Мемлекеттің ақша-несие саясаты

ЖОСПАР:

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5

I тарау. Ақша.несие саясатының түрлері, құралдары, мақсаты
1.1. Несие саясаты және оның мақсаттары ... ... ... ... ... ... ... ... 6.9
1.2. Несие саясатының құралдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 10.16
1.3. Ақша.несие жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17.22

II тарау. Ақша және несие саясатының өзара байланыстылық ерекшелігі.
2.1. Ақша.несие саясатының операциялары ... ... ... ... ... ... 23.26
2.2. Ақша.несие саясатының салық.бюджет, валюта саясаттарымен байланысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27.37
2.3. Ақшаға сұраныс пен ұсыныс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 38.46

III тарау. Қазақстан Республикасының ақша.несие саясатын талдау.
3.1. Ақша айналысы және несиені талдау ... ... ... ... ... ... .. 47.50

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 51

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 52
Кіріспе

Ақша-несие саясаты дегеніміз – бұл айналыстағы ақша жиынын, несие көлемін, сыйақы мөлшерлемесін өзгертуге, жалпы банк жүйесінің қызметін реттеуге бағытталған шаралар жиынтығы.
Қазақстан Республикасының Ел басының елге жолдаған жолдауында ақша-несие саясаты туралы былай мәлімдеген.
Ақша-несие саясатының негізгі мақсаты – инфляцияны тежеуді қамтамасыз ету. Бұл мақсатқа жету жолындағы жауапкершілік Ұлттық банкпен Үкіметке жүктеледі. Олардың қолында сол үшін барлық өкілеттіктер мен құралдар бар.
Ақша – несие саясатының келесі міндеті – қаржы нарығының тұрақтылығын қамтамасыз ету, инфляция өсімінің залалды зардаптарын төмендету, сонымен бір мезгілде экономикалық өрлеуді ынталандыру үшін нақтылы айырбас бағамының икемділігін сақтап тұру. Осы орайда Ұлттық қор маңызды роль атқаруға тиіс , Үкімет қор қаражатының ашықтығын және ұтымды құралуы мен пайдаланылуын қамтамасыз етуге тиіс деп санаймын.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:


1. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан – 2030: Барлық қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы. Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. Егемен Қазақстан, 1997 жылдың 11-ші қазаны.
2. Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы «Жаңа әлемдегі – жаңа Қазақстан». Астана, 28 ақпан 2007 жыл.
3. Тоқсанбай С.Р. – Толық экономикалық орысша-қазақша сөздік. 1999.
4. Ғ. С. Сейітқасымов «Ақша, Несие, Банктер» оқулығы. Алматы Экономика 2001 ж
5. Мамыров Н.Қ., Есенғалиева К.С.,Тілеужанова М.Ә., Микроэкономика. «Экономика» 2000 ж
6. Мамыров Н.Қ., Кулекеев Ж.Ә., Султанбекова Г.К. Микроэкономика. «Экономика»
7. К. Маркс. Капитал. Алматы 1968ж.
8. «Қаржы Қаражат» журналы 2007 ж
9. «Саясат» журналы 2007 ж
10. Қазақстанның қысқаша статистикалық жылнамалығы. 2007 ж
11. Кучукова Н.К. Макроэкономические аспекты реформиравания финансово-кредитной системы Республики Казахстан в условиях перехода к рыночной экономике. – Алматы: Ғылым, 1994.
12. Финансово-кредитные проблемы экономики Казахстана. Ильясова К.К. – Алматы: Білім; , 1995.
13. Аль Пари. – Алматы
14. Статистический бюллетень Министра финансов Республики Казахстан
15. А.С.Мақыш. «Коммерциялық банктер және банктік операциялар». Алматы 2003 ж.
16. А.С.Мақыш. «Ақша айналысы және несие». Алматы 2003 ж.
17. Закон "Об иностранных инвестициях"
18. Статистикалық көрсеткіштер. Алматы 2006 ж.
19. Есіркепова А. Қазақстан экономикасын басқару негіздері. Алматы 2004 ж.
20.Сагандыкова С. Иностранные инвестиции в Казахстане: анализ и прогнозы инвестиционных процессов в экономике. Алматы: Ғылым, 1994.
21. Сейітқасымов Ғ.С. “Ақша, несие, банктер”. Алматы 2001 ж.
        
        АННОТАЦИЯ
Менің курстық жұмысым “Мемлекеттің ақша-несие саясаты” тақырыбына
жазылған. Онда жалпы ... ... ... ... ... ... ... ақша-несие саясатын талдадым.
Жалпы көлемі: 52
Кесте: 5 Біреуі А 3 ... ... ... ... ... ... 21
ЖОСПАР:
Кіріспе.....................................................................
........................................... 5
I тарау. Ақша-несие саясатының түрлері, құралдары, мақсаты
1.1. Несие ... және ... ... ... ... 10-16
1.3. ... ... ... Ақша және несие саясатының өзара байланыстылық ерекшелігі.
2.1. ... ... ... ... ... салық-бюджет, валюта
саясаттарымен
байланысы...................................................................
..... 27-37
2.3. Ақшаға сұраныс пен
ұсыныс......................................... 38-46
III тарау. ... ... ... ... ... Ақша ... және ... ... ... 52
Кіріспе
Ақша-несие саясаты дегеніміз – бұл айналыстағы ақша жиынын, несие
көлемін, сыйақы мөлшерлемесін өзгертуге, жалпы банк ... ... ... шаралар жиынтығы.
Қазақстан Республикасының Ел басының елге жолдаған жолдауында ... ... ... ... ... ... ... мақсаты – инфляцияны ... ету. Бұл ... жету ... ... ... ... ... Олардың қолында сол үшін барлық өкілеттіктер мен
құралдар ...... ... ... ...... нарығының
тұрақтылығын қамтамасыз ету, ... ... ... ... ... бір ... экономикалық өрлеуді ынталандыру үшін
нақтылы айырбас ... ... ... ... Осы орайда Ұлттық қор
маңызды роль атқаруға тиіс , ... қор ... ... және ... мен ... қамтамасыз етуге тиіс деп санаймын.
1 тару. Ақша-несие саясатының түрлері, құралдары, мақсаты.
1.1. Ақша-несие саясаты және оның мақсаттары
Ақша-несие ... ... ақша мен ақша ... ... әсер ету ... ... ақша теориясы жатыр.
Мемлекеттің ақша-несие саясаты экономиканы мемлекеттік реттеудің
маңызды құралы ретінде ... ... ... ең басты ... - ... ... еңбекпен қамтамасыз ету мен жалпы ұлттық өнімнің нақты
көлемінің өсуін қамтамасыз ету. Бұл мақсат ұзақ ... ... ... ... және нарықтық конъюнктураның өзгерісін тез сезіне
бермейтін ақша-несие саясаты шеңберінде ... ... ... ... ... ... ... ақша-несие саясаты ірі тапсырмаларға
қарағанда нақты және мүмкін мақсаттарға бағытталады.
Кез-келген жағдайда да мемлекеттің ақша-несие саясатын ... ... тән ... ... ... банк есептелінеді, ... ... ақша ... ұсыныс пен сұраныс болады.
«Саясат» — бұл мемлекетке қатысты іс, мемелекеттік қызмет. Сондықтан
да ақша-несие саясаты — бұл ... ... ... Ол оның ... ... ... ... жүйесіне шаралар жасап, жүзеге
асыруда ... ... ... ... сұраныс пен ұсыныс әсерімен
реттелетін жүйе ... ... ... неліктен ақша-несие
қатынасына араласуы керек?
Ақша-несие ... ... ... ... ... ... ақша мен ... нарықтық экономика өмір сүре алмайды. Ақша-несие
қатынасы барлық нарықтық байланыстардың негізі ... ... ... ... ... жүйе ... білеміз. Оның
барлық элементтері үнемі сұраныс пен ұсыныстың әсеріне тәуелді болады, яғни
сұраныс пен ұсыныс қатынастарымен реттеледі. Ондай болса ... ... ... ... ... Ақша-несие қатынасы нарықтық қатынас
жүйесінде ерекше орынға ие. Өйткені ақшамен несиесіз нарықтық экономиканың
болуы мүмкін емес. ... ... ... ... ... ... оның қызметін тек қана сұраныс пен ұсыныстың заңдарының
талабына бере салу ... ... ... банкі мемлекеттік ақша-несие саясатын анықтай-тын
және жүзеге асыратын орган болып ... ... ... банкі ақша-
несие саясатының басты мақсаты: ұлттық валютаның тұрақтылығын, яғни оның
төлем ... мен ... ... валюталарына қатысты тұрақтылығын
қамтамасыз етуді көздейді.
Сәйкестіріліп ... және ... ... ... ... ... несие саясаты деп аталады.
Несие саясаты Үкімет Орталық (Ұлттық) банктің бірлескен іс-жігерімен
өмірге ... – бұл ... ақша ... ... көлемін, сыйақы
мөлшерлемесін өзгертуге, жалпы банк ... ... ... ... жиынтығы. Ақша-несие саясатының макроэкономикалық деңгейдегі
субъектісі – Ұлттық банк болып ... Ал ... ... ... ... реттеу объектілеріне экономикадағы қолма-қол және қолма-қол
ақшасыз жиынының жиынтығы жатады.
Өндіріске тікелей емес, жанамалы әсер ету іс-шаралар жүйесінде ... ең ... және ... ... ... ... ойланып жасалған және
дұрыс іске асырылғанда ол кәсіпкерлерді осы саясаттың мақсатына сәйкес
жұмыс ... ... ... Және сырттан қарағанда, барлығы кәсіпкердің
өзінің ... іске ... ... ... көрінеді. Осыған сәйкес мемлекет
несие саясаты арқылы жалпы экономикалық саясаттың ең бір қиын ... ... ... Және ... бәрі ... (Орталық) Банк сияқты
қуатты институтты ... ... ғана іске ... ... ... ... ... Банктің
дәл өзі. Ол үкіметтің құрылымына жатпағанымен, заңды түрде, осы үкіметтің
мақсаттық міндеттемелерін орындайды. Бірақ, мемлекеттің ... ... ... оның ... ... ... ... Орталық Банк туралы
сөз болғанда ерекше айтатын ...... ... дамыған елдердің
тәжірибесіне сүйенсек, айтарлықтай тәуелсіз экономикалық құрылым, сондықтан
өзінің іс-әрекетінде белгілі деңгейде тәуелсіз бағыт ұстай алады.
