Кәсіпорынның негізгі құралдарын пайдалану тиімділігінің теориялық негіздері

Мазмұны:

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 КӘСІПОРЫННЫҢ НЕГІЗГІ ҚҰРАЛДАРЫН ПАЙДАЛАНУ ТИІМДІЛІГІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.1 Негізгі құралдардың мәні, түрлері және жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Негізгі құралдарды пайдалану тиімділігінеықпал ететін факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.3 Негізгі құралдарды пайдалану тиімділігін бағалау көрсеткіштерді ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17

2 “СП ЕРКА” ЖШС НЕГІЗГІ ҚҰРАЛДАРЫН ПАЙДАЛАНУ ТИІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21
2.1 “СП ЕРКА” ЖШС.нің жалпы экономикалық жағдайы ... ... ... ... ... 21
2.2 “СП ЕРКА” ЖШС негізгі құралдарын пайдалану тиімділігін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24

3 КӘСІПОРЫННЫҢ НЕГІЗГІ ҚҰРАЛДАРЫН ПАЙДАЛАНУ ТИІМДІЛІГІН ЖЕТІЛДІРУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
3.1 Өндіріске жаңа негізгі құрал енгізу қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... ... .29
3.2.Өндіріс процесін автоматтандыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 37
Кіріспе


Елімізде өтіп жатқан нарықтық қатынастар тек экономиканы дамыту үшін ғана емес, бүкіл қоғамдық өмір үшін де орасан зор маңызы бар екендігін республикамыздың тәуелсіздігінің 10 жыл ішінде атқарылған жұмыстар көз жеткізе дәлелдейді. Реформа қалыптасқан экономикалық қатынастарға елеулі өзгерістер енгізді және әрбір еңбекшінің мүддесін қамтыды. Сондықтын бұған дейін ынта-ықыластың уақыт өткен сайын әлсіремейтіндігінің, қайта арта түсетіндігін өмір көрсетіп отыр.
Нарықтық экономика жағдайында экономикалық қызметтің барлық экономикадағы негізгі буыны-бұл кәсіпорын. Міне, сондықтан да, бұл деңгейде қоғамға қажетті өнім өндіріліп, қызмет көрсетілуі тиіс. Бұған жағдайлар да бар. Өйткені кәсіпорында ең білікті кадрлар жинақталады. Мұнда ресурстарды үнемдеп жұмсау, жоғары сапалы өнім шығару үшін жаңа технологиямен жасалған негізгі құралдарды тиімді пайдалану керек.
Негізгі құралдар еліміздің ұлттық байлығының аса маңызды бөлігін құрайды. Кез-келген кәсіпорын өзінің негізгі құралдарының жағдайын, құрамын және пайдалану тиімділігін бақылап отыру қажет. Өйткені кез келген уақытта негізгі құралдардың құрамын, жағдайын біліп отыру арқылы оның тиімділігін арттырудың жолдарын табуға болады және де егер де кез-келген оқыс жағдай болса, оның кәсіпорынның жұмысына кері әсерін тигізбестен бұрын алдын алуға болады. Сол себептен де кәсіпорынның негізгі құралдарын тиімді пайдалану әрбір кәсіпорынға маңызды. Негізгі құралдарды тиімсіз пайдалану нәтижесінде өндіріс көлемі азаяды және сол кезекте кіріс азаяды, әрине ол табысқа кері әсерін тигізеді.
Өндірістік қорлар еліміздің ұлттық байлығының аса маңызды бөлігін құрайды. Осы жазылғалы отырған курстық жұмыс нақты осы өндірістік кәсіпорындарының негізгі құралдарының тиімділігін талдау жайлы болмақ. Себебі олар - өндірістік кәсіпорынның тиімділігіне тура әсерін тигізеді және оның жоғарылауына немесе төмендеуіне әкелуі мүмкін.
Негізгі құралдар материалдық өндіріс саласында да, өндірістік емес салада да ұзақ уақыт бойы қызмет етеді.
Негізгі құралдар дегеніміз ұзақ уақыт жұмыс істейтін материалдық – заттақ құндылықтар ( ғимараттар, өткізгіш тетіктер, машиналар, жабдықтар, көлік құралдары, құрал – саймандар, өндірістік және шаруашылық мүлкі, жұмысқа пайдаланылатын және өнім беретін мал, және тағы басқалар).
Ақшалай бағаланған негізгі қорлар негізгі құралдар деп аталады. Олар бухгалтерлік есепте осы бағамен көрінеді және субъект балансында көрініс табады. Негізгі құралдар ұзақ уақыт бойы, көптеген өндіріс циклы барысында пайдаланылады, олар бірте – бірте тозады және өзінің қасиеті мен түрін сақтай отырып, өз құнын бірте – бірте жаңадан өндірілген өнімге аударады ( мысалы, станок немесе автомашина өндірісте бірнеше жыл бойы пайдаланылады).
Амортизациялық аударымдар өнімнің, жұмыстардың және қызметтердің өзіндік құнын құрайтын негізгі элементтердің бірі болып табылады. Амортизациялық аударымдар сомасын көтеру немесе түсіру өндіріске жұмсалатын шығынның, жалпы табыстың көлемінің бұзылуына әкеліп соғады.
Курстық жұмыстың мақсаты жалпы негізгі құралдарды талдау, негізгі құралдардың кәсіпорындағы рөлін бағалау және негізгі құралдарды пайдалану тиімділігін жетілдіру болып табылады.
1. Интернет жүйесі: www.google.kz;
2. Интернет жүйесі: www.kase.kz;
3. Кәсіпорын экономикасы, Г. Ө, Жолдасбаева;
4. Кәсіпорын экномикасы, К. Ж. Оразалин;
5. Кәсіпорын экономикасы, А. Қ. Мейірбеков; Қ. Ә. Әлімбетов.
        
        Мазмұны:
КІРІСПЕ……………………………………………………………………3
1. КӘСІПОРЫННЫҢ НЕГІЗГІ ҚҰРАЛДАРЫН ПАЙДАЛАНУ ТИІМДІЛІГІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ.................................................5
1. Негізгі ... ... ... ... ... ... ... тиімділігінеықпал ететін
факторлар...........................................................
.....................................................7
3. Негізгі ... ... ... ... “СП ... ЖШС ... ҚҰРАЛДАРЫН ПАЙДАЛАНУ ТИІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ
....................................................................
............21
1. “СП ... ... ... ... жағдайы....................21
2. “СП ЕРКА” ЖШС негізгі құралдарын ... ... ... ... ... ПАЙДАЛАНУ ТИІМДІЛІГІН
ЖЕТІЛДІРУ...........................................................
..................29
1. ... жаңа ... ... енгізу
қажеттілігі.................................29
3.2.Өндіріс ... өтіп ... ... қатынастар тек экономиканы дамыту үшін
ғана емес, бүкіл қоғамдық өмір үшін де ... зор ... бар ... ... 10 жыл ... ... жұмыстар көз
жеткізе дәлелдейді. Реформа қалыптасқан экономикалық ... ... ... және ... ... ... қамтыды. Сондықтын бұған
дейін ынта-ықыластың ... ... ... әлсіремейтіндігінің, қайта арта
түсетіндігін өмір көрсетіп отыр.
Нарықтық экономика жағдайында ... ... ... негізгі буыны-бұл кәсіпорын. Міне, сондықтан да, бұл ... ... өнім ... ... ... тиіс. Бұған жағдайлар да
бар. Өйткені кәсіпорында ең білікті кадрлар жинақталады. Мұнда ... ... ... ... өнім ... үшін жаңа технологиямен жасалған
негізгі құралдарды тиімді пайдалану керек.
Негізгі құралдар ... ... ... аса ... ... ... кәсіпорын өзінің негізгі құралдарының жағдайын, құрамын
және пайдалану тиімділігін бақылап отыру қажет. Өйткені кез ... ... ... құрамын, жағдайын біліп отыру арқылы оның тиімділігін
арттырудың ... ... ... және де егер де кез-келген оқыс жағдай
болса, оның кәсіпорынның жұмысына кері әсерін тигізбестен бұрын алдын ... Сол ... де ... ... ... тиімді пайдалану
әрбір кәсіпорынға маңызды. Негізгі құралдарды тиімсіз пайдалану нәтижесінде
өндіріс көлемі азаяды және сол кезекте кіріс азаяды, ... ол ... ... ... ... ... ұлттық байлығының аса маңызды бөлігін
құрайды. Осы жазылғалы отырған курстық ... ... осы ... ... құралдарының тиімділігін талдау жайлы болмақ.
Себебі олар - өндірістік кәсіпорынның ... тура ... ... оның жоғарылауына немесе төмендеуіне әкелуі мүмкін.
Негізгі құралдар материалдық өндіріс саласында да, ... ... да ұзақ ... бойы қызмет етеді.
Негізгі құралдар дегеніміз ұзақ уақыт жұмыс істейтін ... ... ... ( ... өткізгіш тетіктер, машиналар, жабдықтар,
көлік құралдары, ...... ... және ... мүлкі,
жұмысқа пайдаланылатын және өнім беретін мал, және тағы басқалар).
Ақшалай бағаланған негізгі қорлар негізгі құралдар деп ... ... ... осы ... ... және субъект балансында көрініс
табады. Негізгі құралдар ұзақ уақыт бойы, көптеген өндіріс ... ... олар ...... ... және ... ... мен түрін
сақтай отырып, өз құнын бірте – ... ... ... ... ... (
мысалы, станок немесе автомашина өндірісте бірнеше жыл бойы пайдаланылады).
Амортизациялық аударымдар өнімнің, жұмыстардың және ... ... ... ... ... бірі ... табылады.
Амортизациялық аударымдар сомасын көтеру немесе түсіру өндіріске жұмсалатын
шығынның, жалпы ... ... ... ... ... ... мақсаты жалпы негізгі құралдарды талдау, негізгі
құралдардың кәсіпорындағы рөлін бағалау және ... ... ... жетілдіру болып табылады.
1.КӘСІПОРЫННЫҢ НЕГІЗГІ ҚҰРАЛДАРЫН ПАЙДАЛАНУ ТИІМДІЛІГІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ
1.1Негізгі құралдардың мәні, түрлері және жіктелуі
Негізгі құралдар ... ... ... аса ... бөлігін
құрайды. Негізгі құралдар-ұзақ жылдар бойы ... ... ... ... ... ... қатысып, өзінің заттай түрін
сақтайтын, бірте-бірте тозатын және өзінің құнын өндірілетін жаңа ... ... ... ... ... ... аударатын өндіріс
құралдарын айтамыз.
Кәсіпорынның өндіріс қоры үнемі қозғалыста болып, айналымда болады.
Олар өндіріс шеңберінен, айналым ... ал одан ... ... ... ... қатысу нәтижесінде негізгі құралдар-өндірістік және
өндірістік емес болып екіге бөлінеді.
Негізгі ... қор ... ... тікелей қатысатын-машина
күштері мен жабдықтар немесе оның іске асуына жағдай туғызатын, өндірістік
корпусы, тасымалдау ... ... және ... бөлімдері кіреді. Негізгі
құралмен бірге өндіріс үрдісіне ... ... ... ... қызмет ететін объектілер)-өндірістік емес құралдарға жатады.
Бұл негізінен, кәсіпорындағы әлеуметтік құрылымға кіретін-тұрғын үй ... ... ... ... мен ... ... объектілері, бала-бақша, мектеп т.б. объектілер кіреді. Өндіріс
үрдісінде және табиғи ... ... ... ... ... ... бөлінеді:
- жер;
- ғимараттар – негізгі, қосалқы, көмекші ... мен ... ... кіреді;
- қондырғылар – бұған ... және газ ... ... ... темір жолдар жатады;
- тарату жүйелері – бұған газ және мұнай құбырлары, су ... ... ... жүйелері, байланыс жүйелері, жылыту
жүйелері, канализация жүйелері жатады;
- машиналар мен құрал – жабдықтар – оған ... ... ... ... Олар күш машиналары болып есептеледі. ... ... мен ...... ... ... машиналар,
сонымен қатар өлшенетін және қадағалайтын приборлар (вольтметр,
амперметр(, есептеуіш ... ( ... ... ... ...... барлық қозғалатын құралдар жатады,
яғни темір ... суда ... ... және ... өндірістік және шаруашылық инвентарь - өндірістікке: механизациялар
мен инструменттер ( қысатын, ... ... ал ... ... палас, кілемдер жатады;
- жұмыс және аналық мал;
- көп жылдық ...... ... алма ... және ... ... ... стандарттарыны сай негізгі құралдардың мынандай
үш ... ... ... ... ... ... түрде кәсіпорын қызметінде пайдаланылуы тиіс, яғни
сатылуға бағытталмауы керек;
- кәсіпорында ұзақ ... ... ... ... ... негізгі құралдар меншікті және жалға алынған
болып бөлінеді.
Меншікті дегеніміз – субъектіге тиесілі және оның балансында көрініс
табатын ... ... ... ... шарт ... ... ... негізгі құралдар – жалға алынған ... ... ... ... ... ... қарай активті және
пассивті болып бөлінеді.
Активті ... ... ... ... ... ... машиналар, құрал – жабдықтар, көлік құралдары және т.б. Ал ... ... ... ... ... ... олар, өндірістік
процеске тікелей қатыспайды, бірақ процестің дұрыс жүруіне қолайлы ... ... ... ... ... ... ... құралдар жұмыс істеп тұрған, істемей
тұрған ( ... ... ) және ... ... деп ... Жұмыс істеп
тұрғанға пайдаланудағы құрал – ... ... ... істемей тұрғандар –
бұл тоқтатылып қоюына немесе басқа жағдайларға ... ... ... құрал – жабдықтар. Қорда сақтаулы негізгі ... ... ... ... ... ... түрде ауыстыру үшін құрылғын
қордағы объектілер жатады.
Заттық құрамына қарай негізгі құралдар ... және ... ... ... ... ... ... бар, санауға және өлшеуге
болатындар ( үйлер, ... ... ... ) ... Мүліктік
еместерге пайдаланылатын жер, орман, суға ( ... ... ... ... яғни ... нысаны жоқ шығындар ( жер учакелерін, егістік
үшін пайдаланылатын ... ... ... ... ... ... ... жұмсау, және т.б.) жатады.
Негізгі құралдардың сапалық жағдайын талдау үшін оның құрылымын білу
керек. Негізгі құралдардың келесідей ... ... ... құрылымы
2) технологиялық құрылымы
3) тұтыну уақытына байланысты құрылымы
Өндірістік құрылым деп - әртүрлі ... ... ... ...... ... ... олардың орташа жылдық
құнының қатынасын белгілейді.
Өндірістік негізгі ... ... ... ... ...... ... құнының активті бөлігінің үлесі
табылады. Бұл кәсіпорынның өнім ... ... ... және ... ... көрсеткіштерінің жұмысының өндірістік
негізгі құралдардың активті бөлігінің көлеміне ... ... ... оның ... тиімді деңгейге дейін көтерілуі ... ... ... ... құрылымының бсым бағыттарының бірі
болып табылады.
Өндірістік негізгі құралдардың өндірістік құрылымы келесі факторларға
байланысты болып келеді: кәсіпорынның ... ... ... ... деңгейі; мамандандырылуы; өндірісті кооперациялау;
құрамдастыру мен ... ... ... және ... ... құралдардың технологиялық құрылымы оның
кәсіпорындағы құрылымдық ... ... ... ... ... ... ... сипаттайды.
Пайдалану сипатына қарай негізгі құралдар былайша бөлінеді:
Қолданыстағы – бұл пайдалану ... ... ... ... немесе басқа да себептерге байланысты уақытша
қолданылмай тұрған негізгі құралдар.
Запаста тұрған- қолданылып жүрген негізгі құралдардың жөнделуі,
жойылуы, ... ... ... ... ... үшін ... ... құралдар.
Әрбір топтағы негізгі құралдың құндарының жалпы өндіріс қорына үлес
салмағын (%) өндірістегі құрылымын ... ... ... құрылымы
салаларда, бірлестіктерде және кәсіпорындарында өзінің қолдануына,
бағытына, ... ... ... ... ... кейбір бөлігі үйлер, ғимараттар, машиналар мен
жабдықтар, өндіріс және ... ... өнім ... ... ... тек ... тіршілігіне, өндірістің технологиялық үрдісін
дамытуына көмектеседі. ... ... ... ... ... Ал, ... ... ішкі зауыт көліктері, әсіресе өнім
өндірудегі машиналар мен жабдықтар, яғни негізгі ... ... ... ... ... өнім ... ... рөл атқаратын өндіріс
қорларын-белсенді бөлігіне жатқызады.
1.2.Негізгі құралдарды пайдалану тиімділігіне ықпал ететін факторлар
.
Негізгі капитал ... ... бір ... ... табылады. Әдетте ол
жабдықтар машина, станок, үйлер мен алып құрылыстың құнынан еніп кетеді.
Оның ерекшелігі ... ол ... ... ... ... бөлшектеп
енгізіп отырады. Егер станок 10 жыл қызмет етсе, ал оның құны 100 ... тең ... ол 1 ... ... ... 01,-ге өзінің құнын
бөлшектеп жайлап енгізу процесін амортизация дейміз. Табиғи тозу ... ... ғана ... ... оған ... күші де әсер етеді.
Станок шіриді, ірі үйлер құлайды. Ал моральдық тозудың екі түрі ... ... ... ... ... ... бірақ одан
арзандай;
2. бұрынғы конструкциядағыдай ... ... ... ... ... және ... құралдардың тозуын есептеу. Негізгі құралдар өндіріс процесіне
қатыса отырып ... ... ... екі түрі бар: ... ... ... (моральдық), яғни заман талабына сай келмеуі.
Негізгі құралдардың физикалық тозуы. ... ... ... ... отырып, оларды тұтынудың және ... ... ... ... ... біртіндеп өзінің бастапқы қасиеттерінен
айырылады. Физикалық тозу болып ол- негізгі ... ... ... ... ... құралдардың табиғи тозуы – негізгі құралдардың бастапқы
сапасына, оларды тұтыну деңгейіне, ... ... ... ... қоршаған
ортаның жағдайына, қызмет көрсететін персоналдың ... ... ... өткізілуіне және т.б. байланысты болып келеді.
Кәсіпорында осы факторларды ескеру, негізгі құралдардың ... ... ... ... ықтимал.
Негізгі құралдардың физикалық тозуын сипаттау үшін ... ... ... физикалық тозу коэффициенті
К ф.т. = Т/Бқ*100
Т- негізгі ... тозу ...... ... ... сомасы
Негізгі құралдардың физикалық тозу коэффициенті жекелеген инвентарлы
объектілері ... және ... ... қызмет ету ... ... ... ... та ... ... ету мерзімі нормативтіден төмен болған объектілер үшін
ол келесі формуламен есептелінеді
Кф.т. = Тн/Тнор*100
Тн мен Тнор – ... ... ... ... және ... ету ... нақтылы қызмет ету мерзімі нормативтіге тең, немесе одан асып
түсетін ... үшін ... тозу ... ... ... = Тн/ Тн+Тм*100
Тм – мүмкін болған берілген объектінің қызмет ету ... ... ол ... ... анықталады.
Негізгі құралдардың жарамдылық коэффициенті – негізгі құралдардың
берілген датаға жалпы ... ... ... және ... ... ... = ... қатар негізгі құралдардың жарамдылық коэффициенті физикалық
тозу ... де ... ... = 100 –Кф.т.
Осы формулалардың барлығы негізгі құралдардың ... ... ... ол ... тура келе ... Осы оның ең ... ... табылады.
Негізгі құралдардың сапалық (моральды) тозуы. Негізгі ... ... ... техникалық прогреске, өндіріс әдістерін
жетілдіруге және жаңартуға байланысты. Техника мен ... ... ... ... ... құралдардың ұқсас өнімдерінің арзандауына ықпал
етеді. ... орай ... ... ... өздерінің құнының
бөлігін жоғалтып, құнсызданғандай болады.
Машиналардың, жабдықтардың, үйлер мен ғимараттардың ... ... ... ... ... жаңа ... жақсатырылған өнімді
тұқымдарын, көпжылдық өсімдіктердің түрлері мен ... ... ... пайдаланылып жүрген негізгі құралдарды бұдан әрі
қолдану экономикалық жағынан тиімсіз болып қалады.
Негізгі құралдардың сапалық ... ... кең ... ... ... ... ... немесе жаңартудағы жаңалықтар (ескі машиналарды жаңа,
неғұрлым өнімді машиналармен ауыстыру);
- технологиялық процесті жетілдіру – жаңа ... ... ... ... мен ... ... ... емес;
- шығарылатын өнім номеклатурасын жаңарту және өзгерту, мұндайда жаңа
өнім шығару үшін ескі машиналар мен жабдықтар жарамайды;
- ... ... ... ... ... бұл тауарларды
шығаратын машиналар мен жабдықтар санын қысқартуды талап етеді;
- жұмысшы күшінің еңбекке қамтылуындағы, жұмысшылар біліктілігіндегі,
ө ндірісті ... ... ... ... ... ... мен жабдықтар санының азайтылуын ... ... ... ... ... өнімнің жекелеген түрлерін шығаруға
қажетті шикізат құрамындағы ... ... ... ... ... ... әкеліп соғуы мүмкін.
Моральдық тозудың әсері нәтижесінде табиғи тозу мерзімі келгенге дейін
негізгі құрал – жабдықтар объектілерін жаңа, ... ... ... ... болдырмау мақсатында негізгі құрал – жабдықтар
объектілерін қайта ... ... ... ... ... және
көркемтуында құндылықтарынан, кітапханалар кітаптарынан, фильм қорларынан,
сәулет және өнер ескерткіштері болып ... ... мен ... ... негізгі құралдар моральдық тозуға ұшырайды.
Жер өндіріс құралы ретінде, еңбектің маңызды заттай факторларының ... ... ... ... ... ... ... сату бағасы бола тұра
және субъект балансында есептелінгенімен тозуға жатпайды.
Барлық субъектілер ... ... ... ... ... фильм қорларын, мұражай және көркем туынды құедылықтарын,
сахналық қойылым құралдарын, сәулет және өнер ... ... ... мен ... өнім беретін малды, өгіздерді, буйволдарды және
бұғыларды, пайдалану жасына жетпеген көп жылдық ... ... және ... ... ... ... ... үлгілерді, қолданыстағы және қолданылмайтын модельдерді,
кабинеттер мен лобараториядағы және ғылыми мақсаттарда ... мен ... ... негізгі құралдардың барлық түрлері
бойынша ... ... ... объектілері бойынша тозу сомасы
қажеттілігіне қарай, мүліктік карточкаларда көрсетілген объектінің ... оның ... ... ... ... және амортизациялық
аударымдардың қолданылған нормаары негізінде белгіленеді. ... ... ... ... амортизация есептелмейді.
Егер негізгі құралдар объектілері бойынша тозуды ... ... онда ... ... ... ... карточкаларда түрлі
түсті қарандашпен амортизация нормасы және қай кезден ... ... ... ... ... ... сақтау немесе
пайдалану орындарындағы мүліктік ... « ... ... ... ... ... ... қабалдаған амортизацияны есептеу
нормалары мен әдістеріне қарап көрініс табады. Есепте ... ... ... тозу деп ... осы ... ішінде объектінің нарықтық
құнының төмендеуі депемес, пайдалы қызмет еткен уақыты ішінде ... ... ... деп ... жөн. ... ... құралдардың құнын
өндіріс шығындарына ... ... ... ... ... үшін
қолданылады.
Сондай – ақ тозудың ұлғаюы субъек балансына бұрын пайдаланылған
негізгі құралдар объектісі ... ... ал ...... ... ... басқа субъектілерге сатқан, тегін берген ... ... ... ... жұмыстардың және қызметтердің
өзіндік құнын құрайтын негізгі элементтердің бірі ... ... ... сомасын көтеру немесе түсіру ... ... және ... ... ... ... ... ( латынның өтеу деген сөзінен) – тозуына қарай ... ... ... көмегімен өндірілетін өнімге аударатын объективті
процесс; арнайы ақша ...... ... ( ... капиталды)
қарапайым және кеңейтіп өндіру үшін өндіріс ... ... ... ... аударымдарды пайдалану. Амортизация үшін ... ... ... және құн ... ... ерекшеліктері
объективті негіз болады. Негізгі ... ... ... ... ... құны ... бір циклда толықтай емес, олардың табиғи
және сапалық тозуына қарай бөлек – ... ... ... Өнімгің құнының
бөлігі ретінде амортизация бірнеше кезеңнен өтеді: бітпеген өндіріс, дайын
және сатып - өткізілген өнім ... ... ... ... Оның ... және ... өнім ... қозғалысы айналым қаражаттарының
аванстандырылуын (алдын – ала ақша жұмысалуын) талап етеді.
Амортзациялық аударымдар ... ... ... ... қалпына
келтіру үшін жұмысалады. Сондықтан да қызмет етуінің бүкіл ... ... ... ... ... таза түсімді алып
тастағанда, олардың бастапқы ... тең ... ... ... ... – бұл ... құралдарды пайдалану,
шаруашылық етуші субъектіге пайда ... ... оның ... ... ... ... табылады. Жекелеген негізгі құралдардың түріне ол
өнімнің көлеміне ... ... ... ... натуралды
көрсеткіштері арқылы анықталады.
Амортизациялық аударымдар амортизация нормалары бойынша ... ... ...... аударымдардың жылдық
сомасының негізгі құралдардың орташа жылдық құнына процентпен көрсетілген
қатынасы. ... ... ... ... ... ... экономикалық тиімді қызмт мерзіміне қарай ... ... ... – құрылымдық және материалдық – заттық ерекшеліктеріне
қарай бағаланатын ... ... ... ... ... және
табиғи тозуына; негізгі құралдардың, әсіресе пайдаланудағы машиналар мен
жабдықтардыың, нақты жасына; қолданылып ... ... ... ... ... ... қатысты.
Қызмет ету мерзімі пайдалы қазбалар қорларын өңдеу ... ... ... ... кейін күрделі қайта жабдықтаусыз басқа мақсаттарға
қолданыла алмайтын тау – кен ... ( ... ... тау ... сирек
кездесетін асыл метелдры, алмастар мен кен емес ... ... ... ... ... ... амортизациялық аударымдар
нормасы өтелетін қорлардың ( қазып алу мен пайдалануға кеткен шығындар) ... ... және ... ... ... құралдар бойынша амортизация есептелмейді: өнім
беретін малдарға, буйволдарға, өгізге, ... ... ... ... ғимараттарына; ведомстволық әкімшіліктерге; ортақ
пайдаланылатын автомобиль жолдарына; ... ... ... бюджеттік ұйымдардың қорларына.
Кәсіпорындар негізгі құралдардың белгіленген амортизациялау ... ... ... ... ... ... тұрған жекелеген топтар
немесе мүліктік ... ... ай ... аморртизациялық аударымдар
жасап отырады.
Мұнай скважиналары бойынша толық қалпына келтіру үшін амортизациялық
есептеу белгіленген норма бойынша 15 жыл жүргізіледі, ал газ ... ... ... ету мерзіміне тәуелсіз 12 жыл бойы төленеді. Жойылатын
және амортизацияланбаған мұнай және газ скважиналары бойынша ... ... үшін ... ... ... ала, олардың баланстық құны
өндірілетін мұнай, газ және басқа өнімдерге көшкенше ... ... ... ... ай сайын өндірілген өнімнің, орындалған
жұмыстың немесе көрсетілген қызметтің өзіндік ... ... ... ... аударымдардың жылдық сомасы кәсіпорынның жыл
ішінде жұмыс ... ... ... ... ... жыл ішінде осы ай үшін амортизациялық аударымдардың ... ... ... ... ... сомасына сүйеніп,
ілгерідегі айдағы негізгі құралдар құрамындағы ... ... ... ... ... нормативті қызмет ету
мерзімі өтуіне байланысты белгіленген ... сай ... ... ... ... негізгі құралдар бойынша амортизация
есептеу келіп түскен айдан кейінгі айдың бірінші күнінен ... ... ... негізгі құралдар бойынша – шыққан айдан кейінгі айдың ... ... ... құралдардың амортизациясын есептеудің әдістері.
«Негізгі құралдардың есебі» бухгалтерлік есеп стандаттарына (БЕС)
сәйкес шаруашылық жүргізуші ... ... ... саясатында
амортизациясын есептеуде келесідей әдістердің бірін қолдануға ... ... ... ... ... ... ... құны бойынша амортизацияны бірқалапты есептеу
әдісі, яғни объектінің құны оның ... ету ... ... ... біркелкі апарылады.
1) Сызықты әдіс. Бұл әдіс негізгі құралдардың тозуы оның қызмет ету
мерзімінің ... ... деп ... ... және ... есептің отандық тәжірибесінде қолданылып жүрген әдіс.Әрбір
мерзім үшін амортизациялық ... ... ... ... ( ... құнынан оның жойылу құнын алып тастағандағы) объектіні пайдалану
мерзіміне бөлу арқылы есептелінеді. Амортизациялау нормасы тұрақты ... ... = ( БҚ – ЖҚ)/ ... ...... құралдардың бастапқы құны;
ЖҚ – негізгі құралдардың жойылу ...... ... ... ... ету ... Өндірістік әдіс. Бұл өндірілген өнім мен орындалған жұмыс көлеміне
үйлесімді негізгі қаражат амортизациясын есептеу әдісі. Бұл әдіс ... ... тек ... ... ... табылады және оны есептеу
процесінде уақыт ... ... роль ... ... пайымдауға
негізделген.
Есептеу формуласы:
АА = ((БҚ – ЖҚ)/ ∑ШӨ)*Шөі, мұндағы:
∑ШӨ - пайдалану кезеңіндегі шығарылатын өнім немесе орындалатын
жұмыстың болжамды мөлшері;
Шөі – і ... ... өнім ... орындалатын жұмыс.
3) Қалдық құн әдісі – бір қалыпты әдісте қолданылатын амортизацияның
көбейтілген нормасын тиісті жылдағы ... ... ... ... ... ... қаражаттың амортизациясын есептеу әдісі.
Есептеу формуласы:
АА = ( БҚ * 2АН )/100, ... ...... ... ... ... баланстық құны;
АН – амортизация есептеудің қалыпты әдісіндегі негізгі ... ... ( ... ... ... ... жылдық пайызы).
4) Кумулятивті әдіс – латын тілінен аударғанда - өсу, ... ... ... яғни сандарды қосу бойынша тозудың есептеу
тәсілі ... ... ... ... ... ... ету мерзіміндегі жылдар санын қосу арқылы анықталады.
Есептеу ... = ( Б) – ЖҚ) * Кеа; ... – есеп ... ... ... пайдалану жылы үшін мына
формуламен анықталады:
Кеа = Ni/Шс,
мұндағы:Ni – ... ... ету ... ... ... ... жыл
саны;
Шс – объектінің қызмет ету ... жыл ... ... сан.
Осы соңғы екі әдіс амортизацияны есептеудің ... ... ... Бұл ... ... ... ... негізгі
құралдардың көптеген түрлері бойынша пайдаланылады, бірақ ол оның алғашқы
жылдарында өндірілетін өнімнің ... ... ... күрт ... ... іс ... ... өзі екіталай.
Кәсіпорынның негізгі мақсаты болып - өндірістік негізгі құралдардың
шектен тыс ескіруін ... ... ... ... ... ... моральды тозу деңгейі осыған байланысты болып келеді, яғни, жалпы
айтқанда кәсіпорынның жұмысының ... де ... ... болып келеді.
Негізгі құралдардың есебін дұрыс ұйымдастырудың ... ... ... ... ... ... ... табылады. Негізгі құралдарды
ақшаға шағып бағалау олардың көлемін, құрылымын, тозуын, қайта ... және ... ... мүмкіндік береді. Негізгі құрал ... ... ... ... ... ... құны және кейбір
жағдайларда жойылу құны қарастырылады.
Бастапқы құн – негізгі ... ... ... ... және ... ... нақты шығындардан және сатып алу барысында ... ... ... – ақ пайдалануға беру, тағы сол сияқты кез ... ... ... ... ... ... қатысты шығындардан
тұрады.
Нарықтық жағдайда негізгі құралдардың ... ... ... арта түседі. Сондықтан, активті негізгі құралдардың кәсіпорынға
келіп түсу ... ... ... ... құны ... түрде
анықталады:
- жақтардың келісімімен құрылтайшылардың кәсіпорынның ... ... ... бойынша;
- кәсіпорынның өзінде дайындалған, сонымен қатар басқа тұлғалар ... ... ... – осы объекттерді орнату
( құрастыру ) ... ... ... ... ... ... жеткізу, түзету және орналастырумен байланысты шығындарды
қоса алғанда;
- басқа ... мен ... ... түрде алынған,
сонымен қатар мемлекеттік органдардың субсидиялары ретінде ... ... ... ...... құжатардың мәліметтері
бойынша;
- жақтардың келісімі бойынша ұзақ мерзімге жалға алынғандар.
Негізгі құралдардың ағымдағы құны – бұл ... ... ... ... нарықтық бағасы бойынша бағаланған құны. Негізгі ... ... оның ... ... ... ...... жеделдетілу
деңгейіне, инфляция деңгейіне және т.б. ... ... ... ... әрі ... ... ... бірінші кезекте оның жай
және ұлғаймалы өндірісі үшін үлкен маңызға ие.
Инфляция жағдайында негізгі құралдарды қай ... ... ... ... нақты құнын анықтауға;
- өнімнің өндірісі мен оның өткізілуіне қажетті шығындарды нақты, әрі
дәйекті анықтауға;
- негізгі құралдардың өндірісіне жеткілікті ... ... ... ... әрі дәл ... өткізілетін негізгі құралдардың сатылу мен жалға беру ... ... ... ... ... ... қалдық құны – бұл өндірілген өнімге, орындалған
жұмысқа және көрсетілген қызметке әлі аударылмаған құн. ... ... үшін ... ... негізгі құралдар объектісінің қолданыста болу
уақыты ұлғайған сайын мөлшері өсе ... ... тозу ... ... ... олардың қалдық құны бойынша есептеу олардың сапалық
жағдайын анықтау үшін қажет.
Жойылу құны – ... ... ету ... ... ... ... жою
кезінде пайда болатын қосалқы бөлшектердің, металл ... ... ... ... ... ... тозуына дейін оның
моральдық тозуын жеделдетеді. Моральдық тозуға кеткен шығынды азайту үшін
және жабдықтарға жұмсалған шығынды ... ... ... үшін ... ... ... кеңінен қолдануға мәжбүр. Негізгі капиталдың
құны кәсіпкерге бірнеше шеңбер айналымынан соң қайтарылады.
Амортизациялық төлемдер өнімнің ... ... ... және ... ... ... ... ақшалай қор түрінде қорланып,
амортизациялық қорды құрайды. ... қор ... ... ... ... ... ... процесінде оның бөлшегінің қалпына
келтіруінде қолданылады.
Негізгі құралдар көптеген ... ... ... пайдаланылады,
қасиеті мен нысанын сақтай отырып, жанама түрде ... ... ... жасалған өнімге біртіндеп көшіреді.
Негізгі құралдар ұзақ уақыт жұмысқа қатысу үрдісінде ... ... ... тозып, өзінің пайдалы қасиетінен айырылып, яғни табиғи
және сапалы тозуға душар болады.
Табиғи ... ... ... ұзақ ... бойы қолданудың
салдарынан сынуын және тозуын айтады. Тозудың бұл түрі ... ... ... ... ... тозу-негізгі құралдың толық тозбай жатып құнсыздануы ... ... ... ... ... прогрестің даму әсерінен
кәсіпорындағы техникалар мен жабдықтар көп жағдайда ... ... ... тозу ... ... ... тозуы ерте келеді, ондағы
техниканы ... ... ... ... ... ... оны ... жағынан алғанда тиімсіз.
Сапалық тозуға көбінесе машина, техника және ... ... ... екі түрі ... ... ... ... және қалпына келтіру құндарының
ара қатынасы негізінде анықталады:
ТоЗ(С1)=(Бқ-Ққ)/Бқ 100%
Мұнда ТоЗ(С1)-сапалық тозудың бірінші түрі;
Бқ ... құн, мың ... ... құн, мың теңге.
Сапалық тозудың екінші ... ескі және жаңа ... ... ... анықталады:
ТоЗ(С2)=(Өн2-Өн1)/Өн2 *100%
Мұнда ТоЗ(С2)-сапалы тозудың екінші түрі;
Өн1-істеп тұрған негізгі құралдың ... ... ... ... ... сәйкес
оның тозуын жыл сайын өнім құнына өндірілген өнімге (өзіндік құнына) ... ... ... ... ... ... табиғи және сапалық
тозу құнын экономикалық орнын толтыру амортизациялық көшірім арқылы шыққан
шығынды өндірілген ... ... ... көрініс алады. Сонымен,
амортизация-бұл шығарылатын өнімге негізгі ... ... ... ... ... балансындағы тұрған, негізгі
құралдардың топтағы немесе жабдықтар ... ... құны ... мөлшерінде кәсіпорынның көшіріп отыруын айтамыз.
Амортизация мөлшері-белгіленген негізгі ... ... ... және жыл ... ... ... ... Былайша айтқанда,
амортизация мөлшері дегеніміз бұл жылдық амортизациялық көшірім сомасының
негізіг өндіріс ... ... ... ... ... ... ... амортизациялық мөлшерін (% есебімен) төмендегі
формула бойынша анықтаймыз.
Ма=(НҚбқ-Ж+Б)/НҚбқ ... ... ... ... өндіріс құралдардың бастапқы құны, теңге;
Ж-негізгі құралдың жойылған құны ... ... ... ... түскен пайда), теңге;
Б-негізгі құралдың жойылуына бай ланысты бөлшектеуге (демонтаж)
кеткен т.б. ... ... ... пайдаланудың көрсеткіштері 3 топқа бөлінеді:
- негізгі құралдарды ... ... ... ... ... ... түрде қолдану көрсеткіштері;
- негізгі құралдарды интегралды қолдану көрсеткіштері.
1-топ көрсеткіштеріне: құралдарды экстенсивті қолдану коэффициенті,
құралдардың сменалық жұмыс ... ... ... ... ... ... яғни бұл ... құралдардың уақыт мөлшерінде
қолданылу деңгейін көрсетеді.
2-топ ... ... ... ... қолдану көрсеткіші негізгі
құралдардың нақты өнімділігін оның нормативтік өнімділігіне бөлу арқылы
анықталады.
Кинт=Вф/Вн
Құралдарды интегралды ... ... ... ... ... коэффициенттеріне көбейту арқылы анықталады, және ол
құралдардың уқыт бойынша және өнімділігі бойынша қолданылуын сипаттайды.
3. ... ... ... ... бағалау көрсеткіштері
Өндірісте негізгі құралдардың белсенді бөлігінің құны ... ... ... ... ... қордың тиімділік
көрсеткіштері жоғарылап, ... ... ... және ... ... ... алғанда және жоспарлағанда, сонымен бірге
негізгі құралдардың өндіріс қуаттылығын анықтағанда табиғи және құн түрдегі
көрсеткіштері қолданылады.
Жұмыс ... ... ... құралдары төмендегідей бағаланады:
- бастапқы құны бойынша, оған қорға ие ... ... оның ... және
құрастырып орналастыру шығындары кіреді;
- қалпына келтіру құны бойынша, яғни оған негізгі ... ... ... құны ... ... құны бойынша, яғни бастапқы құнының немесе қалпына келтірілген
құнның тозу құнының ... ... ... ... ... мына ... анықтауға болады:
Ққ=НҚбқ-(НҚбқ*Ма/100*t)
Мұнда, Ққ-қалдық құны;
НҚбқ-негізгі өндіріс қорының бастапқы құны, теңге;
Ма-толық қалпына келтіру амортизациясының ... ... ... қорының нақты жұмыс істеген уақыты, жыл
Негізгі құралдарды бағалаудың ... ... ұзақ ... ... тозуына байланысты және осы уақыт аралығындағы ... ... ... ... түрі ... ... құралдардың бастапқы
құны, қайта өндіру құны және қалдық құны.
Негізгі құралдардың ... ... ... ... ... ... ... жиынтығы.
Қайта өндіру құны (қалпына келтіру)-негізгі құралдарды қайта өндіруге
кеткен шығындардың жиынтығы.
Қалдық құн-негізгі құралдардың тозуды алып ... ... ... ... ... ... құрылымына мынадай факторлар әсер етеді:
шығарылатаны өнім ... оның ... ... ... және
механикаландыру деңгейі, мамандандыру және бірлестіру ... ... ... және ... ... және ... құралдардың жағдайын сипаттайтын бірнеше көрсеткіштер бар,
олар үш топқа бөлінеді:
1. Пайдалану деңгейін сипаттайтын:
- ... ... орта ... құны;
- қор қайтарымы;
- қор сыйымдылығы;
- қормен қарулану.
2. Жылжуын сипаттайтын:
- жаңару коэффициенті;
- шығу коэффициенті;
3. Нақты жағдайын ... тозу ... ... ... ... есепте және жоспарлауда біріншіден ... ... және ... ... ... ... пайдалану
тиімділігін анықтау үшін көптеген көрсеткіштер жүйесін қолданады. Оларды
екі топқа бөлуге болады: жинақтаушы және жеке ... ... ... деңгейінің тиімділігін айқындайтын негізгі бір
жинақтаушы көрсеткіш-қорқайтарымдылық.
Қорқайтарымдылық дегеніміз ... өнім ... ... ... ... құнына қатынасы.
Қорқайтарымдылық (Ққ) көрсеткіш төмендегі формуламен есептеледі:
ҚҚ=Жө/Нқ*100%
Мұнда Жө-жыл бойы өндірілген өнімнің ... ... ... құны;
Нқ-негізгі өндірістік қордың ортажылдық құны;
Қорқайтарымдылық көрсеткішінің кері қатынасы өнімнің қорсиымдылығын
көрсетеді:
Қор сыйымдылық көрсеткіші дегеніміз негізгі ... ... ... ... ... өнім ... қатынасы.
ҚС =Нқ/Жө*100%
Мұнда ҚС-өнімнің қорсиымдылығы.
Негізгі өндіріс қорының белсенді бөлігін ... ... ... және өндіріс қуаттылығын, сонымен бірге оларды ... ... жеке ... жататыны:
А)жабдықтарды пайдаланудың экстенсивті коэффициенті-негізгі өндіріс
қорының белсенді бөлімін пайдалану деңгейін уақытпен сипаттайтын көрсеткіш,
немесе жабдықтардың нақты істеген ... ... ... ... бойынша оның
жұмыс сағат санына қатынасымен ... ... және ... ... жұмыс жасаған уақыты;
УЖТ-жұмыс тәртібіне сәйкес машина және жабдықтардың ... ... ... ... ... ... пайдаланудың экстенсивті тобында төмендегідей
коэфициенттерді қолданады:
- жабдықтарды ... ... ... ... ... жабдықтардың жұмыс тәртібінің алмасуын пайдалану коэффициенті.
Б) жабдықтарды пайдалануда интенсивті коэффициентінің маңызы өте зор.
Ол ... және ... ... ... ... ... Бұл ... есептеу үшін төмендегі формуланы қолданады:
КИНТ=Өн/Өм
Мұнда ӨН-машина және жабдықтардың ... ... және ... техникалық мүмкінділік өнімділігі
(жабдықтардың паспорты бойынша анықталады).
В) жабдықты интегралды пайдалану ... және ... ... ... және ... ... ... мына формуламен анықтауға болады:
Кинтег=Кэкс*Кинтен
Негізгі өндіріс қорларын пайдалануда белгілі өлшемдері бар келесі
көрсеткіштер ... ... ... рентабельдігі (Рм) жеке ... (Ржқ) және ... ... ... ... ... орташа жылдық құны*100%
Ржқ=пайда/жекеліктегі құралдардың орташа жылдық шамасы*100%
Негізгі өндіріс ... ... ... ... ... ... ... өндіріс қорының орташа жылдық қалдық құны*100%
2.“СП ЕРКА” ЖШС НЕГІЗГІ ҚҰРАЛДАРЫН
ПАЙДАЛАНУ ТИІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ
2.1. “СП ЕРКА” ЖШС-нің жалпы ... ... ... ... ... ... 2002 жылдың күзінен
бері халықаралық стандарттарға толық сәйкес келетін ... ... ... ... ... ... алмастыру
бағдарламасына сай салынған кәсіпорын алғашқы өнімдерін бергеннен ... сапа – ... ... ... ... ... ... арналған құрал-жабдықтарды таңдауда ең үздік
мамандар Швеция, Италия, Германия және ... ... ... ең озық ... ... ... ... Осының нәтижесінде
шығарылған өнімдері үлкен сұранысқа ие болған серіктестік 2004 жылы ... ... ... ... осы ... ... бірі ... жұмыс істеуде. Корпорация серіктестіктегі өндірісті
жетілдіру үшін 6 млн. АҚШ ... ... ... ... ... 30 ... дейін артып, зауытта 400-дей адам еңбекпен қамтылған.
Ағымдағы жылы жұмысшылардың орташа еңбекақысы 33000 ... ... ... ... ... ... ... бойынша түрлі көлемдегі аккумуляторлық батареялардың
14 түрі жасалуда. Аккумуляторлық батареялардың барлық үлгілеріне берілетін
кепілдік мерзімі 2 жылды құрайды. ... ... ... – 1,5 млн. ... ... ... ... бірге өнім шығару мен оны ... де ... ... Мәселен, 2004 жылмен салыстырғанда 2005 жылы өндіріс
көлемі 35 пайызға, 2006 жылы бұл жағымды жағдай 42 пайызға ... ... ... 1 млн. дана ... ... ... ... Рынокқа “ВМ Energy”, “BM Start+” және “Bіg Cіty” ... ... ... ... ... өндірісі үшін
“Кальций-Кальций” атты ең жаңа технология қолданылуда. Қорғасынды-кальцийлі
қорытпаларды қолдану технологиясы ... ... ... ...... қатпарларына пайдаланылған, адам үшін
зиянды химиялық элемент – сүрмелердің ... еш ... жоқ ... Бұл ерекшелік экологиялық тұрғыда таза, әрі қауіпсіз. Сонымен
қатар ... ... ... ... ... ... қасиеттерін береді. Атап айтқанда, аккумуляторлық батареяларға
қызмет көрсетудің, пайдалану кезінде суды ... ... ... Бұл ... ... ашу қажеттігін тудырмайтындығымен
қолайлы. Сондай-ақ сақтау және тасымалдау кездерінде ... ... мен ... ... бар газ ... ... ... ғимарат
газданбайды, жарылыс пен өрт туындау қаупін мейлінше азайтады. Қорғасынды-
кальцийлі қорытпаларды ... ... ... ... ... асырылатын өндіріс нәтижесінде өнімнің сапасы артып, қорғасынды
пайдаланудың үлес салмағы төмендейді.
“СП ЕРКА” ... ... ... ... ... мен ... нәтижесінде 2004 жылмен салыстырғанда,
аккумуляторлық батареяларды сату көлемі былтыр 92 пайызға ... ... ... ... ел ... ... орны бар ... жолы” Ұлттық компаниясы”, “ҚазМұнайГаз”, Орталық ... ... Азия ... ... ... өндіріс алыптары мен
Қорғаныс министрлігі бар. Зауыт сыртқы рынокта да сенімді байланыс орнатып,
қалыптастырған. ... “ВМ ... ... ... ірі сату ... ... Ресейдің “Электростарт” ААҚ диллерлік
орталығы, Әзірбайжандағы ... ... “Catol Lux SRL”, ... ИЛЬБО УП” фирмалары мен Ресейдегі “Карпухин” жекеменшік кәсіпорнына
және көршілес Қырғызстанға да жөнелтілуде.
1 – кесте. «СП ЕРКА» ЖШС-нің ...... ...... ... ... |2006ж. |2007ж. |Ауытқуы |
| | ... | | | |
| | | | | | + - |% |
|1 ... ... ... |мың. тг |924515 |932336 |7821 |100,85 |
|2 ... ... | | | | | |
| ... құны |мың. тг |769500 |772856 |3356 |100,44 |
|3 ... ... |мың. тг |155015 |159480 |4465 |102,9 |
|4 ... шығындары |мың. тг |37600 |94113 |56513 ... | | | | | |сті |
|5 ... ... | | | | | |
| ... ... |мың. тг |117415 |65367 |-52048 |55,7 |
|6 ... емес қызметтен | | | | | |
| ... ... |мың. тг |8796,3 |10236,2 |1439,9 |116,4 |
|7 ... салынғанға |мың. тг | | | | |
| ... ... | ... |75603,2 ... |59,9 |
|8 ... ... |мың. тг ... |52922,24 |-35425,67 |59,9 |
|9 |Өнімнің 1 тг кеткен | | | | | |
| ... |тг |0,87 |0,93 |0,06 |106,9 ... ... рентабельділігі|% |15,26 |8,46 |-6,8 |55,44 ... ... ... |9,56 |5,67 |-3,89 |59,3 ... ... |% |36,08 |36,4 |0,32 |100,89 |
| ... | | | | | ... ... ... | | | | | |
| ... жылдық құны |мың. тг |312234,6 |314226 |1991,4 |100,64 ... ... ... | | | | | |
| ... ... құны |мың. тг |117415,5 ... |6697,7 |105,7 ... ... ақы қоры |мың. тг |155232 |182736 |27504 |117,7 ... |Жалпы жұмыскерлер саны |адам |392 |405 |13 |103,3 ... |1 ... ... | | | | | |
| ... ... |тг |33000 |37600 |4600 |113,9 ...... ... негізінде есептелді. ... ... ... ... ... және ... болуы 2006 жылмен салыстырғанда 2007 жылы өндіріс көлемінің
0,85 %-ға ... алып ... ... ... ... 2006 жылы ... ... 924515000 теңге табыс тапса, 2007 жылы 932336000 теңге
табыс тапқан. ... ... ... ... құны 3356000 ... 0,44 %-ға ... Бұл екі көрсеткіштің айырмасы кәсіпорынның жалпы
табысын көрсетеді. Өнім ... ... ... және ... ... басқару мүмкіншілігінің жақсаруы нәтижесінде кәсіпорынның жалпы
табысы 2006 жылмен салыстырғанда 2007 жылы 4465000 ... ... ... ... Кәсіпорынның таза табысының көлеміне әсер ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар үшін
маңызды міндеттердің бірі болып табылады. Бірақ «СП ... ... ... 2006 ... ... 2007 жылы 56513000 ... немесе 2,5
есеге жуық өскен. Өткiзiлген өнiмнiң өзiндiк ... ... ... ... ... ... ... негiзгi қызметтен түскен
табысқа тікелей әсер етеді. Яғни, жалпы табыстан ... ... ... ... ... ... 2006 ... салыстырғанда 2007 жылы
кезең шығындарының көлемі 2,5 есеге жуық ... ... ... ... ... де ... ... Нақты атап көрсететін болсақ
2007 жылы 52048000 теңгеге немесе 44,3 %-ға ... Ал 2006 жылы ... ... ... 8796300 теңге, 2007 жылы 10236200 теңге табыс тапқан.
Кезең шығындарының айтарлықтай көп болуы салық ... ... ... де ... әсер ... Яғни, бұл табыс ... 2007 жылы ... ... 50608100 ... ... 40,2%-ға азайған. Сәйкесінше
кәсіпорынның таза табысы да екі есеге кеміп отыр. Дегенмен, 2007 жылы ... ЖШС 52922240 ... таза ... тапқан.
Кәсіпорынның қалыпты қызметін қамтамасыз етуде оның негізгі құралдары
мен айналым құралдары маңызды роль атқарады. 2006 жылы «СП ... ... ... ... жылдық ... ... ... 2007 жылы ... теңгеге жеткен, яғни, 1991400
теңгеге немесе 0,64%-ға артқан. Ал айналым құралдарының орташа жылдық құны
2007 жылы ... ... яғни ... ... салыстырғанда 6697700 теңгеге
немесе 5,7%-ға ұлғайған.
Кәсіпорындағы жалпы жұмыскерлер саны 13 адамға, ал еңбек ақы ... ... ... ... ... ... бірге жұмыскерлердің
орташа айлық жалақысы да 7451теңгеге (17,7%-ға) өскен.
Кәсіпорынның жалпы өндірістік – шаруашылық қызметін талдаумен қатар
оның ... ... ... мен ... ... бағалау кезінде
рентабельділік көрсеткіштерін немесе ... ... ... ... ... ... ... сатудың рентабельділігін
және өнімнің 1 теңгесіне кеткен шығындар көлемін анықтау қажет. «СП ... де ... 1 ... ... ... ... 2006 ... 2007 жылы 6 тиынға өсіп 93 ... ... Бұл ... ... ... ... ... Кезең шығындарының екі ... ... және таза ... көлемінің осындай шамаға азаюы рентабелділік
көрсеткіштеріне ... ... ... Атап ... ... 2007 ... ... 6,8%-ға кеміген. Яғни, өнім өндіру мен оны сатуға
жұмсалған шығындардың ... ... ... таза ... ... ... Мұның басты себебі, кезең шығындарының айтарлықтай сомаға артуы болып
табылады. Ал өндіріс рентабельділігі 2006 жылы 36,08%-ды құраса, 2007 ... ... яғни ... ... ... қызметінің тиімділігін
сипаттайтын маңызды көрсеткіштердің бірі сатудың рентабельділігі ... оны ... ... маржасы» деп те атайды. Ол таза табыстың сатудан
түскен табысқа қатынасы арқылы ... Бұл ... мәні ... ... ... ... ... табыстың қанша теңгесі келетінін
көрсетеді. 2007 жылы таза табыс көлемінің айтарлықтай ... ... ... мәні де ... ... ... өнім сапасын жақсарту – бүгінгі күннің басты
мақсаты. Осыны басшылыққа ... ... ... 2009 жылы өндірістік алаңдарды
кеңейтіп, қосымша жабдықтар орнатып, толық қуатымен ... ... ... ... ... ... рыногында орын алуын
көздеуде. Сол кезде зауыттың екінші кезеңін ... ... 2011 жылы ... ... ұжым жылына 3 млн. дана ... ... ... “СП ... ЖШС ... ... ... тиімділігін талдау
Өндірістік әлеуеттің жағдайы кәсіпорынның негізгі ... ... ... ... ... ... ... оларға деген қажеттілік төмендейтіндігін дәлелдеу қажет емес.
Сондықтан өндіріс үрдісіне қорлардың қатысу деңгейін бағалау ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның
жалпы қызметін сипаттайды, оларды жалпылама ... деп ... ... ... ... ... бөлімшесі шегіндегі
қорлардың пайдаланылу деңгейін бағалауға мүмкіндік ... ... ... деп атайды. Жалпылама ... қор ... ... және ... ... ... құралдарды пайдаланудың салыстырмалы
көрсеткіштерін талдау үшін есепті ... ... ... ... құны, есепті кезең соңындағы негізгі құралдардың бастапқы құны,
негізгі құралдардың қалдық құны, ... тозу ... ... амортизация
сомасы туралы мәліметтер қажет болады. Осы мәліметтер негізінде негізгі
құралдардың жағдайына толыққанды талдау ... қол ... ... ... ... жүруін қамтамасыз ету үшін негізгі
құралдармен қажетті деңгейде ... етіп қана ... ... жыл ... ... және ... ... пайдаланылмайтын, өнімділігі мен
тиімділігі төмен бөлігін басқа мақсатта пайдалануға немесе мүлдем есептен
шығаруға да мән ... ... Бұл ... ... ... ... мен ... үшін де маңызды мәселелердің бірі болып табылады.
2 – кесте. Негізгі құралдарды пайдаланудың салыстырмалы көрсеткіштері
|№ |Көрсеткіштер ... ... ... |
| | | | |+ - |% |
|1 ... ... ... |425900 |436530 |10630 |102,5 |
| ... мың ... | | | | |
|2 ... ... қалдық құны, |198570 |191922 |-6648 |96,6 |
| |мың ... | | | | |
|3 ... тозу ... , мың |227330 |244608 |17278 |107,6 |
| ... | | | | |
|4 ... ... түскен негізгі |19727,2 |21735,4 |2008,2 |110,2 |
| |қорлар құны, мың ... | | | | |
|5 ... ... ... қорлар |2413 |137 |-2276 |5,7 |
| ... мың ... | | | | |
|6 ... ... ... |0,09 |0,11 |0,02 |122,2 |
| ... | | | | |
|7 ... ... шығу |0,006 |0,0003 |-0,0057 |5 |
| ... | | | | |
|8 ... ... тозу |0,5 |0,6 |0,1 |120 |
| ... | | | | |
|9 ... ... ... |0,5 |0,4 |-0,1 |80 |
| ... | | | | |
2 – ... берілген мәліметтерден көріп отырғанымыздай, 2007
жылы «СП ЕРКА» ЖШС– де негiзгi құралдарды жаңарту ... ... ... Бұл 2007 жылы ... ... ... құралдардың құны өткен
жылмен салыстырғанда шамалы жоғары болуынан, яғни, 10630000 теңгені құрап
2,5%-ға ... ... ... ... Оған ... мен құрал-
жабдықтар, өндірістік және шаруашылық инвентарлар сатып алуы және ... мен ... ... ... ... болған. Ал негізгі
құралдардың шығу коэффициенті ... ... Бұл 2007 ... ... ... істен шығуы немесе жойылуы 2276000
теңгеге дейін азайған. Яғни 2006 жылы 2413000 ... ... ... ... 2007 жылы ... ... негізгі құралдар құны 137000
теңгені ғана құрады. Осыған ... ... ... ... айтарлықтай төмендегенін көріп отырмыз. Мұндағы бір ескеретін
жағдай бұл ... ... ... есепті кезеңнің басындағы негізгі
құралдардың бастапқы құны алынуы тиіс. Бұл дегеніміз есепті ... ... ... ... ... ... ... негізгі құралдардың бастапқы
құнына бөлу арқылы есептеледі. Бұл көрсеткіш ... ... ... ... ... сипаттайды.
Кәсіпорындағы негізгі құралдардың техникалық жағдайын негізгі
құралдардың тозу және ... ... ... сипаттауға болады.
«СП ЕРКА» ЖШС– де бұл көрсеткіштердің мәні 2007 жылы 0,6 және 0,4 ... ... ... тозу ... 60% ... ... 40%-ды
көрсетіп отыр, бұл қолайсыз жағдай. Бұл көрсеткіштердің мәні ... ... тозу ... және ... амортизациялық
саясатқа байланысты өзгеріп отырады. Кейбір экономистердің бағалауы бойынша
тозу ... мәні 50 % -дан ... ... ... ... кері ... тигізуі мүмкін. Осыған байланысты басшылық тарапынан
кәсіпорынның материалдық – техникалық базасын нығайтуға және жаңартуға ... ... ... Ал, жаңа техникалар мен ... ... ... қызметiнiң соңғы нәтижесiне, өнiм сапасына, өзiндiк құнға
және басқа да ... оң әсер ... ... ... құралдарды пайдалану тиімділігін едәуір айқын
көрсететін көрсеткіштердің қатарына қор қайтарымдылығы, қор ... ... ... ... ... және т.б. ... сондай-ақ, өндірістік үрдіске тікелей әсер ететін негізгі
құралдардың активті ... ... ... да ... жоғары. «СП
ЕРКА» ЖШС–гі бұл көрсеткіштердің мәндерін есептеп, келесі кесте ... ... ... ... ... қорларды пайдалану тиімділігін сипаттайтын көрсеткіштер
|№ |Көрсеткіштер |2006 жыл |2007 жыл ... |
| | | | |+ - | % |
|1 ... ... орташа | | | | |
| ... ... мың ... ... |314226 |1991,4 |100,64 |
|2 ... ... ... мың | | | | |
| ... |924515 |932336 |7871 |100,85 |
|3 ... ... ... | | | | |
| ... ... мың ... |142704 |145900 |3196 |102,3 |
|4 ... ... мың ... ... |52922,24 |-35425,67 |59,9 |
|5 |Жұмыскерлер саны, адам |392 |405 |13 |103,3 |
|6 ... ... ... | | | | |
| ... ... % |45,7 |46,4 |0,7 |- |
|7 |Қор ... ... |2,96 |2,96 |0 |100 |
|8 |Қор ... теңге |0,34 |0,34 |0 |100 |
|9 ... ... мың ... |796,5 |776 |-20,5 |97,4 ... ... ... | | | | |
| ... ... |0,3 |0,2 |-0,1 |66,7 ...... ... ... ... ... ... қор ... өндірілген өнім көлемінің негізгі
құралдардың орташа ... ... ... ... Ол ... ... ... әрбір теңгенің қайтарымдылығын
көрсетеді, яғни негізгі өндірістік құралдарына салынған қаражат ... Қор ... 2007 жылы 2006 ... 2,96 ... тең,
яғни негізгі құралдарға кеткен 1 теңгеге 2,96 теңгенің өнімі өндіріледі.
Бұл ... ... ... 2007 жылы 2006 ... ... ... орташа жылдық құны 1991400 теңгеге немесе ... ... ... ... та 7871 ... ... ... өсті.
Кәсіпорынның негізгі құралдарының қор сыйымдылығын негізгі құралдардың
орташа жылдық құнының өндірілген өнім көлеміне ... ... ... жылы қор ... 2006 жылдағыдай 0,34 теңгеге тең болды, яғни
өндірілген өнімнен ... ... бір ... ... ... ... келеді. Бұл көрсеткіштің ... ... ... ... ... ... ... сайын негізгі құралдарды пайдалану
тиімділігі жоғары болады, ал бұл капитал салымдарын ... ... ... қор ... ... өсіруге, ал қор сыйымдылығын
азайтуға тырысу қажеттігі түсінікті. Ол үшін ... ... ... ... ... ... қалу ... азайту, тағы сол
сияқты шаралар арқылы құралдарды экстенсивті және интенсивті пайдаланудың
көрсеткіштерін өсіру ... ... ... ... қорларды пайдалану
интенсивтілігінің қатысты көрсеткіші. Ол таза табыс ... ... ... ... ... ... ... есептеледі.
Негізгі қорладың рентабельділігі көрсеткіші 2007 жылы 2006 ... 10 ... ... ... ... ... ... таза табыстың
азаюы. Ал таза табыстың азаю себебі кезең шығындарының көбеюі.
Жеке көрсеткіштер-әдетте, натуралды, негізгі өндірістік құралдарды
экстенсивті және ... ... ... ... құралдарды пайдалну экстенсивті көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... ... құралдың жұмысының ауысу коэффициенті, ауысымішілік тұрып қалулар
көрсеткіші.
Құрал жұмысының ауысуы ... ... ... ... ... ... ... қатынасымен анықталады:
КҚЖА=МА/ЖМС
Яғни КҚЖА-құрал жұмысының ауысу саны;
МА-тәулік бойы ... ... ... машина ауысымдар саны;
ЖМС-жалпы машиналар саны.
Станоктар паркінің анықталған құрамында ауысымдық коэффициентінің өсуі
өнім өндірісі көлемін ұлғайтуға мүмкіндік береді. Құрал жұмысы ... ... өнім ... ... ... және ... пайдалану тиімділігін жоғарылатудың маңызды көзі.
Құралдардың ауысымішілік тұрып қалу көрсеткіші құралдың ауысымдылығы
көрсеткішін ... ... ... ... ... себептері-
өндіріс ұйымдастырылуының төмен деңгейі, жұмыс орындарының ... ... ... ... етілмеуі, құралдың
ақаулығы және жоспардан тыс жөндеулер, ... ... ... қалуларды азайту үшін құралдардың жұмыс істеуін
бақылауды күшейту оны жөндеу қызметін ... ... ... ... басқаларды жүзеге асыру қажет.
Негізгі құралдарды интенсивті пайдалану көрсеткіштері олардың
қуаттылығы ... ... ... ... көрсетеді. Негізгі
көрсеткіштер қатарына ... ... ... ... ... ... ауданның 1 шаршы метріне келетін өнім көрсеткіші.
Негізгі құралдарды интенсивті жүктеу өнімнің өзіндік құнының азаюына, ... ... алып ... ... ... ... ... ЖЕТІЛДІРУ
3.1.Өндіріске жаңа негізгі құрал енгізу қажеттілігі
Ұлттық экономика шикізатты өндіруде техниканың жаңа ... ...... ... қолдансам,
шикізатты өңдеуден өнім өндіруге, содан кейін тұтынушыға дейін өнімді
жеткізуге ... ... ... ... жаңа техника,
технологияға, алдыңғы қатарлы инновациялық жетістіктерге негізделуі тиіс.
Жаңа техникамен ... ... ... ... ... ... ... инновациялық үрдістерді басқарудың жаңа ... ... туып ... қор, капиталдың пайдалану ... ... ... ... ... тиімділігін көтерудің ең басты факторы болып
табылады. Өндіріс тиімділігін көтерудің басты шартына өндірістің ... ... ... ... шикізат, материал, энергия, тауарлар
өндіретін салаларды жедел турде дамыту ... ... ... ... ... ... ... жоғары өнім өндіруге ықпалын тигізеді, өндіріске инвестиция
салудың тұрақты ... өсуі өнім ... ... ... ... қарқыны мен капитал және қор сыйымдылықтарының тұрақты түрде өсіп
отыруымен ... ... ... ... ... ... және қор сыйымдылығы жоғары саладарды дамытуда экстенсивті дамуға
бағытталуы тиіс.
Қазіргі кезде Қазақстан Біріккен Сауда Ұйымына мүше 144 ... ... ... ... жасауда. БСҰ-на мүше болу өнеркәсіпте жаңа
технология мен өндірісті ... ... ... ішкі ... ... шетелдің инвестиция ағымын оған мұқтаж өндеу
өнеркәсібіне инновациялық қызметке пайдалануға жол ... ... ... ... машина жасау саласында станоктар паркінің табиғи тозуы
негізгі қорлар ... 55 ... ал оның ... ... ... ... құрайды. Бұл отандық өнімнің сыртқы нарықта бәсеке қабылеттілікке
шыдай алмайтындығын көресетеді. Мамандардың ... ... ... ... үшін және ... ... ... ауыстыру үшін
75-тен 100 млрд дейін теңге қажет болады екен. Әрине мұндай ... ... ... ... ... ... мемлекеттерде қолданылатын
негізгі қорларды лизинг арқылы жаңарту ... ... жөн. ... ... ... ... өнеркәсіптік құралдарды лизингтік компаниялар
сатып алып, содан кейін оларды кәсіпорындарға ... ... ... техника мен агрегаттарды лизингке алу 1 ... ғана ... ... ... ... құралдарды өтеу үшін 5-7 жыл керек.
Өндірістік әлеуеттің жағдайы кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының
негзгі қызметінің ... ... ... ... ... ... негізгі құралдарының жағдайын, құрамын және ... ... ... ... ... ... ... негізгі құралдарды
тиімді пайдаланудың жолдарын іздестіруге болады, сонымен қатар кәсіпорынның
жақсы жұмыс істеуіне кері әсерін ... ... ... ... Сол ... де ... негзгі құралдарын тиімді пайдалану
әрбір кәсіпорынға маңызды. Негізгі құралдарды тиімсіз пайдалану нәтижесінде
өндіріс көлемі азаяды, ... ол ... әсер ... ... ... пайдалану тиімділігін жетілдіру өте
маңызды мәселе. Ресейде басты ... бірі осы ... ... ... ... ... Кәсіпорынның өнеркәсіптік өндірістегі
орны , оның қаржылық жағдайы, бәсекеге қабілеттілігі негізгі ... ... ... ... болып келеді.
Негізгі құралдардың өндірістегі нақты рөлін ... ... ... тиімділігін арттыруды, шығындарды төмендетуді және ... ... ... ... ... ... ... (IAS) негізгі құралдарды
материалдық активтер ретінде анықтайды, олар:
- тауарларды сатуға немесе өндіруге, ... ... ... ... ... ... кәсіпорын арқылы қолданылады;
- бірнеше кезең бойы қолдану болжанады;
- одан ... IAS ... ... ... екі ... бөліп
көрсетеді:
- осындай активтер кәсіпорынға болашақта экономикалық табыс әкеледі
деген болжам бар;
- кәсіпорын үшін актив құны ... ... ... критерий, болашақта экономикалық пайда әкелу мүмкіншілігі, ол
сол негізгі құралдарды пайдаланудың арқасында түскен ... ... ... ... ... ... құнын тиімді анықтауды, негізгі
құралдардың бағасы жазылған құжаттарды алуды білдіреді. Егер де негізгі
құралдар ... ... ... ... ... ... жұмысшы күшін жалдау және басқа да ... ... ... ... ... ... құралдарды пайдалану тиімділігін өсіру резервтері. Кез-келген
кәсіпорын өзінің өндірістік ... ... ... ... қажет екендігі айқын. Бұл өнім өндіру көлемін өсірудің кепілі болып
табылады. Ал өнім көлемін өсіру табыстың табыстың өсуіне алып ... ... ... ... ... өсіреді. Сондықтан негізгі құралдарды
пайдалну тиімділігін максималдау кез-келген ұйым үшін ең негізгі мәселе
болуы қажет. ... ... ... ... ... ... оларға
деген қажеттілікті азайтады, бұл үнемдеуге, яғни шығындар минилизациясына
әкеледі, ал шығындардың аз ... өз ... ... ... ... жоғарылатады, қолданыстағы негізгі құралдар
физикалық тозады және ... ... ... ... ... тиімділігін өсіру және олардың тозу ... ... ... ... ... ... ... алады:
1. құрал жұмысының ауысымдылығын көбейту;
2. құралдың өндірістік қуатын пайдалану деңгейін өсіру;
3. ауысымішілік тұрып қалуларды азайту;
4. пайдаланушылардың біліктілігін жоғарылату;
5. ... ... ... ... деңгейін
жоғарылату;
6. түбегейлі жөндеу жұмыстарын, жоспарлы-алдын-алу шараларын өз
уақытында істеу;
7. еңбек ... ... ... паркінің оптималды құрамы;
9. өндірісті жеткілікті жұмысшылар санымен қамтамасыз ету;
10. материалдармен қамтамасыз ету.
Аталған шаралардың барлығы ... ... ... ... болып табылатын негізгі ... ... ... ... ... ... кезде кәсіпорын өндірісті өндірістік процесті толықтай
автоматтандыру арқылы ... ... ... келеді. Кәсіпорынның
ғылыми – техникалық саясаты игерілген өнімнің сапалық сипаттамаларын үнемі
жақсартып отыруға бағытталған және ... ... ... ... ... ... ... техникалық жаңартуға арнап бағыттау
әрекеті өнімді жаңарту және ... ... ... ... ...... көрсеткіштеріне қол жеткізу мақсатында өзгерістер
мен жетілдірулерді енгізудің ... ... ... шешуді
ескереді.
Өндірісті жақсартылған қасиетке ие бұйымдарды шығаруға арнап ... ... ... мен өндіріс технологиясын жетілдірудің тұрақты
қажеттілігін ескерумен мұндай іс - ... ... ... ... ... ... ... саясатты жүзеге асыру НИОКР-ға салыстырмалы ... ... ... ... түрлерін шығару кезінде стандартталған
бөліктері мен ... ... ... салыстырмалы түрде жоғары
болмайтын өндіріс шығындарына негізделген жақсы пысықталған ... ... ... ... ... әзірлемелеріне – нарықта пайда
болған жаңа ... ... ... ... немесе
лицензияларды, ноу – хауларды ... ... ... өзге ... – техникалық жетістктерін пайдалану арқылы жетілдірілген өнімді
шығаруды, сондай – ақ бұйымдардың ... мен ... ... ... ... жақсаруын қамтамасыз ететін жаңа ... мен ... алу ... өнімді фирмааралық кооперацияға
негізделумен шығаруды ескеруі ... ... ... ... ... ... ... пішінімен ерекшеленетін бұйымды шығаруға бағыттау НИОКР – ға ... ... ... ... оның ... ... ... дизайнерлер
мен инженерлердің жұмысын үздіксіз түрде жетілдіріп отыруды ескереді.
Бұйымдарды жаңғырту әрекеті бұйымдарды ... ... ... өзгертілерді енгізумен және өзінде оларға ұқсас бұйымдар жоқ
нарықтың алдын – ала белгіленіп ... ... ... де ... ... ... айтқанда, шығарылатын бұйымдарды нақты нарықтарға
қатысты жаңғырту ісі жүргізілуде.
Өндірісті өте ескірген, алайда басқа нарықтарда сұранысқа ие ... ... ... ... ... ... ... бойынша
реттелген өндірісін сақтап қалу керек пе немесе жаңа технологияға ... пе ... ... ... мәселені шешуді қажет етеді. Бұл ... өнім ... ... ... дәрежесін, әртүрлі нарықтардағы бір
ғана өнім түрінің ... ... ... ... ... мағынаға ие
болады.
Дұрыс құрастырылған ғылыми – техникалық саясат өндірістік ... ... ... ие болады, себебі ол нарықтың даму ... ... ... шаруашылық іс - әрекеттің келешегінен үміт күттіретін
бағыттарына шоғырландыру мүмкіндіктеріне баға беруге мүмкіндік береді.
Мұндай саясат ... ... ... ... ... ... ... етуі тиіс, ал бұл алғашқы ... ... мен ... ... ... және оны жаппай түрдегі өндіріске
енгізу мәселесін шығарады.
Бұл ретте әңгіме мұндай іс - ... ... ... ... да,
жоспарланған жұмыс түрлерін жүзеге асырудың мерзімдері туралы да болып
отыр. Ғылыми – техникалық саясатты ... ... ... ... НИОКР
бағдарламасын әзірлеу арқылы іске асырылады, аталмыш бағдарламада нақты
міндеттер, оларға қол ... ... мен ... ... ... фирманың ғылыми – техникалық әлеуетін келесі ... ... үшін ... ... етеді.
Техникалық саясатты әзірлеудің нәтижелері НИОКР – ды жоспарлаудың
негізін құрайды.
Кәсіпорынның техникалық саясатын кәсіпорынның ... ... ... ... бас ... ... құрастыру,
техникалық бөлімдері, зертханалар, техникалық ақпарат, оңтайландыру бюросы,
техникалық кітапхана кіреді.
Техникалық саясатты әзірлеу ісіне ... және ... ... түрде ат салысады.
Техникалық қызметтердің міндеттеріне келесілер жатады. Жаңа өнімді,
оны өндіру технологияларын, технологиялық ... мен ... ... ... аппаратты жаңарту – жаңа прогрессивтік
технологияларға көшу; жабдықты айырбастау және ... ... ... құрылысқа арнап ТЭН-ды әзірлеу; шығарылып жатқан өнімнің сапасын,
ақаулар мен шағымданулардың себептерін бақылау және ... ... ... ... өзге ... ... – техникалық прогресті (ҒТП)
қадағалап отыру.
Негізгі құралдарды жөндеу мен жетілдіру. Өндірістік процесте ... ... ... ... ... ... орай ... жұмысқа
жарамды қалпында ұстау үшін оларды тұрақты түрде жөндеуден өткізіп отыруы
қажет.
Жөндеудің үш түрі ... ... ... ... ... және күрделі немесе толық жөндеулер.
Қалпына келтіру жөндеулері – бұл әртүрлі жағдайларға: табиғи апаттарға
( ... су, өрт, жер ... және т.б.), ... ... ... ұзақ уақыт бойы қызмет істемей тұруына байланысты болатын
жөндеулердің ... ... ... келтіру жөндеулері мемлекеттің арнайы
қаражаттары есебінен жүргізіледі.
Ағымдағы жөндеу – бұл өндірістік процесс ... ... ... ... ... ұсақ ... Ол ... процесті ұзақ
уақытқа тоқтатпайды. Ұсақ ... ... ... ... ... ... жұмыстары жүргізіледі.
Күрделі немесе толық жөндеулер – бұл негізгі құралдардың толығымен
қайта ... ... оның ... ... ... ... жөнделген қалпы бастапқы қалпына жақын болуы тиіс.
Модернизациялау. Ол – ... ... ... ... Ол негізгі құралдардың ескіруін жою мен оның технико ... ... жаңа ... ... дейін жетілдіруді
мақсат етеді. Жаңару деңгейіне қарай ... және ... ... ... өткізу мен әдістемесіне қарай ... ... ... ... Екелеген модернизация – бұл көп ... бір ... ... ... модернизациялау бұл -
өндірістің қажеттіліктеріне байланысты жетілдірулер.
Ескірген бөлшектерді қалпына келтіру:
- кейбір ... ... ... жою және ... ... ... ... шығындарды төмендету, себебі, бөлшектерді қалпына келтіру,
оларды қайта сатып алу немесе жаңа өндірілгендерге қарағанда әлде
қайда тиімді болып табылады;
- ... ... ... ... шығындарды
төмендетуге мүмкіндік береді.
Тәжірибе көрсеткендей қалпына келтіретін бөлшектер орта, әсіресе ірі
кәсіпорындарда экономикалық тұрғысын өзін - өзін ... ... ... ... ... жоғарылату кәсіпорын
қызметінің қаржылық жағдайына: өнімді ... ... ... ... ... ... ... мүлікке салықты төмендету мен
баланстық табысты ұлғайту арқылы әсер етеді.
Кәсіпорында негізгі құраларды пайдалану тиімділігін ... ... ... ... артық құралдардан босату, яғни машиналар және басқа да
негізгі құралдарды жалға беру арқылы;
- толық және күрделі жұмыстардың уақытылы және ... ...... ... ... негізгі құралдарды сатып алу арқылы;
- негізгі құралдардың, әсіресе активті бөлігінің уақылы ауыстырылуы
олардың шектен тыс табиғи немесе сапалы тозуын ... ... ... мен материалдардың өндірістік процеске дайындау деңгейін
жоғарылату;
- ... ... мен ... ... ... пен ... ұйыдастыруды жоғарылату – жұмыс уақытын
жоғалту мен машиналар мен құралдардың жұмысын тоқтатуды қысқартуға
мүмкіндік ... ... ... ... ... жағдайында өнеркәсіптік кәсіпорын ... ... және ... экономиканың басты міндеті болып ... ... ... ... ... ... ... шығынын және
тиімділігін анықтау әдісі экономиканы басқарудың ... ... ... мағынасы болуы тиіс. Экономикалық кадрларды даярлау
барысында, әсіресе, студенттерге негізгі және ... ... ... және ... ... ... ... экономикалық
тиімділігін және оның инвестициялық қызметін бағалау әдістерін мен өнім
өндірісіне ... ... ... және ... ... ... капиталсыз кәсіпорынның іс - әрекеттерінің жүзеге асырылуы
мүмкін емес. Шикізаттық бағыттан арылу бүгінгі ... ... ... өнеркәсіпте өңдеуші салаларды дамытудың маңызы зор. Олардың тұрақты
дамуына әсер ететін кедергілердің ... ... ... сапасының
төмен деңгейі болып отыр. Негізгі капиталдың моральдық және табиғи ... ... ... ескі құрал – жабдықтармен жұмыс істеуі
импорттың аналогтармен бәсекеге түсе алмайтын сапасы төмен өнім өндіруге
әкеп ... ... ... ... ... қуат та ... Қазіргі кезде кәсіпорын өндірісіне қолданылатын техниканың
ішінде моральдық және табиғи ... ... ...... ... көп
деп айтуға болады. Тоқтап тұрған құрал – ... іске қосу ... ... ... ... ... ... моральды және табиғи тозығы
жеткен өндірістік аппарат басым. Өндірістегі құрал – жабдықтардың орташа
жасының ... ... ... ... ұзақ ... ... ... аппаратының әрі қарай ескіруіне әкеп ... ... ... ішкі ... және ... ... бәсекеге қабілетті жоғары
өнім өндіруге мүмкіндік бермейді. Еліміздің техникалық артта ... ... және ол жыл ... сайын жинақталған ғылыми – ... ... ... ... ... “СП ЕРКА” ЖШС-нің мысалында негізгі құралдарды пайдалану
тиімділігі талданды. Талдау барысында есепті кезеңдегі негізгі ... ... ... ... ... тиімділігі бағаланды. Талдау
нәтижесінде есепті кезеңде негізгі құралдар тиімсіз пайдаланылғандығын
көрсетеді: 0,34 ... ... қор ... мен ... ... деңгейіне сәйкес қор қайтарымдылығы 2,96 теңге болды. Нәтижелердің
төмен болуына жетілдірілмеген ассортименттік стратегия ықпал етеді. ... ... ... ... ... жүктелуі жеткіліксіздігі берілген
тапсырыс аздығынан. Бұрын зауыт анық айқындалған ... ... ... ... (өнімнің көп бөлігі мемлекеттік тапсырыспен өндірілген),
бүгін ол тұтынушыларды өзі ... ... бұл үшін ... өнім бәсекеге
қабілетті бола бермейді. Соңғы айларда онда ... ... ... яғни ... 1 ... ... істемейді. Осындай жағдайда
тұрған ... ... ... пайдалану тиімділігі жоғарылату
туралы айту қиын.
Жұмыс барысында ... ... ... ... ... Кәсіпорынның негізгі құралдарының жағдайы кәсіпорын үшін ... ... ... Яғни ... ... ... тиімділігін
масималдау кез-келген ұйым үшін ең негізгі мәселе болуы қажет.Сонымен
қатар, ... ... ... ... оларға деген қажеттілікті
азайтады, бұл үнемдеуге, яғни шығындар ... ... ... аз болуы, өз кезегінде, ... ... ... ... ... ... Интернет жүйесі: www.google.kz;
2. Интернет жүйесі: www.kase.kz;
3. Кәсіпорын экономикасы, Г. Ө, Жолдасбаева;
4. Кәсіпорын экномикасы, К. Ж. ... ... ... А. Қ. ... Қ. Ә. Әлімбетов.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ААҚ «Тұк казхром» кәсіпорынның экономикалық қызметін талдау21 бет
ААҚ «Тұк казхром» экономикалык қызметін талдау36 бет
Кәсіпорынның айналым капиталын пайдалану тиімділігі35 бет
Кәсіпорын қызметінің тиімділігінің теориялық негіздері43 бет
"Дербес электронды есептеу техникасының архитектурасы."8 бет
"Кәсіпорынның өндірістік қорлары."5 бет
"Ұн сорттарын пішіндеу және бақылау"9 бет
«The best» акционерлік қоғамның шаруашылық қызметін талдау28 бет
«Батыс-2» шағын ауданындағы бу қазандығының автоматтандыру жүйесін жобалау24 бет
«батыс-2» шағын ауданындағы бу қазандығының автоматтандыру жүйесін жобалау туралы37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь