Менеджмент ғылымын қалыптастыру және дамыту

Мазмұны.

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2

1.Тарау. Менеджмент ғылымын қалыптастыру және дамыту ... ... ... ... ..

1.1.Қазақстанда менеджмент теориясы мен тәжірибесінің даму тарихы.

1.2.Менеджменттің мәні, әдістері және қызметтері ... ... ... ... ... ... ... ... ...

1.3.Әлемнің дамыған елдерінде менеджмент ғылымының ерекшеліктері.

2.Тарау. Кәсіпорындарда менеджментті тиімді ұйымдастыру ... ... ... ... ...

2.1. Тауарларды өндіру мен қызметтерді басқаруды ұйымдастыру ... ... ... .

2.2. Кәсіпорынның қызметкерлерін басқару ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

2.3. Кәсіпорынның өндірістік қызметін ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Кіріспе.
Экономиканың нарықтық қатынастарға көшуіне байланысты жаңа типті басқару кадрлары дайындау және олардың жаңаша ойлау қабілеттерін қалыптастыру қажеттілігі туындайды. Осы тұрғыдан алғанда, кадрларды кәсіби тұрғыдан, әсіресе, менеджмент саласына лайықты дайындау мемлекеттің ұзақ мерзімді экономикалық саясатының құрамдас бөлшегі болуы тиіс. Нарық жағдайында түбегейлі өзгерістерге ұшырайтын кәсіпорындар мен фирмалар деңгейінде бұл проблема үлкен мәнге ие болады. Өткір бәсекелестік жағдайындағы кәсіпорынның өміршеңдігін қамтамасыз ету үшін фирманы “дәстүрлі түрде” емес, жаңаша басқарып үйрену қажет. Ең алдымен, адамдарды жаңаша басқара білу керек. Бұның өзі нарықтың конъюнктураны алдын-ала болжап бағалай білетін, дер кезінде стандартты емес басқару шешімдерін қабылдап, оларды іс жүзіне асыратын ұжымда алатын жаңа типті басшы –менеджерлерді дайындауды талап етеді.
Диплом жұмысының мақсаты -өндірістің экономикалық тиімділігін арттыру, прогресшіл техника мен технологияны енгізу, түрлі ресурстарды ұтымды пайдалану есебінен түсімді арттыру және т.б
Қазіргі менеджментке қатысты көтеріліп отырған мәселелер ауқымы алуан түрлілігімен және көп қырлылығымен ерекшеленеді. Алайда осы уақытқа дейін Қазақстан экономикасының ерекшелігін ескеретін менеджмент әдісі бізде толық зерттелмей келеді. Сондықтан осы бағыттағы ізденістерді экономиканың нарықтық қатынастарға көшу кезеңінен бері қарай бірнеше жыл бойы жүргізіп келеміз. [9,3-бет]
Қазақстан баспаларынан шыққан менеджмент жағдайындағы әдебиеттер туралы атап өтпеу орынсыз болар еді. Олар –Ахметов К.Ғ., Ә.Ә. Әбдірешев, Бердалиев К.Б., Жұмаев Ж.Ж., Кәренов Р,С., Мамыров Н.К., Өмірзақов С.Ы., Ювица Н.В. және т.б. Бұл ғалымдардардың әрқайсысы қазіргі менеджменттің жекелеген аспектілерін зерттеді.
Диплом жұмысының бірінші бөлімде менеджмент, оның мән - мазмұны туралы негізгі түсініктер, менеджмент жүйесінің қағидалары, сондай-ақ бұл ғылымның қалыптасу процестері мен менеджментке дамыған елдердегі қазіргі көзқарастар, онда менеджменттің мақсаты, оны жоспарлаудың, ұйымдастырудың, бақылаудың негізгі қызметтері қарастырылады. сондай-ақ басқару шешімдерін әзірлеу технологиясы, оны қабылдау және жүзеге асыру тәсілдері қарастырылған.
Екінші бөлім Кәсіпорындарда менеджментті тиімді ұйымдас-тыру,тауарларды өндіру мен қызметтерді басқаруды ұйымдастыру,кәсіпорынның қызметкерлерін басқару және кәсіпорынның өндірістік қызметін ұйымдастыру.қызметкерлерді басқару бөлімде еңбек әрекетіне байланысты мотивация, топқа, сондай-ақ жеке адамдарға басшылық ету сипаты, өзара қарым-қатынас пен дау –жанжал проблемаларын, сондай-ақ басшылық стилін, еңбекті басқарудың мәдениеті мен этикасын қарастыру секілді түйінді мәселелер қамтылған. Бұл бөлімде менеджменті ақпарат және техника құралдарымен қамтамасыз ету шарттары да қарастырылған.
Диплом жұмысы барысында келтірілген текстер, кестелер, графиктер ұйым өміріндегі әр түрлі құбылыстарды, шешім қабылдау логикасын, еңбек мотивациясын, топты және жеке адамдарды басқаруды яғни оларға басшылық жүргізуді және т.б. дұрыс түсінуге, ұғынуға мүмкіндік береді деп ойлаймын..
Диплом жұмысының маңыздылығы әлемдік және отандық ғылымның қазіргі және бұрынғы жетістіктері, қазіргі заманғы ғалымдардың менеджмент саласындағы теориялық еңбектері, менеджмент саласындағы Қазақстандық кәсіпорындардың отандық жұмыс тәжірибелерін ескерген, соның ішінде Ресей мен Қазақстан ғалымдарының еңбектері негізге алынған.
Мен, менеджментті қолда бар ресурстарды ұтымды қолдану арқылы ұйымның мақсаттарын қалыптастырып, оған қол жеткізуді қамтамасыз етуге бағытталған білімдер мен кәсіби қызметтің саласы деп қарастырған ғалымдардың көзқарасын қолдаймыз.
Тіпті, білікті басқару саласының өзінде де менеджмент ұғымы түрліше түсіндіріледі. Менеджмент теориясын алғашқы жасаушылардің бірі Ф.Тейлордың пірінше, менеджмент-ережелер мен принциптерге негізделген шынайы ғылым деп есептеледі. [9,6-бет]
Менеджменттің міндетіне, басшылық етуіне жаңа нарықтарды игеруіне жұртышылықтың мұқтажын қанағаттандыру жатады. Егер кәсіпорын нашар әрі тиімсіз жұмыс істесе, онда оның жаңа қожайыны жұмысшыларды емес, басшыларын ауыстырады. Сонымен, менеджмент дегеніміз ұжым жұмысын ұйымдастыру кәсіпорын жұмысын ұйымдастыруында қызметкерлер мұқтажын барынша толық қанағаттандырады олардың жұмысын жандандыруды әрі тиімділігін арттыруды көздеу қажет.
Пайдаланылған әдебиеттер.

1. Кєсіпорын экономикасы жєне кєсіпкерлік . А. ‡мбеталиев. Ѓ. Керімбек.Алматы “Бастау”2002
2. Кєсіпорын экономикасы . А. Ќ. Мейірбеков. Ќ. Є. Єлімбеков.
” Алматы”2004ж.
3. ЌР Азаматтыќ кодексі. – Алматы,1994.
4. Менеджмент. А.Б. Рахымбаев. Б.О. Сабатаева. А.Қ. Белгібеав. Алматы 2006ж.
5. Агробизнесті ұйымдастыру. С.Әбділдин. Алматы 2000 ж.
6. Қалдыбеков О., Теміров. Нарықтық экономикалық анықтамалығы – Алматы: “ Бастау” 1993ж.
7. Салыќ жєне бюджетке тµленетін басќа да міндетті тµлемдер туралы
(салыќ кодексі).- Алматы: Жеті жарѓы, 2001.
8. Менеджмент. К. Бердалиев. Алматы 2005ж.
9. Менеджмент негіздері. Ахметов К.Ғ. Сағындықов Е.Н. Байжомартов Ү.С. Жүнісов Б.А. Жұмаев Ж.Ж.
10. Бовыкин В. Новый менеджмент. Упровление предприятиями. – М: “экономика”
11. ЌРЗ “Инвестициялар туралы”, Егемен Ќазаќстан,2003,11 ќањтар.
12. ЌРЗ “Инновациялыќќызмет туралы”, Егемен Ќазаќстан,2002, 9 шілде.
13. ЌР Мемлекеттік сатып алу туралы зањы ,Зањ газеті , 1997. 5 ќараша.
14. ЌРЗ “Акционерлік ќоѓамдар туралы”, Егемен Ќазаќстан ,1998, 23 шілде.
15. ЌРЗ “Ќазаќстан Республикасыдаѓы ењбек туралы” зањы 2002 ж. 1 ќањтар Алматы: Юрист, 2002.
16. Грузинов В. П Экономика предприятия. – М: Банки ибиржи, ЮНИТИ-1998. 54.
17. Зайцев Н.Л. Экономика промышленного предприятия. –М: ИНФРА- М-1999
18. Экономика предприятия : Учебник для вузов Под ред. Проф.. О.И. Волкова, В.К . Скляренко . –М: ИНФРА- М.-2000
19. Экономика предприятия : Учебник Ф. К. Беа, Э. Дихала, М. Швайтцера. – М: ИНФРА- М- 1999
20. С. Раќымжан±лы . Экономика, ќаржы – несие, салыќ- кеден , саќтандыру, биржа жєне кєсіпкерлік атауларыныњ орысша- ќазаќша сµздігі. Алматы, 1999.
        
        Мазмұны.
Кіріспе.....................................................................
........................................2
1-Тарау. Менеджмент ғылымын қалыптастыру және дамыту..................
1.1.Қазақстанда менеджмент теориясы мен тәжірибесінің даму тарихы.
1.2.Менеджменттің ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері.
2.Тарау. Кәсіпорындарда менеджментті тиімді ұйымдастыру...................
2.1. Тауарларды өндіру мен қызметтерді басқаруды ұйымдастыру.............
2.2. ... ... ... өндірістік ... ... ... ... ... жаңа ... ... дайындау және олардың жаңаша ойлау қабілеттерін
қалыптастыру қажеттілігі ... Осы ... ... ... ... ... менеджмент саласына лайықты дайындау мемлекеттің ұзақ
мерзімді экономикалық саясатының құрамдас бөлшегі болуы ... ... ... ... ... ... мен фирмалар
деңгейінде бұл проблема үлкен мәнге ие ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін фирманы
“дәстүрлі түрде” емес, жаңаша басқарып үйрену қажет. Ең ... ... ... білу ... ... өзі ... конъюнктураны алдын-ала
болжап бағалай білетін, дер кезінде ... емес ... ... оларды іс жүзіне асыратын ұжымда алатын жаңа ... ... ... талап етеді.
Диплом жұмысының мақсаты -өндірістің экономикалық тиімділігін арттыру,
прогресшіл техника мен ... ... ... ... ... ... ... арттыру және т.б
Қазіргі менеджментке қатысты көтеріліп отырған мәселелер ауқымы алуан
түрлілігімен және көп ... ... ... осы ... ... ... ... ескеретін менеджмент әдісі бізде толық
зерттелмей келеді. Сондықтан осы бағыттағы ізденістерді ... ... көшу ... бері қарай бірнеше жыл бойы жүргізіп
келеміз. [9,3-бет]
Қазақстан баспаларынан шыққан ... ... ... атап ... орынсыз болар еді. Олар –Ахметов К.Ғ., Ә.Ә. Әбдірешев,
Бердалиев К.Б., Жұмаев Ж.Ж., Кәренов Р,С., Мамыров Н.К., ... ... Н.В. және т.б. Бұл ... ... қазіргі менеджменттің
жекелеген аспектілерін зерттеді.
Диплом жұмысының бірінші бөлімде менеджмент, оның мән - мазмұны туралы
негізгі түсініктер, ... ... ... сондай-ақ бұл ғылымның
қалыптасу процестері мен менеджментке ... ... ... онда ... ... оны ... ... негізгі қызметтері қарастырылады. сондай-ақ басқару ... ... оны ... және ... ... ... бөлім Кәсіпорындарда менеджментті ... ... ... мен қызметтерді басқаруды ұйымдастыру,кәсіпорынның
қызметкерлерін басқару және ... ... ... ... бөлімде еңбек әрекетіне байланысты
мотивация, топқа, сондай-ақ жеке адамдарға басшылық ету сипаты, ... ... пен дау ... ... ... ... ... еңбекті
басқарудың мәдениеті мен этикасын қарастыру ... ... ... Бұл бөлімде менеджменті ақпарат және техника құралдарымен
қамтамасыз ету шарттары да ... ... ... ... ... ... ... ұйым
өміріндегі әр түрлі құбылыстарды, шешім қабылдау ... ... ... және жеке ... ... яғни ... ... және т.б. дұрыс түсінуге, ұғынуға мүмкіндік береді деп ... ... ... ... және ... ғылымның қазіргі
және бұрынғы жетістіктері, қазіргі ... ... ... ... ... ... ... Қазақстандық
кәсіпорындардың отандық жұмыс тәжірибелерін ескерген, соның ішінде Ресей
мен Қазақстан ғалымдарының еңбектері негізге алынған.
Мен, ... ... бар ... ... ... ... ... қалыптастырып, оған қол жеткізуді қамтамасыз етуге бағытталған
білімдер мен кәсіби қызметтің саласы деп қарастырған ғалымдардың көзқарасын
қолдаймыз.
Тіпті, білікті ... ... ... де ... ... түрліше
түсіндіріледі. Менеджмент теориясын алғашқы жасаушылардің бірі Ф.Тейлордың
пірінше, менеджмент-ережелер мен принциптерге негізделген шынайы ғылым деп
есептеледі. ... ... ... ... жаңа нарықтарды игеруіне
жұртышылықтың мұқтажын қанағаттандыру ... Егер ... ... ... ... істесе, онда оның жаңа қожайыны жұмысшыларды емес, басшыларын
ауыстырады. Сонымен, менеджмент ... ұжым ... ... жұмысын ұйымдастыруында қызметкерлер мұқтажын ... ... ... ... ... әрі тиімділігін арттыруды
көздеу қажет.
І-Бөлім. Менеджмент ғылымын қалыптастыру және дамыту.
1. Қазақстанда менеджмент теориясы мен тәжірибесінің даму тарихы.
Менеджмент ... ... ХІХ ... аяғы мен ХХ ... ... ... өзінің дамуында бірнеше кезеңі басынан кешірді. Экономикалық
әдебиеттерде басқару ойының ... ... ... деген ағыммен
байланысты екені айтылады.
Алғаш рет ғылыми ... ... ... ... америка
инженері Фредерек Тейлор (1856-1915). Ол өндірісті ... ... ... ... ... ... Кезінде ғажайып жаңалық болған бұл
құбылысты ол кейін өзінің ... ... ... жан-жақты дәлелдеді.
Ф.Тейлор кәсіпорынды басқару ісін өнер ретінде қарастыра келіп менеджер
“нені ... дәл ... және соны ... әлі ең ... ... ... ... зерттеу нысаны етті. Ф.Тейлор басқару ісін тек ... ... ... Оның теориясын Гаррингтон Эмерсон
(1853-1931), Генри Форд (1863-1947), Френк ... ... ... ... т.б. ... ... еңбектерінде одан әрі дамытты.
[9.7-бет]
Классик ... ... ... ... Анри ... Линдал
Урвик , Джеймс Муни, А.К. Райли басқарудың әмбебап ... ... ... ... ... француз ғалымы Анри Файоль
(1841-1925) практикалық тәжірибебені жинақтау негізінде мынадай қортындыға
келді: ... ... ... ... ... ... бір мақсатта жетелеу”. Ол сондай-ақ, мемлекеттік басқару ісін ... ... ... ... ... ... алғаш рет ой
жүгіртті.
Бихевиористік (мінез-құлық) мектебі ХХ ғасырдың 20-шы жылдардың аяғы
мен 50-шы жылдардың басында ... ... ... Бұл бағыт психология мен
социология ... ... ... ... ... Бұл ... ... бірі американ экономисі – ... Мейо ... Осы ілім ... емес ... ... ... ... өсіруді ынталандырудың жаңа ... ... ... ... айналысуын, өндіріс салалары мен ... ... ... ... тәсілдерді қолданды.
Американдық зерттеушілер де Мери ... ... (1868 – 1993), ... ... бихевиористік (мінез-құлық) мектептің өкілдері болып
табылады.
Басқарушылық ойдың жаңа даму дәуірі (1950-1960) қазіргі ... ... ... ... мен ... қолдану арқылы шешумен
байланысты. Сөйтіп “басқару ғылыми немесе ... ... ... өмірге
келді. Бұл мектептің ... ... ... ... ... Марч, Герберт Саймон, Райт Джей Форрестер, Х.Райфа.
ХХ ғасырдың 60-шы жылдарында ... жаңа ... ... ... ... деп аталды. Әр түрлі жағдайды қарастырудың басты
ерекшелігі әрбір ұйымдық-басқарушылық мәселені ... ... ... ... ... етеді. Өзінің зерттеуінің негізіне бұл
мектеп кәсіпорын, ұйымның жұмыстарын қарастыруын, олардың белгілі ... ... ... ... Осы кәсіпорынның қызмет жасауына қандай
ішкі және ... ... ... бар және осы ... ... шешімнің біреуі қабылданып, қалыптасқан мәселенің бір ғана шешімі
алынады.
Басқару ... ... ... ... ... ... ... өсуі, тауар мен қызмет көрсету нарығының өсуі,
бірінші дүниежүзілік соғыс, 1929-1933 жылғы дағдарыс және ... ... ... ... ... болуы кәсіподақтың өсуі
әсерімен түсіндіріледі, ... ... ... сұраным екінші дүние
жүзілік соғыстың нәтижесінде қалыптасқан жағдайымен байланысты.
“Басқару ... ... ... ... концерн, концерн-
конгломераттар көлемі өсуі ... ... ... ... ... ... мектебінің пайда болуы экономика мүмкіндіктерінің
ұлғаюы әсерімен, елдер арасындағы ... ... ... өнімнің өмірге келуі, азаматтық құқық күресінің өсуі, жоғарғы
біліктілікті талап ететін мамандықтардың өсуімен байланыстырылады.
Басқарушылық ойлар жетістігін қолдану ... ... ... моделінің өзіндің ұлттық ерекшелігі пайда болды. Қазіргі кезде
басқарудың –американдық, жапондық, арабтық және ... ... ... ... басқару ойлары тарихының тамырлары ғасырлар ... ... ... ... бойы ... ойы ... жетілдірілді.
Менеджментке деген қажеттілік адамның және оның біріккен қызметінің пайда
болуына байланысты ... ... ... жөнінде біздің еліміздің
дамуының әрқилы кезеңіндегі әртүрлі міндеттер өткенімізге үлкен әсер етті
және ... күні де ... ... ... қалыптасуы мен дамуына
ықпалын тигізуде.
Х-ХІІ ғасырларда басқару саласындағы алғашқы ойшылардың бірі ... ... ... Ол ... мен ... ... құбылыстарға
қарай отырып, мемлекеттің, ... ... мен ... болжамдаған әміршілердің жалған көріпкелдігін ғылыми ... Оның ... ... ... ... ... және басшыға
талап қою туралы идеялары ерекше қызығушылық тудырып отыр. Қазіргі кезде
Қазақстан ғалымдары Әл-Фарабидың ... ... ... ... ... ... ... қазба жұмыстарын жүргізуде.
Тауке хан (1680-1715) әмірлік құрған ... ... ... және рухани қайраткерлер Төле би (1663-1756), Қазыбек би ... және ... би ... ... “Жеті жарғы” деп аталатын заң
жинақтарында олар мемлекетті басқару жөніндегі өз ... ... орта ... ... ... ... принциптер мен құқық
нормалары бекітілген. “Жеті ... - бұл ... ... ... ... ... ... құжат яғни қазақстардың заңдар
мен қарапайым құқық нормаларының алғашқы жазба жинағы болып табылады. “Жеті
жарғыға” сәйкес ... ... ... ... ... ... халықтық жиналыс-құрылтай арқылы сұлтандардың және ру басшыларының
қатысуымен жүзеге ... ... ... ... ... және ... құрушы
Әбілхайыр хан (1693-1748) болды. Ол жеке хандық құрып, Қазақстанның далалық
аудандарының ... ... ... жыл бойы ... ... ... ... Әбілхайыр хандығы орталықтанған мемлекет болған жоқ,
ол бірнеше этнотерриториялық және этносаяси ... ... ... ... ... ... ... пен мемлекеттік басқару
жүйесінің дамуында Қазақстанның территориялық иеліктерін ... ... ... ... ... хан ... ... атқарды. Өзінің онжылдық басқару кезеңінде ол ... ... ... ... ... ... ... мемлекет қайраткерлерінің арасында
ғалым-ағартушы Ш.Уәлиханов (1835-1865) маңызды орын ... Ол ... мен ... ... ... ... ... бірге патшаның отаршылдық саясатын айыптап, олардың
қоғамдық-мәдени артта қалуын орыс мәдениетінен сусындау жолында жеңу ... ... ... пен егін ... ... Ш.Уәлиханов ағарту ісі мен жеке реформалардың ролін асыра
бағалай отырып, ... ... ... ... көшпенді ауылдар
өмірінің қайта құрылуына ықпал етуі ... деп ... ... ... жөнінде ұсынған демократиялық идеяларын қазақтың басқа
ағартушы-демократтары Ы.Алтынсарин (1841-1889) мен А.Құнанбаев (1845-1904)
әрі қарай дамытты. [9,13,-бет.]
ХХ ғасыр ... ... ... ... зиялылары өкілдерінің
шоғырымен ерекшеленеді. Олар: Ә. Жангелдин, ... ... Л. ... ... ... С. ... ... Ғ. Тоқжанов, О. Жандосов, Т.Жүргенов, С.Сейфуллин, Б.Майлин, І.
Жансүгіров және т.б. Торғай облысында - Ә. ... ... ... –М. ... ... ... ... уақытша
үкіметтің комиссарлары болып тағайындалды. Бірақ олар ... ... ... ... табылғандықтан жергілікті қазақ тұрғындарының
мәселелерін толық шеше алмады.
Қазіргі заманғы менеджменттің қалыптасу тарихы мен дамуын ХХ ... ... ... қарауға болады. Алғашқы қазақ инженер-менеджері,
өндірісті ұйымдастырушысы Қ.И. Сәтпаев (1889-1964) ... Ол ... ... ... мен адамдардың еңбекке деген мотивация
мәселелерін, жұмысшылардың, ... ... және ... ... тау-кен байыту комбинаттарындағы еңбек ... ... ... Оның ... ... тән ең ... ... зерттелінетін нақтылы материалдарды терең ғылыми жүйелеу мен жалпылау
болатын. Бұл жерде нағыз білгірдің әдеттен тыс басқару ойы ... ... ... ... ... ... ғалым,
қоғамдық және мемлекеттік қайраткер Д.А. Қонаев (1912-1993) ерен ... Ол ... ... астам уақыт бойы республиканы басқарды, оның ішінде
ширек ғасырдан астам елдің бірінші басшысы ... Д.А. ... ... ... кезеңде республика бұрынғы КСРО- ның ірі агро-
өнеркәсіптік ... ... ... ... ... ... негізгі базасы орналасты, ауқымды жылу-энергетикалық кешен
әрекет етті, мұнай өндірудің үлкен потенциалы ... ... 90-шы ... Қазақстан экономикасындағы басқару
ситуациясы айтарлықтай ... ... жүйе ... ... ... ... ... нәтижесінде кәсіпорындар шаруашылық
дербестік пен ... ... шығу ... алды. Қазақстанда
мемлекеттік кадр саясатын жетілдіру курсы ... ... Ел ... 2004 жылы 19 ... Қазақстан халқына Жолдауында былайша
айтылған: “Мемлекет жаңа жұмыс орындарын ... ... өз ... көрсетуге жағдай жасайды, халықтың табысының өсуіне
қамқорлық өсуіне қамқорлық көрсетеді”.
Қазақстанның ... ... ... ену қарсаңында біз
басқару шешімдері салаларындағы да ... ... ... тұрмыз.
Президент мемлекеттік қызметкерлерге мына принциптерді басшылыққа алу қажет
деп есептейді.
а) халық берген биліктің қызығына түспей, оған иелік ете білу ... өзін үшін ... ... өзің ... ... қоғамның игілігі
туралы ойлау қажет;
б) “мемлекеттік қызметкер қалай тұрып жатырсың?” деген сұрақтан
қорықпай өмір ... ... ... ... ... етіп басқару керек.
г) лауазымға істі кәсіби түрде жүргізе алатындарды ұсыну керек.
Қазіргі жағдайда біздің еліміздің тұрақты ... ... ... экономикасында қазіргі менеджментті қолдану жөнінде ... ... ... ... ... ... ... біздің
ХХ ғасырдың 30-шы жылдары сезілді. Қазақстанның жоғары оқу орындарында
менеджмент 1992 жылдан яғни ... ... көшу ... ... Мемлекетте дүние жүзілік білім стандарттарына жауап беретін
менеджмент саласы бойынша мамандар дайындау жөнінде жұмыс басталды. ... ... мен ... ... дайындау мемлекеттің ... ... ... болып табылады.
Қазақстанда менеджмент пәні бойынша алғашқы қазақша оқулық профессор
К.ғ. Ахметовтың “Менеджмент негіздері” (1993ж) кітабы ... ... ... ол ... менеджмент мектебінің негізін
қалаушылардың бірі болып табылады. Біздің ... ... ... ... ... экономикасын басқару негіздері”
(2001ж) жұмыстарының авторы К.Б. Бердалиевті де ... ... ... ол ... ... басқару ерекшеліктерін
мазмұндады.
Қазақстанда кадр менеджментінің мәселелерін алғаш рет ... ... Р.С ... Одан ... ... ... (1996ж),
“Инновациялық менеджмент” (1997ж) атты еңбектерінде нарықтық ... ... ... ... отандық тәжірибесін қорытты және
біздің еліміздің кәсіпорындарында позитивті шетел ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар тұрғысынан
өндірістік менеджменттің ... ... Ә.Ә. ... өндірістік менеджменті” (2001ж) кітабында келтірілген. Оның
еңбегінде стратегияны, жоспарлауды, еңбекті басқаруды дамытудың әдістемелік
ұсыныстары көрсетілген. ... ... ... ... ... айтарлықтай өсті. Қаржы менеджментінің мәселелері де ... ... де ... ... қазақстандық менеджменттің теориялық сонымен қатар қолданбалы
аспектілері зерттелініп жатыр және әрі ... ... ... ... ... білу менеджердің кәсіби білімі мен басқару ойының
дағдыларын қалыптастыруда үлкен роль атқарады.
Менеджменттің ғылым ... ... ... ... және ... ... нарықтық қатынастарға өтуіне байланысты
біздің сөздік қорымызға “менеджер”, “менеджмент” ұғымдары тез ... ... ... дәл ... болсақ, онда “басқа біреу арқылы
өз мақсатына жету” болып ... ... ... ... ... ... әрқашанда дәл бере бермейді. Күнделікті тұрмыста менеджмент сөзі
белгілі бір ұйымдағы барлық ... ... ... етумен
шұғылданып, өз мақсатына жетуді білдіреді.
“Менеджмент” ағылшын сөзі, оның түп төркіні гректің ... ... ... ... ... ... ... кезде мал бағу саласында, дәлірек
айтқанда, ат тізгінін ұстау, меңгеру шеберлігін білдірген. Кейіннен ... адам ... ... ... ... ... ... ғылыми, практикалық мәнін білдіретін болды.
Ағылшын тіліндегі Оксфордт сөздігінде бұл ұғымға мынадай түсінік
беріледі:
а) адамдармен қарым-қатынас ... ... ... ... және ... ... шеберліктің ерекше түрі және әкімшілік дағды;
в) басқару органы, әкімшілік ... ... ... ... ... ... ... төмендегі анықтама берілген.
“Менеджмент –бұл ұйым мақсаттарына жету үшін адамның материалдық және
қаржылық ресурстарды ұтымдылау пайдалану процесі”
Профессор И.Н. ... ... ... жағдайындағы фирманың кез-
келген шаруашылық қызметінде белгілі бір ... ... және ... ... ... және менеджменттің экономикалық механизмінің
принциптерін, қызметтерін және әдістерін пайдалана ... қол ... ... ... ... түрі деп ... ... ғалымы Н.И. Кабушкиннің ойынша менеджмент-бұл адамның
еңбегін, ... ... және ... ... ... жеңе ... ... жете білу туралы ғылым мен өнер.
Ф.М.Русинов пен М.Л. Разу менеджментті ұйымның шаруашылық өміріндегі
ұтымды нәтижелерге, ... ... ... ... ... ... ... пайдалану және экономикалық ынталандырудың
алуан түрлі принциптерін, қызметтерін, әдістерін ... ... ... бағытталған кәсіби қызметтің ерекше түрі түсіндіреді.
Э.А. Уткин “Курс ... ... ... былайша
түсіндіреді: Менеджмент –бұл нарық жағдайындағы ... ... ... жету үшін ... әлеуметтік-экономикалық
механизмінің түрлі принуиптері мен қызметтерін ерекше түрі.
А.А. ... ... ... неғұрлым қысқаша сипаттамасын
қолданылады. Оның пікірінше, менеджмент –бұл әрі өнер, әрі ғылым.
Менеджмент ... ... ... меңгеру және ұйымдастыру,
өндірістің ... ... және ... ... ... ... ... принциптерінің, әдістерінің, құралдарының және
нысандарының және нысандарының жиынтығы. Мұндай ... ... ... еткен ғалымдар тобы “Основы менеджмента” деген кітапта береді.
Менеджмент саласындағы ... ... В.Р. ... және ... деген
түсініктерді ажыратпайды. Менеджмент (мекеме, коммерциялық немесе
коммерциялық емес ... мен ... ... ... жетекшілік
жасамау.
Біздің ойымызша, бір анықтама екінші бір анықтаманы дамытады, өйткені
олардың бәрінен тән ортақ ... - ... ... ... ... әдістерінің, құралдарының және ... ... ... ... мен ... ... менеджмент анықтамасының
интерпетанциясына тоқталмай-ақ, менеджменттің басқару еңбегінің сипаты мен
анықтама бермеген О.С. Виханский мен А.И. наумов ... ... [9,317 ... ... және ... ... ... қолда бар ресурстарды ұтымды қолдану арқылы ұйымның
мақсаттарын қалыптастырып, оған қол жеткізуді ... ... ... мен ... ... ... деп қарастырған ғалымдардың көзқарасын
қолдаймыз.
Тіпті, білікті басқару ... ... де ... ... түрліше
түсіндіріледі. Менеджмент теориясын алғашқы жасаушылардің бірі ... ... мен ... негізделген шынайы ғылым деп
есептеледі.
П. Друкердің түсіндіруінше, жоғарыда аталған элементтері бола тұрса
да, менеджмент ғылым немесе ... гөрі ... ... Ол ... кең мағынада түсінік беруге қарсы ... оны ... ... ... ... ... мен ... түрлі экономикалық
қызмет көрсетуге жатқызады.
Менеджмент ұғымына Э.Петерсон мен ... ... ... берді.
Бұлар бастығы іскерлік әлемге “Бизнес пен менеджментті ... ... ... аламыз”. Олар былай деп ... Кең ... ... ... менеджмент дегеніміз адамдарға тән
үрдістерде топты ... ... ... ... немесе тәсіл.
Мұндай топтың мысалына, үкіметті алуан ... ... және ... ... ... ... топ болмасын, оның өзінің ... ... ... Осы ... алғанда менеджментті тәсілдер жиынтығы
ретінде қарастыруға болады әрі сол ... ... бір ... ... мен ... белгіленеді және айқындалады.
Басқарудың осындай жалпы қағидасы адамдар тобының алуан түріне түрліше
қолданылғанымен, оның түпкі негізгі мағынасы сол ... ... ... белгілі бір әлеуметтік топтарға сәйкес келетін менеджменттің негізгі
алты түрі ... ... ... ... ... ... қызметіне қолданылғанымен,
Петорсонмен Плоуменнің пікірінше оның қызметі барлық жағынан ... ... ... ... ... ... менеджмент. Көп мемлекеттік мекемелерді ұйымдастыру
және сондағы қызмекткерлерге билік жүргізуді жүзеге ... ... ... Мемлекеттік менеджменттің ерекше түрі. Қарулы
күштерді ұйымдастыру және оларға жетекшілік ету.
4. Құрама ... ... ... клубтық менеджмент.
Мемлекеттік мекемелер секілді мұнда ... ... іс ... ... ... ету ... ... – менеджмент. Үкіметтіктен және мемлекеттіктен өзгеше
келетін менеджменттің ерекше түрі.
6. Мемлекеттік меншіктегі менеджмент. ...... ... Жеке меншік іскерлік кәсіпорын қызметімен қоса, мұнда менеджмент
сипатына ... және ... ... ой ... ... мен ... ... атап көрсетеді: Менеджменттегі мұндай
өзгешіліктерін көп ... ... ... бола тұрсада, бұлардың
барлығы адамның мінез құлқы туралы ... ... ... ... ... жеке ... ... психологиялық
қарым-қатынасқа тәуелді етеді де, бұлар материалдық жағдайларға тәуелсіз
ретінде қарастырылады, өйткені соңғы айтылғанның алуан ... шек ... ... ... ... ... ... бұл
жөніндегі тұжырымдары көп жағдайға қарап ғылымды (басқару ... ілім ... ... ... ... В.В. ... ... бойынша:
“Менеджмент-бұл өнім, технология, өндірісті ұйымдастыру, басқару еңбегі,
әлеуметтік қатынас саласында ... ... ... ... фирмаларды, компанияларды тиімді басқару принциптерінің,
тәсілдері мен нышандарының жиынтығы”.
Қазіргі кездегі менеджмент ... ... ... өзгеруімен
байланысы фактілерді жан-жақты зерттеуімен, кәсіпорындардың ойдағыдай ... ... ... ... ... ... ... және маркетинг практикасымен, жаңа технологияны жасаумен, адам
факторын жандандыратын шешімдер қабылдауымен сипатталады.
Вольфганг ... ... ... ... ... ... кітабында
былай деп жазды: “Менеджмент – бұл ... ... ... ... ... органы”. Егер Батыста кез келген кәсіпорын жөнінде ... ... ... ... сол ... ... басшылыққа ден қояды,
өйткені кәсіпорынды қоғамға танытатын да тек басшылар.
Сонымен, менеджменттің бастапқы ұғымы-бұл басшылық.
Іскер ... тек өз ... яғни ... ... ... ғана әрекет ете алады.
Жеке кәсіпорынның, өзінің құқықтық нышандарына қарамастан, басшылығы
болуы ... ... ... ... ... кәсіпорын менеджментінің
айырмашылығы сол, кәсіпорынның мақсаты, ... оның ... ... ... ... ... ... басқаша айтқанда, жұртышылықтың қажет өтеу,
немесе нарық ... ... ... ... ... ... басқа ұйымдардан өзгешілігі, олар ... ... ... ... алуы ... Оның өмір сүруі
мен мәртебесі қызметінің экономикалық нәтижесіне ... ... ... ... болсақ, онда менеджмент
дегеніміз қазіргі индустриялық қоғамда жұмыс істейтін экономикалық орган.
Менеджмент қабылданған кез келген әрекет, кез ... ... ... ... ... менеджменттің тиімділігін және менеджерлердің
іс-әрекетін ... ... ... нәтижелер арқылы ғана
таразылауға болады.
Менеджменттегі басты нәрсе –кәсіпорын мүддесіне жауап ... қою ... ... ... ... Ескі ... ... менеджерлердің түбегейлі өзгешілігі де осында. Менеджменттің тағы
бір ... ... оның ... ... ... ... ... бар адам
мен материалдық ресурстар негізінде тиімді кәсіпорын құру.
Кәсіпорын ең сапалы, әрі бағасы біршама арзан тауарларды шығара ... ... ... ең тәуір қызмет көрсете алуы тиіс.
Кәсіпорын –ең алдымен адамдар. ... ... бұл ... үшінші
анықтамасы шығады: менеджмент –бұл адамдардың, қызметкерлердің жұмысын
ұйымдастыру
Кәсіпорындардағы ... ... ... ... элементі болып
саналады. Жаңа кәсіпорын құрарда жаңа инвестицияны жүзеге ... ... мен ... ... ... ... ... өз ісін жетік білетін қызметкерлерді іздеп табу анағұрлым күрделі
іс.
Менеджменттің ... ... ... жаңа ... ... ... қанағаттандыру жатады. Егер кәсіпорын нашар әрі
тиімсіз жұмыс істесе, онда оның жаңа қожайыны жұмысшыларды емес, ... ... ... ... ұжым ... ұйымдастыру
кәсіпорын жұмысын ұйымдастыруында қызметкерлер мұқтажын барынша толық
қанағаттандырады ... ... ... әрі ... ... ... ... екі ұғымы бар:
Біріншіден, менеджмент-бұл басқару, басшылық ету органы
Екіншіден, менеджмент –бұл адамдарды басқару(әрекеті)
Менеджментті зерттей отырып, оның ... ... және ... қажет.
Менеджмент төмендегідей қызметтердің атқарылуын қарастырады:
– кәсіпорын жұмысын жоспарлау және болжау. ... ... ... ... ... көздерін іздестіру және
белгіленген шешімдер мен бағдарламаның орындалу мерзімін анықтау;
– ранг ... ... ... ... орындауға, жүзеге
асыруға тиісті жұмыстарын ұйымдастыру, яғни ... ... ... білу ... сөйтіп барлық қызметкерлердің күш-
жігерін өнімді жұмысқа мақсатпен бөлу және оны ... ... ... ... мен оның ... істерін үйлестіру. Өзінің және
басқалардың қызмет атқаруын ... ... ... оны ... және сол
ұйымның қойған мақсатына жету үшін бағыттау;
– алдағы мақсаттарды қамтамасыз ету үшін ұйымның жұмысын бақылау.
Менеджмент ... бұл ... ... ... ... ... ... басқару міндеттерін шешудің ережелері мен ... ... ... ... ... емес жүйесінде төмендегідей әдістер
қолданылып, олар ... ... ... ... ... ... ... арттырады.
Біріншіден, ойын теориясы тәсілі қолданылады. Бұл тәсіл ... ... әсер ... ... үшін ... ... ... тәсілі. Бұл кезде ... ... Олар ... өмірді имитация жасайды, яғни өз
ұйымының экономикалық жағдайын моделдейді, бәсекелесінің кей ... ... ... ... ағаш ... шешімдер” тәсіл қолданылады.
Бұл тәсілде мәселені схема түрінде және ... ... ... ... баламаны және оның ықпалдығын ... үшін ... ... ... жағынан төмендегідей түрлерге жіктеледі;
өндірістік менеджмент, кадр менеджменті, ... ... ... ... ... ... ... халықаралық
менеджмент, маркетингтік менеджмент, сапа менеджменті және т.б.
Басқару міндеттерінің күрделілігі мен сипатына байланысты кәсіпорын
менеджменті ... ... ... менеджменттің жоғары деңгей (топ ... ... ... және жұмыс жоспарын анықтайды.
Жоғарғы деңгейді ... ... ... деп ... ... ол
кәсіпорынды жалпы басқаруға және максималды пайда табуға бағытталған;
– менеджменттің орташа (midle management) деңгейі кәсіпорынның
функционалды ... ... ... ... да ол ... деп ... ... менеджмент техникалық және
технологиялық ... ... ... және ... ... ... ... деңгейіне (lover management) алғашқы
буындағы жетекшілерді жатқызады. Олар ... ... ... ұйымдастыруды және жоспардың орындалуын, өнім өндіру графигі мен
оның ... ... ... ... ... дәстүрлі, жүйелі және жағдайлық тұрғысын
ескере отырып құралады. Мамандардың айтуынша, басқарудың ... ... ... яғни ... біркелкі моделі жоқ.
Менеджер және оның іс-әрекетінің бағыты
К.Маркс өзінің “Капитал”деген еңбегінде былай деп жазады: капиталист
өзінің жеке ... ... ... оның ... арттыру үшін
арнайы адам жалдап, еңбекақы төлейді. Бұл менеджерлер деп жазады ... ... сол ... ... ... мұндай
басқарушы өзін-өзі ақтағанда пайда болады.
Өндірісті басқару үшін ... ... ... ... ... ... дейін де болған. К.Маркс Аристотельге
сүйене отырып, құл ... ... ... ... адамға жүктеп, өзіне
ауырпалық түсірмеуді ойластырғандығын атап көрсетті: “Бұл мырзалар мұндай
ауырпалықты (яғни басшылықты) қалмаған ... бұл ... бір ... ... де, ... өзі ... ... емес философиямен
шұғылданады” (4) Капиталист бұл қызметті менеджерге ақыл-ой жұмысын тапсыру
үшін емес, басқару еңбегі ең ... ... ... ... және де
онымен тек білікті мамандар ғана тиімді айналысатындығын көзі ... ... деп ... ... ... ... барлық
фирмаларда жұмыс істейді. “Өзінің офицерлері унтерофициерлерін қажет ететін
армия секілді, деп жазды К.Маркс, - бұқара ... үшін дәл ... ... басқарушы менеджерлер қажет болды” (4)
Қазіргі мемлекеттік –монополистік капитализм ... ... ... ... ... ... ... басқару
аппаратын сөзсіз арттырады.
АҚШ-та 1990 –шы жылы 40 ... бір ... ... қызметкері болды,
1935 жылы өніркәсіп өндірісінде істейтіндердің оннан бірі ... мен ... ... ... кезде бұл категорияға әрбір
төртіншісі жатады.
Қазіргі өнеркәсіп корпорациясында басқару ... үш ... ... ...... ... ... Жыл сайынғы анықтамалық
басылымында “бұған директорлар кеңесі төрағасын, президенті, аға вице-
президенттерді, ... ... ... ... ... жатқызады”. Жоғарғы басқару қызметкері компанияның жалпы
стратегиясын жасаумен, болжаумен, және ұзақ ... ... ... ... шешіп, сыртқы кәсіпорындармен байланыс орнатумен
шұғылданады. Осы деңгейде өнім ассортиментінің өзгертуі, рынок өтімі, ... ... ... бөлімше-лерін ұйымдастыру т.б. ... ... ... ... мен ... ... ... басшылары, завод директорлары, олардың орынбасарлары т.б.
оперативтік жұмыстарға, ғылыми зерттеулерді ... мен ... және ... есеп пен ... ... ... кадр саясатын жүзеге
асыруға жауап береді: “дәстүрлі ортаңғы басшылардың жұмысы, -деп ... -көп ... бір ... Оған ... қабылдаудың қажеті жоқ. Оның
міндеті қабылданған шешімді жүзеге асыру. Көпшілік ... ... ... ... ... ... шешімді орындауы тиіс”.
Ловер менеджмент – басқарудың төменгі буыны, төменгі басшылар ... ... ... ... мастерлер, функциялық қызметтегі
секторлар мен ... ... ... мен ... ... етеді. Олардың алдында тұрған негізгі міндеттер –жұмыскерлерді
компанияға, адал болуға тәрбиелеу, әр ... ... ... ... ... жету үшін тек дене ... ғана емес, ақыл-ой энергиясын
да жұмылдыра білуі тиіс.
“Босс” және “менеджер” ұғымдарын бірдей деуге болмайды, меншік ... ... ... ... бөлек жандар.
Менеджер деген кім?
Менеджменттің ешбір жүйесі менеджерсіз қызмет ете алмайды.
Ағылшын “to ... ... ... және ... ... ... ұғымды білдіреді.
Менеджер деген сөздің өзі бізге ағылшын тілінен ... бір ... бір ... ... басшылық ету деген сөз. Мәселен тек ғылыми
ізденістермен шұғылданатын зерттеуші менеджер ... ... егер ... ... ... болса, онда ол, әрине, менеджер. Ауруды
тек емдеп қана ... ... ... дәрігер жөнінде де осыны айтуға
болады.
Менеджер – ең кең тараған кәсіптің бірі. Бұл –басқарумен, экономикамен
шұғылданатын, заң және ... да ... ... білетін кез келген адам.
Шаруашылықтың түйінді орнында жұмыс істейтін кез келген адам да ... егер ... ... иесін есептемесін, бұлар тағайындалатын
адамдар. АҚШ-та басшы кадрларды сайлау деген болмайды. [ 3, 6-бет ... елде ... ... ... береді. Мәселен, американдықтардың
түсінігінше, мұндай адамдардың міндетіне өзіне бағынатын белгілі бір
қызметкерлердің нақтылы ... ... ... ... ... ... тәсілдерді басшылыққа ала
отырып, нақты жұмысты ұйымдастыратын адамдар.
“Менеджер- бұл жауынгер, оның үрейленуге және қателесуге ... ... жеке ... ... ... ... ... өзінің жанұясы –
фирманың гүлденуі үшін күресуге әзір ... ... ... ... негізгі жапон корпорацияларының болашақ басшыларын даярлайтын
арнайы оқу орындарының ... ... осы ... күн ... ... ... сипаттама берді. Оның пікірінше, менеджер
арнайы екі міндетті атқарады және бұл ... ... ... ... ... бірінші міндетіне-қолда бар ресурстармен “нағыз тұтас”
өндірістік бірлік құру. Бұл ... ... ... оркестр дирижеріне
ұқсас. Алайда дирижердің қолында композитор жазған партитура ... да, ... тек ... ... ғана ... ... ... -әрі
композитор, әрі дирижерлік міндетті атқарады”(2)
“Өндірістік ... құру ... шешу үшін ... бүкіл әлсіз
буындарды жою, барынша дамытуды қамтамасыз ету, ұйымдық мәселелердің барлық
күшті жақтарын, бірінші кезекте адам ресурстарын пайдалану үшін ... ... ... ... ... менеджердің көз алдында
әрдайым тыңдай білуі, кәсіпорынның, сондай-ақ нарықтық ... ... ... ... ... ... міндетіне –кез келген шешімді қабылдап, іс-
әрекетіне кіріскенде бүгінгі талапты ескерумен қоса ... ... да ... ... жатады. әрбір менеджерге, деп атап көрсетеді
Друкер, ... ... ... ... ... істерді атқаруына тура
келеді. Алайда барлық менеджерлер үшін олардың қызмет ... ... ... ... ... менеджер іскер кәсіпорынның мақсатын орындайды, сол
мақсатын орындау үшін не ... ... ... ... ... ... ... оны жүзеге асыруды қамтамасыз етеді.
Екіншіден, менеджер-ұйымдастырушы. Ол ... ... ... ұйымдық құрылымды құрады, басшы ... ... ... және ... менеджер көтермелеу шараларын қамтамасыз етіп, адамдармен
тығыз байланыс орнатады. Ол ұжымды өз ... ... ... ... бұл үшін ... бар ... мүмкіндікті – сыйлық беру,
марапаттау, жоғары ... ... ... ... ... барлық адамдармен тіл табысып, тұрақты байланыс орнатады.
Төртіншіден, менеджер ұйымның іс-әрекетін ... ... ... ... ... ... ... жұмысын бағалайды.
Бесіншіден, менеджер адамдардың қызмет жағынан кемелденіп, жоғарылауын
қамтамасыз етеді. Адамдардың ... ... ... ... не ... де ұжым ... нығаюы не берекесізденуі де
менеджер жұмысына байланысты.
Әрбір менеджер –деп ... ... ... есеп ... ... жоғарыда аталған қызметтерін міндетті түрде атқаруы тиіс.
Бұлардың ... ... да, ... ... да мүмкін, бірақ ол әйтеуір
орындауы ... ... бір ... осы ... ... ... жеке
элементтерден құралған жиынтық нышанда болып ... ... ... ... ... күрделі кешен болып саналады және де
қызметтің әрбір түрін орындау үшін алуан ... сапа мен ... ... ... ... ... проблемаларды біле бермейді, сондықтан
да “бесаспап данышпан” болуы да мүмкін емес. Оның арнайы ... ... ... ... болады. Менеджер адамдарды жұмысқа ынталандырады,
бағыттайды және ұйымдастырады. Оның ... ... ... ... ... цифр ... ... жұмысы техникаға, есептеу операцияларына
немесе өнім сатуға қатысты болғанына қарамастан, оның ... ... және оқу, айту және жазу ... ... Ол сөз ойын ... ... ... білуі, сондай-ақ басқа адамдардың да пірікін
айқындай алуы тиіс.
Менеджерлік ... ... ... бірі – келіссөз жүргізе
білуі- әріптесінің ... өз ... ... ... өнер ... ... өзі ... қарамағындағы адамдарға әкімшілік билік жүргізе
алмайтын басшылар үшін де, ... ... ... ... қарым-
қатынас орнату үшін де аса қажетті жағдай. Келесі онжылдықтарда нағыз
компаниялар көп ... ... ... ұқсайтын болады. [ 9,24-бет]
Гринхалдың пікірінше, келіссөзді ойдағыдай жүргізе білу шеберлігі төрт
кезеңнен тұрады:
– өз ұйымының мұқтажы мен өз ... ... ... ... ... ... ... арасында тепе-теңдік қарым-қатынас
орнату қажет;
– өзің келісім жүргізетін жақты ұнататындығынды, оның пікірлерін
ескеретіндігінді білдіру
– келісім кезінде қайшылық туа қалған ... ... ... ұста.
Мұндайда “Мен бұға келісе алмаймын”, деп айтуды үйрен және де не себепті
келісе алмайтынныңды айқын ... ... ... ... ... басқа мәдени дәстүрде
тәрбиленуі мүмкін екендігін ... ... ... ... жолы-бірден бір дұрыс жол деп ойлауға ... ... ... айту ... ... ... ... Біз адамдарды
ұзақ мерзімдік іскерлік қарым-қатынас орнатуға үйретеміз”.
Хейстің пікірінше, менеджердің тікелей міндеті – ... ... ... өндірістің тиімді тәсілдерін іздестіруге ықпал
ету. Ол жұмысшыларды баулудың бақылау тәсілі ретінде қызметкерлерді басқа
кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... ... ... және де мүмкіндігіне қарай жарыс ұйымдастыруды ұсынады.
О.С. Виханский мен а.И. Наумовтың айтуынша менеджерлер ... ... ... ... ... ететін адамдар. Сонымен
қатар, менеджер тек басқару бойынша ғана маман емес, сонымен бірге ... ... ... ... ... ... кітабының авторы И.н. Герчикова менеджердің келесідей
анықтамасын ... ... ... ... ... ... қызметінің нақты
түрлері бойынша шешім қабылдау саласындағы өкілетті және тұрақты қызмет
атқаратын жетекшісі немесе ... ... ... ... ... ... жағдайындағы фирма алдында
тұрған міндеттерді жүзеге асыру үшін барлық жұмысшыларды ... ... ... саласында ғылыми білімі бар адам. Яғни, ол тек
жай ғана ... ... ... ... ... адамдардың
ұйымдастыратын, олардың іс-әрекетін үйлестіріп, бақылай білу ... ... ... еңбек саласында маман болғаны дұрыс.
Қандайда бір фирма ... ... ... жаңа менеджерге
фирманың жоспарлы бағдарламасын ... ... ... Ол ... мына
сауалдарға: “не істеу?” “қалай істеу?” “қашан істеу керек?” нақты жауап
болғаны жөн. Жоспарды ... ... тек қана ... ... Егер ... ... көп жоспарлап және белсенділік танытып орындамаса, ең
жақсы және әбден ... ... өзі ... жүзінде қалып қоюы мүмкін.
Жетістікке жету үшін ол ... ... ... әрі ... ... ... керек. Бұл жұмыстағы басты мақсат -әрбір жекелеген
адамын “өз кілтін” таба ... ... ... ... оның белгіленген
нәрсені артық әрі өте жақсы орындаудағы ынтасын және творчестволық қалыпын
барынша қолдау қажет.
Жұмыс барысында менеджер өз ... ... емес ... ... ... оның ... ... жалпы істің пайдасына ... ... ... ... бел бууы және оны ... де ... Менеджер үшін нартәуекел болатын саланы таба білу өте
қажет. Оның болатын мүмкіндігінің ... ... ... ... керек. Бұл жағдайда менеджерге мынадай сипаттар-батылдық, іс-
қимылдың стандартты ... ... ... ... ... көп қырлы қабілеттілік және жағдайы тез бағалап, оның
өзгергендігіне жедел ... ... ... нәтижені нақты бағалау тән
болғаны дұрыс.
Менеджердің осындай кең спектрлі қызметті қолдануы оның ... ... ... ... яғни, кәсіпорын жұмысының жоғарғы
нәтижелілігі, алдымен пайда табу ... ... ... ... алға ... міндеттерге жетудің түпкі мақсаты болып табылады.
1.3 Әлемнің ... ... ... ғылымының ерекшеліктері.
АҚШ-тағы менеджмент ерекшеліктері.
Өндіріс пен капиталдың шоғырлануының күшейуі,монополистік топтар
арасындағы бәсеке күресінің күрт ... ... ... ... ... ... ... проблемаларды бірінші
орынға қойды.Техникалық тұрғыда күрделі өнімдерді шығаратын американдық
және ... ірі ... ... ... ... ... ... (ұзақ мерзімді ... ... ... мен ... ... ... инвестициялау анағұрлым тиімді болатындығын көрсетті.
Сол себепті АҚШ-та ... ... ... ... ... капитализмнің жаңа жағдайына бейімдеу,өндірісті одан ... ... және ... көп ... табу үшін ұйымдық ірі
резервтерді пайдалану міндеттері қойылып отыр.
Орталықтан басшылық ... ... ... орталықтардың,бөлімдер
мен кәсіпорындардың құқықтары мен ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде компанияларда
жаңа бөлімшелер құрылды,бөлемше топтарының қызметін үйлестіретін ... ... ... органдар корпорацияның жоғарғы
басшыларына қызмет ... ... ... бөле ... буындарда
(зауыттарда) функциялық қызметтерді толық орталықтандыру жүргізілді.
Дракер “федералдық принцип” деген ұғымды енгізді,мұндай орталықтандыру
өнеркәсіптегі ірі ... ... ... жаңа ... ... саналады,әрі
орталық та, ұйымның бір бөлігі де “жоғары”басшының қызметін орындай алады.
Дракердің ойынша “федералдық ... ... ... ... ... ең басты мақсатын айқындайды,адам
ресурстарын ұйымдастырады,болашақ әкімдерді таңдайды,даярлайды ... ... ... ... ... ... жағынан
әрбір бөлімшенің белгілі бір автономиясы болады,оның менгерушісі автономдық
істің ... ... пен ... прогресске, өткізу мен сатып
алуға,есеп беру мен қызметкерлергежауапты. Ол өзінің бөлімшесін біртұтас
жүйе ... ... ... ... ... ... принципі:
1.жоғары басшының өзінің тікелей қызметімен шұғылдануына мүмкіндік береді;
2.жергілікті жердегі жоғарғы басшының ... және оның ... әрі ... ... ... ... шешімдерін жергілікті
денгейде ойдағыдай орындауға ықпал етеді;
3.еңбек өнімділігін әділ бағалауға ... ... ... ... ... кең ... басшыларды құруға және оларға
жоғарғы басшыдағы проблемалар мен қызметтер туралы толық түсінік беруге
жәрдемдеседі.
Корпорациялық ... ... ... ... ірі ... дамытудың стратегиялық мәселелерін шешу шоғырландырылады.Әрбір
бөлімше өз қызметін толық қаржыландырады,коммерциялық негізде кез ... ... ... ... ... ... мәселелерінің
күрделі іс екендігі соншалық,ұйымды құрудың әмбебап схемасын жасау мүмкін
емес.
Қәзіргі Жапониядағы басқаруды американдық ... мен ... ... деп ... ... ... ... сай келеді.Жапондықтардың өзіде,басқару туралы
әнгіме болғанда,осы терминді қолданады.
Қазіргі кезде басқару саласындағы жапондық ... ... ... бөле ... ... өзі ... ... зерттелуде.
Жапонияда істі,өндірісті және басқаруды ұйымдастырудың жоғары денгейі
кімді де болсақайран ... - ... ... ... ... ... монополистік капитализм мемлекеті.Франция мен
Голландиямен қоса,Жапония ... ... ... ... ... жетістігі басқарудағы әлеуметтік кәсіптік саланың
қызметіне негізделген. Жапония өз экономикасын басқарудың ... ... ... ... принциптері арқасында ... ... ... алғанда экономикалық стратегия төрт негізге негізге сүйенеді:
экономикалық ресурстарды жинау және консервілеу;
елдің бәсекелесу қабілеттілігін жоғары денгейде ... ... ... ... ... ... зерттеулер мен ізденістерді интенсивтердіру.
Жапондықтарда әлемдік және ... ... ... ең ... ... Фогельдің деректеріне қарағанда,Жапония
1968 жылдан бастап 20 жыл бойы әлемдегі ең таңдаулы ... ... іс ... беру мен өнер ... ... ... зерттеді.
Жапондық менеджмент ерекшеліктері қызметшілерді басқару.
Жапонияда қызметшілерді басқару ... ... ... ... асырылады. Оның ең бастылары: жұмыскерлерді ұзақ ... ... ... ... ақы төлеу және қызметін жоғарылату болып
табылады.Осының арқасында жапондықтар ұзақ уақыт бойы ... ... ... ... ... ... ... одан көп жұмысшы
істейді.Ең қолайлысы 10-20 адам болып табылады.Мұндай топта тығыз ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарында әрбір жас менеджерге қамқоршы,яғни американдық
мамандардың айтуынша “Өкіл әке” тағайындалады. Өкіл әке орта ... ... ... алынады. Ол міндетті түрде өзі қамқорлыққа алған
адам ... ... оқу ... ... ... тиіс. Өкіл әкені ешқашанда
тікелей басшысы ... жас ... ... ... жүрген бөлімшенің бастығы
тағайындамайды.
Жапонияда шешім қабылдаудың ... ...... ... ... ... ...
жапондықтар әуелі мәжілістер мен ресми емес ... ... ... ... ... ... ... пікірінше,мұндай
процедура бірауыздылыққа,келісіп әрекет жасауға ықпал етеді.
Жапон менеджменттеріне тән ... ... ... ... ... ... ... еңбек ақысының,жасының
ұлғайуына қарай қызметінің жоғарылуының,шағын топтар ... ... күші ... саналады.
“Корпоративтік рух” ұғымы ұйымдық идеал мен соның жолын ұстаушылық
бірліктің, берілгендіктің көрсеткіші ретінде ... ... ... ... берілгендік бірқатар дәрежеде байқалады.
Біз американдық және ... ... ... ... ... ... ... және американдық
басқару модельдерінің біршама көрнекті ... ... ... ... және ... ... ... ерекшеліктері.
|Жапондық модель ... ... ... ... ... ... |Шешім қабылдаудың дербес сипаты ... | ... ... ... ... ... стандартсыз икемді |Басқарудың қатаң ресми құрылымы |
|құрылымы. ... ... ... ресмилігі|
|Басқаруды ұйымдастырудың ... ... ... ... | ... баяу ... және ... ... қасиеті |
|қызметінің жоғарылауы. ... және ... ... ... ... | ... дұрыс |Жеке адамға басшылық етуді ... және ... ... ... ... ... етуді ұйымдастыру. |Жеке нәтижелер бойынша басқаруды ... ... және ... ... ... ... басқаруды| ... ... ... ... жеке ... |қарым-қатынас орнату ... ... ... ... ... үлкендігіне және жұмыс |іскерлік мансабы ... ... ... ... ... типтегі басшыларды |Тар ... ... ... ... ... ... ... еңбек ақы |
|Топ жұмысының көрсеткіші және ... ... ... т.б. ... ... | ... ... | ... ... ... ТИІМДІ ҰЙЫМДАСТЫРУ.
2.1. Тауарларды өңдіру мен қызметтерді басқаруды ұйымдастыру
Кез келген кәсіпорын экономикалық ... ... ... өндіру үшін ұйымдастырылады. Бұл үшін өндіріс факторлары: ... ... ... жер ресурстары, акпарат және
ақшалай ... ... ... ... ... мен оның тиімді жүмыс істеуі
өндірісті басқаруды ұйымдастыруға тәуелді. Менеджмент ахуалы ... ... де, ... ... да өсер ... ... ... мақсаты — өндірісті клмтамасыз ету ... мен ... ... ... ... іс-әрекетін тиімді
түрде жүзеге асыру.
Жұмыс істеп тұру үшін кәсіпорын өндіріс құралдарын ... ... ... ... ... яғни ... мен өнім өткізуді де
басқаруы қажет.
Басқарудың ... ... ... ... даму ... ... білу жөне алдағы максатты дұрыс
таңдай ... ... ... ... мен ... өндіруді үнымдастыру;
– кадрларды дүрыс іріктеу мен орналастыру;
– қызметтерге бшіік жүргізу және эрекеттерді үйлестіру,
– кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... ұстануларына тәуелді. Көбірек таралған
басқару стилдері мен ұстанымдары мыналар болып табылады:
– Бақылау негізінде ... ... ... ... ... Мүлде жаңа стратегаялар әзірлеу негізінде басқару;
– Жедел шешімдер қабылдау негізінде баскару. Бақылау негізінде басқару
тиянақты даму ... ... ... бұл ... ... фирманың және оның
бөлімшелерінің іс-ерекетін ... ... ... кабылданылады
Жаңғырту (экстраполяция) негізінде баскару ... ... ... ... ... ... көзделген кезде пайдаланылады.
Осы мақсатта ағымдағы бюджеттерді кұрастыру, мақсатты түрде ... ... ... ... ... ұзақ ... ... қолданылады. .
[5.76 бет]
Мүлде жаңа стратегиялар әзірлеу кезінде басқару дамудың ... және ... ... ... ... ... ... қолданылады.
Жаңа стратегия өріден ойластырып (стратегиялык) дамудың: қаржы,
өткізуді басқару, өндірістік, инвестициялық үлгілері ... ... ... ... ... ... ойда ... тосын
жағдайлар мен даму беталыстары пайда болған кезде кабылданылады.
Фирманы тиімді басқарудың негізгі компоненттері мыналар болып табылады:
... ... мен ... ... ... мен қызметшілердің (персоналдың) біліктілігі;
– фирманың өз ішіндегі ... ... ... ұйымдастырушылық қабілеттері. Басқару моделі фирма
мөлшеріне, өнім сипатына және
... ... ... тәуедді.
Басқарудың қазіргі жүйесі кдрапайым жөне икемді болуға тиіс. Басқару жүйесі
мынандай талаптарға сай болуы ... ... ... ... ... ... ... деңгейлерінің саны барынша аз болуы;
– мамандардың топтасулары негізінде қүрылған құрылымдар;
– тұтынушыға бағдарланған, бәсекеге қабілетті өнім ... ... ... ... ... ... ұстанымдары мен
басқару жүйесі. Ауыл шаруашылығының сала ретіндегі өзгешелігімен байланысты
ауыл шаруашьшығындағы баскарудың ... бір ... ... ауыл ... өндірістік айналымдар (циклдер) мен
олардың ұзақтығы биологиялық үрдістердің табиғи ... ... ... ... (тұқым, азық және т.б.) белгілі бір бөлігі
тікелей шаруашылықтарда ұдайы ... Ауыл ... ... басым
бөлігі күздікүні өткізілуіне байланысты және ... ... ... ... осы ... ... ... ауыл
шаруашьшығында несиелер мен көмек қарыздар ұдайы өндірістің экономикалық
тұрғыдан кажетті аспабы жөне өндірісті басқару әдісі ... рөл ... ... ... ауыл ... ... ... техникалық деңгейі өнеркәсіптік деңгейден едәуір дәрежеде
кейін калып отыр, ауыл ... ... ... ... ... ... ... тұратын және ауыл шаруашылығымен айналысатын
тұрғындардың азаюы орын алган және оның объективті ... ... бұл ... мемлекеттік ауқымда әрбір шаруашылықтағы жұмыстың
аймақтық айырмашылықтарымен байланысты, мысалы, ... ... ... құрылымын, егіс алаңдары мен жан-жануардың мал ... ... ... ... ... жүмыстардың кажетті
айналымдары мен олардың орындалу мерзімдерін және тағы басқаларын алдын ала
білу ... ... ... осы және ... мәселелерді тек қана әрбір
шаруашылықтың жетекшілері мен мамандары дұрыс және ақылға сай шеше ... ... бұзу ... ... нашарлауына, ауыл
шаруашылықтық кәсіпорындарының жетекшілері мен мамандарының жауапкершілігі
төмендеуіне әкеліп соғады.
Төртіншіден, ... ... ... ауыл ... ... ... Ауыл ... кәсіпорынның басшысына жұмыс
күшінің бүкіл күнтізбелік жыл бойына толық жұмыс басты болуын қамтамасыз
ету ... ... ... қосалқы кәсіпорындар мен кәсіпшіліктерді және
тағы басқаларды ... ... ... ... арқылы қол
жеткізіледі.
Бесіншіден, басқару әрбір ... ... ... ... ... ... ... ресурстарын
қамтамасыз етуге тиіс. Мәселен, ауыл ... ... ... ... ... ... ... көлемін ғана емес, шаруашылықтың тұқым,
азық және тағы баскаларға деген қажеттілігін де; сақтық қорын ... ... алу ... [5.79 ... шаруашылығында басқарудың сатылы, міндеттілік (функционалды) жөне
аралас жұйесін ажыратады.
Басқарудың сатылы ... - ... ... ... ... ... ... бағынады. Мәселен, жұмысшы - звено ... ... - ... ...... ... ... көсіпорын басшысына бағынады.
Басқарудың мұндай жүйесі кезінде қарама-қайшы өкімдерге жол ... ... ... ... етіледі. Алайда бұл жүйенің елеулі
кемшілігі бар, ол — бірнеше салаларды және ... ... ... үшін ... әр ... ... бір кісінің басынан табыла қоюының
мүмкін еместігі.
Осыған байланысты басқарудың міндеттілік жүйесі пайдаланылады, ... ... мал ... ... жоспарлық-
экономикалық, қаржы-коммерциялық секілді және тағы ... ... ... жүйе де, ... ... де іс ... ... күйінде
қолданылмайды. Әдетте олар әртүрлі қисындастыруда тіркеседі: басқарудың
бригадалық, ... және ... ... ... ... ... ауыл ... кәсшорындарының өндірістік бөлімшелер сипаты
жатыр.
Басқарудың бригадалык, түрпаты ... ... ... және ... сондай-ақ шағын ауқымда мамандандырылған шаруашылықтарға
(аң өсіруші шаруашылықтарға, жылыжай комбинаттарына, құс ... ... ... кезінде шаруашылықгың бүкіл ішкі бөлімшелері олардың іс-
өрекетін үйлестіруші ... ... ... ... бригадалық құрылымының басқа тұрпаттардан белгілі бір
артықшылықтары бар: басқарудың бағыну деңгейлерінің саны ең аз ... ... ... ... орта буын ... мен ... арасында тығыз байланыс орнатуға мүмкіндік береді, әртүрлі
жетекшілер мен мамандар ... ... ... дәл ... қамтамасыз етеді. Басқарудың мүндай құрылымы кезінде бригадалардың
жетекшілігіне мамандарды койған жөн. Мысалы, ... ... ...
агроном, мал шаруашылығы бригадасына зоотехник жетекшілік етеді және тағы
сондай. Басқарудың бригадалық құрылымы ... ... ... ... ... ... ... мен бөлімшелердің 5-6 менеджері болып
табылады.
Бригадалық тұрпаттағы ауылшаруашылық ... ... ... ... мамандандырылуы мен жоғырландыру үрдісінің
дамуына байланысты баскарудың цехтык, қүрылымына көшу үшін ... ... ... ... ... жатыр. Өсімдік
шаруашылығының, мал шаруашылығының, техникаландырылудың ірі цехтарының
құрамында ... ... ... ... ... ... мамандар болып табылады. Сатылы мынадай түрде болады:
мамандандырылған бригаданың ... ... ... директоры
(төрағасы), салалардың мамандандырылуы әртүрлі ... ... ... ... ... бар. ... ... көпшілігін басқару бөлімше құрылымы негізінде ... тар ... ... ... бір ... көпсалалы
бөлімшелер кұрамына кірмейді жөне шаруашылық ... ... яғни ... ... ... бойынша жүргізіледі. .
[5.81бет]
Жоғарыда ... ... ... ... агроөнеркөсіп
кәсіпорындары мен бірлестіктерін басқаруда пайдаланылатын басқарудың төрт
сатылы қурылымы бар.
Жер, ... жөне ... ... ... ... ... ... деңгейіне едөуір түрде төуелді. Жедел басқару деп
өндірістік үрдіс барысы туралы анықталған ақпарат негізінде жасалған ... 323 ... ... орындалуы жөнінде дер
кезіндегі шешімдер қабылдау мақсатында нысанға (объектіге) ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру жөніндегі ең ұтымды ... бірі ... ... бөлімшелердің баскару аппаратына қызмет көрсетудің
диспетчерлік жүйесін ұйымдастыру.
Агробизнес кәсіпорындарын басқару кұрылымы кәсіпорынньщ түріне және
оның мөлшеріне тәуедці.
Ауыл ... ... ... қызметтер көрсететін шағын
көсіпорындарды баскдру құрылымы 5 тарауда ... ... ... қызметкерлерін баскару
Кәсіпорынды басқару жүйесінде үжымды басқарудың зор маңызы бар.
Ұжымның өмір ... екі ... ... ... ... ... өзін ... заңы жөне даму заңы, бұлар ұжымның тіршілік етуінің екі ... пен ...... ... Кез ... ... шын
мәнісінде тұрақтылық пен кұбылмалылық, еңбекпен табылған ... ... ... пен жұмысты жетілдіру қажеттілігі, орнықтылық ... ... ... ұстамдылық пен кажетті жаңалықтар ... ... ... ... ... жағдайларда,
уақытша тұрақтылық кезеңдерінде де, өзгерістер кезінде де тиімді тұрде
жұмыс істеуді камтамасыз ету ... өзін өзі ... жүйе ... ... ... ... әрекетшіл тепе-тендікке немесе теңдестікке (балансты)
құрылады. Басқада сөздермен айтканда, кез ... ұжым оны шшлі ... ... ... мол күшті, қырлы және беделді басшыдан тірек іздейді.
Егер ұжымды кұзырлылық деңгейі өзінің кұрамындағы ... ... ... ... ... ұжым ішкі ... пен ... бастайды. Күн сайын кұрамындағылармен жарыста түйісулер кезінде
әлгі бакшы үшін ... ... ... ... мен
жаңылысулар туындайды, бұл қарауын-дағылардың ресімді мәртебесі (формалды)
мәртебесінен жоғары тұрған оның ресімді ... мен ... ... ... ... ... ... жағдайда ұжым
өз қатарынан жаңағы бұзылған ... ... ... және
ресімді жетекшінің олқылықтарының орнын толықтыратындай міндеттер атқарушы
бейресім ... ... ... ... алға ... ... жүмыс тиімділігі ресімді және бейресім басшылардың
өзара ... мен ... ... ... ... түрде тәуелді. Өзара
қарым- қатынастардың мынандай түрлері бар: ұжым жауласушы екі ... ... ашық ... ... ... ... ... бағытгалған
жасырын ұзаққа созылған бәсекелестік "соғыс" және ықпал ету ... ... шешу ... ... ... ынтымақтастық. [5, 87- бет]
Егер тіпті ашық кақтығыстың немесе жасырьш "соғыстын" нәтижесінде
бейресім жетекшіні қуып шығу ресімді ... ... ... де, ... ... ... жалғаса береді, өйткені ұжым өзінің өмір
сүруінің негізгі заңына сәйкес ... ... ... ... заң
ерекетін әкімшілік шараларымен басып-жаншу мүмкін емес.
Алайда тіпті екі жетекшінің өзара әрекетінің басқада түрі бар болған
күнде де, бұл ... ерте ме, кеш пе ... ... шешілуге тиіс. Шешім
табу екі түрлі сценарийдің ... ... ... ... ... ... ез
мәртебесін бекітеді, яғни ұжымның басшысы болады немесе ресімді жетекші өз
бойынан ... ету ... ... ... ... ... яғни
өз ұжымында өзін мойындатуға қол жеткізеді.
Сөйтіп, объективті түрде кез келген жұмыскер ұжым әрдайым өз ... ... ... ... ... ... тынымсыз іздеуге бағытталған.
Егер ресімді жетекші нендей бір себептермен өз міндеттерін тиімді түрде
жүзеге ... ... ... онда ұжым ... ... ... асырушы
бейресім жетекшіні көтермелеп алға шығарады. Бейресім ... ... ... ... ... күрделі мәселені шешпестен, тек
үжымның жүмыс тиімділігін төмендетеді. Дамудың әртүрлі кезеңдерінде үжымды
басқару. Ұжым ... ... төрт ... ... ... ... ... кезеңі, алғаш жікке бөліну кезеңі, екінші рет бірігу кезеңі және
кірігіп нығаю ...... ... ... ... мен ... ... жүйесі ретінде пайда болуын көрсетеді.
Ресімді түрде бірігу кезеңі — бұл жақында, ... ... ... тобының" құрылу кезеңі, жоғары ... ... ... ... ... ... ... мен міндеттемелері
бөлініп беріледі, өндірістік міндеттер мен мақсаттар тұжырымдалады. Бүл
кезеңде адамдар әлі ... жеке ... ... және ... кдтынастармен ғана бірігулі.
"Жүмыс тобы" міндетін атқара бастағанда, өзін өзі реттеу заңына
сәйкес, ... ... ... Ұжым жетекшісі Іс жүзіндегі басшы
немесе бейресім басшы болуы мүмкін, мұның өзі ресімді ... ... бар ... ... ... жетекші бейресім басшымен
салғыласып күреспей, "жұмыскер ұжымьш" калыптастыру үшін ... ... ... ... ... ... ... жетекші қызметтерге кадрлар іріктеген ксзде ең алдымен
үжымда қазірдің ... бар ... ... ... ... ... ... сырттан тағайындау кажет болған
жағдайда нақ осы ұйымның тиімді жүмыс істеуін ... үшін ... ... ... ету тәжірибесі мен психологиялық
орнықтылығы бар екеніне көз жеткізілуі керек.
Ең колайлы жағдай — іс ... ... ұжым ... бола ... жағдайда оған ұжымның барлық жұмыстарын алға қойылған міндеттерге
қол жеткізу үшін : оңтайлы ... ... ... оның ... дәлділ
және тиімді ұжым құру мақсатымен біріктіруге мүмкіндік туады.
Жікке бөліну (немесе үжымдык, дарашылдык) кезеңі ұжым ... ... мен ... ... ... ұжым ... ... топтар құра
отырып, өздерінің әлеуметтік ... ... ... ... ... үжымда топтық басшы пайда болады, қоғамдық пікір, топтық
адамгершілік (мораль) ... және ... ... ... ... ... екінші кезеңі көбінесе ұйымның болашақ түрін анықтайды.
Дәл сондықтан да бүл кезеңдегі басшылық стилі ... ... ... ... ... Басшыға топтық серкелердің әрқайсысына ... мен ... ету ... ... қажет. Бұл үшін басшы ... ... ... ... ... ... барлық оқиғаларға белсене қатысуға,
ұжымның әрбір мүшесі туралы және өсіресе топтық серкелер туралы жеке ... жөне жеке басы ... ... ... мен оны ... тиіс.
Сөйтіп, екінші кезеңдегі басшы әрекеті оның ықпалы мен өкімдерін дүрыс
және дер кезінде қабылдайтын, жұмысқа қабілетті, тиімді және ... ... ... ұжым" қалыптастыруға бағьпталуы керек.
Екінші рет бірігу кезеңі қызметкерлердің көпшілігі жалпы топтық моральды
қабылдаған жөне ... ... ... ... ... ... Осы кезеңде ұжым тұтастай дерлік калыптасады жөне өзінің ішкі
заңдылықтары ... ... ... ... ... ... ... өзге
қызметкерлерге өз пікірін таңып, жетекшілік ететін шағын топ, ... ... ... ... ... мен артта қалушылар, сондай-ақ басшымен
бәсекелесетін бейресім тұлға міндетті түрде болады. [5.87 бет]
Ұжымдық дамудың осы кезеңі толық бекітілуден және ... ... әлі ... жоқ, ... басшыға оларды өзгерту ... ... ... өлі болады.
Ұжымның (кемелденген үжымның) бірігіп ныгаю кезеңі деп өзінің
өлеуметтік психологиялық ... ... - өз ... бар, ... ... ... ... топтаскан командасына айналған ұжымды айтады.
Кемелденген үжымда мінез-құлықтың ... ... ... ... ... ... барлық мүшелері ұстануға тиіс киім кию өнерінің нормалары
бар. Мүндай ұжым мүнда пайда болатын ұстанушылықтар мен ... ... ... ... жатқызуға қабілетті болады жөне басшылыққа
көтеріңкі талаптар қояды.
Кемелденген ұжым ... ... ... деп ... Алайда бұл
дәл солай емес. Ауызбірлігі бар ... ... ... мен ... даралық құндылықтардан басымырақ болады, мұның өзі пікірлерде
біркелкілігіне ... ... және ... шығармашылық кабілеттарымен
(потенциалын) төмендетеді. Ұжымда ... ... ... ... ... ... бағдарланған мақсаттар мен талаптар
калыптасады, сол себепті де орта қолды көпшілік тарапьшан ынталы да ... ... мен ... орын ... бұл ... ме кеш пе ... ... төмендеуіне өкеліп соғады.
Кемелденген ұжым өз басшысьша ақыл-оймен бағынуға да, оған топтасып
қарсылық көрсетуге де қабілетгі. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... мақсатында арнайы шаралар кешенін
өзірлеуі кажет. Мұндай шаралар қатарыңда мыналар болуы ... ... жене ... ... ... ... қолдау көріп,
қорғауын сезінетіндей, жүмыстағы қателік-тер мен ... ... ... ... еын көзімен талдайтын, жаңа ой-пікірлерді батыл
айта алатын етіл, ұжым ішінде пікірлердің әр жақсылығы үшін ... ... ... ... ... ... ... оны ішінара немесе толық
жаңғыртуды, қазір бар шаган топтарды таратуды мезгіл-мезгіл жұзеге асыру.
Ұйымның өртүрлі өмір айналымдарының проблемалары. ... ... ... ...... бригадалар, звенолар ... аса ... ...... ұйым аумағында даму зандылықтарын
ұйымастыруға көшейік. [5.87 бет]
Әдетте ұйымның мынандай емір айналымдарын бөліп ... ... ... өсу, ... ... ... тияқтылық, ақ-сүйектік, ерте және соңғы
төрешілік және құлдырау –құру айналымдары. Осы айналымдарды өткеру кезінде
өз ... ... шыға ... ... ... бастан кешеді және
“ұйымдастырушылық асқынуларына” ұшырайды, бұларды емдеу үшін ... ... жас ... ... ... ұйымның даму
айналымдары мен іс-әрекет тұрактылығы ең үлкен кызығушылық ... ... ... ... негізін қалаушы адамның немесе
басқару міндеттерін атқарушы белсенді ... бар ... ... нақ, осы ... ... ... ... мен жауапкершілік
жпн ажырату айкын емес, жұмыскер қабылдау мен істің орындалуын дәл ... ... ... мүлде жок. [7]
Дамыған сайын жетекші топ жұмыстың молайған ... ие бола ... ... ... ... ... қабылдау және баскарушылык
өкілдігінің бөлігін соларға беру кажеттілігі туындайды.
Сөйтіп, баскару ... ... ... ... Бөлімшелердің
неғұрлым дәл құрылымы пайда болады және жоғарыдан ... жэне ... мен ... өзара әрекеттер белгіленеді. Егер ұйым жұмысы
сәтті жүрсе, тұрактылық үрдістері біртіндеп өзгеру ... ... ... Орныкты әлеуметтік -психологиялык ахуал калыпта-сады,
кызметкерлер арасындағы ... мен ... саны ... ... және біртіндеп, ныгаяды. Сыпайыгершілік белгілері пайда болады:
бұйрыктар, қаулылар, әртүрлі ... ... ... ... ... ... және баска нормалармен шектеледі. Даму
айналымы ... ... ... ... ... тұрактылығының өмір айналымы әркім оз орнын білуінің
(субординацияның) айкын жүйесі болатын кдтац бағынушылық ... ... ... ... ол ... ... да, бейресім шаралардан да
(кім кай жерде отырады, кім- ... ... ... не ... және ... ... ... кадрлардың тұрақтамаушылығы арта
түседі{бұл ұйымның шынайы міндеттілік-кәсіби ұжым ретінде ресімделуімен
байланысты, мұның өзі ... ... ... сай мөшиненің тек
"тетіктеріне" айналдыра отырып, оларды даралығынан ... ... ... шектелгендігі, ынта білдіріп, бастама көтеру және
шығармашылық жұмыс үшін жағдайдың жоктығы ... ... ... ... ... ... ... тиімділігі төмендеуінің басқа бір факторы
қызметкерлердің ынталануға дәлел-себептерінің аздығы, ақтық нәтижелер ... ... ... ... арасында байланыстың жоктығы болып
табылады. ... ... ... мен ... еңбегіне ақы
төлеудегі елеулі айырмашылық та соңғылардың ... ... ... ... ... тигізбейді.
Ұйымның жұмыс істеуінің барынша мол тиімділігіне қол жеткізу міндетін
шешу басшылық өзінің аддына қандай биік мақсаттар қояды: даму мақсаттары ... ... ... беру мақсаттары ма соған тікелей байланысты.
Даму максаттарын алға қойған кезде ұйымда тіпті тұрақтылық кезеңінде
де, ... ... ... ... ... тәртібі, колайлы моральдық ахуал
үстемдік ... ... ақы ... ... ... тікелей байланысты
болатын, қызметкерлердің ынталануға ... ... ... ... ... өнімділігін арттырушы жөне шығындарды ... ... ... ... ... ... үшін" немесе "қорғаушының ығысында" жүмыс істеп
тұрған кезде, кірістің өзге ... ... ... кепілдігі бар және
ол ұйымның жұмыс тиімділігіне тәуелді болмаған шақта басшылық өзіне және
ішінара өз карауындағыларға босаңсыған, ... ... ... ... еңбек төргібі мен жұмыс тиімділігіне қатысты катаң ... ... алға тек ... істеу максатын ала кояды. Мұндай ... ... ... ... ... ... бәрін ең төменгі мөлшерде орындайды. Ол ... ... ... ету орындарына кандидаттары іріктеу кезінде нақты бұл ұйымдағы
ахуал ... ... ... ... ... жуйеден келгендігіне тәуекел
екенші ескеру керек. Жаңа басшылыққа келген ... ... ... ... ... ... меңгере алған басшылық стилі жүзеге асыруды
жалгастыра береді. ... ... ... ... ... ... ахуал-жағдайы үстемдік құрады. ... ... ... баскаратын ұйымдар мына немесе өзге бағыттағы
(профилдеп) жоғарғы оқу орнының шағын кәсіпке айналады және тағы ... ... ... ... ретінде ол басқарған ұйымнын жұмыс
істеу тиімділігін пайдалануға болады фирманын тұрактылығы мен ... ... ... бар ... ... ... ... бар
болуы, кызметкерлердің өз жұмысымен және ... ... ... ... өзі жоғары бағалауы мен ұйымға адалдық,
басшылыктың жоғары беделі соны айғактайды.
Фирмадағы ахуал-жағдайга (атмосферага) және оныц ... ... ... әсер ететін факторлардыц ішінде мыналарды ... ... ... ... ... ... басшылардың парасат деңгейі, тәрбиеленіп,
бейімделіп, мінез қасиеттері, кұндылык багдарламалары тәрізді жекедара-
психологиялык ерекшеліктері, ... ... ... ... ... өзге әлеуметтік топқа жатуы, ... бір ... ... ... ... ... ... түрлерінен әдетте
басшылық стильдердің негізін екі жіктелуін бөліп ... ... ... ... - ... жұмсақ және серіктес түрде баскару; бағытталу
өлшемі бойынша - ұйымның іс-әрекетінде жоғары көрсеткіштерге кол ... ... пен ... жеке өз ... орындауға (өзін
жұртқа танытуға жеке ... ... ... ... ... ... [7,9,11]
Қатаң ситиль баскарудын әкімшілік әдістеріне балама көзқарастарды
мойындамайтын, шешімдерді жекедара ... ... ... ... жургізу мен бағыну аса кажет, елдің есі шыкқан күрделі жағдайларда;
дәл айқын тәртіп пен катаң, бағынушылық (иерархия) құрылымы бар ... ... мен оның ... ... ... елеулі
айырма болған кезде тиімді.
Белгілі бір еркіндік пен ... ... ... ... ... салаларда, сондай-ак қызметкерлер биікттігі жоғары деңгейі бар
ұжымдарда мұндай стиль ұжымның, ... ... ... ... белсенділігін азайтады және кадрлардьщ тұрактамаушылығын
арттырады, ... бір ... ғана ... ... ... ... жұмсак стиль колданушы басшы қарамағындағыларға жұмыс
бағытын таңдау, ... ... ... және оларды шешу
әдістерін табу жөнінде толык ... ... ... ... ... кажыр-карьшы бар ұжымдарда және жолға койылған, тұракты
өндірістік үрдіс ... ... ... бұл тәсілін олак
колданған жағдайда жұмыстың толық күйреуі және ... ... ... сипаттағы басшы, тапсырмаларды жалпы міндет кою немесе жалпы
бағыт сілтеу түрінде қалыптастыра отырып, алка ... ... ... ... бұл ... карамағындағыларға нактылы міндеттер
таза жасауға және сол міндеттерге қол жеткізудің ең колайлы әдістері мен
тәсіл ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады, “әуелі
төменгі ... ... ... жиналады, содан сон солардьщ
негізінде жоғары басшылыктың тағамы әзірленеді. Бұл ... ... ... ... (неформал) жетекшілерге сүйене отырып және оның өз
қасиеттерге жиі карама-кайшы келетін олардың іскерлік ... ... өз ... өзін-өзі басқару тетіктерін тиімді пайдаланады.
Серіктестік түрдегі ... ... ... ... ... ... ... беделі бар болуы кезінде көбірек ... ... ... ... ... кызметтес болғанда,
кызметкерлер ниеттес, тілектес болып шығады. Алайда, мұндай ... ... ... ... ... қажет жерде колдануға келмейтінін
ескеру керек.
Жеке зат жұртқа таныту бағдарымен әрекеттенетін басшы 631 үшін тимді,
бірак ортақ іске зиян ... ... ... ... ... Мұндай басшыны сынауға батылы барган әрбір қыл қуғындауға
ұшырайды және ақыр ... ... ... Ал ... ... ақыр ... ұйымньщ іс-әрекетінің тиімділігі темендеуіне әкеліп соғады.
Сөйтіп, жеке өзін жұртқа танытуға ... ... ... ... бірак әрдайым жеке басы кемшіліктерінің есесі қайтаруға бола
және жеке ... баюы ... өз ... сөзсіз күйреуге әзірлеумен
болады.
Жалпы табыска қол жеткізуге багдар алган басшы жаңғыртуларды, өзін
жеке мұрат-мүдделерін ... үшін ... бұл ... іс-әрекетін
жақсарту максатымен жүзеге ... Ол ... ... белгілерін
(атрибуттарын) сақтауға қатысты анағұрлым демократияшыл. ... өз ... ... ... ... ең ... және іскерлес қасиеттерін бағалайды. Мұндай басшы егер 1стаж мүддесі
соны талап етсе, өзімшілдігін қоя тұруға да ... ... оның ... ... ... ... ... ортақ зандылықтарды аныктай білу, сондай-ак
ұйым үшін жаңа қауіптерінің немесе мүмкіндіктердің пайда болуын болжау
қажет;
– ұйымның ... ... ... әлсіз тұстарын анықтау мен оларды
болдырмау шараларын ... ... ... дер ... ... ... үрдісіне катысуға және жұмыс учаскесінде әркімніц жұмыс
тиімділігін арттыруға кызметкерлерді құлшындыру мен соны ... ... ... ... үшін ... ... іріктеп, таңдаған кезде
басшыға толыктырушылық, ұстанымын негізге алу ұсынылады. Соған сәйкес қатал
жане мықты басшылар ... ... және ... ... таңдағаны
жөн, ондай орынбасарлардьщ болуы солардың кенет туындаған жағдайда немесе
қарсыласқа әсер етудің тура ... ... ... ... ... колдану жөніндегі кенес-терін пайдалану есебінен кажеті ... мен ... ... ... болуға кемектеседі.
Мыкты басшы, әдеттегіше, көбірек ... ... ... және ... аз ... ... оның ... адами дәлел-дәйектерге қатысты
сезгіштігі көбіне аздау дамыған, ал ондай дәлел-дәйектерді білу күрделі
мәселелерді ... ... және ... шығынмен шешуге септтігін
тигізген болар еді. Сол себепті де неғұрлым жұмсақ, және адамгершілік ... ... ... ... пен іс-әрекетшіл мүмкіндіктерін
молайтады жене оның ... ... ... бірінші басшы - мінезі жұмсақ адам болса, аумаған рөл бөлісу болады.
Бул ... ... ... ... ... ... кадрларды
орналастыруды жузеге асыра отырып, ұйымның іс-әрекетінің бағыт-бағдарын
тандай отырып, бүкіл ұжым ушін ... және өзек ... бой ... пайда болу себептері, турлері мен ... ... ... ... ... ... бола алады: ресурстардың
шектеулілігі, өндірістік тапсырмаларды орындау барысында ... ... ... мен ... ... парасаттылық пен биімділік ... ... ... ... ... болу ... ... ақырына дейін тыңдай білмеушілік;
– баска адамның көз қарасын түсіруге деген ынта-ықластың, жоқтығы
және қарсы әрекет ... мен ... ... ... ... бүкіл іс-қимылынан тек кана жекеше мағына көруге және
қарым-қатынастың объективті -мазмұнды ... ... ... тек ... әдістерін қолдануға ұмтылу;
– қатынастар (коммуникатив) үрдісінің айрылып қалған және нышандық,
(символдык,) тараптары ... ... ... өз ... өзін ... ... ... негізін төрт түрін ажыратады: жеке адам бойындағы ішкі
қақтығыс, адамдар ... ... ... адам мен топ арасындағы
қақтығыс және топтар арасындағы қақтығыс.
Жеке адам бойындагы ішкі қақтыгыс адамның өзіне койылган ... жеке ... ... және өзге ... ... ... ... алмаушылығымен сипатталады.
Адамдар арасындағы қақтыгыстың себебі әдетте билік, дәреже-мансап пен
ресурстар үшін ... ... ... адам ... тұрғы көзқарастан мүлдем ерекше тұрғы, көзқарастан
мүлдем ... ... ... ... ... ... орындаудан жене
топтық адамгершілікке ілесуден бас тартса, жеке адам мен топ ... ... ... [5,90- ... ... мұрат-мудделеріндегі айырмашылықтар топтар
арасындағы қақтығыстың басталуына себеп бола алады.
Қақтығысты ... екі ... ... күйретуші және құрастырушы
қақтығыстар.
Күйретуші қақтығыста адамдар дәл проблема турасында айтуды ... ... жеке ... кемшіліктерді талқылайды. Мұндай қақтығыс бір-
бірінің айтқандарының мағынасын ... ... ... батырып, былықтыруға ұмтылумен, өте қызыл кеңірдек түрде өтеді.
Күйретуші қақтығыстардың ... ... ... ... қирап бұзылады, ал күрделі мәселе сол шешілмеген күйінде қалады.
Құрастырушы қақтығыс кезінде қатысушылардьщ басты назары, бірін-бірі
өзара ... ... ... ... ... ... бағытталады.
Бұған коса талқылау барысында адамдар өздерінің жеке ... ... ... ... ... ... тиімді шешімін бірлестіру
ұйымдастырылады. Тараптар ... ... ... түсініспеушіліктер мен ұғыныспаушылықтар жоғалады, мұның өз,
сөз жоқ, ... ... ... шешу үшін ... ... жағдайларда белгілі бес
қатынас тактикасыныц ... ... ... тайталасу мен қысым
көрсетушілік, ынтымақтастық, ымыраға келу, ... қашу және ... мен ... ... ... ... тұрғыдан дұрыс
және зандылық, нормалармен ... ... ... ... бекітілген жағдайда тиімді.
Ынтымақтастық екі жактың да мақсаттарына қол жеткізу үшін өзара ... ... екі ... да ... ... бар ... ... тиімді.
Егер тараптардыц біреуі қабыл алынбауы мүмкін талаптар кояр болса,
ымыраға келу едеуір тиімді.
Тараптардың біреуі екіншісінен ... ... ... тең, ... ... келу де едәуір тиімді.
Егер уақытты ұту, тараптарға тыныштануға ... ... келш ... ... ... ... ... алу қажет болса, қақтығыстан қашу
сәтті тактика бола алады.
Жоғарыда баяндалған тактикаларды дұрыс қолдану нәтижесінде қақтыгысты
шешуді оң ... қол ... ... Олар ... ... шешімдер
табудан, өзара қатынастардағы өшпенділікті қоюдан қарым-қатынастарда
әлеуметтік әділеттілік туындағанын ... ... ... күйініштің
тарқауынан, тараптар арасында аса терең және барабар өзара ... ... ... шешудің тың әдістерін табудан іскерлік
ынтымақтастықты, шығармашылықты одан әрі дамыту үшін қолайлы ... ... ... ... ... ... іс қақтығыстардың теріс салдары
байқалады. Олар ... ... ... ... ... ... ... ниет болмауынан, өзге тарапқа қатысты өнімсіз
бәсекелестің ... ... ... және аса сыешыл ... жеке ... ... ... ... ... ... баса мән беріп, көңіл бөлуден қақтығыста “жеңіске” жетуге тым
үлкен мағына беруден көрінеді. [7,10]
Сөйтіп, кез келген ... ... ... ... ... және ... ... қақтығысты жағдайлардың объективті және субъективті шарттары;
– қақтығыстың қарекет қозғалыс параметрлері;
– тараптар қолданатын қатынастық ... және ... ... ... ... ... ... ықтимал салдары.
2.3. Кәсіпорынның өндірістік қызметін ұйымдастыру.
Кәсіпорынның құрылымын бөлу өнімдерді дайындау процесінде және
жұмысшылардың ... ... ... ... байланыстар, жұмысшыларды
еңбекпен қамту саны, өндірістік алаң мен ...... және ... ... ... ... құрылымы деп аталады.
Кәсіпорынның жалпы құрылымы:
- өндірістік (ғимарат, құрылыс);
- өндірістік емес ... ... ... ... клуптар,
стадион, балабақша) болып бөлінеді.
Өндірістің алғашқы нысаны жұмыс орны болып табылады. Бұл өндіріс
алаңын, ... ... ... ... және өндірістік процесте қызметтер
көрсету жөнініде бір немесе бірнеше жұмысты жүзеге ... ... ... ... қамтамасыз етудің бөлігі.
Жұмыс орнының топтары аяқталып біткен ... ... ... ... ... технолгиялық процестерді жүзеге асырытын
өндірістік учаскелерде қалыптасады.
Ең алғашында ... ... ... орындалады, одан кейін бір
операция, демек, технологиялық мамандандыру ... ... ... цех ... ... ... ... түрлері кіреді. Мұнымен кәсіпорын
зауыт аспаптарын мамандандыру қызметтері, энергиы өндіру, шаруашылықтарды
жөндеуді пайдаланады. ... ... ... ... ... ... белгілейді. Мұнда ең алдымын ресурстар, сондай – ақ
жұмысшылырдың ... ... және ... ... ... өндірілетін өнім
көлемі, өндірістік алаңның өлшемі және т.б. [5, - бет]
Кәсіпорынның негізгі капитал ... ... ... бөлу ... негіздеу;
-цехтарды бөлімшелерді және жұмыс орындарын мамандандырудың деңгейін
арттыру;
-цехтардың қуаттылығына ... ... ... ету;
-кәсіпорынның жер, құрылыс объектілерінің коэффиценттерін есептеу;
-капитал салымдарының құрылымын бағалау жұмыстары жүзеге асырылыды.
Кәсіпорын құрылымына әсер ететін ... ... ... ... ... сипаттары мен ерекшеліктері;
-өндірісті механикаландыру мен автоматтандыру деңгейі;
-орналасқан жері.
Кәсіпорынның оңтайлы құрылымын жүзеге асыру өндірісті қайта құру, оны
техникалық және ... және ... ... қайта
жарақтандыру, саланы жаңғарту мен мамандандыру тереңдету ісінің тиянақты
атқарылуымен тікелей ... ... ... ... процесс бағыты бойынша:
- қоймалық;
- қызмет көрсету шаруашылықтары болып бөлінеді.
Бұл ... ... және жүк ... көлемін қысқартуға
тікелей әсер етеді.
Кәсіпорынның оңтайлы құрылымының басты шарты – ... ... ... ... ... әлеуметтік – материалдық
жағдайын жақсартуды бірінші кезекте шешуді , өндіріс ... ... ... ... ... ... пайдалануды қамтамасыз ету. [5,
-бет]
Өндірістік процес.
Кез – ... ... ... ... өндірістік
процестен басталады.
Кәсіпорындағы өндіріс процесі дегеніміз шикізатты өңдеп, ... өнім ... ... іс – қимылдар.
Өндірістік процес өнім шығарудың сипаты мен ауқымына қарай:
- жай;
- күрделі болып бөлінеді.
Өндірістік ... ...... ... ... ... сондай – ақ өндірістік бөлімшелерінің ... ... ... ... ... бәсекеге қабілетті, сапалы,
тұтынушылар талғамын қанағаттандыратын өнім өндіру бүгінгі ... ... ... ... [5, ... ... ... бөлінеді:
-еңбек заттарының нысандары мен сапаларын өзгертетін процестерді
технологиялық процесс деп атайды.
-еңбек заттары нысандары өзгермейтін ... ... ... деп ... ... ... өнім ... қарай.
-негізгі;
-көмекші;
-қызмет көрсетуші (оның ішінде: әлеуметтік, тұрмыстық, мәдени);
-басқару болып бөлінеді.
Негізгі процес технологиялық процес болып табылады, яғни ... ... ... және ... ... ... операция технологиялық қуаттардың жетілуіне қарай:
- қолмен атқарылатын операция;
- машина - қолмен;
- машиналық;
- автоматты;
- аппаратты болып ... ... ... ... технологиялық процесс деп
аталыды. Технологиялық операция – бір жұмыс ... бір ... ... ... ... еңбек заттарының немесе заттарды өңдеу ... және ... ... іс – қимылы болып табылатын ... ... ... ... ішкі жүйесінде пайдаланылатын өнімді
дайындау мен ... ... ... ... ... қосалқы
бөлшектер, бумен жабдықтау, ... ауа, ... ... ... ... ... ... және оны жөндеу т.б.)
Қызмет көрсету процесі. Жұмыс нәтижесі ретінде ... бір ... ... оған ... ... ... ... технодогиялық бақылау.
Басқару процесі - өндіріс ... ... ... ... ... бір ... негізгі процестердің дер кезінде және сапалы
орындалуы – көмекші және қызмет ... ... ... ... ... процестерді ұйымдастырудың тиімділігі мынадай принциптерді
басшылыққа алады:
-жеклеген цехтарды белгілі бір өнім түрлерін өндіруге мамандандыру;
мамандандыруды тереңдету – ... ... ... ... ... өзіндік құнын азайтудың кепілі;
-үйлесімділік. Бұл принцип кәсіпорынның ішкі бөлімдерінің бірдей екнін
білдіреді;
-қатар даму - ... ... ... жеклеген
құрылымларында қосарласа орындалуы. Мақсат – еңбек аясын кеңейту;
-аралас даму принципі – бұйымның ... ... өту ... шикізатты өңдеуден бастап, дайын өнім шығаруға дейінгі іс ... ... ... ... ... ... толасыз өндірісті алуға
болады;
-ырғақтылық – технологиялық ... бір ... ... ... ... - өндіріс процесін ... ... [5, ... ... цикл өнім ... ... ... ұзақтылығымен және оның
құрылымымен сипатталады.
Өндірістік цикл ұзақтығы дегеніміз өндірістік процесте белгілі ... ... ... мен ... ... күнтізбелік уақыт аралығы.
Өндірістік цикл:
- жұмыс уақты;
- табиғи уақыт;
- жұмыстағы үзіліс болып бөлінеді.
1.Жұмыс ...... ... ... әсер ... ... қатар
жұмысшылардың аппараттық және автоматты тетіктердің ... ... ... ... ... ... тағы да ... бөлінеді:
-негізгі процестерді атқаруға;
-көмекші, яғни цех аралық және цех ішінде түрлі ... ... ... ... ... ... буып – түю және т.б.
Т жұмыс = Т негізгі + Т көмекші
Т жұмыс - ... ... ... - ... ... ... – көмекші уақыт.
1. Табиғи процестер уақты еңбек заттарының еңбек жұмсалмай – ақ табиғи
негізде, тиімсіз ... ... ... ... ағаштың
текке кеуіп кетуі, жүзім сөлінің ашып кетуі.
Табиғи процестардың ауысып тұруы:
- өнім өндіруде;
- технологияны жетілдіруде;
- өндірістік цикл ... ... ... аөл ... ... ...... заттарын өңдеу процесіндегі қажетті
үзіліс.
Бұлар:
- демалыстар ;
- мереке күндері;
- түскі үзіліс;
- демалыс ... ... ... ... цикл ... ... табиғи уақыт және жұмыстағы
үзіліс уақыттарының қосындыларынан ...... + Т ... Т үзіліс
Тц - өндірістік цикл уақыты;
Т жұмыс – жұмыс уақыты;
Т табиғи – табиғи ... ... - ... ... цикл ... ... жүрген техника мен технологияға,
- өндірісті және еңбекті дұрыс ұйымдастыруға,
- өндірілетін өнім көлеміне,
- аяқталмаған ... ... ... ... ... да ... ... етеді.
Олай болса, өндірістік циклдің ұзақтылығын қысқартудың қандай жолдары
бар?
Олар ... ... ... ... мен ... ... жұмыс істеуін арттыру. Бұл жағдайда ... ... мен ... күрт ... өнімдер конструкциясы және ... ... ... озық ... ... және оны технологиялық
операциялардың орындалу мерзіміне сәйкес жүргізу;
-Жұмыс ... ... ... еңбек заттарын ауыстыруға
кететін уақытты қысқарту;
-Көмекші операцияларды орынлауда, ішкі кезек ... ... [5, - ... ... ... ... мына типтері кең тараған:
- жаппай;
- сериялық;
- жеке – дара;
- аралас өндірістер.
Өндіріс типтері әдете жұмыс орнын ... ... ... ... ... ... ... (Кс)
сипатталыды, яғни бұл орта есеппен бір жұмыс орнында қанша бөлшек операция
орындалатынын көрсетеді:
R x n
Кс=---------------
P
Кс – сериялық коэффицент;
P - ... ... ... - әр ... ... ... ... орташа операция саны;
n– жұмыс орнының топтарында өңделетін аталған бөлшектер саны.
Бұл коэффиценттің мөлшері ... ... ... жаппай өндіріс бойынша 1-ден 3-ке дейін,
- ірі сериялықта – 4-10,
- орта сериялықта – 20 және одан жоғары құрайды.
Жеке – дара ... ... өнім түрі мен ... тез ... ... ... ... пайдалану мүмкіндіктерін
шектейді.
Жек – дара өндіріс типінің ... ... ... мен ... орындарының технологияық жағынан
мамандандыру деңгейінің басымдығы және ... үшін ... ... ... ... ... ... жабдықарды пайдалану және оларды бір типті топтарға
орналастыру;
-қолмен атқарылатын жұмыстар үлес ... ... және ... ... ... біліктілігі.
Жеке – дара өндіріс типінің өнімдеріне қатыстылар:
- бірегей ... ... ... ... ... ... қуатты электр машиналары,
- құрылыс объектілерінің көпшілігі жатады.
Сериялық өндірістер:
- аз ... орта ... көп ... болып бөлінеді.
Сериялық өндіріс типі дүркін – дүркін біркелкі партия (серия) күйінде
келіп түсуімен сипатталады, ал жеке – дара ... ... ... ... ... бір – екі ... ғана ... жеке – дара өндірістен ерекшелігі: өнімнің белгілі бір ... жыл ... ... ... аралығында қайраланып отырады, ал бұл
өнім өндіруді технологиялық ... ... ... ... – бір ... ... жасайды. [5, - бет]
Жаппай өндіріске тән сипат: үнемі бір – екі ... ... ... орны ... (көп жағдайда Кс =1).
Жаппай өндіріс типінің негізгі ...... ұзақ ... ... ... ... көп өндіру. Сондықттан жаппай
өндіріске жататын кәсіпорындарға шығарылған ... ... ... тән. Өнім ... көлемінің ауқымдылығы және жүйе
тұрақтылығының биік ... ... ...... орындалған
технологиялық процестердің экономикалық тиімділігін қамтамасыз етеді.
Өндірісті арнайы құрал – ... ... ... ... өсуіне бірден – бір қолайлы жағдай жасайды.
Жаппай өндірісте мамандандыруды тереңдету ... ... ... өнім ... оның ... ... қамтамасыз ететін
негізгі фактор. Мәселен, жеке – дар ... ... ... ... құны жаппай өндіріс әдісімен шығарылған автокөліктерге
қарағанда 20-30 есе ... ... ... ... ... жаппай және ірі сериялық өндірістерде кемшіліктерде жоқ
емес. Солардың қатарынан мыналарды атап көрсетуге ... [5, ... ... ... ... ... ... орташа
станлартқа бейімділігі;
-қолда бар арнайы жабдықтарды қайта құрудағы қиындықтардың техникадағы
өзгерістерді қысқа мерзім ішінде атқаруға болмайтындығына ... ... осал ... жою үшін ... өнімнен коаплектелетін
материалдарды, бөлшектерді, тораптар мен ... ... ... бір ... ... ... ... қолдануға болады.
Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық дамуының 2003-
2015 жылдарға арналған стратегиясынының екінші кезеңін іске ... ... ... ... 2006 –2008 ... ... және ... бойынша Мақтарал ауданының өңірлік іс-шаралар
|№ |Іс-шаралар атауы ... ... ... ... ... |Қаржыландыру |
|рет | | ... | ... ... ... | | | | |млн. ... | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... |Мақтарал ауылдық окугіне |2006 жылдың |«Азық түлік |2006 ... |1,5 ... ... |
| ... ... 16 ... ... айы |келісім шарт ... ... ... ... |
| ... жылына 60 мың тонна | ... ... ... | | |
| ... ... ... | | | | | |
| ... салынуда. | | | | | ... ... ... ... |2009 жыл ... түлік |2009 жыл |- ... |
| ... ... ... | ... шарт | | ... |
| ... | ... | | | ... ... кентінде ұрықтық шит|2010 жыл |«Азық түлік |2010 жыл |- ... |
| ... ... ... | ... шарт | | ... |
| | | ... | | | ... ... қаласында бақша |2008 жыл ... ӨК ... жыл |10,0 |өз ... ... ... консервілеу цехы | | | ... | ... ... ... азот |2009 жыл ... нари» ЖШС |2008-2009 жыл |6,5 млн.теңге|өз қаржысы ... ... ... | | | | | |
| ... алу | | | | | ... ... кентінде |2010 жыл |ЖК ... Н.Б. ... жыл |2,5 ... ... ... ... ... | | | | | |
| ... ... | | | | | ... |Абай ауылдық округінде жаңа |2011 жыл ... и К» ... жыл |89,0 |өз ... |
| |жүзім сорттарын өсіру арқылы| | | ... | |
| |оны ... ... | | | | | ... ... ... ... 2003-
2015 жылдарға арналған стратегиясынының екінші кезеңін іске асыру жөніндегі
2007 жылы Мақтарал ауданында жаңадан іске ... ... ... рет ... ... ... |Өндірілетін |Жоспарланған өнімнің |Тартылатын ... ... ... | ... ... ... ... |қаржыға |саны |
| | ... ... | ... |салынды | |
| | | | ... | | |
| | | | ... ... | | | |
| | | | ... ... түрі | | | |
| | | | ... мың. ... | | | |
| | | | ... | | | | ... |“Азықтүлік |2007 ... мың ... |20000,0 |1,5 ... |Республикалық|300,0 |
| ... ... айы ... | | |АҚШ ... ... | |
| ... | ... | | | | | |
| ... мақта | ... | | | | | |
| ... ... | | | | | | | ... ... ... |2007 ... мың банк|60000,0 |500 мың |10000,0 |өз ... |10-12 |
| ... ... ... айы ... | ... ... | | |
| ... цехы | | | | | | | ... ... ... ... жобалары
|№ |Жобаның атауы ... ... ... өнім ... ... іске|Жобаны іске|Ағымдағы |
| |(шығаратын өнімінің түрі) ... ... | ... орны ... ... |
| | | | | | ... ... |
| | | | | | | ... | | | | | | |пар, ТЭО |
| | | | | | | ... ПСД ) |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 ... |“Азықтүлік келісім-шарт |“Азық түлік |60,0 ... ... |- ... қосылу|
| |корпорациясы” салған мақта |келісім-шарт ... | ... | ... |
| ... ... ... ... | ... | | |
| | | ... | | | | ... ... ... ... ... |“Азық түлік ... 3000 ... |- ... |
| ... ... құрылысы |келісім-шарт |тонна мақта | ... | ... |
| | ... ... шығару | ... | | ... ... ... ұрықтық шит |“Азық түлік ... 1,3 ... |- ... |
| |дайындау зауытын салу. ... ... ... ... | ... |
| | ... |шит | ... | | ... ... қаласында бақша |Жеке кәсіпкер |500 мың ... ... ... ... ... цехы | ... | ... ... ... бар ... |Асықата кентінде азот ... ... ... 25 ... ... |Бизнес-жосп|
| |тыңайтқыштарын биологиялық | ... | ... ... ... бар |
| |жолмен алу | ... | | | | ... ... ... ... ... |130 млн дана |өнеркәсіп|Мырзакент |Инвестиция |Бизнес-жосп|
| |биолабораториялық жолмен | ... | ... ... ... бар |
| ... ... | | | | | | ... |Абай ауылдық округінде жаңа |Жеке кәсіпкер ... 3000 ... ... ... |жүзім сорттарын өсіру арқылы | ... ... | ... ... етеді|ары бар |
| |оны өндіріп консервілеу | ... | ... | | ... ... ... ... тәжірибесінде көптеген елдерде
басқару моделінің өзіндің ұлттық ерекшелігі пайда болды. Қазіргі ... ... ... ... және ... ... ... басқару ойлары тарихының тамырлары ғасырлар ... ... ... ... бойы ... ойы ... ... деген қажеттілік адамның және оның біріккен қызметінің пайда
болуына байланысты ... ... ... ... ... ... әрқилы кезеңіндегі әртүрлі міндеттер өткенімізге үлкен әсер ... ... күні де ... ... ойының қалыптасуы мен дамуына
ықпалын тигізуде.
Менеджментті дамыту барысында ... ... ... ұстанған
бағыты орталықтан басшылық етуден гөрі,пайда табатын орталықтардың,бөлімдер
мен кәсіпорындардың құқықтары мен ... ... ... өмірде елеулі құбылыс болды.Осының нәтижесінде компанияларда
жаңа бөлімшелер құрылды,бөлемше ... ... ... ... ... ... ... корпорацияның жоғарғы
басшыларына қызмет көрсетуге көбірек көңіл бөле бастады,төменгі буындарда
(зауыттарда) ... ... ... орталықтандыру жүргізілді.
Өндіріс ресурстарын үтымды пайдалану мен оның тиімді жүмыс істеуі
өндірісті басқаруды ұйымдастыруға тәуелді. ... ... ... деңгейіне де, кадрлардың сапасына да өсер етеді.
Кәсіпорындарды басқарудың ... ...... камтамасыз ету
жене тауарлар мен қызметтерді өткізу, ... ... ... ... жүзеге асыру.
Жұмыс істеп тұру үшін кәсіпорын өндіріс ... ... ... ... ... ... яғни жабдықтау мен өнім өткізуді де
басқаруы қажет.
Қазақстанның Бүкілдүниежүзілік Сауда ... ену ... ... ... салаларындағы да ғаламшарлық бәсеке алдында тұрмыз.
Қазақстан Республикасының Прездентінің 2007 жылғы жолдауында
қазақстанды жан-жақты жаңартудың Жаңа ... ... ... ішкі және ... ... аса ... 30 бағытын айқындап
көрсетті.
– делелдеп-дәйектеуге қажеттілігі.
Басқару тиімділігін арттыру үшін өзіне орынбасар іріктеп, таңдаған ... ... ... ... алу ... ... сәйкес қатал
жане мықты басшылар өздерінее жұмсақ және көнгіш орынбасарларды таңдағаны
жөн, ондай орынбасарлардьщ болуы солардың ... ... ... ... әсер ... тура карсы құралдарын емес, неғұрлым айлалы
амалдарьш колдану ... ... ... ... ... ... мен қақтығысты жағдайлардан аулақ, болуға кемектеседі.
Мыкты басшы, әдеттегіше, көбірек белсене әрекет ... және ... аз ... ... оның ... ... дәлел-дәйектерге қатысты
сезгіштігі көбіне аздау дамыған, ал ондай дәлел-дәйектерді білу күрделі
мәселелерді неғұрлым көбірек және ... ... ... ... болар еді. Сол себепті де неғұрлым жұмсақ, және адамгершілік ... ... ... парасаттылық пен іс-әрекетшіл мүмкіндіктерін
молайтады жене оның ... ... ... ... себептері мыналар бола алады: ресурстардың
шектеулілігі, өндірістік тапсырмаларды орындау ... ... ... ... мен ... ұғым-пайымдаулардағы
айырмашылыктар, парасаттылық пен биімділік децгейіндеп айырмашылықтар,
қарым-қатынас ... ... ... ... ... менеджментті тиімді
ұйымдастыруда әліде көптеген мәселелер ... ... ... ... ... айтуѓа болады:
• Мемлекеттік басқару саласын дамыту;
• Қазақстанның далалық аудандарының ауқымды ... ... ... ... қалыптастыру
• Өнімнің бәсекеге қабілеттілігін өсіру және т.б.
• Қазақстанның ... ... ... ену ... ... басқару құрылымын жетілдіру.
Пайдаланылған әдебиеттер.
1. Кєсіпорын экономикасы жєне кєсіпкерлік . А. ... ... ... Кєсіпорын экономикасы . А. Ќ. Мейірбеков. Ќ. Є. Єлімбеков.
” Алматы”2004ж.
3. ЌР ... ...... ... А.Б. Рахымбаев. Б.О. Сабатаева. А.Қ. Белгібеав. Алматы
2006ж.
5. Агробизнесті ... ... ... 2000 ж.
6. Қалдыбеков О., Теміров. Нарықтық ... ...... ... ... Салыќ жєне бюджетке тµленетін басќа да міндетті тµлемдер туралы
(салыќ кодексі).- Алматы: Жеті жарѓы, 2001.
8. Менеджмент. К. ... ... ... ... ... ... К.Ғ. ... Е.Н. Байжомартов Ү.С.
Жүнісов Б.А. Жұмаев Ж.Ж.
10. Бовыкин В. Новый ... ... ...... ЌРЗ ... ... ... Ќазаќстан,2003,11 ќањтар.
12. ЌРЗ “Инновациялыќќызмет туралы”, Егемен Ќазаќстан,2002, 9 шілде.
13. ЌР Мемлекеттік сатып алу туралы зањы ,Зањ ... , 1997. 5 ... ЌРЗ ... ... ... ... Ќазаќстан ,1998, 23 шілде.
15. ЌРЗ “Ќазаќстан Республикасыдаѓы ењбек туралы” зањы 2002 ж. 1 ќањтар
Алматы: Юрист, 2002.
16. ... В. П ... ... – М: ... ... ... Зайцев Н.Л. Экономика промышленного предприятия. –М: ИНФРА- М-1999
18. Экономика предприятия : Учебник для ... Под ред. ... ... В.К . ... . –М: ... М.-2000
19. Экономика предприятия : Учебник Ф. К. Беа, Э. Дихала, М. Швайтцера. –
М: ... М- ... С. ... . ... ќаржы – несие, салыќ- кеден , саќтандыру,
биржа жєне кєсіпкерлік атауларыныњ орысша- ќазаќша ... ... ... ... ... ... шаруашылығы бригадасы (ферма)
Кеңсе менеджері
(секретарь)
Егінші-менеджер (агроном)
Малшы-менеджер (зоотехник)
Кәсіпорын жетекшісі
Басқару ісі
Басқару ісі
Басқару экономикасы
Социология және басқару психологиясы
Басқарудағы ұйымдастыру
Биресми басқару
Ғылыми басқару
Ресми ... ... ... ... ... ... процесі
Басқаруды жіктеу
Басқаруды интеграциялау
Басқарудың дамуы
Менеджменттің жалпы қызметтері
Жоспарлау – бұл ... ... бір ... ... іс қызметтің
мақсаты,оған қажетті қаражат,басқада заттар сонымен бірге нақты жағдайдағы
ең тиімді әдіс тәсілдерт жасалынады.
Ұйымдастыру – бұл ... ... ... ... бірге оның
бір қалыпты тиімді жұмыс жасауын барлық қажеттіліктермен қамтамасыз ету
Мотивация – бұл іс ... ... ұжым ... ... ... еңбекке,мақсатқа жетуге деген ынта тудыру.
Бақылау – бұл басқару қызметі,оның негізгі мақсаты жұмыс,еңбек нәтижесінің
сапасы,сан жағынан бағалау және ... ... ...

Пән: Менеджмент
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 69 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Менеджмент ғылымын қалыптастыру және дамыту туралы76 бет
Жаңашыл 12-жылдық мектептің дене шынықтыру мұғалімін даярлау – заман талабы7 бет
Бастауыш сыныпта дамыта оқыту технологиясын қолдану42 бет
Бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына Қазақстанның кіру мәселесі33 бет
Дамыта оқытудың теориялық негііздері22 бет
Дамыған елдердегі жергілікті өзін өзі басқаруды тәжірібиесі30 бет
Жоғары оқу орындарының экология бөлім студенттеріне қазақ тілін дамыта оқыту әдістемесі119 бет
Көлік инфрақұрылымы18 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың бейнелеу және құрастыру әрекеттерін дамыту90 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың музыкалық қабілеттерін дамыту ерекшеліктерін талдау20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь