Абай мен Шәкәрім кесенесі



Абай мен Шәкәрiмдей қазақтың қос алыбы жатқан кесене туралы айтар болсақ, мұның құрылысы ҚР Президентiнiң Жарлығы негiзiнде 1993 жылы басталды. Бұл уақытта Абай тойы әлемдiк деңгейде өтетiнi белгiлi болған-тұғын. Сондықтан мемлекет басшысы осы мерейтой аясында Абай мен Шәкәрiм басына тұрғызылатын кесене де көрнекi, мәңгiлiк болуы керек дедi. Осыған орай түрлi жобалар байқауға түстi. Осы байқауда үздiк шығып, бас жүлденi жеңiп алған сәулетшi - Бек Ибраимов. Сәулетшi өз идеясында, тұтас кесене Сарыарқаның кең даласының төсiнде поэзия айдыныда баяу жүзiп бара жатқан Абай мен Шәкәрiмнiң қос желкендi кемесi сынды болып көрiнуi керек деген шешiмге келген болатын. Бұл кесененiң кеме сияқты жақсы көрiнiс беретiнi, күн қатты ысыған кезде далада сағым көтерiледi. Көрген адамға осы сағымда алыстан теңiз толқығандай болып тұрған заматта, Абай-Шәкәрiм кесенесi сол сағым-теңiздiң үстiнде үлкен бiр ой құшағында қалықтап тұрған, ойдың алып кемесi сияқты әсер етедi.
«Кесененiң iргетасының ұзындығы - 200 метр. Көлдеңiнен (енi) - 65 метр. Бұл - қазiр әлемде үлкендiгi жағынан бiрiншi орында тұрған алып космостық құрылыс. Өйткенi, жер бетiнде мұның ауқымындағы ескерткiш-зират жоқ», - дейдi бiзге Абай мен Шәкәрiм кесенесiн таныстырып жүрген Жидебай қорық-мұражайының меңгерушiсi Қайыржан Күзембаев.
Абай атамыздың күмбезiнiң жерден биiктiгi - 38 жарым метр. Ал, Шәкәрiм қажының күмбезiнiң биiктiгi - 37 метр. Шәкәрiм күмбезiн Абайдан бiр жарым метр аласа қылғанының себебi, Шәкәрiм Абайдың немере iнiсi, шәкiртi. Яғни бiр мүшел жас кiшi болған. Iшкi шеңбер аумағы жағынан Абай кесенесi - 16 метр болса, Шәкәрiмдiкi - 8 метрдi құрайды. Мұның себебiн бiздiң жолбастаушымыз былай түсiндiрдi:
- Қазақта «Он алты қанат Ақ орда» деген қасиеттi сөз, қастерлi ұғым бар. Осы ұғыммен келгенде, Абай - қазақ поэзиясының аспанында жарқыраған күнi. Сондықтан қазақ поэзиясының он алты қанат Ақ ордасы - Абай күмбезi болса, Шәкәрiм соның жанынан жаңа шаңырақ көтерген жас отау сынды. Неге? Себебi, Шәкәрiмнiң сүйегi 30 жыл Құрқұдықта жатты. Қажының денесi де, еңбегi де кеңес үкiметiнiң құрсауында болды. Шәкәрiм атамыз қазақ егемен ел болғаннан кейiн ғана толық ақталды. Оны Шәкәрiмнiң кесенесiнде былай суреттеген. Шәкәрiмнiң күмбезiнде егемендiктiң сегiз қырлы елтаңбасын келтiредi. Одан жаңадан атқан күн сәулесiн шашыратып қойған. Бұл егемендiктiң жаңа таңы атқанда, Шәкәрiм ақталып, жарыққа шықты деген үлгiдегi ойды бiлдiредi. Кеңес үкiметi кезiнде Шәкәрiм шығармашылығы қараңғы түн сияқты түнерiп жатты. Халқы, ел-жұрты Шәкәрiмнiң өлеңiн оқымақ түгiлi, атын атауға қорықты. Яғни Шәкәрiм кесенесiнде заманы орашолақ, азалы, тауқыметтi, қаралы өмiр болды деген мағынаны бейнелеп келтiрген, - дедi Қайыржан Күзембаев.
Бұл арадағы құлпытастар жерден 6 метр биiктiкте орналасқан. Алайда оны орнату барысында қабiр басындағы топырақты жаншып, басып тастамай, бос қойып көтерген екен. Құлпытастар тек қабiр бетiндегi қақпақ сияқты. Қазақтың өзiндiк ғұрпында марқұмның қабiрiн сипап, топырағын үгiтiп, «жатқан жерi жайлы болсын, топырағы торқа болсын» дейдi. Сондықтан мемориал кешенге кiре берiсте гранит тастан жасалған қазандықтың үстiне топырақ қойылған. Бұл - Абай мен Шәкәрiмнiң жамбасы тиген жерден алынған топырақ. Зиярат етушiлер осы бiр уыс топырақтан алады.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 5 бет
Таңдаулыға:   
АБАЙ МЕН ШӘКӘРІМ КЕСЕНЕСІ
Абай мен Шәкәрiмдей қазақтың қос алыбы жатқан кесене туралы айтар болсақ,
мұның құрылысы ҚР Президентiнiң Жарлығы негiзiнде 1993 жылы басталды. Бұл
уақытта Абай тойы әлемдiк деңгейде өтетiнi белгiлi болған-тұғын. Сондықтан
мемлекет басшысы осы мерейтой аясында Абай мен Шәкәрiм басына тұрғызылатын
кесене де көрнекi, мәңгiлiк болуы керек дедi. Осыған орай түрлi жобалар
байқауға түстi. Осы байқауда үздiк шығып, бас жүлденi жеңiп алған сәулетшi
- Бек Ибраимов. Сәулетшi өз идеясында, тұтас кесене Сарыарқаның кең
даласының төсiнде поэзия айдыныда баяу жүзiп бара жатқан Абай мен
Шәкәрiмнiң қос желкендi кемесi сынды болып көрiнуi керек деген шешiмге
келген болатын. Бұл кесененiң кеме сияқты жақсы көрiнiс беретiнi, күн қатты
ысыған кезде далада сағым көтерiледi. Көрген адамға осы сағымда алыстан
теңiз толқығандай болып тұрған заматта, Абай-Шәкәрiм кесенесi сол сағым-
теңiздiң үстiнде үлкен бiр ой құшағында қалықтап тұрған, ойдың алып кемесi
сияқты әсер етедi.
Кесененiң iргетасының ұзындығы  - 200 метр. Көлдеңiнен (енi) - 65 метр.
Бұл - қазiр әлемде үлкендiгi жағынан бiрiншi орында тұрған алып космостық
құрылыс. Өйткенi, жер бетiнде мұның ауқымындағы ескерткiш-зират жоқ, -
дейдi бiзге Абай мен Шәкәрiм кесенесiн таныстырып жүрген Жидебай қорық-
мұражайының меңгерушiсi Қайыржан Күзембаев.
Абай атамыздың күмбезiнiң жерден биiктiгi - 38 жарым метр. Ал, Шәкәрiм
қажының күмбезiнiң биiктiгi - 37 метр. Шәкәрiм күмбезiн Абайдан бiр жарым
метр аласа қылғанының себебi, Шәкәрiм Абайдың немере iнiсi, шәкiртi. Яғни
бiр мүшел жас кiшi болған. Iшкi шеңбер аумағы жағынан Абай кесенесi - 16
метр болса, Шәкәрiмдiкi - 8 метрдi құрайды. Мұның себебiн бiздiң
жолбастаушымыз былай түсiндiрдi:
- Қазақта Он алты қанат Ақ орда деген қасиеттi сөз, қастерлi ұғым бар.
Осы ұғыммен келгенде, Абай - қазақ поэзиясының аспанында жарқыраған күнi.
Сондықтан қазақ поэзиясының он алты қанат Ақ ордасы - Абай күмбезi болса,
Шәкәрiм соның жанынан жаңа шаңырақ көтерген жас отау сынды. Неге? Себебi,
Шәкәрiмнiң сүйегi 30 жыл Құрқұдықта жатты. Қажының денесi де, еңбегi де
кеңес үкiметiнiң құрсауында болды. Шәкәрiм атамыз қазақ егемен ел болғаннан
кейiн ғана толық ақталды. Оны Шәкәрiмнiң кесенесiнде былай суреттеген.
Шәкәрiмнiң күмбезiнде егемендiктiң сегiз қырлы елтаңбасын келтiредi. Одан
жаңадан атқан күн сәулесiн шашыратып қойған. Бұл егемендiктiң жаңа таңы
атқанда, Шәкәрiм ақталып, жарыққа шықты деген үлгiдегi ойды бiлдiредi.
Кеңес үкiметi кезiнде Шәкәрiм шығармашылығы қараңғы түн сияқты түнерiп
жатты. Халқы, ел-жұрты Шәкәрiмнiң өлеңiн оқымақ түгiлi, атын атауға
қорықты. Яғни Шәкәрiм кесенесiнде заманы орашолақ, азалы, тауқыметтi,
қаралы өмiр болды деген мағынаны бейнелеп келтiрген, - дедi Қайыржан
Күзембаев.
Бұл арадағы құлпытастар жерден 6 метр биiктiкте орналасқан. Алайда оны
орнату барысында қабiр басындағы топырақты жаншып, басып тастамай, бос
қойып көтерген екен. Құлпытастар тек қабiр бетiндегi қақпақ сияқты.
Қазақтың өзiндiк ғұрпында марқұмның қабiрiн сипап, топырағын үгiтiп,
жатқан жерi жайлы болсын, топырағы торқа болсын дейдi. Сондықтан мемориал
кешенге кiре берiсте гранит тастан жасалған қазандықтың үстiне топырақ
қойылған. Бұл - Абай мен Шәкәрiмнiң жамбасы тиген жерден алынған топырақ.
Зиярат етушiлер осы бiр уыс топырақтан алады.
Кесененiң сәулет өнерi екi мағынада суреттелген. Бiрiншiсi, қазақтың
баспанасы киiз үй, ұлы шаңырақ, одан тараған уықтар, уықтың астына түсе
бергенде көгiлдiр текемет оюлар, қазақ қыз-келiншектерiнiң қол кестелерiнiң
үлгiлерi. Бұрыштар - уыққа керегенiң бекiген басы. Желбауда қазақтың қошқар
мүйiз оюлары өрнектеле келiп, аяқ жағындағы әдемiлiк үшiн жасалатын желбау
шашақтарына арабша жазу қашалған. Бұл жазуларда он сегiз мың ғаламды
жаратқан Алланың 99 есiмi жазылған екен. Күмбезде шаңырақ бейнеленiп, бұл
нұрын шашып тұрған күн сияқты әсер бередi. Кәдуiлгi көк байрақтағы күннiң
бейнесi. Қабырғасы қырлы қатпарлар - поэзия кiтабының ашып қойған, бөлек-
бөлек парақталған беттерi деген мағынаны бередi. Сондай-ақ кесене төрiнде
жетi шырақ тұр. Бабалардың шырағың сөнбесiн деген сөзi бар екенi белгiлi.
Бұл кесене ҚР Президентi Нұрсұлтан Назарбаевтың қатысуымен 1995 жылы
ашылды. Қазақ халқының киесi, ары мен намысы, ақылы мен жүрегi - Ұлы
Абайдың аруағына басымды идiм, - деген болатын мемлекет басшысы Нұрсұлтан
Назарбаев.
Қабырғасы Маңғыстаудың әк тасынан қаланған. Ғалымдардың айтуынша, бұл
тастың ерекшелiгi заман өткен сайын өздiгiнен ағара бередi екен. Сонымен
қатар берiктiгi арта түседi. Үшiншiден, бiр-бiрiне жымдасып, беки бередi.
Расында, ең басында әкелгенде, жақындап қарағанда сары болып көрiнетiн.
Ендi жыл өткен сайын ағарып келедi. Кейде бiр әжелерiмiз кесененi неге
әкпен сылайсыңдар?, деп ренжiп жатады. Олай емес, бұл өздiгiнен ақшаңқан
болып тұратын тас. Сондай-ақ басында бұл тас қазiргiдей қатты емес, жұп-
жұмсақ болатын. Үшiншiден, жыл өткен сайын жымдасып, тегiстелiп барады.
Яғни ақуыз жұмыртқадай, табиғаттың жаратқан мәрмәр тасындай, жiктерi
өздiгiнен бекiтiлiп келедi. Бiз әлемнiң жетiншi кереметi Мысыр пирамидалары
десек, оның кереметтiгiнiң сырын алдыңғы жылы әлем ғалымдары дәлелдедi.
Яғни пирамидадағы биiк тастардың жiгiне ине сұға алмайсыз. Мысыр ғаламатын
да осы Маңғыстаудың тасындай тастан соққан екен. Яғни Египеттiң жер
қыртысында осындай ұлутас бар деседi. Сондықтан бұл кесене де пирамида
сияқты болашақта жұмбақ кесене болып қалмақ, дейдi Жидебай қорық-
мұражайының меңгерушiсi.
Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Абай - мәңгiлiк тұлға. Бiз Абай арқылы бүкiл
әлемге мемлекеттiлiгiмiздi танытамыз. Екiншiден, бұл кiсiнiң басына
тұрғызылатын кесене де сол мәңгiлiк ұлы тұлғаға лайық әлемдiк деңгейдегi
кесене болуы керек деген болатын о баста кесененi тұрғызар сәтте. Осының
айналасында ғалымдар арасында көптеген талас-пiкiр туды. Бiреуi кесененi
мәрмәр тастан қалайық дестi, ендi бiрi шет елден қымбат тастар мен
кiрпiштер әкелiп қалайық дестi. Бұл ұсыныстарға Елбасымыз қарсы болды.
Өзiмiздiң жерiмiздiң асты да, үстi де бай. Бiз өз байлығымыз арқылы елге
танылуымыз керек. Өз байлығымызды басқа елдерге ... жалғасы

Сіз бұл жұмысты біздің қосымшамыз арқылы толығымен тегін көре аласыз.
Ұқсас жұмыстар
Археологиялық Тарихи Сәулет өнері
Республикалық дәрежедегі қорық мұражайлары
Қазақстанның басқа мемлекеттерден айырмашылық жақтарын көрсететін қандай рухани мұралар мен киелі жерлер ескерткіштері
Батыс Қазақстанның тарихи - мәдени ескерткіштері
Мәдени Мұра бағдарламасының аясындағы Қазақстанның тарихи және мәдени ескерткіштері
Қазақстан территориясындағы тарихи-мәдени ескерткіштер
Қазіргі заманғы қалалық мәдениеттің дамуы
Мәдени мұра жайлы
Балалар мұражайлары
Дарк туризм
Пәндер