Қазақстан қорықтарына сипаттама

Жоспары

1. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

2. Негізгі бөлімі : ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5

2.1 ) Қазақстан қорықтары және қызыл кітап ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

2.2 ) Қазақстан қорықтарына сипаттама: ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7

1. Ақсу.Жабағылы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
2. Алакөл ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
3. Алматы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12
4. Барсакелмес ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
5. Батыс.Алтай ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..16
6. Қаратау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..18
7. Қорғалжын ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
8. Марқакөл ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22
9. Наурызым ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24
10. Үстірт ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26

2.3 ) Қорықтар және табиғат қорғау мәселесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28

3. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30

4. Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..32
1. Кіріспе

Көлемі 2,7 миллион шаршы километр жерді алып жатқан байтақ өлке өзінің саялы да аялы қалың орман – тоғайы, оны мекендеген сан түрлі хайуанаттары, айдын – шалқар көлі, сарқырап аққан өзен суымен бай, көрікті. Біздің өлкеде 34 миллион гектар жыртылған құнарлы жер, 186,9 миллион гектар шыбындықтар мен жайылымдықтар, 22 миллион гектар орман, Д. И. Менделеевтің периодтық кестесінің барлық элементтерін жинақтаған түрлі қазба байлықтардың ірі кен орындары, 11 мың өзен, 7 мыңнан астам көлдер мен су қоймалары бар. Сондай-ақ туған өлкеміз алуан түрлі жан – жануарларға өте бай. Осы мол табиғат қазыналарын көздің қарашағындай сақтап, қорғауда республикамыздағы Алматы, Ақсу – Жабағылы, Барсакелмес, Қорғалжын және Наурызым қорықтарына қоса 1976 жылы ұйымдастырылған Марқакөл қорығының маңызы зор. Ұлан – байтақ республикамызда келешекте де осындай табиғи лабораториялар көбейе берсе дейміз.
Менің ойымша, республикамыздың барлық территориясының 0,3% - ға жуық аумағын алып жатқан Қазақстан қорықтары кейбір бірен – саран жағдайларда болмаса, жануарлардың ( сол сияқты өсімдіктердің ) сирек кездесетін түрлеріне байланысты мәселелерді шеше алмайды. Болашақта сонау 1975 жылы Қазақстан Ғылым академиясы ұсынған және келешекте қорғалатын табиғат территорияларының Бас жүйесіне енген жаңа қорықтар желісін құру жоспары іске асқан кезде ғана олардың сирек және жойылып бара жатқан түрлерді қорғаудағы рөлі бірнеше мәрте өседі. Бірақ ол кезде де қорықтар қорғау ісіне территориялық тұрғыдан қарайтын болғандықтан, екінші таксономиялық тұрғыдан шешу мәселелерін алмастыра алмайды.
Бұл тұрғыдан қараудың екінші мәні сол, ол жануарлардың (және өсімдіктердің) таралу аймағы (ареалы) адам баласының шаруашылық және басқа да атқарылатын қызметіне көп болғанда ғана, яғни оның таралу ауданы кең көлемде болып, ол жерде түрдің географиялық өзгеру процестері жүре алатын жағдайда ғана жүзеге аса алады. Бұл жағдай түрді тек қорғалатын территорияларда ғана емес, сол сияқты жалпылай пайдаланатын жерлерде де сақтаудың қажеттілігі мен маңызын көрсетеді.
60 – жылдардың ортасында, ал біздің елде 1978 жылы жарық көрген Қызыл кітап жануарлар мен өсімдіктерді қорғау жұмыстарына екінші тұрғыдан қарауға негізделген. Бұл – Қазақстанда таралу аймағының барлығында ерекше қорғауды қажет ететін жануарлар мен өсімдіктер түрлерінің қысқаша сипаттамасы берілген тізім. Республиканың жануарлар әлемінде оларды қорғаудың басты шаралары – түрдің таралу аймағының үлкен бөлігінде оның өмір – шеңділігін қамтамасыз ету.




Адам баласы ХХ – ХХІ ғасырлар аралығында негізгі қауіп –қатердің бірі – қоршаған ортаның нашарлауына тап болды. Осыған байланысты экожүйені әлемдік, аймақтық және ұлттық дәрежеде қорғау жалпы мақсатқа жетудегі негізгі міндеті болып табылады. Әлемдегі ең ірі және беделді табиғат қорғау ұйымы Халықаралық табиғат қорғау одағы ( ХТҚО, ағылшынша қысқартылған атауы – IUCN ) болып табылады, оған бірнеше мемлекеттер, сонымен қатар халықаралық және ұлттық үкіметтік емес бірлестіктер мүше болып кіреді. ХТҚО бүкіл әлемнен алты белгі мақсатқа арналған бағытта жұмыс істейтін бірнеше мыңдаған сарапшыларды біріктіреді. Олардың бірі – қорғалатын территориялар жөніндегі Әлемдік комиссия ( WCPA ), табиғи экожүйені қорғаудың теориялық және практикалық мәселелерімен айналысады, табиғи қор жағдайларына сараптау мен бағалау жүргізеді, тәуелсіз мемлекеттер үкіметіне қорғалатын табиғи территориялар жүйесін құруға ұсыныстар дайындайды.
ХТҚО онжылдықта бір рет қорғалатын территориялардың Бүкіләлемдік конгресін өткізеді, онда табиғи экожүйелерді қорғаудағы қазіргі жағдай мәселелері қаралады және келешекке жоспар жасалады. 2003 жылы Дурбан қаласында ( ЮАР ) өткен бесінші Бүкіләлемдік конгресс комиссия жұмыстарын қортындылай келе, биоәртүрлілікті қорғау және оның тұрақты дамуы үшін қорғалатын табиғи территориялар ( ҚТТ ) маңызын қайта бағалады. Оның ішінде, өткен онжылдықта табиғатты территориялдық қорғау мәселесінде ХТҚО келесідей нәтижелерге қол жеткізді:
- қорғалатын территориялар Биоәртүрлілік жөніндегі
Конвенция пікірін іске асыруда негізгі топ болып танылды;
- 1992 жылдан бері әлемдегі ҚТТ-ның жалпы саны және оның
көлемі екі еседен көп ұлғайды: қазіргі кезде, Антарктиданы қоспағанда, құрлық бетінің 12% - ынан көбі қорғалады, тек территорияның 10% - ына ғана қатаң қорғау тәртібі таралған;
- әлемдік мұраның табиғи және табиғи - мәдени нысаналар саны 101-ден 172-ге өсті, және де табиғи және мәдени қазыналарды қатар қорғау қажеттіліг одан да бетер ақиқат болып отыр.
Бұрын қорғалатын табиғи территориялардың адам баласының басқа саладағы мүдделері мен байланысы толық емес еді. Сондықтан Дурбан конгресі келешектің негізгі бастамасы қорғалатын табиғи территориялардың біртұтас жалпы жүйесін құру туралы қаулы қабылдады.
Әлемдік үлгі талабы бойынша мемлекет территориясы көлемінің 10% - ынан көбі қорғалатын табиғи территория болу керек.
Жер көлемі жағынан әлемде тоғызыншы орын алатын Қазақстан, қорғалатын табиғи территориялардың әлемдік жүйесінің дамуында маңызды рөл атқарады.
4. Пайдаланған әдебиеттер:

Қазақстанның қорықтары мен ұлттық бақтары « Алматыкітап » 2006, Құрастырушы А.А. Иващенко;
Қазақстан қызыл кітабы беттерінен –Қызыл кітап және Қазақстан қорықтары авторы биология ғылымдарының докторы, профессор А.Ф. Кошварь Алматы, ААҚ « Алматыкітап » 2004, 8-12 беттерінен;
Қазақстан қорықтары « Алматыкітап » 1996;
        
        Жоспары
1.
Кіріспе.....................................................................
.............................................3
2. ... ... ) ... ... және ... ) ... ... ... ... ) ... және ... ... ... ... 2,7 ... шаршы километр жерді алып жатқан
байтақ өлке ... ... да аялы ... ... – тоғайы, оны ... ... ... ...... ... ... аққан өзен суымен
бай, көрікті. Біздің ... 34 ... ... жыртылған құнарлы жер,
186,9 ... ... ... мен жайылымдықтар, 22
миллион гектар орман, Д. И. ... ... ... ... ... ... қазба байлықтардың ірі кен орындары,
11 мың өзен, 7 ... ... ... мен су ... бар.
Сондай-ақ туған өлкеміз алуан түрлі жан – ... өте бай. Осы ... ... көздің қарашағындай ... ... ... Ақсу – ... ... ... және
Наурызым қорықтарына қоса 1976 жылы ... ... ... зор. Ұлан – ... ... ... де ... лабораториялар көбейе берсе дейміз.
Менің ойымша, республикамыздың барлық территориясының 0,3% -
ға жуық ... алып ... ... ... ... ... – саран
жағдайларда болмаса, жануарлардың ( сол сияқты өсімдіктердің ) ... ... ... ... шеше ... ... 1975 жылы ... Ғылым академиясы ұсынған және ... ... ... Бас ... ... жаңа ... құру жоспары іске асқан кезде ғана ... ... ... бара жатқан түрлерді қорғаудағы рөлі ... ... ... ол ... де қорықтар ... ... ... тұрғыдан
қарайтын болғандықтан, екінші таксономиялық тұрғыдан шешу ... ... ... ... екінші мәні сол, ол жануарлардың
(және ... ... ... ... ... ... және ... да атқарылатын қызметіне көп ... яғни оның ... ... кең ... болып, ол
жерде түрдің географиялық өзгеру процестері жүре ... ... ... аса ... Бұл ... ... тек қорғалатын
территорияларда ғана ... сол ... ... ... де ... қажеттілігі мен маңызын көрсетеді.
60 – жылдардың ортасында, ал ... елде 1978 жылы ... ... ... ... мен ... ... жұмыстарына екінші
тұрғыдан қарауға негізделген. Бұл – Қазақстанда ... ... ... ... қажет ететін жануарлар мен өсімдіктер
түрлерінің қысқаша ... ... ... ... жануарлар
әлемінде оларды қорғаудың басты шаралары – ... ... ... бөлігінде оның өмір – шеңділігін қамтамасыз ету.
Адам баласы ХХ – ХХІ ... ... ... ... бірі – ... ... ... тап болды. Осыған байланысты
экожүйені әлемдік, аймақтық және ұлттық дәрежеде ... ... ... негізгі міндеті болып ... ... ... және ... табиғат қорғау ұйымы Халықаралық табиғат қорғау
одағы ( ... ... ... ... – IUCN ) болып табылады, оған
бірнеше мемлекеттер, ... ... ... және ... емес ... мүше болып кіреді. ХТҚО бүкіл ... ... ... ... бағытта жұмыс істейтін бірнеше мыңдаған
сарапшыларды ... ... бірі – ... ... Әлемдік комиссия ( WCPA ), табиғи экожүйені
қорғаудың ... және ... ... ... қор жағдайларына сараптау мен ... ... ... ... ... ... ... жүйесін
құруға ұсыныстар дайындайды.
ХТҚО онжылдықта бір рет қорғалатын ... ... ... онда ... экожүйелерді қорғаудағы
қазіргі жағдай мәселелері қаралады және келешекке жоспар жасалады. 2003
жылы ... ... ( ЮАР ) ... бесінші Бүкіләлемдік конгресс
комиссия жұмыстарын қортындылай ... ... ... және ... дамуы үшін қорғалатын табиғи территориялар ( ҚТТ ) маңызын қайта
бағалады. Оның ішінде, өткен онжылдықта табиғатты ... ... ХТҚО ... нәтижелерге қол жеткізді:
- қорғалатын территориялар Биоәртүрлілік ... ... іске ... ... топ ... ... 1992 жылдан бері әлемдегі ҚТТ-ның ... саны және ... екі ... көп ұлғайды: қазіргі кезде, Антарктиданы ... ... 12% - ынан көбі ... тек территорияның 10% -
ына ғана ... ... ... ... ... ... табиғи және табиғи - мәдени нысаналар ... 172-ге ... және де ... және ... ... ... қажеттіліг одан да бетер ... ... ... ... табиғи ... ... ... ... ... мен ... ... емес еді.
Сондықтан Дурбан конгресі келешектің негізгі ... ... ... ... жалпы жүйесін құру ... ... үлгі ... ... мемлекет территориясы ... - ынан көбі ... ... ... болу ... көлемі жағынан әлемде тоғызыншы орын ... ... ... ... ... ... дамуында маңызды рөл
атқарады.
2. Негізгі бөлімі:
2.1) Қазақстан қорықтары және қызыл кітап
«Қорық» сөзі өте көне ол ... Киев ... ... ... ең ... ... тыйым салынған жерлерді белгілеу
үшін қолданылған. « Қызыл кітап » ... ... бар жоғы 30 ... пайда болса да, мәселелерінің өткірлігі ... ... ол ... биологиялық
әртүрлілікті қорғау мәселесін қарастырып, ... ... ие ... ... ... ... легі, әсіресе бірқатар
мемлекеттер биологиялық әртүрлілік туралы Конвенцияға қол ... (Рио – де – ... , 1992) екі – үш ... ... ... ... Бұл мақалаларда осы ... ... пар ... ... сәл – пәл ... да ... ... ... ... да осылай болатыны түсінікті. Бірақ бұл терминдер мазмұны
жағынан әртүрлі. Өйткені, олар ... ... ... екі ... және ... ( ... ... т.б) – тұрғыдан қарастырады.
Қазақстан мен Орта ... ... ... 1926 ... ... ... ... Тянь-Шань
табиғатының үлгісі ( эталоны ) ... бұл ... ... ... – Жабағалы қорығы ұйымдастырылған жылдан ашыла бастады.
Екінші болып, Қостанай облысының тың ... ... ең ... ... ... және ... ... бай далалық аймаққа тән бірнеше ... ... ... ... ( 1930 жылы ... ) ... Одан ... Тянь- Шань, оның әр түрлі ... ... ... ... таныстыру мақсатымен Іле алатауы ... ... ... ... ... ... 1931 жылы ). ... қорық – Көкшетау ... ... тас ... ... ...... ... көлдерін ( Бурабай, Шортанды, Шабақты )
қорғауға арналған « Бурабай » ... Бұл ... ... 15 ... ... 1951 жылы таратылды.
Бесінші Барсакелмес қорығы, 1939 жылдан Арал ... ... ... ... ... Алтыншы қорық , ... 1958 жылы ... ... Орталық
Қазақстандағы ( Ақмола ... ) ... және ... су айдынын және ... ... ... ... аздаған учаскелерін алып жатыр.
Бұл жерлер су құстарының, соның ішінде ... ең ... тобы ... ... ... қанаттылар базары.
Келесі қорық – Марқакөл, осы аттас көл мен ... ... ... таныстыратын, 20 жылдан астам
уақыттан кейін, 1976 жылы ... ал ... ... қорығы 1984 жылы құрылған, ол ... ... ... ең биігінде орналасқан. Батыс Алтай тайгасының
қол тимеген учаскелерін қорғау үшін осы ... ... 1992 ... ... ... 12,5 мың га атырауы қорғауға
алынып, соңғы есеппен ... ... 1998 ... ... ... ... ... орман –
аңшылық және ... деп ... ... ... рет ... құрылды. Бұл кезде олардың территориялары көп
өзгеріске ... ... бір ... ... ... ауыстырылды
( мысалы, Алматы қорығы ). Тек Ақсу – Жабағылы ... 75 ... аса ... Тянь – ... ... ... ... бұлжытпай орындап
келеді.
«Табиғат эталоны» ... – жай ... сөз ... қорықтар құрудың бастапқы ... ... ... ... ... баласының қызметі
араласпаған күйінде эталандоқ ... ... ... мен ... ... мал ... ... шөп шабылған
көршілес осындай учаскелерде болып жатқан ... ... адам ... ... ... ... ... табиғат
ресурстары мен барлық табиғат ... ... әсер ... деген сұраққа жауап беруге тиіс. Биологиялық әртүрлілікті
сақтау
міндеті маңызды болғанымен де, бұл ... ол ... ... ... орында тұрады.
Айтылғандарды мына мысал ... ... ... қорығы үшін өсімдіктер мен жануарлар дүниесінің жеке
топтарының ... ... ... қарым-қатынасымен қоса ... ... ... ол ... ... ... кездесетін түр-бұйра
бір қазанының санын көбейткеннен әлде ... ... ... жағынан,
түрді сақтап қалу ... сол ... ... ... бірқазанды ғана қорғап қалу ... оны ... ... ... ... ... ... көлдерінде бірқазандар санының шектен тыс ... ... ... зиян ... ... еді.
1. Ақсу – Жабағылы
қорығы.
Ақсу -Жабағылы – Орта Азиямен Қазақстандағы ежелгі қорық.
2006 жылы оған 80 жыл ... ... құру ... ... ... А. Л. ... болатын, ол 1920 жылы бірінші рет Жабағылы
және Ақсу ... ... ... ... Екі ... кейін
осы жерді Ташкент университетінің бір топ ... – Д. ... Е. П. ... М. В. ... М. ... Н. А. Димо зерттеулер жүргізді. Олар ... ... ... ... ... 1925 жылы ... ... жер бөлімі
шешімі бойынша жерді қорыққа бөлу басталды, бір жылдан ... ... ... белгілер қойылды. 1926 жылы маусымда ... ... ... комитеті Ақсу – Жабағылы қорығының
құрылғаны жайлы ... ... ... № 25 ) ... ол 1927 жылы ... ... Федерациясының Кеңес халық комитеті шешімімен бекітілді.
Сонымен Ақсу – ... өз ... үш жыл ... ... ... және бекінуі Борис Петрович Тризна ... ) ... ... ол Ақсу – ... ... ... алғашқы онжылдығында басқарды. Осы ... ... ... жүргізілді, қызметкерлер саны мен қорық территориясы
көлемі алғашқы 30 мың га 1937 жылы 69 825 ... ... ... жыл ... оның ... мен ... ... ғана өзгерістер
болды. Тек соңғы онжылдықта ... ... ... сәйкес қорыққа Ақсай, Көксай өзендерінің ... ... ... ... ... бір ... қосты. Қазіргі кезде Ақсу ... ... ... 128118 га, ол ... ... ... шекарасы тоғысқан жерінде Оңтүстік Қазақстан мен ... ... ... ... екі ... жер бар, ... тауында орналасқан. Сол уақытта Шымкент мұражайының директоры
болып жұмыс ... Б. П. ... ... ... 1924 ... көлемі 126 га ... жері ... ... Кеңес
Одағы бірінші палеонтологиялық қорық болды.
Көлемі 100 га Әулие жері тек 1973 жылы ғана ... ... ... Осы
жерлерде қорғалатын юра дәуірінің жануарлар мен өсімдіктер қалдығы -
әлемдік ... ... асыл ...... ... ... ... Алатауы жотасының батыс
бөлігі мен теңіз деңгейінен 1100 – 4200 м ... ... қиыр ...... тарамын алып жатыр.
Мұндағы тау жыныстарының басымы – төменгі ... мен ... ... ... ... ... ... теңіз жануарларының
көпшілігін – ... ... ... губкаларды қатқан
күйінде сақтаған. Ежелгі тау жыныстары плиоцен мен ... ... ... қоспалары мен, сонымен қатар қазіргі аллювиальды және басқа
да шығу тегі әртүрлі ... ... ... Атпа жыныстар –
сиениттер мен ... жер ... жиі ... ... ... ізбестермен
қосылысы мәрмәр түзеді. Қорықтағы тау жоталары қатты ... ... ... ... ... және ... ... болып келеді.
Солтүстік баурайлары ... ... кең ... ... ... ... қар және ... көмкерілген. Оңтүстік баурайлары – ... және ... ... жиі ... ... ... кетеді, сөйтіп,
сайда күрделі иірімдер түзеді. ... ... ... жота ... ... айқын түсіп тұрады. Осы
мұздықтарының ішіндегі ең ... ... ... 1 ... ... ... мұздықтары ( олар 50-ден астам ) оның ... ... ...... ... Бала – ... , олар ... қарай ағады.
Оларға су, қар, мұз және ... ... Өзен ... ... шығар жерінде арна түрінде болады. Әсірісе Ақсу өзені арнасы
ерекше ... оның ... 400 ... 20 км-ден артыққа созылады.
Ақсу –Жабағылының бірегей табиғи ... мен ... ... есте ... Бұл – ... мен ... ... сұлу
тау көлдері, Ақсу ... ... және ... ... ... ... ... аңғарындағы жіңішке құзды қақпалар
Дарбаза, Майдантал ... ( ... ) ... ... сұр ... ... сілемдері дерлік түгел 250
милион жыл ... ... ... осы ... алып жатқан үлкен
теңіз мекендеушілері ежелгі жануарлардың (маржандар, губкалар, малюскалар)
тасқа айналған қалдықтарынан ... ... ... ата – бабаларымыз да өз іздерін қалдырды.
Қара ... тау мен ... ромб ... қар ... ... ... қоршалған, әсем де қатаң жерде
Қасқабұлақ сайы шұңқырында атақты тас ... ... ...... ... қапталған жалпақ
тастар бетінде үшкір қару ұшымен салынған ежелгі ... ... ... ... екі ... астам суреттер бар. Тас көркем
суретінің ... ... ... ... мен ... түрлі
сюжеттері қайран қалдырады. Көбіне жабайы аңдар – ешкі, арқар, ... Жиі салт ... атта ... түйеде отырғаны, садағы
мен найзасы бар ... ... ... ... салт ... ... тіпті дарға асу суреттері көрсетіледі.
Осы суреттердің жасы ... әлі ... ... бір пікірге келмей жатыр.
Зерттеушілердің көбі оларды сақ ... яғни ... ... V – IV ... ... ... Қасқабұлақтағы « сурет
галереясы » тас ... ... ... ... орт а ... ... ұрпақтардың қолымен жасалған деп есептеледі.
Қорық ауа райы ... ... жыл ... ... түседі. Жалпы түсетін жауын – ... ( ... ... 950 мм) 30 %-ы ... 40 % -ы ... және ... % -ы ... т ... ... ... орташа температурасы
+ 5,6 0С, ең суық айда ( ... ) – ... – 5,4 0С, ең ... айда ... ) + 17,20С. ... кезеңнің орташа
ұзақтығы – 70 күн, аязсыз – 142 күн, қар ... ... – 160 ...... ... ... ғажайып
әлемі ежелден ... ... ... ... ... болатын. Бұл қорық ғылыми ... ... ... ... тек ... ғана ... ... Кеңес Одағының
барлық қорықтарының ішінде алдынғы орынға ие. ... жуық ... ... - ... мақалалар, сонымен қатар « ... »
8 рет ... ... ... мен ... әсерлі көркем
фотоальбомдар, буклеттер және 4 ғылыми – көпшілік ... ... ... ... ... Батыс Тянь –Шань биоәртүрлілігін қорғау
жөніндегі Халықаралық ... іске асуы ... ... ... ... ... – техникалық базасын ... ... жоқ, ... әлемдік экологиялық саяхатшылар мен ... ... одан да ... арттырады.
2. Алакөл
қорығы
Алакөл мемлекеттік табиғи қорығы Тентек өзені атырауындағы
жануарлар мен өсімдіктер ... ... ... сонымен қатар Алакөл
көлі аралдарындағы Мойнақ шағаланың ... ... және ... ... ... мақсатында 1998 жылы 21 сәуірде Қазақстан
Республикасы ... ... ... Ол ... ... Алакөл а
уданы мен шығыс – Қазақстан облысының Ұржар ауданында ... ... ... 12520 ... ... ... кейін
2743 гектарға кеңейтілді. Қазіргі уақытта оған Тентек өзені ... 17423 га ) мен ... көлі ... ( ... ... Бірінші бөлімшше
айналасында көлемі 21547 га екі ... ... ... ... ... Үлкен Аралтөбе, Орта және ... ... да ... 5130 га екі ... аралық аймақ белгіленген,
мұның ішінде аң ,балық аулауға, қайықтар, кішкене кеме мен ... ... ... т ... тыйм салынады.
Алакөл – Сасықкөл көлдер ... ... ... ... мен ... Алатауы тау жүйелері арасындағы
шөлді ... алып ... ... ... ірі көл жүйелері –
Сасықкөл, Қошқаркөл, ... ... ... орналасқан.
Қазіргі ландшафтар мұздық дәуірден кейінгі ксеротермиялық
кезеңде ... ... Көл ... ... ... жер ... ... ежелгі теңіз және тұзданған көл шөгінділерінен ... ... ... ... – батпақты және сор ... ... ... ... ... ... ... шұңқырында топырақтың шөлді
түрі басым. ... мен ... ... сатылы жағаларында шалғанды-
тоғай өсімдіктері астында ...... ... ... пен ... төменгі жағалауларында қияқ – қамысты
құрамысында – ... ... ... Бұйырғын – Көкпекті
өсімдіктері таралған жерлерде тақырлар мен ... ... ... ...... ... ... шалғындық – сұр
топырақ кең таралған, бұл сұр ... ... тән. ... шұңқырының
биіктеу жерлерінде корбонаты аз сұр топырақтар дамыған.
Аймақ ауа райы қатаң континентальды – жазы ... ... ... қары аз және ... ... ... температурасы 6, 2 – 7, 20С аралығында ауытқиды, ... + 420С және ең ... – 460С. ... ... ... – 14,00С, шілдеде +24,10С.Жауын-шашынның жылдық орташа
мөлшері 146мм.-ден ( ст. ... ) 279 ... ... (ст. ... ... ... мерзімұзақтығы келесідей: көктем: 25 наурыз – 5
мамыр (52күн), жаз: 16 мамыр – 30 ... (138 күн); күз: 1 ...... ( 45күн ) ; қыс: 16 ... – 24 ... (130 күн). ... ... жоғары жылы кезең ... 8 - 8,5 ай. ... мен ... ... ... қар түседі. Көл маңы жазықтығында қар
жабыны қарашаның ... ... ... ал ... ... сәуірдің басында қар еріп кетеді.
Алакөл ойпаты – Қазақстандағы ең ... ... ... ... ... ... Алатауы мен Барлық жоталары арасындағы жіңішке ... ) екі ...... ... жыл бойы ... ... жел едәуір тән.
Алакөл қорығының алғашқы құрылған ... ... ... ... ... ... жұмыс жүргізілді. Омыртқалы жануалар
фаунасы едәуір ... ... ... ... ... ... ... басталды. Фенологиялық ... ... ... ... ... мен ... бірінші кезеңінің маңызды қорытындысы 2004 жылы ... ... ... ... ... ... томы ... табылды.
Қазіргі кезде қорғалатын территория көлемін кеңейту жөнінде
белсенді ... ... ... 2004 жылдан ... ... ... мен ... БҰҰ ... ұзақ ... « суда ... ұшып өтуші құстардың тіршілік ортасы ретінде жалпы
маңызды сулы – ... ... ... ... » атты жобасы іске асырыла
бастады.
3. Алматы
қорығы
Алматы қорығының тарихы тереңде жатыр. Ол 1931 ... ... ... 15000 га Кіші ... ... ... 1935 жылы ... 40000 га, ал ... соң 856680 ... кеңейіп, Алматы қорығы деп ... Кіші ... су ... ... Жалаңаш және Сөгеті аңғарлары шектес таулары мен қорық құрамына
кірді. ... 1939 жылы ... ... жекеленген бөлімдері
әртүрлі ұйымдарға берілді, ал 1951 жылы ... ... 1961 жылы 31 ... ... СРО ... Кеңесі
№ 524 қаулысымен, бірақ енді Шелек, ... ... ... ... ... ... құрды. Үш жылдан кейін,
1964 ... Есік пен ... ... су алабына, яғни
жаңа территорияға ... ... ... ... көлемі 71700га.
Орталық мекені Алматы қаласынан 25 ... ... ... ... ... ... – Іле Алатауының орталық
бөлігіндегі ... ... яғни ... ... ... ... сақтау, сонымен қатар осы
бірлестіктердің ... даму ... ... ... ...... орналасқан жері, ол Тянь-
Шань тау ... ... ... Ол ... ... ... тау ... түзеді, мұнда жоғарғы биікке жетеді ( Талғар шыңы
теңіз деңгейінен 4979 метр биік ). ... т ... ... ... ... бірнеше үлкен тармақтарға бөлінеді, олар
өзен су айрықтары болып табылады. Ең суы көп ...... ... Сол, Орта және Оң ... ... ... Есік ... Есік. Ені ( 5-тен 10метрге дейін) және тереңдігі салыстырмалы
таяз ( 1 метрге ... ) ... ... ... ... өте ... ... байланысты. Су қуатының күштілігі ... ... ... бөлшектейді және құмға дейін ... ... ... қарай гүрілдей зымырап, жолындағы үлкен домолақ ... ... ... ... ал ... битонды инженерлік құрылыстарды ... ... ... ... дейін тау шалғындарында мал ... ... ... мен ... ауланған, ал шыршалы
ормандардан ағаштар дайындалған болатын. Алматы ... мен тау ... ... ... көбі ... шыршасынан салынған болатын.
Осының бәрі табиғи бірлестіктердің көп ... ... ... құру ... ... бірлестіктер қалпына келе бастады.
Сонымен, қорғалатын территорияда мал ... ... ... ... ... шыршалар жаңара бастады, жануарлардың ... ... ... ... ... ауа райы қоңыржай және тағы да тік
белдеулік ... ... 3000 метр ... ... ... ... 8,9 0С-тан тау етегінде 1,5 0С-қа дейін төмендейді. ... ... ... ... 4 ай, 3000 м ... 7 ... созылады. Қыс кезінде күндізгі ... ... ... ... тән. Тау ... ... ... өту уақыты – наурыздың
б ірінші 10 ... ... бұл ... ... дейін созылады.
Маңызды ауа райы ... ... ... саны болып табылады.
Жаун – шашынның ең көп ... жері – ... 2300 ... ... орта ... 70 ... ... зоологтар, географтар,
геологтар, топырақтанушылар, ботаниктер және ... да ... ... ... ... ... ... Осы зерттеулер
нәтижелері кітаптар мен журналдарда ... ... ... ... ... ... ... қорығы тарихы 1929 жылы ... аң ... ... ... ... ... Аралға
зорманнан басқа қарақұйрық, ... ... сұр шіл, ... ... 1939 жылы осы ... ... ... құрылды.
Ашылғанға дейін мұнда ақбөкеннің 50-60 басы болды. 1953 жылы ... ( ... ) ... ... Тұяқты жануарлар саны
жылдан жылға ауа райы ... қыс ... ... ... ... ... Әсіресе, ... ... ... ... бас ... саны ауытқыды.
1948 жылы олардың саны 2000 мыңға жетті. 1948 – 1949 ... ... ... ... қырылуына әкелді, нәтижесінде алпыс бас
қана ... Бұл ... ... ... ... ақбөкен болды , кей
жылдары ... саны үш ... ... ал ... 3-5 есе ... 1 983 жылы ... ... ... аралда
230 ақбөкен, 160 қарақұйрық , 242 ... ... Тұщы ... және ... суы тұзының а ртуына байланысты аралдан
құланды біртіндеп ... ... ... ... 1990 ... Арал ... қосылды. Қалған жануалар жағалауда ішетін су
көзін ... ... ... ... ... ... және ... аралы аймағындағы құландардың тіршілік ... ... ... ... мәселесі туды. Бұл кеңейтудің ... жылы ... ... ... ... ... екі бөлімнен – «
Барсакелмес » және « ... » ... ... » ... ... ... ... (
16975га –ға ) және құрғаған жермен ... ... ... 50884 ... Оның 37725 ... қорық орталығы, ал 13159 га ... ... ... » ... икөлемі 109942 га, оның 68154 гектары
қорық ... ... ... – 41788 ... ... қорғалатын территориясының жалпы көлемі
105879 га, ал аралық аймағы – 54947 га. ... ... ... облысының Арал ауданы, Арал қаласынан оңтүстік-батысқа 1300
шақырым және Қазалы қаласынан батысқа 210 ... ... ... ... жағалауының топырағы сұр-қоңыр, бұл
сонымен қатар тақырлар мен ... ... де ... Аралдың солтүстік, оңтүстік және батыс жағалауларында құмды
топырақтар ... ... ... маңы сор ... ... ауа райы кәдімгі солтүстік кәдімгі солтүстік
шөліндегідей: ұзаққа ... ... ... ... ... ... ... жауын-шашын мөлшері аз, жылына 128 мм
шамасында, ... ... ... көп ... ... ... шілдеде +260С, ең жоғары температура +440С-қа ... ... ... -130С, ең төменгі температура -360С. Салқын
ауаның жиі келуіне байланысты кейде өте қатты қыс болады. ... ... ... ... ... ... жылдамдығы
3,5- 6 ... ең ж ... ... 20-24 ... ... Қар ... екінші жартысында тұрақталып, наурыздың екінші ... ... қар ... ... болады, қатты жел ... ... қату ... 4 5 см, ... еруі ... ... жүреді.
Қорық территориясының кеңеюі, Қазақстан және ... ... ... ... ... ... ... қорығына жаңа міндеттемелер ... ... Кіші ... ... жаңа ... – « Дельта » бөлімін қосу мәселесін
шешу ... ... ... « ... өзені ағысын реттеу және ... ... ... » жобасы біткенде, кең су ... ... ... ж асалады. Олар – ... ... және суда ... ... ... ... Сонымен қатар
сирек өсімдіктері бар шалғынды- тоғайлы ... ... ... ... ... ... мемелекеттік қорығы Қазақстан Алтайы тау
жүйесіндегі ... ... ... ... 1992 ... шілдесіндегі № 1519 – ХІІ ... ... ... ... ... Оның ... 56078 га, ол ... Қазақстан
облысының солтүстік – шығыс ш ... екі ә ... ...... ( ... ... ) және ... орналасқан.
Негізгі тау жоталары: Линей, Коксин, Иван және ... биік емес және ... ... ... ... қазіргі орографияның ... ірі ... ... ... тарихының басталар көзі өте ... ... ... және төменгі полеозойда тиктоникалық
қозғалыстар ... ... ... ... тау ... ... сол ... қатпарлы тау ... ... еді. ... ... пішіндерінің Алтайдың бар ... ... ... жоқ, ... ... аудандарда жоғарғы беткі
құрылысының ерекшелігін анықтайды. ... сұлу ... ... жерге таралған, әсіресе орта тау ... ... ... ... гранитті қалдықтары – бірігей түзілістер, бұлар өткен
ғасырлардың ерекше геологиялық ерекшеліктерінің бірі. Қорық ... перм және ... ... ... ... тау
жыныстары, сонымен қатар ең жас төрттік дәуір ... ... ... ... ... ... арналары бар
Қара және Ақ уба өзендерінен ... және ... ... ... ... ... қар ... пайда болған ұсақ биік таулы
көл ... бар. Ең ірі ... – Кедр және ... Олар ... ... аймақтары шекарында орналасқан. Ондағы ұсақ жылғалар жоғарыда
батпақ түзеді, оның ... ... ... Қара ... ... « ... » ірі батпағы. Өзендердің ... – қар, ... су ... ... ал қараша мен
наурызда су аз ... ... ... ... ... ... Сібір мен
Орталық Азия таулары, батыс Сібірдің кең ... мен ... ... және ашық теңізінде аулақ орналасқанына ... ауа ... ... ... және ... ... ... Ауаның орташа жылдық температурасы + 1,5 0С. ... ... 130-145 ... мамыр соңынан ... ... ... ауа температурасы
күндізгі + 18-24 0С болатын ... ауа райы ... ... ай ... ... ... ... 16,7 0 С .
Тамыздың бірінші он ... жиі ... ... ... ... ... 57-94 күнге созылады. Қыркүйек соңында ... ... 00 С ... ... ... Қысы ... ... Ең
суық ай қаңтардың температурасы – 12,9 0С. Ең ... ... ... ... тәуіліктік ауытқуы онша жоғары емес :
желтоқсанда ол 3,5 0С – тан, ал ... ... ... Ең ... ... ... ... 1960м биіктікте орналасқан «
Прохладный белок » метеостанция мәліметтері ... ... ... ... ... –шашынның мөлшері 1090 мм, биік тауда жылына ... ... 2000 мм. ... қы с ... жылымақтар сирек ... ... ... кезеңі 220-240 күн, қыркүйек соңы мен ... ... басы басы ... ... ортасына дейін созылады. ... ... ... ( ... артық ) Иванов жотасы ... ... ... ... ... 3-4 ... ... жоғары және
шілдеде т өмен болады. Кейде жел жылдамдығы 15-20 ... ... ... ... орта тау және биік ... тән ... ... түрлері: ақшыл-сұр орман, таулы-орман,
таулы-шалғынды альпі, таулы орманды шалғынды ... ... ... және ... ... бар. ... ... тән өсімдік
бірлестіктерінің алуан түрлілігі белгіленіп отыр: ұсақ жапырақты ...... ... ... және ... шалғындары биік таулы
тундра.
Қорықта ... - ... ... енді ғана ... ... мақсат – қорықтағы барлық биологиялық және ... ... ... ... Қара Уба ... ... фитоценоз бен жануарлардың сирек кездесетін түрлердің
жағдайларына мониторингті бақылау жасау үшін ... ... ... ... ... ... ... – еліміздегі
қорықтар ішіндегі ең жасы. Ол 2004 жылдың 1 ... ... ... № 240 ... Қаулысымен құрылған. Дегенмен
оның құрылу тарихы ұзақ та ... 30 ... ... ... бірегей қалдық флорасын қорғау қажеттігі ... ... 70-ші ... ... ... ... ботаниктер
М.С. Байтенов,В. П. Голоскоков, Н. Х. Кармышева т.б жазған. ... ... ... ... ... » комиссиясының
төрағасы, акдемик Б. А. Быков 1975 жылы ... ... ... ... ... 1982 жылы бірінші рет ... ... ... ... ол ... ... ... мен қалдық
өсімдіктер мен бай ... ... 140000 га ... ... ... қорық құру ... ... ... ... ... ( Ю. Г. Афанасьев, Б. А. Губанов) және ... ( Н. ... Н. В. ... П.М. Мырзақұлов, С. М. ... ) ... үш жыл бойы ( 1981, 1982, 1985). ... ... ... ... ... дамуы » бағдарламасына
сәйкес територияға әр ... ... ... ... ... ... 41,2 гектарға кішірейді. 1998 жылы
ТОО « ... » ... мен ... ... тапсырмасы бойынша қорықтың
техникалық-экономикалық негіздемесін жасады. Негіздеменің қосымшм және
ақтық ... 2002 жылы ... ... ... биоалуатүрлілігін сақтау
жөніндегі Трансшекаралық жоба бойынша Е. И. ... ... ... ... ... ... Созақ ауданының
әкімшілігімен шекараны ... ... ... ... ... ... га ) тек ... Қазақстан облысының Түркісиан ... ... ... үй-жайы Түркістан қаласынан 40 шақырым
жердегі Кентау ауданында орналасқан.
Қорық ... ... ... едәуір биік
жері ( Бессаз тауы ... ... 2167 м ... ... ... ... алып ... шектелген жіңішке сілеим адырларының ... жағы ... ... жергілікті жер бедері-орта тау. Қорықтың ... ... ... тау ... ... ... ... бедерінің айрықша ерекшелігі - өзіндік қатпарлы болуы.
Тау жыныстарының жекелеген қабаттары жиі сығылған, ... ... ... ... ... жерлерінде қабаттардың, көбіне ... ... ... ... ... едәуір күрделі. Девон дәуіріндегі ізбестің сирек,
ал палеозойда таскөмір ... ... ... көп болуы тән.
Таудың төменгі қабатының көп бөлігі мезозойдың бор ... ... тау ... ... дәуірінің ең жас түзілістерінен құралған. Кейде
территорияда кристалдық кварциттердің ( ... ... ... ... ... да ... атылып шыққан жыныстардың ( гранитоидтар мен порфирлер)
шығып жатқаны ... ауа райы – ... ... ... ... ... 8-12 0С арасында ауытқиды. Ең ...... ( ... ... – 50С), ең ыстық
ай – ... ( 25-270С ). Жылы ... ... орташа тәулік температурасы
+50С –тан жоғары болғанда 220 күн, аязсыз кезең – 160-180 күн. ... ... ... мөлшері – 400 мм шамасында, таудың жоғарғы
бөлігінде 500 мм және ... ... 700 мм. ... жыл иаусымы
бойынша бөлгенде ... ... ... мен күзде көп болады. Қорық
тауында мамырдың ортасында жиі қатты найзағай ... ... ... ... ауа райы көбіне ашық және ... ... ... 3-4 ... ... ... онша биік емес – ... Әдетте
ол қарашаның соңында тұрақталады да, ақпанда ериді.
Қорық ... ...... ... ... ... ... аласа тау-орта тау аймағына
жатады. Бұл ... тік ... ... мен ... ... ... алғандағы жаңа зерттеулердің нәтижесі
бойынша Е. И. Рачковская бөлген. Аласа тау ( 1200, кеде 1600 метр ... ... ... ... ал орта тау ... ... алып жатыр. Осы
екі белдеуімен топырақтығы ... ...... ... ... ... далалы белдеуде таулы қоңыр ... ... ... ... Тек Бессаз үстіртінде ғана субальпі түрлі
шөптері бар ... тау ... ... ... ...... ал өзен жағалауы сатыларында жайылма орманды-шалғынды топырақ
үзінді болып кездеседі.
Қорық ... ... ... ... ... ... астында болды (шектен тыс мал жаю, қаскерлік, ағаштар кесу ).
Сондықтан қызметкерлердің ... ...... қорғау, қорғалатын
барлық нысаналарды есепке алу және ... ... ... ... ... бақылаулар ұйымдастыру. Оларды көбіне тиімді қорғау
үшін қорық территориясын кеңейту қажет, ең ... ... ... баурайы есебінен, ... ... ... ... ақбас
құмайдың ұялы тобы бар, сонымен қатар сирек кездесетін қызыл ... ... ... ... ... ... ... аз Орталық Қазақстан,
жиырмасыншы ғасырдың 50-ші ... ... ... ... ... ... тың ... мыңдаған адамдар ... ... ... ... б ... ... ... елді
мекендер салды, өзендер мен ... ... ... ... ... мал санын көбейтті. Бірегей Қазақстан даласының
үлгі боларлық ... ... ... ... ... 1957 жылы ... аңшылық қорықшасы деп жарияланды, бір жылдан кейін ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылды.
Одан кейін онжылдықта қорғалатын территорияның орны мен қорғау тәртібі
бірнеше рет ... 1968 жылы сол ... бар ... ... ... негізінде Қорғалжын қорығы қайта құрылды. Дегенмен қорық
құрамына тек Теңіз өзені мен ... ... екі ... қана ... ал ... далалар қорғкалусыз сыртта қалды. Қазіргі
кезде де осы ... ... ... 1974 жылы бұл ... ... ... ... енгізілді.
Қорғалжын қорығының қазіргі шекарасы шамамен 2600 ... ол ...... ... ең төменгі бөлігінде
орналасқан, мұнда Қазақ шоқылары мен ... ... ... ... ... ... жер бедері тегіс, Теңізден батысқа ... ... ... ... Ойпаттың ең жоғарғы биіктігі теңіз
деңгейінен 304-420 м. Қорық құрамына екі ... көл ... ... ... аққан суларын Нұра өзені құяды. Орталық және ... ... ... ... олар да ... ... тұрады (
маусымға байланысты су деңгейі кәдімгідей ауытқиды ) және көп ... ... ... таяз ... ... пішіні және жаға
сызығы жылдан жылға ... ... ... ауа райы қатаң
континентальды, қысы ... ұзақ және жазы ... ... ... ... 900С-қа жетеді, + 440С ... 490С ... ... Қар ... ... түседі, сол
кезде көлдер қатады, сәуірдің о ртасында ғана ериді.
Қыста ... ... жиі ... ... ұзақ ... желдер тұрады.
көктемнің алғашқы белгілері наурызда білінеді, бірақ көлдер ... ... ... ... ... босайды. Аязсыз
уақыт бес ай ... ...... ... ... далалы және
шөлейтті аймақтар қиылысында орналасқан. ... ... 200-300 мм ... Олар ... ...... ( қар ) және ... ( жаңбыр)
айларында жауады. Мамыр соңында дала кеуіп, жаз ... ... ... ... 42 түрі бар, ... жартысынан көбі –
кеміргіштер. Ең ... ... дала ... ... есептеледі. Бұл
ірі кеміргіш даланы тұтас алып ... ... ... топ немесе бірнеше топ болып тіршілік етеді. Інінің ... ... ... ... ... ... құдды әмірші сияқты
болып алысқа ... ... ... ... жиі ... болады. Оның
терісі бағалы және ... ... ... бар. ... ... су ... өзін ... ... ... доңыз әдеттегідей аң. Ал ... ... ... ... сүйікті жерлері ... ... бұл дала ... ... шөптермен қоректеніп, ал ... ... алыс ... ... ... ... Бірақ ХХ ғасырдың соңында
ақбөкен саны ... ... ал ... ... ... ... ғана ... Жыртқыштардан түлкі саны көп, борсық,
қасқыр, сасық күзендер әдеттегідей. Дала ... ... ... жи і ... болады . Қорық территориясына анда-санда
елік те ... ... бері оның ... ... ... 300 ... еңбек жарияланған. Осында әр жылдарда
жұмыс істеген ... ... « ... ... » еңбегі қазіргі уақытқа дейін ең маңыздысы болып табылады.
Соңғы жылдары қорық ... мен оның ... ... пен ... ... және ... жайлы бірқатар халықаралық жобалар жұмыс ... ... ... ең ... – Қазақстанның су-батпақты ... ... ... Осы ... ... мұнда биологтардың бар мамандарының
бірлескен кешенді зерттеулер жүргізілуде, олар ... ... ... ... ... ... территориясын кеңейтуге
ұсыныс жасады.
8. Марқакөл
қорығы
Марқакөл мемлекеттік табиғи ... 1976 жылы 4 ... ... ... ... ... ... бірегей Марқакөл
көлі мен оны қоршаған ландшафтың ... ... ... Қорықтың
қазіргі көлемі 76048 га, оның ... ... ( ... ) ... көлі су ... алып ... Құрғақ жері екі бөлімге:
оңтүстік-шығыс жағалауы мен ... ... ... ... ... ... мен Күршім жотасының су айрығы ... ... ... 2221 га қорғалатын ... ... ... іске ... үшін көл айдынының шығыс бөлігінен көлемі 1500 га
аймақ ... және ... ... ... ... ... ... географиялық координаты – 460 16` ... ... және ... ... бойлық. Орталық үй ... ... елді ... жері ... ... тауында орналасқан, ол
Оңтүстік Сібірдің ... ... ... шеті ... ...... аудандастыруға сәйкес Алтай таулы
облысының Оңтүстік-Алтай провинциясына жатады.
Марқакөл – ... ең ірі су ... ол ... 1500 м биіктікте әдемі тауаралық шұңқырда орналасқан. Көл
сопақша созылған ... және ... ... ... Оның ... 38 ... ... ең кең жері ... ... ... 106 шақырым, тереңдігі 24-27 м ... ). Көл ... ... ... ...... пен
батыстан, Азутау – оңтүстік пен шығыстан, Сорвенковский – солтүстік-
шығыстан ... ... ... ... деңгейінен биіктігі 2000-3000м.
Ең биік жер Ақсу-Бас ( 3304, 5м ).
Көлдің ... ... ... ... айналымының төрттік
дәуірдегі мұздық кезеңінің бірімен ... Сол ... ... ... ... ... ... жоталар мен ... ... ... олар ... ... ... Осы
мұздықтар ізі Күршім жотасы ұшында жақсы байқалады.
Марқакөлдің ... ... және ... ені 1-2 шақырым көл маңы шалғынды жазықтық болып табылады.
Оңтүстік және ... ... ... ... жіңішке, өйткені
Азотау жотасы көлге дерлік ... ... ... ... төмен түскен сілемдер көл ішіне ... ... ... Жаға ... онша тілімденбеген, ирек, тек кей ... ... ... мүйістер мен шағын шығанақтар бар.
Көл жағалары көбіне лай, батпақты, ұсақ ... ... ... ... домалақ тасты және құмды жерлер кезектесіп ... ... төрт елді ... ... Олар – ... ... ... және жоғарғы Еловка. Мұнда ... ... ... және қорық
кордоны орналасқан.
Марқакөл қорығы құрылғаннан бері отыз ... ... ... ... мен қорғау жөнінде елеулі ... ... ... ... ... ... ... жануарлар
фаунасы есебін алды, жоғары өзекті өсімдіктер ... ... ... ... едәуір жақсы зерттеледі. 140-тан астам ғылыми
еңбектер ... ... оның ... бір ... бар. ... екі кондидаттық жұмыс қорғалды. Көпжылдық қорғау шаралары
нәтижесінде Марқакөл майқабы мен ... ... ... ... ... ... су ... мен басқа жануарлар популяциясы
қалпына келді. Шаруашылық пайдаланатын аймақта өсетін ... ... ... ... ... пен ... сүйсіні түрлеріне
қарағанда, қорық жерінде сирек кездесетін және ... кету ... ... ... ... енді ... ... 2005 жылы қорық
шекарасын кеңейту жөніндегі көптен ... жоба ... ... мен ... ... ... арасындағы Күршім жотасына жақын
баурайы мен Марқакөлдің солтүстік және ... ... ... Жан ... нәтижесінде қорық ормандары өртпен кесуден сақталды, ... көп ... және ашық ... көз ... ал ... ... ең таза және ең ... көлдердің бірі
болып қалады!
9. Наурызым
қорығы
КСРО-ның Бірінші Бесжылдығы жұмысында ... ... ... дала ... ұйымдастыру жоспарын қойылды. Өсімдіктер
жабынын жетік білетін профессор И.И. Спрыгин әдебиет ... ... ... ... 1929 жылы ... ... қызметкерлері жіберілді.
Олар жерді таңдаудың дұрыс екенін мақұлдады.
1931 жылдың 30 ... ... ... Кеңесі
Комиссарының № 826 Қаулысы қабылданды, онда бір ... үш ... ... ... және ... ... ... Қорық алғашында құрамында ... 250000 ... тың дала ... көл ... ... – қайыңды және
қарағайлы ормандарды ( ... ... және ... ... ) ... жылы ... қорығы еліміздегі ... ... ... ... ... ал оның ... Наурызым орман
шаруашылығыц құрылды. Ғылыми ұйымдардың ұсынысымен 1959 жылы Қазақ ... ... « ... ... қорығын қайта қалпына
келтіру » қаулысы ... ... іс ... ... 85000 га төрт ... ... тек 1966 жылы ғана ... ... оның ... көл жүйелері мен орман сілемдері кірді.
Кейінгі жылдары далалы жерлер есебінен ... ... ... ... рет ... ... ... 1976 жылы
қорықтың Терсек бөліміне 2000 га суыр тобы ... ... ... ... жаңа ... мен ... шекарасын жаңадан салып
біту шаралар 1999 жылы мақалалар ... ... ... ... жылы ... ... 2004 жылғы 26 қаңтардағы № 79 ... ... ... ... оның жер ... 103687 гектарға
кеңейді. Қазіргі кезде Наурызым қорығының жалпы көлемі 191381 га.
Қорық жерінің көп ... ... ... ... ... және ... ... физика ... ... Бұл жер ауа райы ... қысқы және
жазғы температурасы қатты қарама- қайшы келеді.
Қаңтардың орташа ... – 17 0С, ең ... – 45,7 ... ... ... + 24,2 0С, ең ... + 41,6 ... ... орташа температурасы +2,4 0С. Наурызым ... ... 131 күн. ... ... мен жер үсті ауа ... ... ... бұлтты күндер аз болып келеді.
Атмосфералық жауын-шашын да ... өте аз. ... қар ... ... ... наурыз соңында ериді.
Жылдың жылы кезеңінде антициклон ... ... ... ... ... циклондар және Атлантикадан ауа массалары
енеді. Дегенмен атлантикалық ылғалды ауа ... ... Орал тауы ... ... жиі Орта Азиядан континентальды
тропикалық ауа ағыны келіп, ... әрі ... ... ауа ... мен жыл бойы ... ... ... ауытқуы аймаққа
тән. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 233 мм, оның ... % жаз ... ... ... жылдық ... ... 70%, ... 38-90, ал ... 100 күнде ол 30% -ға ... Күн ... ... ... ... сағ.
Наурызым қорығы – үнемі зерттеулер жүргізілетін қорықтардың
бірі. Ол бірнеше жылдар бойы ММУ ... мен ... ... ... ... айналды, мұнда орнитология мен экология
саласында жұртшылыққа танымал жұмыстар орындалды. Наурызым ... ... А. Н. ... А. Г. ... А. ... – Бебутов, И. А. Крупеников және т.б. есімдері тығыз байланысты.
Қорықтың бірегей ... ... ... ... қызығушылық
танытуда. 2002 жылы ... ... ... ... Қазақстан далалры мен көлдері » наминациясы ... ... ... және ... мұра ... ... мемлекеттік
табиғи қорығын енгізуді ұсынды. Рамсаар конвенциясы бекітуімен қорық
көлдері ... ... су ... жерлері мәртебесін алады.
Келешекте қорық ядросы ретінде Наурызымды енгізіп, Биосфералық территория
ұйымдастырылуы мүмкін.
10. Үстірт
қорығы
Үстірт ... ... ... 1984 жылы 12 шілдеде
Қазақ СРО Министрлер Кеңесі ... ... ... ол ... облысының оңтүстігінде ералы
ауданында орналасқан. Оның ... 223300 га. Бұл ... бару ... ... ... 150 шақырым қашықтықта орналасқан.
Жаңа - Өзен қаласындағы қорық басқармасынан рұқсат алу ...... су ... табиғи келбеті қайталанбас
ерекше, онда кең көлемді қиыршық тас-тасты шоқы ... ... ... ... 1-3 шақырым жіңішке жолақ, ал сол түстігінде
ені 5-10 ... ... ... ... ...... соры, оның көлемі
50000 га. Оған ... ... ... ... ... ... ... тасты –қиыршық тасты жазықтықтан
үстірт ойпатқа ... ... ... ... әрі ... болып
көрінетін жер бедерінен кенеттен орасан зор тік жар ... ... Егер ... батар алдында ойпатта болсаңыз, онда ... көз ... ... ашылады. Мүлде аппақ Кендірлісор сорының ... ... ... аша ... және күн ... ... ал онда пайда болғаны белгісіз ... қара ... ... ... орналасқан. Мұның бәрі қабырғамен қоршалған, ... ... ... сазды және құмды түзілістерден ... Жел және ... таң ... ... жер ... ... ... ғажап ... ... ... ... ... үлкен шарлар пайда болған. ... ... ең ... қияли реңдер ақ, қызғылт, сары, көгілдір және
басқа ... ... ... ... ... ... ... ұзын ( 70 шақырымдай )
таспа болып бүкіл қорық арқылы созылып ... ал оның ... ... ... тағы 80 ... ... ... сатысының жалпы
биіктігі 200-250 м.
Аймақтың ауа райы жағдайы өте ... ... ... ... бұл өлкені « Қатаң жер » деп сипаттады, ол
дерлік екі ... ... ... Үстіртке алғаш ғылыми
сипаттама берді. Шын ... ауа райы ... ... ... тұщы су ... жоқтың қасы, адамның бұл
аймақта ұзақ болуы ... ... жазы өте ... және ... жекелеген жылдарда температура
+ 400С- қа ... + 600) ... қыс ... жиі – 410С-қа төмендейді. Осы кезеңде қатты жел мен қ ... жиі ... ... кей жылдары қыс қарсыз өтеді. Көктайғақ пен жұт
едәуір жиі. Жауын-шашын аз, ... ... ... ... 120 ... ... қорығы жерінде көптеген басқа да көзге түсер нысаналар
сақталған. Ең ... ... әр ... ... ... ежелгі
омыртқасыздардың қалдықтары ( маллюскалар, ... т.б. ... және ... ... Үстірт маңы мен Қарынжарық құмынан
адамадардың ... ... ... Күнград – ... ... ... жолы ... ескі ... ... ... Бұл
жол Хорезм шахының ежлгі көш ... ... ол ... ... және ... төменгі ағысымен байланыстырып ... жол ... ... ... ... және табиғат қорғау мәселесі
Табиғат байлығын тиімді, дұрыс пайдалану дегеніміз ... оны ... ... ... ... игілігіне
асыру, қалпына келтірілетін түрлерінің қайтадан көбейтілуіне ... ... сөз. ... біз ... ... ... күні ... олар ірі балықтарға айналады, сондай-ақ ... ... ... кезінде – ақ бөкендерді қамқорлыққа ... саны ... ... ... бұл ... ... де ... және дәрі-дәрмектік шикізат – мүйізін көптеп ... ...... ... Ондағы барлық құбылыстар
бір – бірімен тығыз байланысты. Міне осы ... ... ... ... ... өзгерістер
болуы мүмкін. Бірақ, ... ... ... бұл процестерді болжап білу едәуір қиын. Әсіресе, көлемді жерлерді
игеру, су ... ... және тағы ... жұмыстарды
жүзеге асырғанда бұл мәселе күрделілене түседі. ... ... ... Ертіс өзендерінде ірі су құрылыстарының салынуына сәйкес бұл
өзендер ... ... ... көптеген
көлдердің саны едәуір азайды. ... тың ... ... игеруге ... ... ... аң – дала ... ... ... – жылға кеміп келеді. Шөл және шөлейтті аймақты
мал шаруашылығы үшін ... ... онда ... ететін
қарақұйрық, дуадақ, безгелдек, ақ ... ... ... саны
күрт азайып кетті. Әрине, бұл өзгерістер адамның іс - ... ... ... да табиғат құбылыстары
арасындағы өзара қатынастар сырын зерттеу, ... ... ... сақтау мен молайтудың ғылыми негізін жасау –
советтік биология ғылымының алдында тұрған үлкен проблема.
Соңғы ... ... мен ... ... өсуі,
өнеркәсіп пен ауыл ... ... ... село ... өсуі ... ... ортаны
ластанудан қорғау проблемасын алға қойды. Демек, содан келіп ... ... қана ... ... ... ... мен эстетикалық мәнінің де зор екендігі жайлы ұғым туады.
Шынында да, ... ... ... ... ... ... аң ... мен жеміс жидек қана беріп ... ... ... тірі ... ... ... қажетті
оттегінің сарқылмас қоры ... ... ... бізге
тек кемелердің жүзуі мен су электр станцияларын салу үшін ... ... ... олар ... тіршілік
ететін мекені және ішуге пайдаланылатын ауыз судың да алып арнасы.
Бізді ... ... ... әсем ... ... ... жырына, композиторлардың әсем ырғақты әніне арқау болып
келеді. Революцияның жалынды ... ... ... « Мені ... ... » ... орыстың атақты ғалымы В. В. Докучаев « ... ... да ... » деген болатын.
3. Қорытынды
Қорыта келгенде, қорықтар – шарушылыққа пайдаланудан алынған, әр ... ... ... ... ... және ... ... ғылыми мекемелер. Мұнда табиғи ... ... ... ... ... ... ... әдістері, орман және ауыл шаруашылығы
зиянкестерімен күресудің биологиялық әдістер, ... ... ... ... әсер ететін факторлар, сирек аңдар мен өсімдіктерді ... ... ... ... ... ... ресурстарды
сақтаудың жолдары белгіленеді.
Қорық территориясының ... ... ... мен ... да ... көп
жылдар бойы терең ғылыми зерттеуден ... ... ... ... ... ... ... отырып,
табиғат байлықтарын шаруашылыққа пайдаланудың тиімді жолы анықталады.
Қорықтарда ғылыми жұмыстар бүкіл жыл бойы ... ... ... ... ... ... және ... маңызы зор. Қорықтарда « Табиғат
шежіресі » жылма – жыл толықтырылып отырады. Онда ауа ... ... өзен - көл ... ... өзгерістері, өсімдіктердің
гүлдеуі, жыл құстарының ... ... ... қайтуы, қорғауға
алынған хайуанаттардың ... ... ... ... ... ... ... аз - көптігі және басқа ... ... ... ... қорық территориясындағы табиғи процестердің
көп жылғы даму заңдылықтарын анықтауға мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... бұрынғы тамаша қалпында
сақтау, саны азайған ... мен ... ... ... ... ... орман алқабын қорғау, бағалы ... ... су ... мамырлайтын және қыстайтын орындар мен балықтың
уылдырық шашатын өзен - ... ... ... ... ... ... зор ... ... ... да ... ... кету ... ... көптеген хайуанаттар мен
өсімдіктер қорықтарда мұқият ... ... ... ал ... саны ... Мәселен, қорықтарда кавказ пальмасы, барқыт
шөп, лотос сияқты өсімдіктермен қатар қоқиқаз, ақ ... ... ... бұғы, кәмшат, жұпартышқан тәрізді аң-құстар ... ... ... ...... ... қорығының – жұпартышқанды,
Баргузин қорығының – ... ... ... – құланды сақтап
қалумен аттары әлемге әйгілі болды.
Қорықта кейбір ... ... ... оған ... ... Соның нәтижесінде бұл учаскелер ... ... ... еті ... пен ... ... оның мөлшерін арттыратын орынға айналды. Сондай-
ақ, қорықта жан – ... ... ... саны артқан ... ... ... ... жұмысы да жүзеге асырылады. Мәселен,
еліміздегі ... ... 2 ... ... ... ... ... жұпартышқан сияқты аңдар да қорықтан жаңа қонысқа
көшірілді. Қазақстандағы Барсакелмес ... ... ... ... бұл ... ... ... жіберу жоспарланып
отыр.
Бұл айтылғандар ... ... ... ... рөлі зор ... көрсетеді. Сонымен қатар мұнда ... ... ... ... ... ... ... сұлу табиғатын,
оның өсімдіктері мен ... ... ... ... ... ... өз пікірімді қосатын ... ... ... ... ... пайдалану және олардың қайталанбас
сұлулығын сақтаудың ғылыми негізін жасау жөніндегі ... ... ... бұл ... ... ... қорғап, оларды халық
шаруашылығына тиімді пайдалану үшін зор ... бар. Бұл ... ... да ... ... ... табиғаттты халық үшін, бүгінгі және болашақ ... ... ...... ... ... ... етіп келген және
мәңгілік мекен ете ... ... ... ... жер ... – халқымыздың
ұлттық мақтанышы!
4. Пайдаланған әдебиеттер:
Қазақстанның қорықтары мен ұлттық бақтары « Алматыкітап » 2006, Құрастырушы
А.А. Иващенко;
Қазақстан қызыл ... ... ... ... және ... қорықтары
авторы биология ғылымдарының докторы, профессор А.Ф. Кошварь Алматы, ААҚ «
Алматыкітап » 2004, 8-12 беттерінен;
Қазақстан қорықтары « ... » 1996;

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Барсакелмес қорығы туралы10 бет
Қазақстан аумағындағы қорықтар57 бет
Қазақстанның табиғи қорықтары32 бет
Қазақстан Республикасының қорықтары және олардың туризмдегі рөлі (Қорғалжын қорығы мысалында)64 бет
Қазақстанның алтын қоры картасын құрастыру20 бет
Қазақстанның қызыл кітабына енгізілген жануарлар мен қорықтар тізімі11 бет
Delphi және мәліметтер қоры100 бет
Delphi және мәліметтер қоры сервері. мәліметтерге ado арқылы қатынау26 бет
Delphi ортасында «Кітапхана» ақпараттық жүйесін құру23 бет
Delphi программалау ортасында Қазақстан туралы мәліметтер қорын даярлау 51 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь