Қазақ мемлекетінің хандары.’’Жеті жарғы’’


Жоспар:

І.Кіріспе.
ІІ.Негізгі бөлім:
1.Қазақ мемлекетінің хандары.
2.Мемлекетіміздің негізін қалаушылар.
3.Тәуке қазақ елін билеуші хан.
ІІІ. Қорытынды.
IV.Пайдаланылған әдебиеттер.
Бірінші қазақ мемлекетінің тарихшысы Мирза Хайдар Дулати Қазақ хандығы хиджраның 870 (1465-1466жж.)деп өзінің мұсылмандық тарихи әдебиетінде-‘’Тарих и Рашиди’’де жазады.
Қазақ хандығының құрылуы Шыңғысханның ұрпақтарының Дешті-Қыпшақ және Орта Азсиядағы ұлыстарының ыдырауымен сипатталады.
Бұл мемлекеттердің қалыптасуы оның алдындағы Ақ-Орда,Моғолстан және т.б.саяси бірлестіктермен сабақтас,байланысты және олардың тәжірибелерін ары қарай дамытты.
Алғашқы ұлттық мемлекетіміздің негізін қалаушылар-Керей және Жәнібек.Олар көшпелі өзбектердің мемлекетінен бөлініп,Жетісудың оңтүстік батысына қоныстанды.Бұл жер онда Моғолстан құрамына кіретін және Есенбұға хан(1433/34-1462жж.)осы мемлекетінің ханы болып отырып сұлтандарды қабылдады.
Қазақ хандығының бірінші жылдары(1465-1466жж.)қазақ хандары Сырдария қалалары және бүкіл Түркістан үшін күресті.Парсы деректері бойынша бүкіл Түркістан дегеніміз,ол-Шығыс Дешті-Қыпшақ,Жетісу бүкіл Түркістан дегеніміз,ол-Шығыс Дешті-Қыпшақ,Жетісу,Оңтүстік Қазақстан болатын.Осы жерлерге сұлтандар бірінші кезекте құқықтарын орнатуға тырысты,өйткені бұл орындарды мұралық жерлеріміз деп есептеді және Сырдария бойындағы қалалардың экономикалық,әскери стратегиялық рөлі өте биік болды.
Мемлекетіміздің қалыптасу және орнығу уақытында елді Бұрындық(1480-1511жж.)басқарды.
Қазақ тарихында із қалдырған келесі билеуші-Қасым хан(1512-1521)(Жәнібектің баласы).Сыродароия бойындағы қлалалар үшін ол сұлтан кезінде күрескен.Мысалы,1510 ж.Мұхламед Шайбани Сығанақты Жаңадан жаулап алғысы келгенде,Қасым оған тойтарыс берді,өзбектер Самарқандқа қашып кетті.ХVI ғ-ң бірінші ширегінде Қазақ хандығы нағыз құдіреттілікке жетті.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі:  Реферат
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 6 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Қазақ мемлекетінің хандары.’’Жеті жарғы’’.

Жоспар:
І. Кіріспе.
ІІ. Негізгі бөлім:
1.Қазақ мемлекетінің хандары.
2.Мемлекетіміздің негізін қалаушылар.
3.Тәуке қазақ елін билеуші хан.
ІІІ. Қорытынды.
IV. Пайдаланылған әдебиеттер.

Бірінші қазақ мемлекетінің тарихшысы Мирза Хайдар Дулати Қазақ
хандығы хиджраның 870
(1465-1466жж.)деп өзінің мұсылмандық тарихи
әдебиетінде-‘’Тарих и Рашиди’’де жазады.
Қазақ хандығының құрылуы Шыңғысханның ұрпақтарының ДештіҚыпшақ және Орта Азсиядағы ұлыстарының ыдырауымен сипатталады.
Бұл мемлекеттердің қалыптасуы оның алдындағы АқОрда,Моғолстан және т.б.саяси бірлестіктермен сабақтас,байланысты ж әне
олардың тәжірибелерін ары қарай дамытты.
Алғашқы ұлттық мемлекетіміздің негізін қалаушылар-Керей ж әне
Жәнібек.Олар көшпелі өзбектердің мемлекетінен бөлініп,Жетісудың оңтүстік
батысына қоныстанды.Бұл жер онда Моғолстан құрамына кіретін және
Есенбұға хан(143334-1462жж.)осы мемлекетінің ханы болып отырып
сұлтандарды қабылдады.
Қазақ хандығының бірінші жылдары(1465-1466жж.)қазақ хандары
Сырдария қалалары және бүкіл Түркістан үшін күресті.Парсы деректері
бойынша бүкіл Түркістан дегеніміз,ол-Шығыс Дешті-Қыпшақ,Жетісу бүкіл
Түркістан дегеніміз,ол-Шығыс Дешті-Қыпшақ,Жетісу,Оңтүстік Қазақстан
болатын.Осы жерлерге сұлтандар бірінші кезекте құқықтарын орнатуға
тырысты,өйткені бұл орындарды мұралық жерлеріміз деп есептеді және
Сырдария бойындағы қалалардың экономикалық,әскери стратегиялық рөлі
өте биік болды.
Мемлекетіміздің қалыптасу және орнығу уақытында елді
Бұрындық(1480-1511жж.)басқарды.
Қазақ тарихында із қалдырған келесі билеуші- Қасым хан(1512-1521)
(Жәнібектің баласы).Сыродароия бойындағы қлалалар үшін ол сұлтан кезінде
күрескен.Мысалы,1510 ж.Мұхламед Шайбани Сығанақты Жаңадан жаулап
алғысы келгенде,Қасым оған тойтарыс берді,өзбектер Самарқандқа қашып
кетті.ХVI ғ-ң бірінші ширегінде Қазақ хандығы нағыз құдіреттілікке жетті.
Қасым хан өзінің үстемдігін өте үлкен далалық кеңістікке,әсіресе
Жетісуда орнатты.Батыста оның қарамағына дағдарысқа ұшыраған Ноғай
ордасынан ру және тайпалар тобы көшіп келді.Хандықтың шегарасы
Жайыққа,ал Оңтүстік Сырдарияға дейін кеңейді.Солтүстік және Солтүстік
Шығысқа қазақтардың иелігі ұлытаудың және Балқаш көлінің арғыжағына
созылды.
Ең маңызды жағдай:бірінші рет қазақ территориясын моңғолдық
жаулап алудан кейін көптеген қазақ рулары мен тайпалары оның санында
Жетісуда бар,бірігіп озінің автохтондық,титулдық мемлекетін дүниеге
келтірді.

Қасым хан кезінде қазақ хандығын Батыс елдері таныды,Мәскеу
мемлекеті мен елшілік арасында қарым-қатынас басталды.Қырым ханы
Турция сұлтанына жазған хатында қазақтар батысқа қарай иелігін соза ма деп
қорыққанын білдірді.
Қазақ ханы Мамаш өзара соғыста қаза тапты. Таһір хан (15321533жж.)өзбектер,маңғырттар,мо ғұл феодалдарымен қақтығысты және Қазақ
хандығы өзінің оңтүстік және солтүстік батыстағы территориясының бөлігін
жоғалтты. Тәһірдің інісі Бұдайша (1533-1534жж.)ханның істері де сәтсіз
болды.
Қазақ жерлерін қайтадан толтыруға әрекеттер жасап,ойраттармен
күрескен және Сібір ханы Көшімнің істеріне өзбек ханы Абдоллах пен
одақтасқан Хақназар хан (1538-1580).Бірақ,бұл мақсатқа жетуге мынадай
жағдайлар
кедергі
жасады:оның
уақытында
қазақ
шегарасында
Қазақ,Астрахан,одан лейін Сібір хандықтарын жаулап алған Орыс
мемлекетіөте жақындады.
Хақназар ханның саясатын жалғастырған Жәнібектің ұрпағы Шығай
(1580-1582).Оның кезінде қазақ хандығының сыртқы саяси жағдайы барлық
жағынан күрделенді.
Бүкіл Дешті-Қыпшақта ержүрек және батыр атанған Т әуекел
хан(1589-1598)Ташкент,Сайрам,Түркіс тан
қалаларынҚазақ
хандығына
қаратты.Ол 1586-1594 жж. Жоғарғы билікке басқа сұлтандармен,әсіресе
Хақназардың балаларымен күресті.1595ж. Құл-Мұхамед басқарған елшілік
Мәскеуге барды.Олардан аудармашы Вильямин Степанов келді. Тәуекел хан
Орыс мемлекетімен өзбек ханына қарсы әскери одақ құрғысы келді. 1598 ж.
хан Орта Азияға жаңа жорық жасады, бірақ Бұхара қаласын қоршағанда ауыр
жараланып, осы жылы Ташкент қаласында қайтыс болды.
XVII ғ. Қазақ хандығында ішкі саяси өмірді тұрақты деп айтуға
болмайды: ыдырау, ұрысталао, бақталастық. Оңтүстікте екі хан: Тәуекелдің
мирасқоры Есім хан (1598-1628 жж.) өзінің астанасы етіп Түркістан қаласын
жасады. Ташкентте өзін тәуелсіздік хан етіп Тұрсыя-Мұхаммад жариялады.
Әр жүздің ханы тәуелсіздік алуға тырысты. Қазақ хандығыньщ сыртқы
жағдайы өте күрделенді. 140 Қазақстан тарихы Жоғарғы ханның
алауыздықтарын пайдаланып Бұхар ханы Иманкұл Ташкентті алып қоюға
амал жасады; 1635 жылы Жоңғар хандығы құрылды. Яғни Ертіс және
Жетісудағы қазақ жерлеріне қауіп төнді. Цин импсриясымен ығыстырылған
жоңғарлар жайысылым іздеп және Қазақстанның оңтүстігіндегі және Орта
Азиядағы қолөнер-сауда орталықтарына шығу үшін қазақтарға деген
қысымдарын күшейте берді.
Бүкіл өмірі жоңғарлармен соғысуда өткізген Есімнің баласы, мираскоры
Жәңгір хан (1628-1680). Ол қазақ эскерін 1643 ж. шайқасты басқарды.

1680 жылдан, Қазақ-Ойрат қатынасы шиеленіскен уақытында елді
Тәуке хан (1680-1718) басқарды. 1681 ж. Голдан Бошақту Сайрамды
қоршады, 1682 ж. тағы да. Сайрам ға жорық жасады. Тек 1684 ж. Жоңғар
қосынбегі (полководең) Сайрамды қиратты. Тәуке хан өзінің әскерімен
Түркістанда болды, сондықтан тек осы қала ғана аман қалды.
XVII ғасырдың 90-жылдары жоңғарлардың қазақ жерлеріне қысымы
елеулі әлсіреді. Қазақ хандығы Тәуке кезінде бекігені, оның саяси және
дипломатиялық қызметі (мысалы: қырғыздармен одактасуы., қарақалпа қ
тармен жақындасуы...) ойраттардың тықсыруын тоқтатып отырды. Бірақ
Тәуке ханда Келте хандардың, билеушілердің сиператизмдік қадамдарын
жоя алмады.
Тәуке қазақ елінің билігін бүкіл мемлекетте қабылдаган сониІ? ғы
жоғаргы хані Оның атымен қазақтардың заң ескерткіші Жеті жарғык
шығуыоайланысты.
Бізге жеткен Жеті жарғының фрагменттерінде басқару, кыл-мыс жэне
ззаматтық кұкықтардьің нормаларының мазмұны бар.
Жеті жарғы бойынша жоғарғы хан қылмыс үшін соттады, істерді
талқылады, өкімді шығарды жэне салык жүйесін реттеді. Біра қ, хан билікті
өзі ғана алып жүрмеді, ол қүрылтай арқылы, оған катысушылар хандар,
сұлтандар, билермен бірге халық іс-терін шешті. Осы ақ сүйектер салық
төлемейді, жыл басына қарапайым халық өзінің мүлігінің 120 бөлігін хандар
жэне би-леушілер пайдасына өтейді.
Осы ЗІ ң жинағында кекке-кек, мертке-мерт қағидасы (бүл
кағиданы ғылыми эдебиетте ТАЛИОН дейді) абсолюттық түрде қалмады.
Оның орнына құн (мүлікпен өтеу) жүруге болатынын анықтады.
4-тарау. Қазақ халкы мен мемлекетінің қалыптасу ...
14! Жеті
жарғыда қылмыс түрлеріне мыналарды жатқызған. ттіру, жарақаттау, зорлау,
ұру, балағаттау, балалық нарызды орын-1 імау, көзге шөп салу, қан
араластыру. Бірақ тұлғаға қарсы шығу.. МУЛІКТІК қатынасқа қйрсыяық
көрсету, от басының абыройын төгу ж?не саяси, лауазымдык
қылмыстарғажазалар кврсетілмеген. Құжатта жазаның бес түрі көрсетілген:
1. Өлім жазасы. Оның 2 түрі бар - буындыру, таспен ұру. Осындай жаза
мынадай жағдайларда қолданылады:
1) егер әйелі өзшің күкеуін өлтірсе және онын іуыстары кешірмесе;
2) егер әйел өзійің жолдан тапқан нәрестесін ұяпғанынан өлтірсе;
3) егер күйеуі эйелінің көзіне шөп салғанына куэгер болса;
4) егер құдайға қарсылық көрсетсе.
2. ҚҰН - өте кең тараган жазаның түрі. Оның өлшемі -әлеуметтік
статусқа сәйкес. Қарапайым ер адамды өлтірген үшін 1000 қой төлейді, ақ
сүйекті еліірсе - 7000 қой, эйелді ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақ тарихындағы хандар
XV ғасыр – XVIII ғасырдың басындағы Қазақ хандығы
Қазақ хандығына 550 жыл
Қазақстан Республикасының мемлекет және құқық тарихы пәні бойынша дәрістер
Қазақ хандығының құрылуы туралы
Қазақ хандығының құрылуы 15-18ғғ
Қазақ хандығының құрылу қарсаңындағы әлеуметтік-саяси қатынастарды, этникалық алғышарттарды зерттеу
Қазақ мемлекетінің әлеуметтік - экономикалық дамуы (XVI ғасырдың аяғы-ХVІІ ғасыр)
Хандықтардың құрылуы және шайқастары
Қазақ хандығы жөнінде
Пәндер