Орталық Банктің ... ... екі ... ... көрсетуге
болады. Біріншісі елдегі валюта ... ... ... ... ... ... тұрақтылығы нарық инфрақұрылымының ең бір маңызды
элементі. Екінші бағыты – коммерциялық банктердің ... ... ... Бұл ... ... мемлекет мүддесін қажетті деңгейде
қамтамасыз ететін түрде құрылуы қажет.
Ақша-несие саясаты – бұл макроэкономикалық ... ... ... ... үшін Орталық банктің ақша айналымы мен несие
қатынастар саласында жүргізетін ... ... ... ... егер оны ... ... саясат мақсатының нақты көрінісі
ретінде алғанда, ел шаруашылығының тұрақты дамуын қамтамасыз ету.
Шаруашылық жағдаятына байланысты ... ... екі ... ... ... ... ... ақша-несие саясаты;
Рекстрикциялық ақша-несие саясаты – екінші деңгейлі банктердің
несиелік ... ... ... және ... шарт ... сондай-ақ
сыйақы мөлшерлемесінің деңгейін арттыруға бағытталатын шаралар жиынтығы.
Экспанциялық ақша-несие саясаты – несие беру ... ... ақша ... өсуіне бақылаудың әлсіздігімен және ... ... ... ... ... ... ... саясатының басты көздеген бағыты: инфляцияны төмендету және теңгенің
тұрақтылығын қамтамасыз ... ... ... ... ... болады.
Ақырғы мақсат:
а) экономиканың өсуі
ә)толық жұмысбастылық
б) бағаны тұрақтандыру
в) төлем балансын тұрақтандыру.
Аралық мақсат:
а) ақша жиыны
ә) пайыз мөлшерлемесі
б) айырбас курсы.
1.2. Ақша-несие ... ... ... ... ... ... ... тікелей реттеу
ә) міндетті резервтер нормасының өзгеруі
б) есептеу мөлшерлемесінің өзгерісі
в) ашық нарықтағы операциялар.
Тікелей (а) және ... ... ... арасында айырмашылықтар
бар. Жанама құралдарды тиімді пайдалану ақша нарығыеың дамуымен тығыз
байланысты.Нарықтық экономикада ... ... ... ... және жанама құралдар ... ... ... ... жалпы экономикалық саясаттың, сонымен қатар
қазыналық, валюталық, сыртқы сауда, құрылымдық және ... да ... ... ... саясаты жоғарыда аталған саясаттардың бір бағыты
ретінде қарастырылады.
Аралық ... ... ... тікелей орталық банктің жанама
құралдары арқылы ... ... ... жету үшін ... банк ақша-несие саясатын жүргізуде.
Нысанаға алатын ақша ... ... ... ... ... ... реттеледі:
- қайта қаржыландыру мөлшерлемесі:ресми мүдделендіру мөлшерлемесі
деңгейін ... ... ... Ұлттық банкі) жинақталатын ең төменгі міндетті
резервтер ... ... оның ... ... ... мерзіміне, көлеміне және түрлеріне байланысты жіктеу;
- банктерге және үкіметке несие беру;
- валюталық нарықтағы басқыншылық;.
- ресми есепке алу ... ... ... ... ... ... ... түрлерінің
деңгейі мен көлеміне тікелей сандық шектеулер енгізу;
- мемлекеттің бағалы қағаздарын сатып алу және сату ... ... ... ... банк ... саясатын іс жүзінде практикаға ... ... ... ... ... Бұл ... негізінен ақша-несие
жүйесіне және онымен байланысты экономика салаларына жанамалы ықпал ... ... ... белгілі бір операциялар жүргізгенде, банк ақша
несие процесіне тікелей де араласа алады.
Несие беру ... ... ... банк ... ... ... ... тыс салалардағы несиелік салымдарының ... шек ... ... үшін ... бір ... ... ... операциялар
арқылы өтетін соманың проценттік өсу нормасы белгіленеді.
Дисконт саясаты мен ломбардтық саясат бұрыннан келе жатқан және жан-
жақты ... ... ... ... ... ... ... Орталық банк коммерциялық банктерге негізгі несие беруші мекеме
болады. Ол несиені вексельдерді есепке алу ... ... ... ... ... ... ... банктерге несие береді.
Орталық банктен осылай ... ... ... ... ломбардтық
несиелер деп аталады. Осы несие түрлері бойынша Орталық банктің белгіленген
процент деңгейін, ... ... және ... ... есеп
(дисконттық немесе ломбардтық) ставкасы деп аталады.
Орталық банк бұл ... кез ... ... ... өсіруге
немесе төмендетуге, хұқылы. Есептеу ставкасының ресми деңгейін өзгерту
арқылы ... банк ... ... ... пен ... ... ... көтеріп, Орталық банк несие бағасын қымбаттатады, сонымен
коммерциялық банктер жағынан қарыз қаражатына сұранысты ... ... ... процентін төмендетіп, бұл сұранысты арттырады.
Ашық нарықтағы операциялар. Орталық банк, ашық нарықта ... ... ... сатып немесе сатып алып, ... ... ... ықпал жасайды. Бұл операциялар Орталық банкке ақша-
несие ... ... ... ... ... ... (жоғарыда
қаралған есеп жүргізу саясатымен ... ... есеп ... Орталық банктің ролі сылбыр келеді: өз міндеттемелерін
(вексельдерін) есепке ... ... ... ... ... ... банктер өздері шешеді. Орталық банк бұл
жағдайда коммерциялық банктердің шешімдерін тосып-үміттенуге мәжбүр болады.
Құнды қағаздар ... ... өз ... ... сәйкес толық қанды нарық құралы. Орталық банк ашық ... ... ... қатысушылары сияқты толық хұқылы агенті ретінде қатысады.
Сондықтан ашық нарыққа шығып операция жүргізу несие ... ең ... деп ... ... негізгі артықшылықтарының бірі-ол: Орталық банктің нақты
экономика секторына тікелей шығуы.
Ақша-несие саясатының басқа да әдістеріндей, осы ... ... де өз осал жағы бар. Жеке ... оның ... әр кез ... ... ... нақты көрсетілген мерзімге ғана ... ... ... қағаздарды міндетті түрде қайта сатып ... ... ... қағаздардың айналымға шығарылған уақыты ұзарған сайын,
несие құралының да ... ... де ... ... Ашық нарықтағы
операциялардың тиімділігін шектейтін тағы бір фактор бар – ол: Орталық
банктің ... ... ... ... Бұл ... жүргізудің шегі
Орталық банктің портфеліндегі құнды қағаздар қорымен анықталады. Практикада
бұл кемшілік екі ... ... ... Орталық банкке қосымша құнды
қағаздар ресурстарын ұсынады, немесе оларды өз ... ... ... ... ... XIX ғ. аяғында XX ғ. басында қалыптасқан
банк қызметтері көрсеткендей, несие қатынастары саласындағы операциялар
белгіленген сақтандыруды ... ... ... несие экспансиясына қатты
еліктеп, қиын жағдайға тап болады. Кез-келген банктің ... ... ... шамалы болса да жағымсыз мәлімет тараса, салым иелері барлығы
бірден жаппай салымдарын қайтаруды талап ... ... ақша ... ... тығыз байланыста болғандықтан, олардың бірі күйресе, бұл
басқаларына да әсер ... ... ... ... ... банктер де зиян
шегеді. Осылай әр түрлі елдердің үкіметтеріне ... ... ... заң ... ... табылады. Содан минималды резерв жүйесін құру
туралы пікір ... ол іске ... ... ... ... ... ... түрде сақталатын белгілі қаржы сомасы. Бұл сомалар
коммерциялық банктерге салым ... ... өз ... ... ... беру үшін қажет.
Міндетті резерв нормасы коммерциялық банктің ... ... ... ... осы ... ... міндеттемелеріне
бөлінген бөлімі ретінде анықталады.
Минималды резерв саясатының қызмет атқару механизмі, ол ... ... ... ... ... ... белгілеу
және оны Орталық банкте міндетті түрде ұстау, коммерциялық банктерді оған
тәуелді ... ... банк ... нормасын жоғарылатып коммерциялық
банктердің іскерлік белсенділігін тежейді, төмендетіп-ынталандырады.
Ерікті келісімдер саясаты. Жоғарыда ... ... ... «еркін
түрдегі келісімдер» деп аталатын жүйемен толықтырылуы мүмкін. Олар Орталық
банк пен коммерциялық банктердің арасында бекітіледі.
Коммерциялық банктер ... ... өз ... танытқанда,
қызметін белгілі бір шеңберге сиғызып ... ... банк ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
ҚҰБ өзі жүргізетін операциялар ... ... ... ... сол сияқты басқа да мүдделендіру мөлшерін белгілейді. Ресми
қайта қаржыландыру мөлшерлемесін ақша нарығының ... ... ... ... пен ... ... ... байланысты белгілейді. ҚҰБ
мүдделендіру мөлшерлемесі саясатын мемлекеттік ақша-несие ... ... ... ... ... ... әрекет ету үшін
пайдаланады.
ҚҰБ пайыз саясатының басты мақсаты – айналыстағы теңге ... ... ... ... сұранысты азайту, соның нәтижесінде ақша жиыны
және инфляцияның өсуін ... ... ету ... ... ... ... шын мәнісінде пайыз үшін төлемдер өз кезегінде шығынның
көлемін құрайды. Демек, жаңа пайыз саясаты ... ... ... белгілі
бір уақыт аралығында өзінің нәтижелеріне қол жеткізуге ... ... ... тағы да бір маңызды факторы –
шетел валютасына деген артық сұранысты төмендету болып ... ... ... ... ... ... жарты жылдай уақыт ішінде,
валюталардың бағамдық айырмасы есебінен алыпсатарлық ... қол ... ... ... ... ... ... несиелік
нарықтан валюталық нарыққа ауысып кетті. Теңгенің ... ... ... ... мен сыртқы құны арасындағы шекті қатынастың
бұзылуы ұлттық валютаның тұрақсыздығын одан сайын ... ... ... мүдделендіру мөлшерлемесі ақша нарығындағы қаржылық
операциялардың барлық түрлеріне пайыз мөлшерлемесінің белгілеу базасы
ретінде ... ... ... ... ... ... ... деген
сұранысқа және инфляция деңгейіне байланысты ... ... ... ... реттеу арқылы республикамыздағы ақша ... әсер ... және ... ... сұранысты арттыруға немесе
қысқартуға мүмкіндік жасайды. ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық банк саясатының ақша жиынына бақылау жасау
шегіндегі негізгі бағыттарын сипаттайтын басты бір көрсеткішті білдіреді.
Ұлттық ... ... ... оның ... бақылауына жатпайтын
несиелік ресурстар нарығының шартына сай банктер дербес ... ... ... ... түрде ықпал етеді. Соның ... пен ... ... ... белгіленетін Ұлттық банктің қысқа
мерзімді шоттары бойынша, банкаралық несиелер жене ... ... ... ... ... мөлшерлемелері жыл бойына Ұлттық банктің
мүдделендіру мөлшерлемесінің ... ... ... ... нақты бейнелері, өз кезегінде инвестициялау үшін әлуеттік ресурс
болып табылатын депозиттердің несиелік мекемелерге ағылуын арттыра түсті.
Ақша ... ... ... құралын қарастырамыз.
Ақша-несие саясатын жасағанда және оны іске ... ... ... ... өте көп. ... ең маңыздыларына екеуін
жатқызуға болады:
1) Экономиканың жалпы жағдайын
2) Ұлттық экономиканың дамуына сыртқы экономикалық факторлар әсерін
Бұдан басқа, Орталық банк ... ... ... ... реттеу бойынша нақты іс-әрекеттер жүргізе отырып, экономика
буындарының барлық басқа да өзара ... ... ... алуы ... Жеке ... ... оның есеп ... саясаты коммерциялық
банктерден тыс экономиканың көптеген басқа ... оның ... көп ... ... ... ... тұрғын үй
иелеріне әсер етеді.
Ақша-несие саясатын іске асырғанда онда ... ... ... де ... ... ... ... Мысалға, ақша-
несиені реттеудің ең бір кең тараған әдістерінің бірін есеп ... ... ... ... ... ең бір ... кемшілігі
– оның баға механизміне әсер етуі.
1) Экономика субъектілері неие шығындарын өзінің ... ... ... ... тырысады. Мұндай ... әсер кез ... ... ... ... ... әлі тұрақтанбаған
экономика үшін қосымша ауыр жүк болады.
2) процент деңгейін әкімшілік шешіммен «жоғарыдан» белгілеу нарықтық
бағытта ... бола ... Ал ... ... бұлай әлсірету,
мысалы, астыртын экономикалық қатынастарын нығайтуға мүмкін.
3) орталық банктің процент ... ... ... ... шектеулі.
Коммерциялық банктер және ірі фирмалар көбінесе өз ... егер онда ... ... ... ... ... және де ... орталық банктің капитал нарығын процентпен реттеу-тіпті де
абсолютті тұрақты ... ... ... ... ... ... реттеу
деңгейі әртүрлі жағдайларға байланысты өзгереді. Олардың арасынан ... ... ... қарастыру қажет.
1) экономикалық жағдайға байланысты реттеу моделінің өзгеруі;
2) шаруашылық өмірінің интернациялануы. Соңғы жағдай әртүрлі елдерде
банк ... ... ... және ... ... жүргізуді қажет
етеді.
1.3. Ақша-несие жүйесі.
Ақшалай формадағы капитал иесінің ссудаға төлемін пайда ... ... ... ... ... деп ... осы ... несие деп аталады.
Ссудалық капиталдың қайнар көздеріне төмендегілер жатады:
- негізгі капиталды қалпына келтіруге ... және оның ... ... ... ... өндірілген өнімге аударуы бойынша
жинақталған ақшалай қаражаттар;
- тауарды өткізу мен жалақы төлеу арасындағы уақытша бос
- ... ... ... ... ... үй ... ... ұзақ мерзімді пайдаланатын
тауарларды және ... үй ... ... ... шоттарда жинақталған
қаражаттары.
Ақшалай қаражаттардың козғалыссыз тұруы нарықтық экономиканың
табиғатта қарама-қайшы келеді. ... ... ... ... ... екі ... болады: қатысушылар құрамына, ссуда
объектісіне, ... ... мен ... және қызмет атқару аймағына
байланысты ерекшеленетін коммерциялық және банк ... ... бір ... ... ... ... ... қалдыру түріндегі несие. Коммерциялық несиенің құралы
ретінде вексель қызмет атқарады.
Тауарды ... ... мен одан ... алу коммерциялық несиенің
мақсаты. Тауардың бағасы мен вексель сомасына енетін оның пайызы ... ... ... ал ... ... - ссуда бойынша пайда алу
болып табылады. Бұл несиенің көлемі кәсіпкерлердің иелігіндегі ... ... ... ... ақшалай қаражаттардың иелері банктер ... ... ... ақшалай ссуда түрінде беріледі. Банк несиесінің
объектісі - ... ... ... ... банк ... ... жинақтарына
да қызмет көрсетеді.
Қазіргі заманғы нарықтық экономикаға коммерциялық және ... ... тән. Бұл ... ғана ... ... қатар
тұтынушыларды несиелеуден де көрінеді.
Тұтыну несиесі жеке ... ... Ұзақ ... ... ... ... ... тұтыну несиенің объектісі болып
табылады.
Тұтыну несиесі ... ... ... ... ... ... ... қалдыру арқылы сату) және банкілік (несие мекемелері арқылы
тұтыну мақсаттарына ссуда ... ... ... жүзеге асырылады. Кейбір
жағдайларда банктер дүкендермен келісім жасайды, ал олар ... ... ... ... Бұл ... банктер сатылған тауар үшін
дүкенге ... ... ... ... ал ... ... банк ссудасын бірте-
бірте төлейді. Тұтыну несиесінің ең жоғарғы мерзім шегі — үш жыл. ... ... үй алу және соғу ... ұзақ ... ссуда беру
тұтыну несиенің бір түрі болып табылады (ипотекалық тұрғын үй несиесі).
Мемлекеттік несие - қарыз алушы да, қарыз ... де ... ... жергілікті органдары болып табылатын ... ... Олар ... ... ... ... ... несие -
қаржы мекемелері арқылы шығару жолымен қарызға алады. Ішкі ... ... ... кейінгі, мемлекеттік шығындарды қаржыландыруда
орындалады.
Сонымен қатар тиімсіз, бірақ қайта ... ... ... ... ... ... - ... капиталдың елдердің арасындағы
қозғалысы мен қызметі. Бұл ... ... ... ... ең алдымен қайта бөлу қызметін атқарады. Оның көмегімен
кәсіпорындардың, үй шаруашылығының. ... ... ... ... және уақытша пайдалануға белгілі төлем (пайыз) көлемінде
берілетін ссудалық капиталға ... ... ... ... ... ... негізінде шаруашылық салалары арасында қайта бөлінеді
және ол үлкен пайда ... ... ... ... ... ... қатар айналыс шығынын үнемдеу қызметін атқарады. ... ... ... ... ... сонымен қатар нақтысыз есеп
айырысуды (банктер арқылы және есеп ... ... ... және ақша
айналысын жылдамдату арқылы жүзеге асырылады.
Қазіргі нарықтық экономиканың ерекше қызметі несиені ақшамен ... ... оны ... ... ретінде пайдалану. Экономиканы
несиелік реттеу мемлекеттің шаруашылық процестерге әсер ету ... ... мен ... ... ... ... жиынтығы.
Ссудалық капитал қозғалысы процесінде мемлекет қайнар көзден несиені
алуды жеңілдете немесе ... ... ... ... нарығына қарыз
алушылардың енуін реттей отырып сферасына өту арқылы ... ... - есеп ... ... жиынтығы, несиелеу
формасы мен тәсілдері және несие ұйымдарының жиынтығы ретінде қарастырады.
Несие - банк жүйесі нарықтық экономикада өте маңызды роль ... ... ... ... мен ... ірі ... ... төлемдері жүзеге асырылады, ол түрғындардың уақытша айналыстан еркін
жинақтарын, ақшалай қаражаттары мен ... ... ... ... ... ... ... кеңес берушілік және т.б операцияларды жүзеге асырады.
Өндіріс қатынасында екінші бола ... ... ... оған үнемі үздіксіз
маңызды әсер етеді.
Несие жүйесінің ... ... ... ... несие қатынасы
пайда болады. Уақытша ақшалай каражаттарды қайтарым мен ... ... ... бөлу ... ... ... мен әр-түрлі субъектілер
арасындағы экономикалық байланыс несие қатынасының мазмұнын анықтайды.
Несие жүйесі елдегі ақшалай ... ... ... және ... әртүрлі қызмет керсетеді. осында несиеге ... ... ... ... екі ... ... ... және ақшалай. Тауарлы ... ... ... ... көрсетеді. Шаруашылық субъектілерінін
бір біріне ссуда беру кезінде тауарлы ... ене ... осы ... ... ауысады. Ссуда алушы субъект ссуда берушіге тауарлы несие алганын
растайтын вексель немесе басқа кұжат ... ... ал оны ... ... ... ссуда алу үшін банкке ұсынады. Мұнда несие ... ... ... ... мен банк ... ... несие формалары мен несие ұйымдарының жиынтығы
несие жүйесін құрайды.
Дүние жүзінде әр ... ақша ... ... бар, ол ... ... ... және әр мемлекеттің заңымен бекітілген. Ақша айналымының
басты компоненттері мыналар:
1. Ұлттық ақша өлшемі ... ... сом, ... ... ... және т. б.) олар арқылы ... мен ... ... ... ... және ... ақшалар, монеталар жүйесі, олар қолма-қол
айналымдағы занды ... ... ... ... Ақша ... ... яғни ... ақша шығарудың
заңды түрде бекітілген тәртібі.
4. Ақша айналымын ... ... ... ... ... ... ... екі түрі бар:
1.Металл ақшалар айналымы жүйесі. Мұнда ... ... ... ... ... ... олар ... барлық қызметтерін
атқарады.
2.Несие және қағаз ақша айналымы жүйесі. Бұлардың ерекшелігі алтынға
айырбастала алмайды, ... өзін ... ... ... ақша айналымының (жүйесінің) биметализм және
монометаллизм деген түрлері ... ... ... мен күмісті
пайдалану негізінде XVI— XIX ғасырларда Батыс Еуропа елдерінде пайда болды.
XIX ... ... ... ... ... ... ... ол
құнсызданып, алтынмен арасалмағы өзгерді. Күміс монеталарды І көбеюі оларды
шығаруды тоқтатты. Сөйтіп биметаллизмді ... ... ... ... ... бір ғана ... — алтын есепте-летін болды. Қағаз және
несие ақшалары осы металға еркін айыр ... үш түрі ... ...... ... Ол ... ... соғысқа дейін қолданылып, қағаз ... ... ... ... ... ... Екіншісі — алтын
кесек стандарты. Ол Англия мен Францияда бірінші ... ... ... ... ... қүн ... ... айырбасталуы, тек ол
өлшем алтын кесегі стандартының ... ... ... ... ... ... девиздер стандарты, ол 20-жылдарда көптеген елдерде ... ... ... шағылған шетелдік валютаға (девиздерге) айырбастады.
1929—1933 жылдардағы дүниежүзілік экономикалық дағдарыс монометаллизм
дәуірін ... ... ... ... ... ... ... несие
ақша жүйесі қалыптаса бастады. Оның айрықша белгілеріне мыналар ... ... ... ... ... ... ... банкнотты
алтынға айырбастауды жою және оның алтындык мазмұнын жоққа шығару; жеке
кәсіпкерлерге, мемлекетке несие беру ... ақша ... ... емес айналымды айтарлықтай кеңейту; ақша айналымын мемлекеттік
реттеу.
Қазіргі кезде қағаз және ... ... ... ... ... билігіне алды.
Экономика жұмыссыздық пен бағаның төмендеуімен қақтығысты делік.
Басқарушы несие - мекемелері еркін ... ... әсер ету ... ... ... үшін, ақша ұсынысын жоғарылату үшін, басқару
кеңесі коммерциялық банктердің резервтерінің өсуін қамтамасыз ету-керек. Ол
үшін төмендегі ... ... ... ... кеңесі резервтік банктерге ашық нарықта құнды
қағаздарды сатып алуға бұйрық береді. Облигацияларды бұлай сатып
алу коммерциялық банк резервін көбейтеді.
Резервтік ... ... ол ... ... ... молайтады және ақша мультипликаторы көлемін көбейтеді.
Есеп ставкасы ... ... ол ... банктердің
өздерінің резервтерін резерв банктеріне қарыз алу арқылы көбейтуге
ынталандырады.
Бұндай саяси шешімдер жиынтығы арзан ақша саясаты деп аталады.
Оның тапсырмасы жиынтық шығын мен ... ... ... ... ... ... ету.
Енді артық шығын экономиканың инфляциялық спиралы арқылы жүргізілді.
Баскару кеңесі жалпы шығын көлемін ақша ұсынысын ... және ... ... ... Резерв банктері мемлекеттік облигацияларды коммерциялық
банктердің ... ... үшін ашық ... сату ... Резервтік норманың өсуі коммерциялық банктерді артық ақшадан
автоматы түрде босатады және ақша мультипликаторының ... ... Есеп ... ... ... ... резерв
банктерінен несие алуға қызығушылығын кемітеді.
Бұл қымбат ақша саясаты деп ... Оның ... ... ... ... үстеу үшін ақшаның ұсынысын шектеу.
2 тарау. Ақша және несие саясатының өзара байланыстылық ерекшелігі.
2.1 ... ... ... резервтер.
Коммерциялық банктер Орталық банкке пайыз ... ... ... ... ... Бұл депозиттегі ақшаларының
белгілі бір бөлігі, мұны міндетті резервтер деп ... ... ... ... ... әр түрлі болады.
Міндетті резервтердің нормасы депозиттің көлемімен ... бір ... ... ... Олар ... ... байланысты
бөлінеді. Мысалы, жедел салым талап етілген салымнан төмен болады.
Банктер артық ... ... – бұл ... ... ... ... құралдарға сұраныс өсетін төтенше жағдайларда пайдаланылады.
Резервтік талаптар
Ақша нарығындағы ... ... ... ... ... ... реттеуде және олардың міндеттемелері бойынша төлемсіздікті
төмендетуде, сол сияқты банктің салым иелері мен ... ... ... ... банк ең ... резервтік талаптар механизмін
қолданады.
Резервтік талаптар, ашық нарықтағы ... және ... ... ... банктерді жанама ақшалай-несиелік реттеудің негізгі
құралдарының біріне жатады. Қазақстан банк ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру
қызметін, екінші жағынан, ... ... ... ... ... ... ... бұл құралы 1993 жылы 1 қаңтарда енгізілген «ҚР
коммерциялық, кооперативтік және жеке ... ... ... ... ... ... ... нормативі 18-20 % мөлшерінде бекітілген
болатын. Қазіргі уақытта ол ... 10,5 %-ды ... ... артық болуы яғни Ұлттық банктегі корреспонденттік шоттардағы
қаражаттардың өсуіне байланысты резервтік талаптар шамасын төмендетіп ... сол ... ... ... ... ... яғни бұл
банктердің нормативтерін орындау барысында корреспонденттік шоттағы
қаражаттар ... ең ... ... мөлшерінен төмен болмауын сақтап
отыруға тиістілігін білдіреді.
Әлемдік тәжірибеде міндетті резервтердің өте жоғары ... ... ... ... делдалы ретіндегі тиімділігін нашарлатып, ал ең
төменгі резервтер нормасының артуы ... ... ... ... ... ... пен ... міндетті резервтік нормалар біршама жоғары
деңгейде бекітілген. ... ... ... ... ... ... мен ... байланысты болып келеді. Міндетті
резервтер федералдық резервтік банктердің пайызсыз депозиттік ... және ... ... мөлшері федералды резервтік банктердің
АҚШ ақша ... ... ... ... ... ... бір
көзін құрайды. Заңмен бекітілген резервтер коммерциялық банктердің несиелеу
қабілеті әсер ... ... ... ... ... ... кеңесінің
басты құралы болып табылады. Резервтердің басты мақсаты банк ... ... ... ... Дәл ... ... ... банктердің несиесіне жасалатын бақылау құралы және экономиканы
тұрақтандыру барысында бұл ... ... ... ... ... ... табылады.
Федералды резервтік жүйе экономикалық құлдырау кезеңінде ... ... ... арттыру және ынталандыру үшін міндетті
резервтердің деңгейін жиі ... ... ... банк ... деңгейдегі
банктер үшін, олардың нормативтерді орындауына байланысты ең төменгі
резервтік талаптарды орындау ... ... ... екі тәсілді
қолданады:
1) міндетті резервтер;
2) резервтеудің баламалы тәртібі.
Орталдық банк неғұрлым міндетті резервтердің нормасын ... ... ... ... ... жүзеге асыруға
пайдаланатын қаражаты аз болады. Резерв ... өсуі (rr) ... ... ақша жиынының азаюына алып келеді. Сонымен
Орталық банк міндетті ... ... ... ... ақша ... әсер ... ... резервтер нормасы қайта қарастыруға ... ... ... ... өте ... ал бұл ... ... арқылы жүргізгенде үлкен болады.
Ақша-несие саясаты арқылы реттеудің бірі есеп ... ... ... ... пайдаланатын Орталық банк ... ... ... ... есеп ... өсетін болса, онда Орталық
банктен қарыз алу азаяды, демек коммерциялық ... ... ... азаяды және коммерциялық банктер қымбат несие алғаннан ... ... ... өсіреді.
Несиенің азаюы және ақшаның қымбаттауы барлық жүйеге таралады.
Экономикада ақша ұсынысы ... ... ... ... әсер ... ... ... нарықтағы банкаралық мөлшерлемеден төмен
болады, бірақ Орталық банктен несие алу белгілі әкімшілік ... ... ... ... ... ... ... үшін
беріледі. Орта және ұзақ мерзімдік несиелерді Орталық банк ... ... ... және ... ... ... жылдары Ұлттық банк
қызметінің алдағы уақыттарда классикалық қызметіне ... ... ... қолданды. Қазіргі уақытта екінші деңгейдегі банктерді
несиелеу тек қана ... ... ... ... ... асырылады.
Бюджет тапшылығын жабу үшін Үкіметке несие беру бюджет саясаты аумағында,
яғни Ұлттық банктің республикалық бюджетті ... бас ... ... ... несие беру және кәсіпорындардың несие үшін тікелей
өтініш жасауы қарастырылған жоқ. ... банк ... ... ... ... ... арқылы, сол сияқты ломбардтық несиелеу
негізінде жүзеге асырылады.
Ақша нарығындағы операциялар
Ақша нарығындағы операциялар – Ұлттық ... ... ... көлемін реттеу мақсатында екінші реттегі нарықта ... ... сату және ... ... ... операцияларын
білдіреді.
Бұл біршама ақша жиынын, коммерциялық банктердің өтімділігі және
несиелік жұмыстарды реттеудің ыңғайлы әдістерінің бірі болып ... ... мәні ақша ... ... ... банктердің несиені эмиссиялауын
шектеуді білдіреді.
Ұлттық банк ... ... ... сату ... оны ... ... ... тиісті соманы ұстап қалады. ... ... ... ... және ақша шығаруды ынталандыру мақсатында
Ұлттық банк бағалы қағаздарды сатып алады да, ... ... ... шотына қайта аударады.
Осы айтылғанның барлығын Орталық банк ... ... ... ... ... жүргізеді. Егер Орталық банк
алдында ... ... ... қағаздарын қайта сату көлемі жаңа партия
көлемінен көп ... ... ... ... ... шектеледі не
керісінше.
Орталық банк ақша нарығы операцияларын мұқтаждық пайда ... ... ... көлемінің кеңеюіне байланысты жүйесіз жүргізеді.
2.2 Ақша-несие саясатының салық-бюджет, валюта саясаттарымен
байланысы.
Орталық банк жоғарыда аталған ... ... ... ... ... ... 1) ақша ... белгілі бір деңгейде ұстап тұру
; 2) немесе пайыз мөлшерлемесін ұстап тұру.
Ақша саясатының варианттары ақша ... ... әр ... ... ... ақша ... ... ұсыныс қисығының вертикалды
жағдайына сәйкес келетін ... ... Ал ... ... ... ұсыныс қисығы горизанталды түрде болады.
Ақша-несие саясатының варианттарын таңдау көп жағдайда ... ... ... ... ... ақшаға сұраныстың өсуі
инфляциялық үрдістермен байланысты болса, онда ақша ... ... ... ... ... ... жөн, бұл ... ақша ұсынысын вертикалды
түрде бейнелейді.
Егерде ақша ... ... ... ... ... ... ... қалса, онда пайыз мөлшерлемесін қалыпты
деңгейде ұстап тұратын саясат пайдаланылады. Бұл ... ақша ... ... ... ... көлбеуіне байланысты ақшаға
сұраныстың өзгерісі немесе ақша жиынына, пайыз мөлшерлемесіне әсер ... банк бір ... ақша ... мен ... мөлшерлемесін тіркей
алмайды. Мысалы, ақшаға сұраныс өскен кезде тұрақты пайыз мөлшерлемесін
ұстап тұру ... банк ақша ... ... оны сұраныстың өсуіне
байланысты пайыз мөлшерлемесін өте тез өсірмеу үшін жасайды.
Монетарлық саясат өте ... ... ... ... ... тиімділігі әр бөліктің сапалы жұмысына тәуелді. ... төрт ... ... механизмін қарастыруға болады:
1) Орталық банк саясатының салдарынан нақты ақша ... ... ... Ақша ... ... ... ... Пайыз мөлшерлемесінің динамикасына байланысты жиынтық шығындардың
реакциясы;
4) Жиынтық сұраныстың өзгеруіне байланысты өнім көлемінің өзгерісі.
Ақша ұсынысының өзгерісі мен жиынтық ... ... ... екі ... баспалдақ жатыр, осы жағдайлар соңғы нәтижеге көп ықпал
етеді.
Нарықтық пайыз мөлшерлемесінің өзгерісі ... ... ... ... ... байланысты болады, ал бұл
өзгерістер Орталық банктің ақша саясатын кеңейтуінің ... ... ... ... активтің басқа түрлерін сатып алу, несиенің
арзандауы, нәтижесінде пайыз мөлшерлемесінің төмендеуі байқалады.
Ақша нарығының реакциясы ... ... ... ... ... түріне тәуелді болады.
Ақшаға сұраныс пайыз мөлшерлемесінің өзгеруіне байланысты сезімтал
болса, онда ақша ... ... ... ... ... ... ... және керісінше, ақшаға сұраныс пайыз мөлшерлемесінің өзгерісіне
әлсіз әсер етсе, онда ақша ұсынысының өсуі ... ... ... алып келеді.
Келесі қадам, пайыз мөлшерлемесінің өзгерісіне ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесінің динамикасына
инвестициялық шығындар әсер етеді деп есептеледі. Егерде ақша ... ... ... ... ... деп жорамалдасақ, онда ... ... ... ... ... Басқа жағдайлар тұрақты болса, онда осы шарттан жиынтық табыстың
мультипликаторлық ... ... ... болады.
Табыстау механизмі қадамдарының бұзылуына байланысты ақша саясатының
төмендеуі немесе мүлдем нәтижесіз болуы мүмкін.
Мысалы, ақша ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесіне жиынтық сұраныс реакциясының болмауы, өнім
көлемі мен ақша жиынының ... ... ... Мұндай құбылыс
нарықтық экономикаға көшіп жатқан мемлекеттерде байқалады. Ақша саясатын
жүргізуде ... ... ... жұмысынан басқа да қиындықтар
кездеседі. Орталық банктің пайыз мөлшерлемесін өзгертуі ... ... ... әсер ете ... ... да ... банк ... бір тұрақты деңгейде ұстап тұру ... ... ... ... арқылы өнім көлеміне әсер етеді. ... ... ... және ... ұлттық өнім өссе, онда ... ... ... (нақты ЖҰӨ ақшаға сұраныстың бір параметрі:
). Ақша ... ... ... ... ... ... демек
ақша ұсынысын бұрынғы қалыпты жағдайда ұстау ... ... банк ... ... ... ... ... ЖҰӨ өсуін қосымша ынталандырады және
инфляцияның ... ... ... ... және ... сұраныстың азаюы жағдайында
Орталық банк пайыз мөлшерлемесінің төмендеуін болдырмау үшін, ақша ... ... ... ... жағдай жиынтық ... ... ... ... түседі.
Ақша-несие саясатының жанама әсерлерін де ескерген жөн. ... ... банк ақша ... ... ... деп есептесе, онда ол құнды
қағаздар нарығынан облигация ... алу ... ақша ... ... ... ақша ұсынысының өсуімен қатар пайыз мөлшерлемесі төмендей бастайды.
Бұл жағдай екі ... әсер етуі ... (cr және rr.). ... қаржыларының бір бөлігін нақты ақшаға айналдыра алады, онда
өседі, банктер артық резервтерін ... ол ... ... ... ... ақша мультипликаторы төмендейді, бұл жағдай
ақша жиынын кеңейту тенденциясының төмендеуіне әсер етеді.
Ақша-несие саясаты көлемді сыртқы кешеуілдеуге ие бола ... ... ... нәтижеге дейін), өйткені экономикадағы инвестициялық
белсенділік өзгерісіне байланысты пайыз ... ... ... әсер ... мұндай құбылыстар ұзаққа созылады.
Ақша-несие саясаты салық-бюджет және сыртқы экономикалық саясатпен
тығыз байланысты.
Егерде Орталық банк тұрақты айналым ... ... ... көздесе,
онда дербес, тәуелсіз ішкі ақша саясаты ... ... ... ... ... ... мақсатындағы әрекеттер, валюталық резервтердің ... ... ... ақша ... ... әкеледі. (мысалы валюта сатып
алғанда экономикадағы ақша ұсынысы ... ... және ... бір-біріне сәйкес келтіру белгілі қиындықтарды тудырады. Егер
мемлекет экономиканы мемлекеттік ... ... ... ынталандырса,
онда мұндай іс-әрекеттердің нәтижесі ақша саясатымен ... ... ... нәтижесінде бюджетте тапшылық болса, онда мұндай
жағдайда тиімді тұрақты монетарлық ... ... ... ... ... ... жасау және
практикада жүргізу экономика ғылымы мен практикасының алдына өте күрделі
проблемаларды қойып отыр.
1) Нақты жағдайда ... ... ... ... ... әдістің – қаржылық пен несиеліктің – қайсысына басымдылық беру қажет
екенін шешуге мәжбүр болады.
2) Қаржы мен несие ... ... ... ... ... ... нұсқасы:
а) Кейнсиандық экономикалық саясат
б) Монетаризм
Экономикалық саясатта салмақты ... ... ... ... ... ... – бұл қалыпты құбылыс.
Өйткені реттелетін негіздің өзі экономикада дамып, уақыт өткен сайын
өзгереді. Мысалы, кейнсиандық ... ... ... әлі ... кезде нәтижелі түрде пайдаланған; сонымен ... ... ... те ... ... ... болмаған; ол кезде
әлем елдері осы күнгі ашық экономика деңгейіне әлі жете қоймаған еді.
Ғаламдық ... ... және ... ... ... ... ... саясат механизмінде тағы да күрделі
өзгерістер болуы, бюджет-қаржы құралдарын пайдаланудың күшейуі ... ... ҚР – да ... саясат пен қаржы-бюджет саясаты
нақтыланып ұштала түседі, ... ... ... ... ... ... бағытталады.
Ақша массасы — халық шаруашылығындағы тауарлар мен ... ... ... сатып алу мен ... ... жеке ... ... бірлестіктер мен ұйымдарда және
мемлекетте болады.
Ақша массасы құрылымының белсенді-активті бөлігіне ... ... ... ақша ... ал ... ... ақша
қорларынын есепшоттары қалғандары жатады, соңғысы есеп ... ... ... ... ... ақша ... құрылымы едәуір күрделі
және ол қатардағы тұтынушының ойлағанындай тек қолдағы қағаз ақша ... ... ... ... қағаз ақшаның ақша массасындағы үлесі өте
төмен (25 % -тей), ал басқа бөлігі кәсіпорындар мен ... ... ... ... бөлшек сауданың өзі де банктік есепшот
арқылы жүреді.
Қазіргі рыноктық ... ... ақша ... ... ... ... несие карточкалары және т. б. ... есеп ... ... ... депозиттерді де билейді.
Тауар мен қызметті төлеуде сатып алушы чек пен несие карточкасы арқылы банк-
терге өз депозитінен қажетті ... ... есеп ... ... ... қол беруді бұйырады. Ақша массасының кұрамына тікелей ... ... ... ... ... ... компоненттер де кіреді.
Әңгіме коммерциялық банктердегі ... ... ... басқа да несие-қаржы ... ... ... ... ... ... ... болып отыр.
Ақша айналымының аталған компоненттері "квази-акша" деп ... ... ... ең ... да және ең тез ... бөлігі де осы
квази-ақшалар.
Профессор П. Самуэльсон квази-ақшаларды өтімді активтер деп ... ... ... ақша ... ... үшін ... ... мүліктің немесе активтің өтімділігі дегенде оның оңай сатылуы және
кұнын жоғалтпай ақша ... ... ... ... ... ... ... түрі — ақша. Жоғары өтімді мүліктерге алтын, бағалы металдар мен
тастар, мұнай, өнер ... ... ... ... болатындарға —
үйлер, құрал-жабдықтар (бизнесмендер оларды "мұздатылған" құралдар ... ... ... ... ... ақша ... ... компоненттерді бөліп көрсетеді, оларды ақша агрегаттары М1 және ... ... ... ... ... "іскерлік ақша" деп те атайды.
Бұл қолма-қол ақша мен монеталарды, яғни банктен тыс ... ... ... ... ... ақшаларды камтиды. Олар ағымдағы есеп-
шоттағы депозиттер қызметтерін түгел атқарады және қолма-қол ақшаға ... М2— кең ... ... ол ... ... ... ... коммерциялық банктердің жедел жинақ ... ... ... институттарындағы депозиттерді де қосып алады. Мерзімдік
салымдардың иелері ағымдағы салымдармен салыстырғанда жоғары проценттік
табыс ... ... олар ... ... ... бұрын ала
алмайды. Сондықтан мерзімдік жинақ есеп шоттардағы ... ... алу ... ... ... ... алмайды, бірақ олар өз потенциалы
тұрғысынан есеп айырысуға жарамды, М1 және ... ... ... бар, ... іс үшін ... ... ... аудару да оңай
шаруа емес.
Біздің елімізде соңғы уақытқа дейін ақша агрегаттары есептелмеді
және ... ... ... ол маркстік экономикалық теорияның
квази-акша мен қолма-қол ақшаны біріктіруге болмайды, өйткені олар әр түрлі
категориялы ақша, ... ... мен ... ... ... негізделді.
Алайда ақша, инвестиция рыногы (орта және ұзақ мерзімді қарыз капиталы) мен
бағалы қағаздар ... ... ... байланыс бар. Мерзімдік
есепшоттағы ... ... мен ... ... есеп ... жеткілікті
салымшылар оларды өз қажеттеріне жарата ... ... ... ... табыстар тауар, сатудан түскен ақша қаржылары сияқты ағымдағы
есепшоттарда сақталады. Ақша ... ... ... ... ... ... ретінде оң қызмет атқарады.
Ақша агрегаты – ақша массасының көлемі мен құрылымының көрсеткіші.
Ақша агрегаттары
(жылдың аяғына)
| | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 |
М ... ... ... млн. ... 238545 379273 ... млн. ... 412139 ... ... ... ... депозиттері 29840 44164 ... ... ... теңгедегі
аударылатын депозиттері 143754 257196 ... ... 693381 ... ... теңгедегі басқа
депозиттері және шетел
валютасындағы аударыла-
тын депозиттері 111214 ... ... ... ... ... ... және ... аударыла-
тын депозиттері 170028 ... ... млн. ... 971749 ... ... шетел валюта-
сындағы басқа депозиттері 194357 170823 ... ... ... ... валюта-
сындағы басқа депозиттері 84011 303802 ... М -дің ... ... 24,6 ... ... ... қатынасы,
Пайызбен ... 21,2 ... ... ... ... ... ... процесс қалай жүреді? Бұл сұрақтардың жауабы мынада: мемлекеттік
банктің эмиссиялық қызметтен тыс ақша ... өсуі ... ... ... ... ... жүреді. Банктер жаңа ақшалар
шығарады, ол қарыз беру деңгейінен көрінеді және, керісінше, ақша массасы
қысқарады, ол ... ... ... ... ... кезінде байқалады.
Банктің жаңа ақша жасау процесін кеңірек мына мысалдан көруге болады. Нью-
Йорктегі ... ... 100 мың дана ... бар ... ... ... қор ретінде сақтауы тиіс, оны ағымдағы шығындары үшін ... ... ол ... ... ... ... үшін керек. Резерв
қорының ең аз мөлшері АҚШ-та заң ... ... және ол ... ... рөл ... (активтегі резерв үлесі 3 тен 20 процентке дейін
болады), Егер ... ... 10 ... ... ... ... қарызды 90 мың долл. Көлемінде береді, ал 10 мың ... ... ... Қарыз бергенде банк соманы ағымдағы есепке аударады, оны
клиент кез келген уақытта ... ... ... ... ... ... 90 мың ... көлеміндегі жаңа ақшалардың пайда
болуынан көрінеді. Банктен ағымдағы есепке аудару ... ... ... 90 мың ... ... ... беріледі. Резервтік ереженің мүлтіксіз
орындалуын орталық банк (АҚШ-тың федералдық резервтік жүйесі) қадағалап
отырады. ... ... ... ... ... 90 мың ... ... қайтарғанда, айналымдағы ақша саны сонша көлемде кемитінін де ескеру
керек. Банк жүйесінен тыс ... ғана ақша ... ... ... Алайда жаңа ақша жасау процесі мұнымен аяқталмайды. Осы бағытта
"Нэшнлсити банкісі" депозитіндегі ... ... ... ең соңында
мультипликациондық нәтиже арқылы жаңа ақша ... ... ... ... ... 90 мың ... ... клиенттері бұл ақшаларды
тауар және қызмет көрсеткен әр түрлі нақты адамдарға ... ал ... ... ... ... ... ... қалдырды делік.
Банктегі депозиттердің өсуі оған жаңа ... ... ... жасайды.
Сонымен қатар резервке депозит сомасының 10%-ін жіберу керек (9 мың ... 81 мың ... ... жаңа қарыз берілген, ал жалпы ақша массасының
өсуі (екі банк операциясын қоса есептегенде) .171 мьгң долларға тең болады.
Келесі кезенде төлем ... 81 мың ... ... ... тағы ... ... банк депозитіне салады, ал енді ... ... 72,9 мың ... ... (81 мың доллар резерв қорында калада
деп есептегенде). Ал бұл ... ... жаңа ақша ... 243,9 ... ... Әңгіменің қисыны мынадай қорытындыға әкеледі:
банқтердің жаңа ақша ... ... ... ... бірақ белгілі шамаға
дейін бұл процесс банктің депозиттер ұлғаюының мулътипликациондық әсерін
сипаттайды және оны ... ... ... ... есептейді.
Банктік депозиттердін үлғаю шегі:
100 мың долл. + 90 мың долл. + 81 мың долл. + ... - 100 мың ... +0,9 + 0,92 + 0,93 + ...)- (100 мың ... 0,9) - 1 млн. ... ... ... 10% деңгейіндегі 100 мың долл. алғашқы
депозит ақша массасының ... ... ... 1 ... ... ... ... банктін жаңа ақшаларымен ұлгаюы нақты бакылау
мен ақша ұсыну мультипликаторлары ... ... ... (т) арқылы
жүреді.
Ол мына формуламен есептеледі мүндағы r ... ... ... % ... ... М ... ... R — резервтердің өсуі.
Біздің мысалымызда m = 10, резервтегі әрбір доллар депозиттін ... ... ... Демек, мультипликатордың көлемі міндетті резервтік
талаптарға кері ... Егер ... ... 5 ... онда т = 20, ал 20 ... ... т = 5-ке төмендейді.
Нақтылы өмірде банк ... ... ... ... ... күнделікті айналымға түскен ақшаның көлеміне
байланысты, ... ... ... ... алынған ақша депозитке түгел
қантарылмай қолма-қол ақша ... де жүре ... ... мысалымызда
клиенттердің ағымдағы есепшоттқа алғандары ескерілмейді, ал олар ... беру ... ... Ең ... банк резервтерінен ақшаларды
алу жағдайында мультипликациондық әсер қарама-қарсы бағытта әрекет етеді.
Мысалы, коммерциялық ... ... ... ... 1000 доллар құны
бар мемлекеттік облигацияны сатып алуы ... ... ... ... ... ... 10 мың ... банктік депозиттің жойылуына
әкеледі (10 ... ... ... жаңа ақша ... демек, ақша массасының өзгеруінің
негізгі факторларына мыналар жатады; резерв ставкасының ең төменгі мөлшері
және заемщиктер тарапынан жаңа қарыз алуға ... ... ... әрі біз ... пайдалана отырып, мемлекеттік банктің ақша массасы көлемін қалай
реттейтінін көрсетеміз.
2.3. ... ... пен ... ... ақша ... ... бір
пропорциялардың болуын қалайды. Олардың ішіндегі ең бастысы ақшаға деген
сұраныс пен ұсыныстың ... ... ... ... ... ... ... мөлшерімен анықталады. Шын мәнінде ол ақша қорына ... ... ... деген сұраныс. Ақшаға сұранысты теориялық тал-дау
мен рыноктағы ... ... ... бұл ... екі ... мектептің "монетарлық және кейнстік макроэкономикалық
үлгілердің ... ... ... деген сұраныстың монетарлық теориясы неоклассикалық
дәстүрлерге ... XVIII ... ... болды. Бүл теория экономика
ғылымында үстіміздегі ғасырдың 30 - 40-жылдарына дейін үстемдік жүргізген
ақшаның ... ... ... ... ... Бұл ... ... ... ... ... Д. Юм, Дж. Милль, А.
Маршалл, А. Пигу, К. Виксель, Д. Патинкин, ... ... И. ... Г. ... мен Б. ... Қазіргі монетаризм сандық теорияның жаңа
варианты ретінде Чикаго мектебі ғалымдарының 50—60-жылдардағы ... (М. ... К. ... А. X. ... ... ... ақшаның рөліне үлкен мән береді.
Рыноктық шаруашылықтың циклдық өзгеруін түсіндіруде де ақша ... бар деп ... ... ...... ... бар ал
көбі тек ақшаның ғана маңызы зор деп ... ... ... ... жасаған ақшаға сұраныс теориясының ... ... ... және ... ... ... білу үшін, алдымен неоклассикалық варианттың сандық
теориясына талдау жасайық. Сандық теорияның ... ... ... ... ... ... номиналды ақша қалдығының - ... ... ... ... көп ... сайын, бағаның деңгейі
жоғары және керісінше болады. Мұндай тәуелділік ... ... ... ... ... ... ... ағылшын ғалымдары А. Маршалл, А.
Пигу, Д. Робертен бұл теңдікті былай қисындайды:
М-S = KRY
Мүнда M-S— ақшаның номиналды ... k — ... ... пен ... калдықтары (шаруашылық істің құрылымында тұрақты болуы) арасындағы
пропорция Р — бағаның абсолютті деңгейі, Ү—нақты табыс.
Егер К мен Ү — ... ... ... деп ... онда
ақшаның номиналды саньшың өзгеруі M-S ... ... ... ... ... ... қорытынды жасауға болады.
Американ профессоры И. Фишер өзінің "Ақшаның сатып алу күші" (1911)
деген ... ... ... негізделген тағы бір теңдікті есептеп
шығарды: М-SV = РҮ мұндағы V — ақша ... ... ... ... ... бір ... ... козғалыс жасайды.
Теңдіктің екі бөлігін V-ге ... мына ... ... V мөлшері кембрвдж формуласыңдағы k ... кері ... Бүл ... ... гүтіндіріледі: егер индивидтер аз ақша ... (k — ... онда ... көлемде тауар өткізу үшін ақша ... ... ... (V ... .
Ақшаға сұраныстың неоклассикалық теориясы математикалық тұрғыдан үш
тендік жүйесінен тұрады, олар ... ... ... ... қараңыз: Харрис Л. Денежная теория. М., 1990;).
Біріншіден, бұл теңдеу номиналды ақша калдығына сұранысты ... = ... бұл ... ... ... ... ... = М-S
Үшіншіден, бұл теңдеу нарықтағы теңдіктің жағдайларын көрсетеді:
МS = МД яғни ақшаға деген жоспарлы сұраныс оның ... ... ... жоспарланған ұсынысына сәйкес болуы қажет.
Демек, неоклассиктердің түсінігінде ақша рыногының макроэкономикалық
үлгісі мынаған негізделген: ... ... ... ... ... ... ... ( РҮ), ал ақшаны ұсыну экзогенді тұрақты мөлшер, яғни
ақшаға сұраныстан тыс бөлек тағайындалады.
График түрінде бұл ... ... ... ...... ... ... сызығы.
ОМД — ақшаға сұраныстың қисық сызығы.
Р ... МS1 МS ... ... ... (М) баға ... ... ... Баға дәрежесі өскен сайын ... да ... ... ... ... сызығы табыстың деңгейімен (Ү) байланысты. Ол ... ... ... бекітілген. Табыстардың өсуі ақшаға деген
сұраныстың үлкен ... ... ... ол ... ... сызығының көп жазықтығымен көрсетілген. Ақшаға сұраныстың ... МsМs тіке ... ... баға ... байланысты емес.
Баға РA — деңгейінде тағайындалғанда ақшаға сұраныс пен оны ұсынудың
қисық сызығы ... ... ақша ... ... үлгісі
теңдік жағдайда болады. Егер баға ... ... РА ... ... онда тең Мs = Мs , ... ақша ... ... жағдайда ақша құнсызданып, бағалар өсіп РА ... ... ... автоматты теңдік орнату тенденциясы көрінеді.
Кейнсиандық теория ақшаға сұранысты ... ... ... Дж. М. Кейнс "Жұмыспен қамту, процент және ақшаның жалпы
теориясы" деген еңбегінде адамдардың ақшалай ... ... ... ... үш ... себебін ұсынды: трансакциондық, алыпсатарлық
және сақтық.
Трансакциондық (ағылшынның trancaction — іс ... ... ... бір ақша ... ... ... тұру үшін ... Табыс келтіру
және оны жұмсау белгілі ... ... және бұл ... ... тұру керек. Егер интервал ұзақтығы тұрақты болып және ол табыс
деңгейімен процент нормасының өзгеруімен ... ... ... ... ... онда ... қорытындыға келеміз: жеке дара адам үшін
трансакциондық қалдық деңгейі оның ақша ... ... тең ... Дж. М. ... ақшаға сұранысты түсіндіруде неоклассиктер
теориясы екщдерінің бұл ... ... ... ... ... ... ... сақтық, бейқам болу ниетімен ұстап тұру
себептері де ... ... ... ... ... М. ... ... сұраныс теориясыңда жоғарыда аталған себептерге
ерекше мән ... Оның ... ... ... екі ұштылықпен қауып-
катер жағдайында ақшаға деген сұраныс белгілі дәрежеде облигациядан ... да ... Егер адам ... ойымен болашақтагы процент
нормасының рыноктан күткеннен көп екенін есептеп шығарса, онда ол ... ... ... ... ... ... ... процент
нормасының өсуі облигация ... ... ... бұл ... ... және ол ... ставкасының өзгеруімен байланысты.
Сонымен экономика ... ... ... ... ... ... ... активінің (ақшасының) қолайлы құрылымы қандай
болуы керек (ақша қаржысымен облигация үлестерінің арасалмағы) ... ... ... ... да ол басты рөл атқарады. Ол ... ... ... болмайтын құбылысқа айналдырады.
Сұраныс екі бөлікке белінеді:
— трансакциондық сұраныс немесе басқаша көрінісі,
L1(у); — алыпсатарлық сұраныс немесе басқаша көрінісі,
L(r — r); r — ... ... ... —r ... нормасының
жайшылықтағы күтімі.
Ақша рыногының Кейнстің агрегаттық үлгісі трансакциондық
алыпсатарлықтың ақша ... ... ... ... ... пиғылы да ескеріледі. График түрінде бұл 2-суретте
көрсетілген.
Алыпсатарлық пиғыл ... ... ... ... ... ликвидности). Өтімдідікті ... L ... ... ... және тағы ... ... түсетін; табыстарға (акциядан — дивиденд) ... ... ... ... ... ... ставкасына байланысты.
Демек, облигация құрайтьш құнды-бағалы қағаздар табысы проценттің орташа
деңгейі.
r M2Д r ... ... ... б) ... - ... ақшаға деген трансакциондық сұранысты білдіреді. Ол
проценттің (r) дәрежесіне байланысты ... ... да ... тік сызық. Ал 2,б -суретте ақшаға деген алыпсатарлық сұраныс
көрсетілген. Ол ставка процентіне ... және ол ... екі ... ... ... сайын қолдағы ақшаны облигация түрінде ұстаған
тиімді, өйткені өтімділікке жол жоқ ... ... ... ... ... яғни Мд Мд сызығы көбейте қосудан жасаған.
Ақшаны ұсыну егер ол экзогенді ... ... ... ... ... көлеміне тәуелсіз түрде болса, тік сызық ... Енді ... ... ... мен ақшаны ұсыну ... ... ... ... ... баға ... емес,
ставка процентінің мөлшерін енгізейік.(4-сурет)
Мд және МS сызықтарының қиылысы ақша рыногындағы ... r0 , ... ... ... Егер ... ... банк
ақшаны ұсынуды азайтса, онда Мs сызығы соған ығысып Мs ... ... ақша ... жаңа ... арнайды, бірақ ол проценттің жоғары
деңгейінде болады. ... ... ... ... ... үлгайту немесе азайту арқылы процент ставкасы деңгейіне қалай ... анық ... ... ... ... ... таралуы неоклассикалық
теорияның деградацияланып құруына ... ... ... ... күреске шақырған қазіргі монетаристер сандық теорияны бұрынғы
r ... Ms M ... ... және ... ... ... ... түсінді., Сондықтан да осы
теорияның негізін қалаушы — американ профессоры, ... ... ... ... Милтон Фридмен ақшаға ... ... ... (жекелеген шаруашылық агенттерінің ... ... ... ... кейін барып алынған қорытындыларға
макроэкономикалық шеңберде мән беріп, ақшаға деген ... ... оның ... ... ... талдайды. Ақшаға сұраныстың таза
теориясы деген атпен белгілі болған сандық ... жаңа ... ... ... ... қызметін былай көрсетті:
МД = Рf (rв, rе , Р, һ, Ү, u)
мұндағы МД — номиналды ақша ... ... ... Р ... абсолютті деңгейі rв — облигация-лардың % нормасы rе — ... ... ... Р ... деңгейінің өзгеру проценті
(тауарларды акция түрінде сақтаудан түскен табыстағы ставкасы) Ү — тұрақты
бағадағы ... ... һ — ... ... ... ... ... и — ақшаға сұранысқа әсер ететін басқа ... ... ... сұранысты шаруашылық агенттердің ақша
қорынан түсетін және баламалы активтердің қелтіретін табыстарын ... ... ... Ақша ... ... ... ... және банкроттан сақтау ... ... ... қоржынға нені салуды қалайтынын ақшаны ма, жоқ ... ... ... ... Ал ... болса, таңдаудың көптеген
баламаларын (альтернативтерін) ұсынды. М. Фридменның ... ... ... ... ... баса ... Бұл кейнсшілдердің
ақшаға сұранысты болжап білуге болмайды ... ... ... ... ... жинағындағы ақша қорларын жалпы ұлттық өнімнің
тұрақты белігі деп есептейді. Бұл анықтаманы теориялық жағынан негіздеу
үшін М. ... ... ... ... ең бір ... элементі деп
карады.
Соғыстан кейінгі, алғашқы онжылдықтарда АҚШ-тың ЖҮӨ мен ... ... ... ... ... ... еді, бірақ 70— 80-жылдарда ақшаға деген сұраныстың тұрақтылығы
жөніндегі тезис айтарлықтай ... ... ... ... үлгісі, теңдеу жүйелері сол кезеңдегі ақша массасы қаншалықты
өзгеретінін дәл айта ... ... тұра ... ЖҮӨ-ге қатысты, ақшаға
деген сұраныстың қалайда өзгеретінін ... ... ... бұл ... баяу жүреді (мысалы, несиелік карточкаларды енгізу, ЭВМ банкілерін құру
үшін уақыт керек) немесе бұл өзгерістердің айтарлықтай ... ... ... ... алмауға да болады. Соңғысына монетаристер процент
ставкасын жоғарылату немесе төмендету арқылы номиналды ақша қалдықтарындағы
өзгерістерді ... ... ... ақша қоры ... өзгертетін
факторлар екеніне сенбейді. Олар инфляцияның әсерінен ... ... ... ... ... ... инфляциялық өсуін
күткен адамдар ақша қорын азайтып, оны көп жұмсауға тырысады.
М. ... таза ... ... ... ... ақша ұсынысы
теориясы деу абзал. Өйткені соңғысы жиі және ... ... ... ... ... маңызды бір жорамалы ақша ... ... яғни оны ... күштердің эко-номикалық жүйеден тыс
болуы (бұл жерде олар үкіметті ... М. ... бұл ... ... оған ... ... байланысты емес, автономды, бөлек жүреді
деп толықтырады. Ақша ұсынысының экзогендік сипаты міндетті түрде ... ақша ... ... және ... бақылау жасауын қажет етеді.
Неокейнсиандық монетаристердің ақша ұсынысының ... ... ... ... ... ... ... Республикасының ақша-несие саясатын талдау.
3.1. Ақша айналысы және ... ... ... ... ... ... халықаралық резервтрі
(жылдың аяғына)
| |2003 |2004 |2005 |2006 ... ... ... млн. ... 4962 9276,7 ... 19127 ... ... ... ... ... ... ... (ЕАВ) 4236 8473,1 ... 17751 ... 726 ... 986 1376 ... таза ... 4959 ... 19123 ... ...... ақы төлеу, тауар өткізу, көрсетілген қызмет
үшін есеп айырысу және ... ... ... ... ... ақшаның
үздіксіз қозғалысқа келуі.
Қазақстандағы жоғары қарқынды инфляцияға қарсы ... ... ... ... бір ...... валютасына деген шектен тыс
сұранысты азайту ... ... ... ... кейін жарты жыл
ішінде валютаның ... ... ... алыпсатарлық жолмен табыс алу
мүмкіндігінің болуы ірі банктердің қысқа мерзімді ... ... ... валюта нарығына ағылуына жол берді. Айырбас бағамымен
анықталатын ... ... ... ... мен ... ... арқылы анықталатын теңгенің ішкі құнының көрсеткіштері
арасындағы қатынастың бұзылуы ... ... ... кері ... Ақша қоры және оның ... аяғына)
| |2003 |2004 |2005 |2006 ... қоры ... ... ... 316962 577841 ... 1501328 ... ... ... ... ... Банкінен (ҚҰБ) ... ... бар ақша 262093 410898 ... 687257 ... ... ... ... банктері мен ... ... ... 54869 166943 ... 814072 ... қоры ... ... ... 100 100 ... 100 ... ... ... Республикасы ... ... (ҚҰБ) ... ... бар ақша 83 71 ... 46 ... ... ... ... банктері мен ... ... ... 17 29 ... 54 ... |
* ... ... ... алынған жоқ.
3.1.3. Екінші деңгейдегі банктер қызметінің негізгі көрсеткіштері
Екінші деңгейдегі банктердің экономикаға ... ... ... теңге)
| | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 ... ... ...... 978128 1484010 ... ішінде:
қысқа мерзімді 369775 ... ... ... 608353 ... 3434345
((((((((((((((((((((((((((((((((((((((((((((
1 жылдан жоғары
Банк ... ... ... ... банктер арқылы арнайы
несие мекемелеріне ақшалай ссуда түрінде беріледі. Банк ... - ... ... ... ... банк ... ... жинақтарына
да қызмет көрсетеді.
Қазіргі заманғы нарықтық экономикаға коммерциялық және банктік
несиенің ... тән. Бұл ... ғана ... ... ... ... де ... несиесі жеке тұлғаларға ұсынылады. Ұзақ ... ... ... ... ... тұтыну несиенің объектісі болып
табылады.
Ақша – несие саясатының 2007-2009 жж. негізгі ... ... ... көрсеткіштер |Төмен баға бойынша |Жоғары баға бойынша |
| | |2007 ж |2008 ж |2009 ж |2007 ж |2008 ж |2009 ж |
|1 ... % ... ... ... | | | | | | |
| ... % |9,0 |8,5 |8,5 |9,7 |9,5 |9,5 |
|3 ... ... | | | | | | |
| ... ҚҰБ, ... |24,1 |28,1 |32,1 |25,4 |31,8 |37,7 |
| ... США | | | | | | |
|4 ... базасы, млрд. |2129 |2683 |3293 |2295 |3190 |4170 |
| ... | | | | | | |
|5 ... ... ... |5375 |7040 |8877 |5636 |7850 |10249 |
| ... | | | | | | |
|6 ... | | | | | | |
| ... |4525 |5901 |7460 |4700 |6572 |8662 |
| ... ... | | | | | | |
|7 ... банк | | | | | | |
| ... ... теңге |6682 |8914 |11153 |7151 |10033 |13062 |
|8 ... ... |44,5 |48,4 |51,3 |46,6 |54,0 |59,2 ... кестеде Филипс қисығы арқылы инфляция болжамын жасадық және елдің
2007-2009 жж. әлеуметтік-экономикалық дамуының орта ... ... ... ... ... ... ... пайыздық мөлшерлемесінің
деңгейі Ұлттық банктің қайта қаржыландыру мөлшерлемесі бойынша ... ... ... ... төленетін пайыздық мөлшерлемелер
өзара кейбір негізгі себептермен ... ... ... ... ... ... ... мерзімінің әр ... , ... ... ... ... және ... мөлшерлемесінің
өзгеру мүмкіндігімен байланысты тәуекелдің деңгейі.
Ұлттық банктің ноталы және қазыналық ... ... ... ... банкаралық несие бойынша табысынан төмен ... ... ... ... және ... ... ... және қарызды ... ... ... ... ... ... өркендеген басқа ... ... ... банкісі экономиканы реттеуді тікелей өзі емес, ақша-
несие жүйелері арқылы жүргізеді, ... ... ... әсер ... мен ... таңдау Ұлттық банк жүйесінің ерекшелігінен, ... ... ... ... ... ... жүйе екенін білеміз. Оның
барлық элементтері үнемі сұраныс пен ... ... ... ... ... пен ұсыныс қатынастарымен реттеледі. Ондай болса неліктен ... ... ... ... ... қатынасы нарықтық қатынас
жүйесінде ерекше орынға ие. Өйткені ақшамен несиесіз нарықтық ... ... ... ... ... ... нарыктық байланыстардың
негізі, сондықтанда оның қызметін тек қана сұраныс пен ұсыныстың заңдарының
талабына бере салу ... ... ... ... ... басты мақсаты мен
құралдарының көмегімен еліміздің ... ... ... ... ... ... таңдаған бағытымыз дұрыс ... ... ашық ... ... ... Назарбаев Н.Ә. Қазақстан – 2030: ... ... ... ... және әл-ауқатының артуы. Ел Президентінің Қазақстан
халқына Жолдауы. ... ... 1997 ... 11-ші ... ... ... Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына
Жолдауы «Жаңа әлемдегі – жаңа ... ... 28 ... 2007 ... ... С.Р. – ... экономикалық орысша-қазақша сөздік. 1999.
4. Ғ. С. Сейітқасымов «Ақша, Несие, ... ... ... ... ж
5. Мамыров Н.Қ., Есенғалиева К.С.,Тілеужанова М.Ә., Микроэкономика.
«Экономика» 2000 ... ... Н.Қ., ... Ж.Ә., ... Г.К. ... К. ... Капитал. Алматы 1968ж.
8. «Қаржы Қаражат» журналы 2007 ж
9. «Саясат» журналы 2007 ж
10. Қазақстанның қысқаша статистикалық жылнамалығы. 2007 ... ... Н.К. ... ... ... финансово-
кредитной системы Республики Казахстан в условиях ... к ...... ... ... ... ... экономики Казахстана. Ильясова К.К. –
Алматы: Білім; , 1995.
13. Аль Пари. – ... ... ... ... финансов Республики Казахстан
15. А.С.Мақыш. «Коммерциялық банктер және банктік операциялар». Алматы 2003
ж.
16. А.С.Мақыш. «Ақша ... және ... ... 2003 ... ... "Об иностранных инвестициях"
18. Статистикалық көрсеткіштер. Алматы 2006 ж.
19. ... А. ... ... ... негіздері. Алматы 2004 ж.
20.Сагандыкова С. Иностранные инвестиции в Казахстане: анализ и прогнозы
инвестиционных процессов в экономике. Алматы: Ғылым, ... ... Ғ.С. ... ... банктер”. Алматы 2001 ж.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 47 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Мемлекеттің ақша-несие саясаты."9 бет
1.Мемлекеттің ақша, несие саясаты. 2.ҚР бюджет- салық саясаты. 3.ҚР әлеуметтік саясаты5 бет
Ақша-несие саясаты – мемлекеттің экономикалық саясатының ерекшеліктері85 бет
Ақша-несие саясаты – мемлекеттің экономикалық саясатының құрамдас бөлігі28 бет
Ақша-несие саясаты – мемлекеттің экономикалық саясатың құрамдас бөлігі87 бет
Ақша-несие саясатының теориялық аспектіде толық ашу, Ұлттық банктің ақша-несие саясатын және ҚР екінші денгейдегі банктің қазіргі жағдайын талдау, мемлекеттің экономикасын реттеудегі ақша-несие саясатының перспективті бағыттарын көрсету40 бет
Мемлекеттің ақша несие саясаты31 бет
Мемлекеттің ақша – несие саясаты44 бет
Мемлекеттің ақша, несие саясаты4 бет
Мемлекеттің ақша-несие саясаты туралы13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь