты саралауға ықпалы19 бет
«Жан күйзелісі жағдайында жасалған кісі өлтіру»61 бет
Абайсызда кісі өлтіру57 бет
Адам ұрлау үшін қылмыстық жауаптылық4 бет
Адам өліміне әкеп соғатын жеке тұлғаға қарсы қылмыстың сипаттамасы53 бет
Ауырлатылған мән-жайлары бар кісі өлтіруді саралау76 бет
Контрабанда77 бет
Мемлекеттік қызмет және лауазымдар ұғымы61 бет
Қылмыс және қылмыстық құқық жайлы93 бет
Қылмыс құрамы49 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь