Баспа тарихы


Көпшілікке арналған алғашқы Баспа өнімдері (діни уағыздар, қолжазба кітаптар) ағаш қабығына, теріге, кейіннен қағазға қолмен көшіріліп жазылған. Ірі қалаларда қолжазба кітапты мәнерлеу өнерімен шұғылданатын арнайы мамандар — көшірмешілер, түптеушілер, миниатюрші суретшілерді топтастырған орталықтар жұмыс істеген (қысқаша Қолжазба кітаптар). Біртекті мәтінді көп данамен тарататын Баспа тарихы Қытайда кітап көбейтудің жаңа әдісі — ксилографияның (ағаштан ойылған қалыппен басу) пайда болуынан басталады (8 — 9 ғасырлар). Осы әдіспен ең алғаш будда дінінің “Жақұт сутра” (868) деген қасиетті кітабы басылды. 1040 — 1048 жылдары Би Шен жылжымалы қаріптерді, құйма әріптермен теру процесін ойлап тапты (Еуропаға бұл жаңалық 4 ғасырдан кейін келді). 14 ғасырда Қытайда түрлі-түсті баспа пайда болды.
1340 жылы “Сутраның түсініктемелері” деген кітап 2 түрлі бояумен басылып шықты. Еуропада 1445 жылы неміс өнертапқышы Иоганн Гутенберг кітап басуға алғаш рет жылжымалы құйма әріптерді пайдаланды. Ал, Ресейде 1564 жылы Иван Федоров пен Петр Мстиславец орыс тіліндегі тұңғыш кітап “Апостолды” басып шығарды. 16—17 ғасырларда баспаханаларды ірілендіру, шығаратын өнім көлемін ұлғайту және оны сатуды жүйелі жолға қоюдың қажеттілігіне қарай жекелеген баспагерлер көптеп шықты. Бұлардың қатарында Мануция Альда (Венеция), К.Плантена (Антверпен), Элзевировтар отбасы (Нидерландия), Этьенков және Дидо (Франция) секілді баспагерлерді ерекше атауға болады. 18—19 ғасырларда Баспа саны әлемнің алдыңғы қатарлы елдерінде шапшаң өсті. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында Баспалар акционерлік қоғам түрінде құрылып, өз ішінен кітап, газет-журнал Баспаларына жіктеле бастады. Бұл кезеңде Баспа мен баспахана екеуі біртұтас болды. Кітаптар баспахананың өзінде дайындалып, басылып шықты. Қазақ тілінде кітап шығару ісінің тарихы 1800 жылы Қазан қаласында ашылған бірінші Азиялық баспаханадан басталады.
1809 жылы Қазан университетінде баспа ашылады. 19 ғасырда Қазан қаласы Орта Азия және Қазақстан халықтарының мәдени-ғылыми мұраларын жинап, зерттейтін, жарыққа шығаратын орталыққа айналды. Сонымен қатар 19 ғасырдың 2-жартысында Орынбор, Уфа, Ташкент, Санкт-Петербург, Троицк, Астрахан қалаларында да қазақша кітаптар шығаратын баспалар құрылды. Бұлардың ішінде “Ағайынды Каримовтар”, “Шарқ”, “Тұрмыш”, “Умид”, “Урнәк”, т.б. Баспалардың рөлі ерекше болды. Қазақ тіліндегі тұңғыш кітап — Қазан гимназиясы баспаханасы шығарған “Сейфүл-мәлік” қиссасы (1807). 1851 ж. Қадырғали Жалаиридің “Джами-ат-тауарих”, Ы. Алтынсариннің “Қырғыз хрестоматиясы” (1879), “Қамбар туралы поэма” (1882), “Мұхаммед Ханафия” (1882), “Қыз Жібек” (1894), “Қозы Көрпеш хиссасы” (1890), 20 ғ-дың басында “Хисса Біржан сал мен Сара қыздың айтысқаны” (1900), “Хисса Алпамыш” (1901), 1909 жылы А. Құнанбаевтың өлеңдер жинағы, “Қазақтың айнасы” (1910), “Қазақша әліппе” (1910), С. Көбеевтің “Қалың малы” (1913), т.б. кітаптар осы баспалардан шыққан. 1917 жылға дейін қазақ тілінде 700-ге жуық кітап басылды.

Пән: Полиграфия
Жұмыс түрі:  Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге
Таңдаулыға:   
Тегін:  Антиплагиат

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Баспа тарихы

Көпшілікке арналған алғашқы Баспа өнімдері (діни уағыздар, қолжазба
кітаптар) ағаш қабығына, теріге, кейіннен қағазға қолмен көшіріліп
жазылған. Ірі қалаларда қолжазба кітапты мәнерлеу өнерімен шұғылданатын
арнайы мамандар — көшірмешілер, түптеушілер, миниатюрші суретшілерд і
топтастырған орталықтар жұмыс істеген (қысқаша Қолжазба кітаптар). Біртекті
мәтінді көп данамен тарататын Баспа тарихы Қытайда кітап көбейтудің жаңа
әдісі — ксилографияның (ағаштан ойылған қалыппен басу) пайда болуынан
басталады (8 — 9 ғасырлар). Осы әдіспен ең алғаш будда дінінің “Жақұт
сутра” (868) деген қасиетті кітабы басылды. 1040 — 1048 жылдары Би Шен
жылжымалы қаріптерді, құйма әріптермен теру процесін ойлап тапты
(Еуропаға бұл жаңалық 4 ғасырдан кейін келді). 14 ғасырда Қытайда түрлі-
түсті баспа пайда болды.
1340 жылы “Сутраның түсініктемелері” деген кітап 2 түрлі бояумен басылып
шықты. Еуропада 1445 жылы неміс өнертапқышы Иоганн Гутенберг кітап басуға
алғаш рет жылжымалы құйма әріптерді пайдаланды. Ал, Ресейде 1564 жылы
Иван Федоров пен Петр Мстиславец орыс тіліндегі тұңғыш кітап “Апостолды”
басып шығарды. 16—17 ғасырларда баспаханаларды ірілендіру, шығаратын өнім
көлемін ұлғайту және оны сатуды жүйелі жолға қоюдың қажеттілігіне қарай
жекелеген баспагерлер көптеп шықты. Бұлардың
қатарында Мануция Альда (Венеция),
К.Плантена (Антверпен), Элзевировта р отбасы
(Нидерландия), Этьенков және Дидо ( Франция) секілді баспагерлерді ерекше
атауға болады. 18—19 ғасырларда Баспа саны әлемнің алдыңғы қатарлы
елдерінде шапшаң өсті. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында Баспалар
акционерлік қоғам түрінде құрылып, өз ішінен кітап, газет-журнал
Баспаларына жіктеле бастады. Бұл кезеңде Баспа мен баспахана екеуі біртұтас
болды. Кітаптар баспахананың өзінде дайындалып, басылып шықты. Қазақ
тілінде кітап шығару ісінің тарихы 1800 жылы Қазан қаласында ашылған
бірінші Азиялық баспаханадан басталады.
1809 жылы Қазан университетінде баспа ашылады. 19 ғасырда Қазан қаласы Орта
Азия және Қазақстан халықтарының мәдени-ғылыми мұраларын жинап, зерттейтін,
жарыққа шығаратын орталыққа айналды. Сонымен қатар 19 ғасырдың 2-
жартысында Орынбор, Уфа, Ташкент, С анкт-
Петербург, Троицк, Астрахан қалалар ында да қазақша кітаптар шығаратын
баспалар құрылды. Бұлардың ішінде “Ағайынды Каримовтар”, “Шарқ”, “Тұрмыш”,
“Умид”, “Урнәк”, т.б. Баспалардың рөлі ерекше болды. Қазақ тіліндегі тұңғыш
кітап — Қазан гимназиясы баспаханасы шығарған “Сейфүл-мәлік” қиссасы
(1807). 1851 ж. Қадырғали Жалаиридің “Джами-ат-тауа рих”, Ы. Алтынсариннің
“Қырғыз хрестоматиясы” (1879), “Қамбар туралы поэма” (1882), “Мұхаммед
Ханафия” (1882), “Қыз Жібек” (1894), “Қозы Көрпеш хиссасы” (1890), 20 ғ-дың
басында “Хисса Біржан сал мен Сара қыздың айтысқаны” (1900), “Хисса
Алпамыш” (1901), 1909 жылы А. Құнанбаевтың өлеңдер жинағы, “Қазақтың
айнасы” (1910), “Қазақша әліппе” (1910), С. Көбеевтің “Қалың малы” (1913),
т.б. кітаптар осы баспалардан шыққан. 1917 жылға дейін қазақ тілінде 700-ге
жуық кітап басылды.

Қазан төңкерісінен кейін кітап басу ісі бірден мемлекет иелігіне алынды.
“Мемлекеттік баспа туралы” қабылданған декрет (29.12. 1917) бойынша Баспа
ісін қайта құруға қажет материалдық-техникалық база мен кітап қорлары
мемлекет пен халық меншігіне берілді. 1917 жылдың аяғында БОАК-тың
(Бүкілресейлік Орталық Атқару Комитетінің), Санкт-
Петербург, Мәскеукеңестерінің жанынан Баспа бөлімдері ашылды. Ұлт істері
жөніндегі Халық комиссариаты (Ұлт халкомы) құрылды. Оны И.В. Сталин
басқарды. Қазақ халқының аса көрнекті саяси қайраткері
Т. Рысқұлов орынбасары болды.
1918 — 1919 жылдары Баспа жұмысын Оқу халкомы мен Ұлт халкомы
құрған Мұсылман істері жөніндегі комиссариат басқарды. Ұлт халкомында 11
бөлім мен комиссариаттар жұмыс істеді. 1918 жылы 12 мамырда бұларға Қырғыз
(Қазақ) бөлімі қосылды. 1918 жылы қараша айында өткен мұсылман
коммунистердің Бүкілресейлік І сьезінде мұсылмандық ұйымдардың Орталық
бюросы сайланды. Бюро құрамына Қазақстаннан Сейтқали Меңдешев енгізілді.
Бюро Орта Азия мен Қазақстан халықтарының тілдерінде әдебиеттер шығаруды
қолға алды. Ол 1919 жылы күншығыс халықтары тілдерінде жеті млн. жаңа
газет, кітапша және бетшелер басып таратты. 1924 жылға дейін Ұлт халкомы
жанында екі баспа — Батыс және Шығыс Баспалары жұмыс істеп келген-ді. Шығыс
Баспасын Н. Төреқұлов басқарды, ал осы Баспадағы қазақ тіліндегі әдебиеттер
бөлімінің меңгерушісі Ә. Байділдин болды. 1924 ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ұлттық баспа
Ыбырай бастаған баспа
Баспа бизнесін жоспарлау ерекшеліктері
Көп қабатты баспа плата
Біржақты баспа плата
Баспа плата үшін қажет материалдар
Баспа және баспахана. Полиграфиялық материалдар
Қазақстан Республикасындағы баспа ісі жағдайы
Баспа өнiмдерiн дайындауда қолданылатын программалар
Қазақ баспа ісінің өткені мен бүгіні
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь