Химиядан өзіндік жұмыстарды ұйымдастыру

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ 3

1 ӨЗІНДІК ЖҰМЫСТАР. ХИМИЯНЫ ОҚЫТУДЫҢ
НЕГІЗГІ ФОРМАСЫ 6
1.1 Өзіндік жұмыстарды ұйымдастыру 6
1.2 Элективті курстардың . өзіндік жұмыстарды
арттырудағы ролі 16

2 ХИМИЯ ПӘНІН ЭЛЕКТИВТІ КУРСТАРДА
ЭКОЛОГИЯМЕН ТЫҒЫЗ БАЙЛАНЫСТЫРА ОҚЫТУ 22
2.1 Биогенді элементтердің табиғатта таралуы және рөлі 22

3 ЭКСПЕРИМЕНТТІК БӨЛІМ 32
3.1 Биогенді (IV . VI топ) элементтерді оқытудағы
элективтік курстарды ұйымдастыру 32
3.2 Химиялық .экологиялық ұғымдарды қалыптастыру 44

ҚОРЫТЫНДЫ 52

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 54
КІРІСПЕ
ХХІ-ші ғасырдағы алдыңғы қатарлы бәсекеге талас, өркениетті елдер қатарына қосылу мақсатында Қазақстан ғылым мен білімді әлемдік деңгейге, ұлттық ерекшелікке сай үйлесімді дамыту жолдарын қарастыруда. Қазақстанның болашақ дамуына арналған «Қазақстан – 2030» бағдарламасында тәуелсіз мемлекет құруда еліміздің әрбір азаматы өзінің қоғамдағы алатын орнын саналы түсінуі жәнеел эканомикасының бүгінгі сұранысына жауап бере алатын тәрбие, білім алуы қажеттігіне баса назар аударылған.
Қазақстан Республикасы және ғылым минстрлігі дайындаған бағдарламасында “Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2005–2010 жылдарға арналған Мемлекеттік бағдарламасы” бойынша бәсекеге қабілетті маманды қалыптастыру мұғалімдер алдында тұрған негізгі міндет.
«Қазақстан-2030» бағдарламасы ұзақ мерзімді мақсаттарды атап, нақтылы нәтижелерге жету үшін мектеп алдына күрделі міндеттер қойды. Осыған орай мектептердегі білім сапасын және тәрбиені жақсартып, оқушылардың дүниетанымы мен өмірлік көзқарасын барынша шыңдаудың қажеттігі атап көрсетілген. Бұл міндет әрбір сабақтың білімділік, тәрбиелік, дамытушылық мүмкіндігін жеткілікті ойластырып, жете пайдаланған жағдайда ғана іске асады [1].
Орта мектепте оқу пәндерінің қазіргі өзгерісті кезеңінде жүзеге асыруға тиісті негізгі мәселенің бірі өзіндік жұмыстарды ұйымдастыру арқылы - оқушылардың дұрыс ойлау дағдыларын,ізденімпаздығын, пәнге деген қызығушылығын қалыптастыру. Оқушылардың дұрыс ойлау дағдылары олардың таным белсенділігімен тығыз ұштасып жатады.
Тез өзгеріп отырған экономикалық жағдайда іргелі пәндік білім жеткілікті деңгейде оқытуды талап етеді.
Оқушылардың өзін барынша көрсете білу және қоғам өміріне пайдалы түрде араласу үшін білімді өз бетінше іздену, талдау және тиімді пайдалану дағдысын бойына сіңіру маңыздыда күрделі.
Орта мектептердегі факультативті сабақтар барысында химияны оқытудың дәстүрлі әдістемесі, өзіндік жұмыстары мен сабақтар барысында инновациялық мазмұн мен дәстүрлі емес әдістер формасын жүзеге асыру қажеттілігінің арасындағы қарама-қайшылықтарды шешу химияны оқушылардың білімін жоғарлату әдістемесін ұсынуға мүмкіндік береді.
Өзіндік жұмыстарға баулуға арналған химия курстарына дидактикалық тапсырмалар жүйесін жасап шығару; зерттеу мәселесі бойынша ұсынылып отырылған әдістеменің тиімділігін тәжірибе жүзінде тексеру.
Алға қойылған міндеттерді шешу үшін келесі зерттеу тәсілдері қолданылды: философиялық, психологиялық-педагогикалық, дидактикалық және әдістемелік әдебиеттерді және зерттеу мәселесі бойынша нормативті құжаттарды синтездеу және сараптау; теориялық және тәжірибелік зерттеулердің нәтижелерін сараптау; бақылау, салыстыру, жалпылау, педагогикалық тәжірибе, тәжірибенің нәтижелерін статистикалық өңдеу.
Жұмыстың ғылыми жаңашылдығы химияны оқытуға арналған факультативті сабақтардың мүмкіндіктерін қолданудың теориялық және әдістемелік тұрғыдан дәлелденген әдіс-тәсілдерінің жасап шығарылуы болып табылады.
Дәстүрлі және ұйымдастырушы инновациялық формалар мен тәсілдерді жүзеге асыруды қамтамасыз ететін химияны оқытудың теориялық моделін ойлап шығару диплом жұмысының теориялық мәні болып табылады.
Химияны оқыту процесі барысында факультативті сабақтарды жүргізудің әдістемесін ұсыну, факультативті сабақтарды ұйымдастыру мен жүргізуге бағытталған және жалпы орта білім беруші, кәсіптік мектептердің мұғалімдері мен болашақ химия пәнінің оқытушылары – студенттерге арналып бағытталған химия пәнін оқытудың моделін ұсыну жұмыстың тәжірибелік мәні болып табылады.
Алдыға қойылған проблеманың басты мақсаты- оқушылардың таным белсенділігін, біліктілігін, ойлау қабілетін сабақ үстінде және сабақтан тыс уақыттарда арттыру, өз бетінше еңбектене білуге дағдыландыру.
Зерттеудің мақсаты –«Химияны оқытудағы өзіндік жұмыстарды ұйымдастыру» тақырыбын факультативті сабақта тапсырма беру арқылы оқыту барысында 8-ші сынып оқушыларының өзіндік жұмыстарын ұйымдастыру арқылы химия пәніне деген қызығушылығын және ынтасы мен бейімділіктерін, білімін арттыру.
Зерттеудің нысаны -орта мектептердегі 8-сыныпта химияны оқытуда факультативті сабақтарда өзіндік жұмыстарын ұйымдастыру барысында оқытушы мен оқушылардың іс-әрекеті.
Зерттеудің пәні - химия пәні 8-сыныпта өзіндік жұмыстарын ұйымдастыру әдістемесі мен мазмұны.
Зерттеу пәні өзіндік жұмыстарын ұйымдастыру арқылы оқушылардың танымдық ізденімпаздығын, есте сақтау, ойлау қабілетін арттырып, білімі мен білігін бір жүйеге келтіруге мүмкіндік береді.
Зерттеу орыны – № 3 орта мектебі, зерттеу нысаны 8 сынып.
Зерттеу жұмысының құрылымы: бітіру жұмысы 57 беттен; мазмұны, кіріспе, әдебиеттік шолу, негізгі бөлім, эксперименттік бөлім, қорытынды, әдебиеттер тізімінен тұрады.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2005 - 2010 жылдарға арналған Мемлекттік бағдарламасы: ҚР 2. Президентінің 2004 жылғы 11 қазандағы № 1459 жарлығы / Егеменді Қазақстан. - 2004. - 16 қазан № 258
2. Рысбекова А. Танымдық қабілетті арттыру шарттары / А. Рысбекова //Қазақстан мектебі: 2004. № 7 - 38 б.
1. Гущина Л. Студенттердің өздік жұмысы / Л. Гущина. // Қазақстан мектебі: 2004. № 1 - 15 б.
2. Едігенова А. Танымдық қызығу ерекшеліктері / А. Едігенова. // Қазақстан мектебі: 2003. № 10 – 48 б.
3. Пидкасистый П. И. Самостоятельная деятельность школьника в обучении. / П. И. Пидкасистый. - М.: 1980. – 52 б
4. Ерастов Н. Г. Методика самостоятельной работы. / Н. И. Ерастов. - М.: 1985. - 75 б.
5. Подласый И.П. Педагогика. / И.П. Подласый. - М.: 1999. - 576 б.
6. Қоянбаев Б. Ж. Педагогика. – Оқу құралы. / Б. Ж. Қоянбаев. -Алматы.: Рауан,1992. - 240 б.
7. Жарықбаев Қ.Ұстаздық еткен жалықпас. / Қ. Жарықбаев. -Алматы.: Мектеп, 1987. – 87б .
8. Джемс У. Психология в беседах с учителями. / У. Джемс. – Санкт-Петербург.: 2001. - 160 б.
9. Петровский А. В. Новое педагогическое мышление. / А. Б. Петровский. – М.: 1989.
10. Зинченко В.П.Оцелях и ценностьях образования. / В. П. Зинченко. Педагогика.1997. №5.
11. Занков Л. В. Дидактика и жизнь Избр. труды. / Л. В. Занков. - М.: 1990. - 45 б.
12. 14. Мұқанов М. М. Жас және педагогикалық психология. / М. М. Мұқанов – Алматы.: 1981.-247 б.
13. Әбілқасымова А. Студенттердің анымдық ізденімпаздығын қалыптастыру. – Алматы . 1994.
14. Бірімжанов Б. А. Жалпы химия. – Оқу құралы. / Б. А. Бірімжанов. – Алматы.: Білім, 2001.182-183 б.
15. Химическая энциклопедия.: том.2. 151-154 б.
16. 21. Фельдман Ф. Г, Рудзитис Г.Е. Жалпы химия негіздері. / Ф. Г. Фельдман, Г. Е. Рудзитис. - Алматы.: Рауан, 1990. - 42- 47 б.
17. С. Жайлау. - Алматы.: 2004.-159-170 б.
18. 24. Котлерова О. С. Учет знании по химии - Пособия. - / О. С. Котлерова. - М.: Просвещение, 1977. 5 б.
19. 25. Ситкевич Л. И. Химический эксперимент в школе / Л. И. Ситкевич. – Минск.: Народная асвета, 1969. 46 б.
20. 26. Кузнецов В. В. Физическая и коллоидная химия - Учебное пособие для вузов / В. В. Кузнецов, В. Ф. Усть – Качгинцев. - М.: Высшая школа, 1976 220 б.
21. Таубаев Ш. Исследовательская культура учителя: методология. Теория и практика формирования. - Алматы, 2000.
22. Зверев М.Д. Экология в школьном обучении. / М.Д. Зверев - М.: Просвещение, 1980, 83 б
23. Дьяченко В.К. Групповое обучение. - М., 1985.
24. .Фирсов В.В. Дифференсация обучения на основе обязательных результатов обучения./ В.В Фирсов - М., 1984.
25. Зверев М.Д., Суровегина Т.И Экологическое образование школьников / М.Д. Зверев, Т.И. Суровегина. М.: Педагогика, 1983, 9 б
26. Сатынская А. Болашақ мұғалімдердің экологиялық тәрбиесін қалыптастыру // Қазақстан жоғарғы мектебі 1998, №4, 132 б
27. Қосанов О. Экология және адам экологиясы// Қазақстан мектебі. 1992. 144 б
28. МамбетказиевЕ.А., Сыбанбеков Ж. Табиғатты қорғау/ Е.А.Мамбетказиев., Ж Сыбанбеков Алматы.: Қайнар. 355 б
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ
Химия-биология мамандығы
БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
тақырыбы: ХИМИЯДАН өзіндік жұмыстарды ұйымдастыру
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
3
1 ӨЗІНДІК ЖҰМЫСТАР- ХИМИЯНЫ ОҚЫТУДЫҢ
НЕГІЗГІ ... ... ... ... Элективті курстардың - өзіндік жұмыстарды
арттырудағы ... ... ... ... ... ... байланыстыра оқыту ... ... ... ... ... және ... ... ... ... (IV – VI топ) ... ... ... ... ... –экологиялық ұғымдарды қалыптастыру
44
ҚОРЫТЫНДЫ
52
ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... қатарлы бәсекеге талас, өркениетті елдер
қатарына қосылу мақсатында Қазақстан ғылым мен білімді ... ... ... сай ... дамыту жолдарын қарастыруда. Қазақстанның
болашақ дамуына ... ... – 2030» ... тәуелсіз
мемлекет құруда еліміздің әрбір азаматы өзінің қоғамдағы ... ... ... ... эканомикасының бүгінгі сұранысына жауап бере алатын
тәрбие, білім алуы қажеттігіне баса назар аударылған.
Қазақстан Республикасы және ... ... ... ... Республикасында білім беруді дамытудың 2005–2010
жылдарға арналған Мемлекеттік бағдарламасы” бойынша бәсекеге ... ... ... ... ... ... міндет.
«Қазақстан-2030» бағдарламасы ұзақ мерзімді мақсаттарды атап, нақтылы
нәтижелерге жету үшін мектеп алдына ... ... ... ... ... ... сапасын және ... ... ... мен ... көзқарасын барынша шыңдаудың ... ... Бұл ... ... сабақтың білімділік, тәрбиелік, дамытушылық
мүмкіндігін жеткілікті ойластырып, жете ... ... ғана ... ... ... оқу пәндерінің қазіргі өзгерісті ... ... ... негізгі мәселенің бірі өзіндік жұмыстарды ұйымдастыру арқылы
- оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... дұрыс ойлау дағдылары олардың таным
белсенділігімен тығыз ұштасып жатады.
Тез өзгеріп отырған экономикалық ... ... ... ... деңгейде оқытуды талап етеді.
Оқушылардың өзін барынша көрсете білу және ... ... ... ... үшін ... өз ... іздену, талдау және тиімді пайдалану
дағдысын бойына сіңіру маңыздыда күрделі.
Орта мектептердегі ... ... ... ... ... әдістемесі, өзіндік жұмыстары мен сабақтар барысында инновациялық
мазмұн мен дәстүрлі емес әдістер формасын ... ... ... ... шешу ... ... ... жоғарлату
әдістемесін ұсынуға мүмкіндік береді.
Өзіндік жұмыстарға баулуға арналған ... ... ... ... ... шығару; зерттеу мәселесі ... ... ... ... ... ... тексеру.
Алға қойылған міндеттерді шешу үшін келесі зерттеу тәсілдері
қолданылды: ... ... ... ... әдебиеттерді және зерттеу мәселесі бойынша нормативті
құжаттарды ... және ... ... және ... ... сараптау; бақылау, салыстыру, жалпылау,
педагогикалық тәжірибе, тәжірибенің нәтижелерін статистикалық өңдеу.
Жұмыстың ғылыми ... ... ... ... ... ... ... теориялық және әдістемелік тұрғыдан
дәлелденген әдіс-тәсілдерінің жасап шығарылуы болып табылады.
Дәстүрлі және ұйымдастырушы инновациялық формалар мен ... ... ... ... ... ... теориялық моделін ойлап
шығару диплом жұмысының теориялық мәні болып табылады.
Химияны оқыту процесі барысында ... ... ... ... ... ... ... мен жүргізуге
бағытталған және жалпы орта білім беруші, кәсіптік мектептердің мұғалімдері
мен болашақ химия пәнінің ...... ... бағытталған
химия пәнін оқытудың моделін ұсыну жұмыстың тәжірибелік мәні ... ... ... ... ... ... ... біліктілігін, ойлау қабілетін сабақ үстінде және сабақтан
тыс уақыттарда арттыру, өз бетінше ... ... ... мақсаты –«Химияны оқытудағы өзіндік жұмыстарды
ұйымдастыру» тақырыбын факультативті ... ... беру ... ... 8-ші сынып оқушыларының өзіндік жұмыстарын ұйымдастыру ... ... ... ... және ... мен бейімділіктерін, білімін
арттыру.
Зерттеудің нысаны -орта ... ... ... ... ... ... жұмыстарын ұйымдастыру барысында оқытушы
мен оқушылардың іс-әрекеті.
Зерттеудің пәні - ... пәні ... ... ... ... мен ... пәні өзіндік жұмыстарын ұйымдастыру арқылы оқушылардың
танымдық ізденімпаздығын, есте сақтау, ойлау қабілетін арттырып, білімі ... бір ... ... ... ... ... – № 3 орта мектебі, зерттеу нысаны 8 сынып.
Зерттеу жұмысының ... ... ... 57 ... ... әдебиеттік шолу, негізгі бөлім, эксперименттік бөлім, қорытынды,
әдебиеттер тізімінен тұрады.
1 ӨЗІНДІК ЖҰМЫСТАР ХИМИЯНЫ ОҚЫТУДЫҢ
НЕГІЗГІ ФОРМАСЫ.
1. Өзіндік жұмыстарды ұйымдастыру
Негізгі алға ... ... ... ... ... ... ... идеяларына жете назар аударған жөн. Бұлар - заттар қасиетінің
құрлысына ... ... ... ... ... ... олардың жүру заңдылықтарына сүйене ... ... және ... ... ... ... ... біртіндеп тереңдеу мәнге қарай қозғалуы,
елімізде халық шаруашылығын ... ... рөлі ... ... ... туралы идеялар. Жетекші идеяларға назар аудару арқылы
негізгі ұғымдарды меңгеруге және оқушыларға политехникалық бағдар беруге
болады. Сондықтан ... ... ... сабақтарда шығармашылық еңбекке
қабілетті, өз білімін ұдай ... ... ... ... ... ... химияны оқытудың формаларын, әдістері мен ... әрі ... ... ... оқу ... ... (экскурсиялар)
факультативтік сабақ және сабақтан тыс жұмыстар химияны оқытудың негізгі
формасы.
Оқытудың барлық формалары өзара ... Ол ең ... ... дидактикалық, әдістемелік мақсаттардың ортақтығы негізінде
іске асырылады.
Оқушыларға химиядан жүйелі ... ... ... ... басты орын алады.
Сабақ - өте күрделі, көп ... және көп ... ... ... ... барлығы мақсаты, мазмұны, өткізу әдістері жағынан
өзара тікелей байланысты.
Оқу ... ... ... сабақтар
көпшілік жұмыс САБАҚТАР
сыныптан ... ... ... ... 1 ... ... ұйымдастыру формаларының жүйесі:
Сабақ мақсат қоюдан басталады. Сабаққа қойылатын ... ... Алға ... ... ... ... оқу үрдісінің
белгілі бір буындары іске асырылады. Олар:
1. Оқушыларды жаңа ... ... ... Жаңа ... қабылдау.
3. Жаңа материалдарды жалпыға қорытындылау.
4. Білімді жетілдіріп, жаттығулар орындау.
5. Білім мен біліктерді қолдау.
6. Білім мен ... ... ... ... ... ... ... сәйкес әрбір сабақты химия сабақтарының
негізгі үш типінің біріне жатқызуға болады. Олар:
1. Жаңа ... оқып - ... ... мен ... ... ... мен ... тексеру және есепке алу сабақтары.
Оқу материалының мазмұны көбінесе сабақ ... ... ... ... пен оның ... ... алдына оқу тәрбиелік
мақсаттарды іске асыруға ... ... мен ... ... формаларын таңдап алудың әсері мол.
Бір тақырыптың өзін бірнеше түрлі мақсат қойып, түрліше өткізуге
болады. 1. ... ... ... ... ... орындату. 2.
Материалды мұғалімнің өзінің баяндауы. 3. Материалды әңгімелеп түсіндіру.
Бұл әдістердің әрқайсысымен ... бір ... ... ... іске асады.
Мұғалім оқушыға өздігінен жұмыс істеу арқылы оқушылардың дербестігін
өз бетінше ойлау жүйесін, жүйелі білім алу ... ... 1 ... ... түрлері
|№ |Өздік жұмысты жіктеу ... ... |
|1 ... ... ... ... ... жаңа |
| | ... ... Жаңа ... |
| | ... ... ... Жаттығу |
| | ... ... ... Жаңа ұғымдарды |
| | ... ... ... |
| | ... ... |
|2 ... ... |Берген үлгілер бойынша ... ... |
| ... ... ... ... Зерттеу. |
|3. |Оқушылардың өздік жұмысын ... ... Жеке – ... |
| ... ... | ... ... ... ... ... және ... мен ... істеу. |
| | ... ... ... жоспар жасау, |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... тәжірибелер жасау. |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... және ... есептер шығару. |
| | ... ... ... ... ... ... ... жасай білу дағдыларының
қалыптасуы – олардың білімінің тиянақты болуының ... ... ... жұмыстардың ішінде оқулықпен жұмыстың орны
ерекше. Олардың маңызы кейінгі еңбек жолында өздігінен білімін ... ... оңай ... өз ... ... ... ... оқу, жазба мәдениетін, ауызша сөз ... ... ... ... ... ... жұмыстардың маңызы, міндеттері мен
мақсаттары
Оқушылар шығармашылығын дамытуда өзіндік жұмыстар үлкен рөл атқарады.
Ол үшін өзіндік ... ... ең ... ... ... ... іріктеп ала білудің маңызы зор.
Өзіндік жүргізілетін жұмыстар химия пәнінің негіздерін ... қана ... ... ... ... ... өмірге әзірлеп,
мамандықты еркін таңдай білулеріне көп ... ... ... өзі ... ... білім берудің жүйесіне ... ... ... ... ... жаңа мазмұнға ие болып отыр.
Химия пәні бойынша өзіндік жүргізілетін жұмыстар көп ... ... ... ... келеді. Бұл жөнінде әдістемелік мақалалар мен
кітапшалар да басылып шықты.
Дегенмен, бұл ... әлі де ... ... түсетін түйінді
мәселелер баршылық. Орта мектеп түлектерінің бірсыпырасы оқу бағдарламасына
сәйкес алған білімін іс ... ... ... ... ... химиялық тәжірибелерді институт қабырғасының өзінде де жете
меңгеріп кете алмай жүр. ... ... ... ... ... ... ... белгілі. Орта мектептерде химиядан сабақ беретін кейбір
мұғалімдер ... өз ... ... ... ... әлі ... ... алмай келеді. Жас мұғалімдер тек сабақ беруді ғана ... тыс ... беру ... аз ... ... мектептер сыныптан тыс жұмыстарды ... ... атап ... ... кештер, «ойлан-тап» ойындарын өткізумен
ғана шектеледі. Оның өзінде оқушылардың өз беттерінше жұмыс ... ... мен ... ... отыруына жете көңіл бөлінбейді.
Соңғы кездерде оқушылар шығармашылығын дамыту, қызығуын арттыру үшін,
химия апталығы, танымдық сөзжұмбақтар, химиялық ... ... ... ... ... ... материалдар кең түрде қолданыла бастағанына
қарамастан, оларды қызықты етіп ... жағы ... Бұл ... да
оқушылар шығармашылығы аз пайдаланылады. Әсіресе ... ... ... курстар,: мектепішілік химиялық олимпиадалар,
өндірістік мәні бар танымжорықтар, оқушылар ... ... ... ... ... ... сирек өткізіледі. Кейбір ұстаздар осы
саладағы өздері өткізген үлгілі жұмыстарының нәтижесін басқаларға ... ... жеке ... тек ... ... қана қою ... ... үстінде де, элективті курстарда да, өзіндік жұмыстарда да сол ғылымды
сүйе білуге тәрбиелеп, өз ... ... ала ... ... ... ... ... жұмыстардың сабақтан басталатынын көрсетеді.
Сондықтан да ... ... етіп ... ... ... ... ... тереңдете алатын болуына негіз қалау қажет.
Өзіндік жұмыстар белгілі бір мақсатқа сай жүйелі де нәтижелі болуы
керек. Оқу-тәрбие ... ... пен ... тыс ... ... ... мұнымен бірге оқушылардың білімге, жеке пәнге
деген құштарлығын дамыту, сондай-ақ оларды қоғамдық ... ... ... ... ... бір кәсіптік мамандықты игеруге
әзірлеу – мұғалімдердің негізгі міндеті. Сондай-ақ мұғамнің оқу ... ... ... ... ... шеберлікпен көрнекі
көрсетіп, сабаққа танымдық ойын ... ... ... ... ... ... ... қиялын қозғауға әсер етеді. Мұғалім сыныптан ... жеке ... ғана әсер ... ... ... ... етіп ... тиіс.
Оқушылардың пәнге деген ықыласы артып, қызыға бастаса, онда пәнді
меңгеруге деген құштарлық тереңдей түседі. Қазіргі ... ... ... оны ... ... ... ... өз беттерінше танымдық іс-
әрекеттерін дамытатындай, әрбір нақты материалды жүйелі меңгертетіндей
етіліп құрылғаны жөн. Осы ... бәрі ... жасы мен ... ... білуді қажет етеді.
Өзіндік жұмыстар оқушылардың химиялық білімін дамытып қана қоймайды,
оларды жан-жақты тәрбиелеудің де міндеттерін ... ... ... ... ... өз бетінше жеке дара ... ... де, ... ... де ... ... ... Өзіндік жұмыстардың
жоспарын жасаған кезде мақсаттары мен міндеттері де көрсетіледі. ... ... сан ... ... ... ... ... бастаған жеке тапсырманы ұжымдық тапсырмаға ұластырып, қоғамдық
пайдалы жұмыстарды атқаратын ... ... ... ... құрастырудан бастап химия кабинетін толық жабдықтауға дейінгі
жұмыстар жатады. Осыдан қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... тұрады.
Оқушылардың сабақтан бос уақытын пайдалы істерге жұмсауда балалар
қайткенде бір нәрсемен шұғылданса ... ... ... ... ... ... кездейсоқтыққа, жоспарсыздыққа, немқұрайлылыққа жол бермеген жөн. ... ...... ... Бұл уақыт (оқушылар үшін шынында ... - ... ... ... тыс ... ... бос уақытын қалай ұйымдастыру керек? ... ... ... бос уақыттарын пайдалы іспен үйлестіруге болады. Бұл
мәселе бүгінде педагогтерді көп толғантып ... ... ... оқу ... ... ... ... сондықтан да әр түрлі өзіндік жұмыстар ... ... ... ... ... септігін тигізіп, кәсіптік бағдар беріп,
мамандықты еркін таңдауға көмектеседі.
Бұдан шығатын қорытынды, яғни өзіндік жүргізілетін пәндік жұмыстардың
негізгі мақсаты - ... ... және ... ... ... өз күші ... ... айналысса ғана оның үйірмедегі не
бірлестіктегі ісі жемісті болады. Өзіндік ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың
жаппай қатысуына көңіл бөлгендері абзал. Химиядан жүргізілетін өзіндік
жұмыстар оқушылардың ықыласы мен ... ... қана ... ... ... ... деңгейге көтеруге көмектесуі тиіс. Ең бастысы –
оқушылардың өздігінен істейтін ... ... ... ... ... ... алған білімдерін біріне-бірі үйрететін дәрежеде
болуы.
Жастарды қоғамның жан-жақты жетілген белсенді азаматы етіп тәрбиелеу
үшін химия пәні ... ... ... ... ... қазіргі
өмір талабына сай оқытумен қатар, оқытудың білім беру, тәрбиелік және одан
әрі дамыту міндеттерін ... ... ... жұмыстардың сапасын
жақсартып, рөлін арттыра түсу көзделеді.
Оқушылардың қалауы бойынша ұйымдастырылатын оқу-тәрбие ... ... деп ... ... ... бос ... білімін
дамытуға байланысты жұмыстары әр түрлі мағынадағы терминдермен аталып жүр.
Біз баспасөзден «сабақтан тыс», «мектептен ... ... тыс» ... ... жиі ... Бұл ... ... ұқсастық жақтарымен
қатар, бірінен-бірінің елеулі айырмашылықтары да бар.
Сабаққа байланысты мұғалімнің тапсырмасы бойынша бүкіл бір ... ... ... жұмыстар бар. Бұлар күнделікті сабақпен,
зертханалық және сарамандық жұмыстармен байланысып жатады. Осы жұмыстарды
орындағаны үшін ... ... ... баға қойылады. Өзіндік
жұмыстарға сарамандық сипаттағы үйге ... ... ... ... да ... т.б.
Мектептен тыс жұмыстар сабақтан бос уақытта оқушылар ... ... ... институт зертханаларында, аудандық, қалалық
мектептен тыс мекемелерде, ... ... ... ... ... да ... мұғалімі басшылық жасайды, оның арнаулы
бағдарламасы ... ... ... ... ... бос ... өз
еріктері бойынша түрлі факультатив сабақтар, үйірмелер арқылы ... оқу ... ... ... ... пен ... ... өз беттерінше қоғамдық пайдалы жұмысты атқаруын
көздейді. Оған қатысатын оқушылардың ... ... ... ... бірдей болмауы мүмкін, осыған орай орындайтын жұмыстары да әр
түрлі болады.
Факультативтік ... ... ... ... оқушылармен
жүргізілетін жеке-дара, топтық, көпшілік сабақтар.
Бұл жұмыстардың ... мен ... ... ... ... ... ... де бір-бірінен ерекшеленеді.
Топтық жұмыстардың негізгі түрі – факультативтік сабақтар.
Факультативтік ... ... өз ... ... ... ... құрылады.
Элективті курстар жұмысын ұйымдастыру міндеттерінің бірі – оқушыларға
еріктілік беріп, олардың ынтасын көтермелеп отыру, жоспар ... ... ... ... ... ... жағынан да, бағдарлама
жасау жағынан да елеулі айырмашылығы бар. Ол оқушылардың жеке тілектерін
қанааттандырып, ... ... ... кеңірек тарту мақсатын
көздейді.
60-70 жылдары факультативті курстардың пайда болуы білім ... ... ... ... ... ... ... бағдарламалар жағдайында білім саласына өзгертулер енгізуден өзге
жол болмады. Факультатив термині француздық facultative сөзі мен ... ... ... ... ... ... ... қосымша таңдауға
берілетін деп аударылады. Осыған орай, факультативті сабақтар оқушылардың
ерікті таңдауы арқылы ... ... ... өткізіледі.
Элективті курстар арқылы мектеп келесі төмендегі міндеттерді шешеді:
оқушылардың белгілі бір пәнді неғұрлым тереңдете оқуға ... ... ... ... ... оқушылардың шығармашылық
қабілеттерін дамыту; элективті курстардың негізгі педагогикалық мәні ... ... ... ... ... қатар белгілі бір талаптар
қойылады. ... ... ... мен ... ... ... ... Элективті курстардың дәрежесі мен мәнісі ... ... ... ол ... ... деген қабілеттігін
арттырады, олардың тәжірибе мен алға ... ... шешу ... ... қамтамасыз етеді.
Орта мектепте элективті курстар химияны оқытудағы сабақтың негізгі
түрі болып қала береді. Дұрыс ұйымдастырылған элективті ... ... ... ... ... мен міндеттерін ойдағыдай шешуіне
көмектеседі. Ашып айтқанда, элективті курстар оқушыларды ... ... ... ... ... арттыруға, өз беттерінше жұмыс істей
білуге, орындалатын ... ... ... ... т.б.
көптеген адамгершілік қасиеттерге тәрбиелейді.
Көптеген мектептерде ... ... ... ... ... өз талғамдарынша жүргізіп ... бұл ... ... өткен
көмекші оқу құралдары өте аз. ... ... ... ... әдебиеттерді талдап, санап қарасақ, әсіресе ана тіліміздегілері
жоқтың қасы деуге ... ... ... ... шығармашылық
белсенділігін арттыратын, кәсіптік бағдар беретін пайдалы ... ... баса ... ... ... ... ... негіздерін беретін, сарамандық
іскерліктер мен дағдылар ... ... ... ... ... ... жердегі элективті курстар ауыл шаруашылығын ... ... ... ... ... азотты,
фосфорлы, калийлі, т.б. тыңайтқыштарды егіске шашудың әдістері мен мөлшерін
есептей білуі тиіс.
Химиялық элективті курстар жұмысының ... мен ... ... ... ... бар, қызықты химиялық тәжірибелерді таныстыратын және
оны көпшілік алдында жасай білуге оқушыларды дағдыландыратын факультативтік
сабақтардың болашағы ... ... ... ... тандап алған химия сыныптан тыс
өздік сабақтарының мазмұнына сәйкес, теориялық, ... ... ... химиялық өндіріс орындарынан, өздері жасаған
танымжорықтан алған ... ... ... ... отырыстарында және
істеген жұмыстарының мазмұны мен оқыған кітаптары туралы химия кештерінде
баяндап ... ... ... ... ... оқу
бағдарламасының негізінде, бірақ оны қайталамайтындай бағытта құрылуы тиіс.
Химия элективті курстардың мүшелері өздері ... ... ... ... жазбаша есебінің нәтижесін арнаулы журналдарға
немесе күнделіктеріне жазады. Жұмысты жеке дара ... ... ... ... ... ... Факультативтік сабақтар мүшелерінің
жұмыстары нәтижелі шығуы үшін оны өздері таңдайды, ең негізгісі, ол жұмысты
орындауға оқушылардың ... ... ... ... ... істейтн көптеген мектептердің мұғалімдері
сыныптан тыс ... ... ... қамту мақсатында элективті
курстардың санын көбейтіп, химия қоғамына біріктіріп жүр. ... өзі ... ... ... ... мұғалім басшылық
жасайды.
Элективті курстың жетекшілері ... ... ... ... орындау әдістерін айтады, қажетті әдебиеттерді пайдалана
білуге бағыт сілтейді. Оқушыларға жоспар ... ... Онда ... ... ... ... ... теориялық білімге назар аударғаны
жөн, қандай тәжірибелік жұмысты орындайды, ондағы басты мәселе не, т.б.?
Әрбір элективті курстардың өзіндік ... бар, ... ... ... ... соған қарамастан әр түрлі химиялық элективті курстарға
ортақ кейбір ерекшеліктер ... ... ... сабақтары барысында
бағдарламадан тыс ауқымды алатын оқушылардың қызғушылықтарын қанағаттандыру
мүмкіндігі жоқ. Сонымен қатар, ... ... ... ... тығыз
байланыстылығын толық түрде қарасытыру мүмкін емес, ал бұл ... ... ... ... ... ... ... элективті курстар
оқушылардың білімін тереңдетеді, қабілеттерін аша ... ... ... айқындап кітаппен жұмыс істеуге және тәжірибе
алуға үйретеді.
Оқушылардың жеке оқу ... ... ... ... ... ... ... түрде игеріп және қызығушылықтар мен
қабілеттердің тығыз ... ... ... ... Сол ... оқу
процесіне элективті курстарды енгізу керек.
Дәл осы элективті курстардың көмегімен химияға аса қызығушылық
танытатын ... ... ... арнайы білімдерін одан әрі ... ... жеке ... ... химик кәсібін игеруде
ерікті тағдауға ие болуларына көмектеседі.
Элективті курстар бағдарламаларының вариативтілігіне ерекше ... өту ... ... ... - ... ... арттырудағы ролі
Химиядан өткізілетін элективті курстар оқу - тәрбиелік пәні.
Оқушыларды ... ... және ... ... қаруландыруда жеке
пәндер бойынша жүргізілетін элективті курстардың мәні өте зор. ... ... ... ... ... ... беретін орта мектеп
оқушыларына арнайы қабілеттіліктерді қалыптастырудағы маңызын ерекше атап
кеткен жөн. Қабілеттік ... - ... және ... ... ... ... психологиялық және педогогикалық проблемалардың бірі.
Қабілеттіліктер адамның іс-әрекеті барысында ... ... жеке оқу ... ... ... дамуы оқу
материалын игеру барысында сол пәндерге деген ынтасы мен бейімділіктерінің
қалыптасуымен тығыз байланыста жүреді. Бұл үшін ... ... ... ... ... ... практикуымдарының енгізілуі мен
оқу пәндерін ... ... ... ... негізінде зор
мүмкіндіктер болып отыр.
Егер оқушылардың сабаққа ... мен ... ... ... ... ... ... және дағдыны пайдалануына жағдай
туғызылса, әр ... ... ... ... ... сай жұмыс жүргіссе, онда жалпы қабілеттілікті де, арнайы
қабілеттілікті де жоғары деңгейде ... ... Бұл ... ... мен оны ... ... ... шешуші маңызы бар. Осы салада
элективті курстар да елеулі үлес қоса ... ... - ... ... таңдап алған ғылым саласында
білімдерін арттырудың бірден-бір жолы. Қазіргі мектептерде жүргізіліп келе
жатқан ... ... ... КПСС ... Комитеті мен КСРО
Министерлер Кеңесінің 1967- 1968 оқу ... ... ... ... орта ... ... сабақтарын 1972-1973 оқу жылынан бастап
жүргізуде, факультативтерге қатысатын оқушы мектепті бітіріп, ... ... өзі ... ... ... кем дегенде 350 сағат көлемде
терендетілген ... ... ... ... күндізгі сабақтардың соңында немесе кешкі
уақытга ... ... ... ... ... ... оқыту
материалдары да саналуан; дәріс, рефераттарды ... ... ... ... ... бару ... курстар жалпы оқушылардың білімін көтеру ... ... ... ... ерекшелігін, өзінің талғамына, ... ... ... пән курсын таңдап алуына шек қоймайды.
Элективті курстарды оқушылардың ғылыми дүниетанымдық көзқарастарын
қалыптастыруға көп септігін тигізеді. Бұл ... ... ... ... ғылыми-техниканың алға басып, даму қарқының еске алсақ,
элективті курстарын өмір талабына сай ... ... ... одан сайын
арта түспек.
Элективті курстар 3 топқа бөлінеді;
Жоғары деңгейдегі элективті ... ... және ... ... ... ... жүргізіледі.
Қолданбалы элективті курстар (Химия ауыл шаруашылығында, Химия өндірісте,
Химиялық талдау негіздері)
3. Арнаулы курстар элективті курсы. Ол химия ... ... ... ... ... тереңдетіп қарастыру мақсатын көздейді.
Арнайы курстар мен элективті курстар республикамыздың белгілі
аудандарының жағдайына сәйкестендірілуі ... 2 ... ... ... ... |Элективті курстарды аттары. ... |
|1 ... ... ... ... | |
|1 ... ... элективті курсы |8 |
|2 ... ... ... ... |9 |
| ... ... ... |10-11 |
|2 ... ... ... | |
|1 ... ... |9-11 |
|2 3 ... негіздерінің талдауы. Өндірістегі |9-10 |
| ... |10-11 ... ... мен ... өнеркәсібінің мәні - осы саладағы жұмыстардың
жемісті болуы сынақ тәжірибе жасай ... ... ... ... ... ... оқытудың алғашқы қадамынан бастап-ақ қажеттігін талап
етеді.
Химикке тән осы сияқты және бұдан да басқа да, мысалға, ... ... ... жинақылық тәрізді қасиеттер тек оқушылар сынақ-
тәжірибе жасауды сынақ-тәжірибелік теория ... оқып ... ... ғана ... ... алады.
Осының нәтижесінде әрбір оқушыда ақыл-ой және сарамандық іс-әрекеттің
дараланған сипаты қалыптасады, бірте-бірте ақыл мен ... ... тән ... ... ... ... ғана емес, сонымен бірге
теориялық және сарамандық мазмұндағы жаңа мәселелерді шеше білу шеберлігі
пайда болады.
Элективті ... ... ... ... формаларын,
мазмұнын және әдістемесін анықтауда пайдаланылған кейбір негізгі ... ... ... ... өте көп түрлігіне қарамастан, ең
алдымен факультативтік пәндердің санын шектеудің ... ... ... ... ... Оқыту ісінде теория мен сарамандық жұмыс ... ... ... Жалпы білім беретін пәндерге тығыз байланысты іс
жүзінде қолданылатын пәндер химиялық ... ... ... ... етуі ... Оқушылардың өнімді еңбекке тартқан олардың
оқыған кездегі даярлығын негізінде алған жөн.
Оқушыларға ... ... кез ... ... ... қажетті білім және дағдыларымен қаруландыра алатын химиядан
жүргізілетін факультативтік ... ... және ... ... ... ... ... негіздері, химиялық технология негіздері, агрохимия, т.б. ... ... ... ... ... ... ... да,
олар химиялық реакциялар жүрісін оқушылардың жақсы түсінуіне септігін
тигізеді.
Химияның жалпы ... ... ... ... ... қиын
кейбір негізгі химиялық ұғымдарды жеке танып білуіне химиялық ... пәні ... ... халық шаруашылығының барлық саласында химияландыру
іске асырылуда. Көптеген қуатты зауыттар қайта ... ... ... ... ... әдістар барған сайын кеңінен
қолданылуда: ауыл шаруашылығын химияландыру жүзеге асырылуда. Бұл ... ... бара ... ... ғылымына сүйенеді де, өз тарапынан ... ... ... бірсыпыра техникалық ғылымдардың, химиялық
технологиялардың және т.б. даму ... ... ... ... ... ... күрделі химиялық үрдістер іске асырылуда,
қысқа мерзімде өндірістің жаңа ... ... ... келе ... ... ... ... құштарлығы химиямен жеке танысуға талпыну
кезінде ... ... ... ... оқу ... ... ол химияға арналған ғылыми көпшілік әдебиеттерді, журналдарды
оқиды, сабақтан тыс уақытта ... ... ... ... ... ... жоғары үлгерімі – пәнге көбірек қызығудың басты
көрсеткіштерінің бірі. Оқушылар зертханалық және сарамандық ... ... ... ... ... жүмыстарына, химиялық кештер мен
олимпиадаларға және т.б. жұмыстарға белсене қатысады.
Мұндай оқушылар үшін химиядан элективті ... ... ... ... белгілі бір салада еңбек ету даярлығына жан-жақты ... алғы ... ... ... оқып үйрену кезіндегі оқушылардың
жоғарғы белсенділігі арнаулы қабілеттіліктерді қалыптастыру мен дамыту
факторы болып ... ... ... ... оған ... тиянақты болады да, мектеп бітіргеннен кейін химиялық кәсіптерді
біршама тез ... ... ... оқып меңгеруді жалғастыруда беру
мүмкіндіктері пайда болады.
Оқыту ісі оқушылардың жалпы білім ... ... ... кеңейтуге жәрдем етіп және олардың ... ... ... сүйіспеншіліктерін тәрбиелеу үшін оқу үрдісінде теорияны, өмір ... ... ... байланыстыру қажет.
Химияға деген қабілеттіліктерді дамыту үшін ... ... ... ерік ... ... химиялық проблемаларды
шығармашылықпен шешу тәсілдерін біртіндеп түсіндіру қажет.
Химия курсын оқып - ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың химиялық ұғымдарды түсінуі
жеңілдей береді. Химия ғылымын одан әрі ... ... ... да пән ... ... сабақтарға қалыптасады. Ол - талдау
жасаудың арнаулы әдістерін тез меңгерудің негізі. ... ... ... оқып-үйренуге көп қызығады. Химиялық білімді кеңейтіп,
әрі тереңдетуде сапалық талдау жүйесі курсының рөлі зор. ... ... ... ... мен ... ие ... ... пәнін ЭЛЕКТИВТІ КУРС сабақтарда
экологиямен тығыз байланыстыра оқыту
2.1 IV-VI топ (биогенді элементтер) элементтерідің табиғатта таралуы
және рөлі
Жаңа ғасырда ... ... ... ... ... ... – адам тіршілік ететін ортаның ластануы. Бұл ... ... ... ... ХХ ... ... ... басты экологиялық мәселелер, озон
қабатының жұқаруы, қышқылды жаңбыр, жер ... ... ... жер биосферасындағы тіршілікке тікелей қауіп төндіруде.
Өнеркәсіптің өркендеуіне байланысты пайдалы қазбаларды өндіру кезінде
жылына 100 млрд. тонна тау ... ... Осы жер ... ... 10% ғана бөлігі дайын заттар жасауға жұмсалды да, ... ... ... ... ХХ ... ... 30 жыл ... түрлі
қажеттіктер үшін жағылған отын ... ... ... ... ... ... 25% артқан. Жер шарындағы осындай
отындарды жаққан кезде атмосферадағы 20 млрд. тонна ... (IV) ... ... бәрі де ... ... әсер ... Бұларға қоса
көліктерден, өндіріс орындарынан бөлінетін улы заттар мен газдардың мөлшері
де жылдан-жылға арта ... ... ... озон ... ... ұлғая
түсуде. Ойықтардың пайда болуына өнеркәсіптерден бөлтінетін N, Cu, Fe, ... F ... әсер ... Озон қабатының бұзылуы жер бетіндегі тіршілікке
зиянды әсер етеді. Адамдардың ... ... ... ... ... ... су қорлары
ластанып, тартыла түсуде. Сондықтан оқушылады мектеп табалдырығынан бастап
қоршаған ... ... ... ... ... бұл басты мәселесін –
экологиялық жағдайды жақсартуда химия пәнін экологияландыру басты ... ... ... ... ... сабақтарда экологиямен тығыз
байланыстыра оқыту керек. Күнделікті тұрмыста әрбір адам организміне зиянды
әсер тигізетін заттарды жиі ... ... ... бояғыш
заттар, әр түрлі отындар, тыңайтқыштар, т.б. ... ... ... ... ... біле ... Сондықтан ХХI ғасырдың оқушылары әрбір
химиялық заттың пайдалы, зиянды жақтарын, әсіресе, ... ... ... білу ... Бұл материалды химия пәнін оқытқанда игерту
керек. Атмосфералық ... ... ... ... осы қышқылды
жаңбырдың пайда болу көзі негізінде жатқан ... ... ... ... ... беру үшін ерітінді ортасының қышқылдық
немесе негіздік болатынын, оны сутек ионының ... ... ... ... арқылы белгілейтіні ... ... рН ... ... ... ... суқойма мен атмосфералық
жаңбырдың қышқылдылығын анықтауға болады, егер ... ... рН ≥ ... ... ... ал жер ... ... рН 6,5-8,5 болады, яғни
су ортасы сілтілі. Ал қышқылды жаңбырларда сутектік көрсеткіші ... ... ... ... ... мынадай негізгі аспектілерге аудару
керек:
1. Фотосинтез үрдісі кезінде ... ... (VI) ... ... ... ал ... ... (VI)
оксидін (СО2) атмосфераға қайтадан қайтарады.
2. Құрлық және биомассасы әлі де болса артық ... ... ... (СО2) ... ... ... ... пайдалана берсек, табиғи байлықтардың
мөлшері жылдан-жылға кеми береді.
Барлық органикалық заттар ... ... (VI) ... түзілетінін
көрсететін экологиялық мазмұнды есептер шығаруға болады. ... ... ... (қ.ж.) 1 ... жанғанда бөлінетін жылуды анықтаңыз. Қай
газды отын ретінде қолдану тиімді?
Метан мен ... ... ... ... + О2 → СО2 + 2H2O + 880 ... + 5 О2 → 4СО2 + 2H2O + 2610 ... типтес есептерді шығару оқушылардың шикізатты экономикалық та,
экологиялық ... да ... ... үйретеді. Химиялық
өндірістерді қарастырғанда экологиялық мазмұнды есептерді өнім шығымының
теориялық мүмкіндігімен ... ... ... ... ... ... зауытында жоспарланған аммиак өндіру – 17% ... Әр ... ... 1% ... ысырап болады. Егер 60 кг ... ... ... ... ... ... ... Аммиак
ауаға таралып, қандай зиянды әсер туғызады? Су ... ... ... ... ... ... оқушылар күнделікті ақпарат құралдарын
пайдаланып, өздері құрастыра алады.
Химиялық эксперимент – ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігін де пайдалану керек. Тағам
өнімдеріндегі, әсіресе көкөністердің құрамындағы нитраттарды анықтау ... ... ... ... құрамын анықтап, қорытынды ... ... ... ... ... қатар, химияның
тұрмыстағы пайда-зиянын ажырата білуге баулиды.
Химиялық экспериментті екі бағытта жүргізу керек: ... ... ... ... ... химиялық реакциялар кезінде
түзілетін қалдықтарды өңдеу (заттарды залалсыздандыру). Осы мүмкіндіктерді
пайдаланып, тірі және ... ... ... ... ... ... әрекеттері, тіршілік ортасын химиялық ластанудан қорғау
әдістері таныстырылады.
Химиялық эксперимент арқылы табиғи құбылыс және үрдістердің тірі
организмдерге және ... ... ... ... тиімді әдістер
үйретілді.
Химиялық экспериментті факультативтік сабақта пайдалану теориялық
материалдарды толық меңгеруге ... ... ... химияға
қызықтырады.
Адам қоғамының қазіргі кездегі жедел ... оның ... ... ... қойып отыр. Олардың негізгілері - дүниежүзілік ... ... ... ... технологиялық өндірісті дамыту,
энергия көздерін және табиғат байлықтарын ұқыпты пайдалану. Ауаның, судың
және топырақтың ... ... ... ... ... ... бірі ... Мұның өзі адамның денсаулығын сақтаумен өте тығыз байланысты, ... ... ... ... ... ... тұйық жүйе
бойынша жұмыс істеуге көшуді талап етеді. Жанармайлардың ауаны ластамайтын
түрлерін пайдалану, атап айтқанда, күн ... жел, ... ... ... ... ... қоршаған атмосфералық ауаның
ластануын азайтып, қоршаған ортаны сауықтыруға мүмкіндік береді.
Сондықтан орта мектепте химия пәнінде, факультатив сабақтарда ... ... ... ... ... ... қоғам иелерінің
экологиялық сауатты болуына септігін тигізеді.
Жер бетінде химиялық элементтердің таралуы әр ... ... ... 50%-ын ... 25%-дан астамын кремний құрайды. Он сегіз
элемент – ... ... ... ... ... ... натрий, магний,
сутек, титан, көміртек, хлор, ... ... ... ... фтор, барий –
жер массасының 99,8%-ын ... Ал ... 0,2%-ы ... ... үлесіне тиесілі.
Биомолекулалардың органикалық бөлімімен ковалентті ... ядро ... ... ... ... ... ... ((О)>(
(S)>((Se)>(Te). Ағзада ион түрінде болатын элементтердің (ІА-ІІА топтарының
s-элементтері, VII тобының р-элменттері) мөлшері – топтағы элементтің ... ... ... ... ионды радиусы бар элементке ... одан ... ... Мысалы, ІІА ... ... ... ... ... ... ... ал әрі қарай
барийден радийге қарай төмендейді. Дәл осылайша, VIIA тобында ... ... ... элементтің мөлшері жоғарылайды да одан кейін
төмендейді.
Бейорганикалық заттардан ... ... ... ... ... ... жасалуына қолданылу негізі - табиғи
таңдау.
Элементтердің ағза мен ... ... ... ... ... ... ... судағы ерігіштігіне байланысты.
Кремнийдің SiO₂, алюминийдің Al₂O3 табиғи ... суда ... олар тірі ... ... ... ... көміртек, ол
жер бетінде аз ... ... (0,35%), ал тірі ... ... ... ие ... қоршаған ортамен салыстырғанда ағзадағы мөлшерінің
жоғарылауын элементтің биологиялық концентрленуі деп атайды.
Табиғи таңдау ... тірі ... ... тек алты ... Олар – ... ... ... азот, фосфор, күкірт. Бұларды
органогендер деп атайды. Бұл элементтер ағзаның 97,4%-ын ... ...... Ол ... ... ... түзе
алады.
Оттек пен сутегі көміртектің органикалық қосылыстарының тотығу және
тотықсыздану қасиеттерін алып жүруші ретінде ... ... үш ... – азот, фосфор, күкірт және де ферменттердің
белсенді ортасын құрайтын кейбір басқа элементтер – ... ... ... ... суда еритін қосылыстардың түзілуі тән, ол ... тірі ... ... ... ... тірі ... ... мөлшеріне қарай үш топқа бөледі:
1. Макроэлементтер. Олардың ағзадағы мөлшері 10-²%-дан жоғары. Олар –
оттек, көмітек, ... ... ... ... ... магний, натрий және
хлор.
2. Микроэлементтер. Олардың ағзадағы ... 10-³% бен ... ... йод, мыс, ... ... ... стронций, барий, кобальт
жатады.
3. Ультрамикроэлемент. ... ... ... 10­5 %-дан ... ... алтын, уран, торий, радий және т. б. жатады.
Тіршілік үшін маңыздылығына қарай химиялық элементтерді үш түрге
бөлуге ... ... ... ... ... Олар ... ... болады, ферменттер, гормондар, және ... ... H, O, Ca, N, K, P, Na, S, Mg, Cl, C, I, Mn, Cu, Co, Fe, Zn, Mo, ... ... адамның қалыпты өмір сүруін бұзады.
2. Қосымша элементтер. Бұл элементтер жануар мен адам ағзасында үнемі
болады. Ga, Sb, Sr, Br, F, B, Be, Li, Si, Sn, Cs, Al, Ba, Gl, As, Rb, ... Bi, Cd, Cr, Ni, Ti, Ag, Th, Hg, V, Se. ... ... ... ... ... белгісіз.
3. Өте аз элементтер. (Se, Tl, In, La, Pr, Sm, W, Re, Tb және ... және ... ... ... мөлшері және биологиялық маңызы
белгісіз.
Әр түрлі жасушалар мен ағзалардың түзілуі мен өмір ... үшін ... ... ... деп ... ... ... элементтерді әр түрлі концентрлейді, яғни
микро және макроэлементтер ... мен ... ... таралады.
Микроэлементтердің көпшілігі бауырда, сүйек және ... ... Бұл ... микроэлементтердің негізгі қоры. Элементтер
кейбір мүшелерге тән болып табылады және онда концентрациясы жоғары болады.
Мысалы, мырыш – ... асты ... йод – ... ... фтор – тіс
кіреукесінде, алюминий, мышьяк, ...... ... сынап, молибден –
бүйректе, қалайы – ішек ... ... – қуық ... ... барий – көздің пигментті қабатында, бром, марганец, хром ... және т.б. ... ... ... және бос ионды түрінде де
кездеседі. ... ... мыс және ... бас миы ұлпаларында
нәруыздармен комплекс түрінде, ал ... ион ... ... ... ... – макроэлементтер, осы екі элемент судың ... ... ... адам ... ... 65%-ын ... Су – адамның мүшелерінде,
ұлпаларында және ... ... ... ... ол ... ... қан ... лимфаның 99,5%-ға дейінгі аралығын
құрайды. Су несептің, бас миының ақ затының, ... ... ... ... жүректің – 70-80%-ын, сүйектің 40%-ын құрайды.
Макроэлементтер – ... ... ... ... ... ...
нәруыздың, нуклеин қышқылдарының және ағзаның басқа да биологиялық белсенді
қосылыстарының құрамына ... ... ... көміртек 51-55%,
оттек 22-24%, азот 15-20%, сутек 6,5-7%, күкірт 0,3-2,5%, ... ... ... ... және ... ... және ... (майлар)
де құрамына кіреді. Және де фосфор, фосфолипидтердің құрамына ... ... ... Көп ... ... миында (12%), бауырда (5%),
сүтте (2-3%) және қан сұйықтығында (0,6%) ... ... ... ... ... -600 г. Ол адам ... барлық фосфордың 85%-ын
құрайды. Фосфор тістің қатты ұлпаларында концентрленеді және ... ... ... ... ... ... формуласы
Ca5(PO4)3X, мұндағы Х = OH, Cl, F) ... ... ... ... және тіс ... ... ... хлор жасушааралық, ал калий және магний жасушаішілік сұйықтықтарда
кездеседі. Натрий және ... ... ... ... және тіс ... ... фосфат түрінде Mg3(PO4)3 тістің қатты ұлпаларында кездеседі.
Тірі ағзаға қажетті он металл тіршілік металдары деп ... ... 70 кг адам ... ... ... ... ... кальций – 1700 г, калий – 250 г, натрий – 250 г, магний – 42 ... – 5 г, ... – 3 г, мыс – 0,2 г, ... молибден, кобальт –
барлығы шамамен 0,1 г. Ересек адамның денесінде 3 кг-ға ... ... бар, бұл ... 5/6 ... (2,5 кг) сүйек ұлпаларына тиесілі.
Кейбір макроэлементтер ... ... және ... ... биолиганд-аминқышқылдармен, нәруаздармен, нуклеин
қышқылдарымен, гормондармен, витаминдермен және т.б. – мен ... ... ... Fe²+ ионы ... түзуші ретінде гемоглобин, Co²+ - В12
витаминінің, Mg²+ - хлорфилл құрамына кіреді. Ағзада үлкен ... ие ... да ... (Cu, Zn, Mo және т.б.) ... ... ... ... ... ... әр ... аурулар
әсер етеді. Мысалы, рахитпен ауырған фосфорлы-кальцийлі алмасу бұзылады да
ағзадағы кальцийдің мөлшері төмендейді. Нефритпен ... ... ... ... ... ... натрийдің, хлордың
мөлшері азаяды да магний мен калий көбейеді.
Ағзадағы макро және микроэлементтердің ... ... ... ... адам ... ... рөлі әр ... келеді.
Макроэлементтертің басты функциясы – ұлпаның құрылысын, осмос
қысымының тұрақтылығын, иондық және қышқыл-негіздік ... ... ... ... ... ... ... заттар құрамына комплекс түзушілер немесе активаторлар түрінде
кіреді де зат ... ... ... ... ... улы затарды
залалсыздандыру үрдістеріне ... ... қан ... тотығу-
тотықсыздану, тамырлар мен ұлпалардың өткізгіштігіне белсенді әсер ... және ...... ... фтор, йод, алюминий, кремний,
сүйек және тіс ұлпаларының түзілуін реттейді.
Кейбір элементтердің мөлшері адам ағзасында жасы ... ... ... ... бүйректегі және молибденнің бауырдағы
мөлшері ... ... ... ... ... ... жоғары
мөлшерге жетеді де жас ұлғайған сайын төмендейді. Жас ұлғайған сайын басқа
да микроэлементтердің мөлшері ... ... ... және хром. Әр түрлі
микроэлементтердің жетіспеушілігіне немесе артуына байланысты көптеген
аураулар ... ... ... тіс ... йодтың
жетіпеушіліінен эндемиялық зоб, молибденнің ... ... ... ... болады. Бұл заңдылық – адам ... ... ... концентрацияларының балансын химиялық-гомеостаз
реттеп тұрады. Бұл баланс элементтің жетіспеушілігіне немесе артық болуына
байланысты бұзылады және ә түрлі ... ... ... ... ......... сутек, азот,
оттек, күкірт және фосфор – көмірсулар, майлар, нәруыздар және ... ... ... Бірақ адамның және жануарлардың дұрыс
тамақтануы үшін ... ...... ... ... ... және ... – мыс, фтор, йод, темір, молибден, мырыш
қажет.
Микроэлементтердің адам ағзасындағы ... және ... ... ... ... Мысалы, этил спиртінің қатынасында
алкоголді улану жағдайында бауырда ... ... ... ... ... ... құрамында темір, мыс, мырыш, йод, кальций, фосфор, магний және
т.б элементтер жетіспесе, адам денсаулығына үлкен зардап келуі мүмкін.
Бірақ ағзаға ... ... тек қана ... ... ... де ... ... бұл кезде химиялық гомеостаз бұзылады.
Мысалы, (Mn мен Cu синергизмі), ал бүйректе ... ... ... ... мөлшері көбейсе, бауырда мыстың мөлшері көбейеді.
Тағамда мырыш көбейсе, темірі бар ... ... ... және Fe ... Өте аз ... ... ... болып
табылатын минералды компоненттердің концентрациясы сәл ғана көбейсе, улы
болып ... ... ... ... ... ... және т.б.) ... табылады, олар ағзаға аз мөлшерде түскенің өзінде ауыр патологиялық
әсер қалдырады.
Биогенді элементтер ауыл шаруашылығында кеңінен ... ... ... ... ... ... сияқты микроэлементтерді топыраққа
аз мөлшерде енгізгеннің ... ... ... ... ... ... ферменттердің белсенділігін
арттырып, нәруыздар, витаминдер, нуклеин қышқылдары, қант және ... ... ... ... ... элементтер фотосинтезге оң
әсер етіп, өсімдіктердің өсуі және дамуын, тұқымның жетілуін жылдамдатады.
Жануарлардың өнімділігін ... үшін ... ... ... ... және ... қосылыстары дәрілік заттар ретінде
кеңінен қолданылады.
Осылайша, химиялық ... ... ... зерттеу, осы
элементтердің алмасуының ара-қатынасын және басқа да ... ...... ... ... ... ... жаңа
дәрілік препараттарды жасауға және оларды реттеудің ... ... ... ... ЭКСПЕРИМЕНТТІК БӨЛІМ
3.1 Биогенді (IV – VI топ) элементтерді оқытудағы факультативтік
сабақты ұйымдастыру
Өзім іс-тәжірибеден өткен кездегі жүргізілген зерттеу жұмысы химиялық
талдау негіздері ... ... мен осы ... әдістемесіне факторлардың:
химия зертханасында едәуір ұзақ уақыт жұмыс істеу, көптеген жұмыстарды өз
бетімен орындау, қосымша білімді игере білу, білудің жаңа ... ... ... ... ... ... химиядан жүргізілген элективті
курстардың кешенді бағдарламасы бар.(кесте 2 )
Химиядан жүргізілген элективті курстарды негізінен үш топқа ... ... ... ... ... мақсаты ол негізгі ... ... ... ... ... сондықтан да жеке
сыныптар көрсетіліп, белгілі сағаттар бөлінген. Қолданбалы ... ауыл ... мен ... ... ... үйретуді
көздейді.
Химиялық талдау негіздерінен мағлұматтар береді. Арнаулы ... ... ... негіздеріне сәйкес кейбір бағыттарды,
бөлімдерді тереңдетіп қарастыруды ... ... ... ... ... химия элективті курстары республикамыздың белгілі аудандарының
жағдайына сәйкестендірілген бағдарлама бойынша жүргізіледі.
Кесте 3 ... ... ... ... |Факультативтердің мазмұны ... ... |
| | | ... ... ... ... факультативтер | | |
|1 ... ... ... ... |8 |8 |
|2 3 ... материалының негізіндегі курстар |9 |6 |
| ... ... ... ... |10-11 |102 |
| | | | |
| | | | |
| | | | ... 3 Жалғасы
|2. |Қолданбалы химия факультативі | | |
|1 ... ... ... ... талдауы |8 |68 |
|2 3 ... ... |8 |68 |
| | |8 |102 |
| | | | ... 1 ... курс ... ... ... жэне |11 |34 |
|3 4 ... ... ... ... ... |11 |68 |
| ... мселелері Бейорганикалық химия |11 |68 |
| ... т.б... |10 |68 ... ... жұмысым жоғары деңгейлі элективтік курсқа жататын
Сыныптан тыс сабақ «Биогенді ... және ... ... ... Бұл ... курс ... ... негізгі
тақырыптарды тереңдетіп оқытуды қарастырады.
Элективтік курстың тақырыбы: «Биогенді элементтерді (IV-VI топ)»
оқытудағы ... ... ... және ... химиялық –
экологиялық ұғымдарды қалыптастыру.
Сабақтың білімділік мақсаты: ... ... ... ... ... ... дамытып, олардың білімді, іскерлікті және
дағдыны пайдалануына ... ... әр ... ... ... психологиялық ерекшеліктеріне сай ... ... ... де, ... ... де жоғары деңгейде дамыту. Пәннің
мазмұны мен оны оқытуды жолға қою саласында факультатив сабақтардың елеулі
үлесін қосу.
Сабақтың тәрбиелік ... ... ... білім деңгейін көтеру,
политехникалық ой-өрісін кеңейту және олардың химия саласындағы еңбекке
деген ... ... оқу ... ... өмір ... еңбекпен тығыз байланыстыру. Химияға деген қабілеттіліктерді дамыту
үшін ... ... ... ... ерік ... ... ... ролін, проблемаларды шығармашылықпен шешу тәсілдерін біртіндеп
түсіндіру.
Элективтік курс ... ... ... ... курстарда қарастырылатын мәселелер |
|1. Жай және ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... және |
| ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |1.Қышқыл жауыннын пайда ... |
| |2 ... тірі ... үшін маңыздылығы ... ... |1. ... тірі ... ... әсері. |
|топшасы |2. ... ... ... ... |
| |3. ... азот ... бар түтіндерді химиялық |
| ... ... ... ... |1.Атмосфера көміртегі оксидтерімен (CO2, CO) ... ... тірі ... ... ... |
| |2. ... ... пайда болуы, одан келер зиян. |
Сабақ барысы:
Элективтік курстар ... ... ... ... немесе кешкі
уақытта өткізіледі. ... ... ... ... ... ... да сан ... дәріс, рефераттарды талқылау, сарамандық жұмыс,
кинофильмдер көру, таным-жорыққа бару қарастырады.
Элективтік ... ... ... ... ... ... ... әрбір оқушының ерекшелігін, өзінің талғамына, ... ... ... пән курсын таңдап алуына шек қоймайды. Факультатив
сабақтар оқушылардың ғылыми дүниетанымдық көзқарастарын қалыптастыруға көп
септігін ... Бұл ... ... ... мәні ... ... алға ... даму қарқынын еске ... ... өмір ... сай ... ... маңызы одан сайын
арта түспек. Элективтік курстар 3 топқа ... 4 ... ... ... ... негізгі және міндетті
курстардың мазмұнын тереңдету бағытында жүргізіледі.
1. Қолданбалы элективтік курстар (Химия ауыл ... , ... ... ... негіздері)
2. Арнаулы курстар факультативі. Ол химия ғылымының негіздеріне сәйкес
кейбір бағыттарды (бөлімдерді) тереңдетіп қарастыру ... ... ... деп ... элективтік курсының сабақтары
дәріс, рефераттарды ... өз ... ... ... ... жасау
түрінде жүргізіледі.
1-ші биосфера және онда биогенді элементтердің таралуы мен ... ... ... ... ... ... тірі ... негізін тек
мына элементтер: ... ... ... ... ... ... жоспарланған тақырыптар бойынша оқушылардың деңгейіне қарай
өздігінен материалдар жинап, топтарға бөлініп дайындаған ... ... ... IV-VI ... ... топшаларындағы
элементтерді қарастырғанда көміртегі, азот және күкірт оксидтердің ... ең ... ... бөліктері екенін, олардың табиғи жолмен,
антропогендік әсермен жерге, ... ... ... ... ... 59-69% атмосфераға тарайтынын айтқанда әр
түрлі отын түрлерін (тас және көмір, шымтезек, ... және ... ... ... ... күкірт (IV) оксиді химиялық өзгерістерден ... ... ... (IV) ... ... ... ... кейін (күкірт
ангдриді) SO3 айналады: SO2 + О2 = 2 ... ... су ... әрекеттесіп, күкірт қышқылының буын
түзеді: SO3 + H2O = ... (IV) ... ... бөлігі қышқылды полигидрат SO2 ·n H2O,
яғни күкіртті қышқыл H2SO3 түзеді: SO2 + H2O = ... ... ... ... ... күкірт қышқылына айналады:
2H2SO3 + О2 = ... ... Су ... құрамындағы тотығу ... ... ... ... ... 2 ... жаңбырдың түзілу механизмі
Күкірт және күкіртті қышқылдың атмосферадағы үлесі 2/3, ал ... азот және ... ... ... олар азот (IV) ... су
буымен әсетінен түзіледі: 2NO2 + H2O = HNO3 + HNO2
Басқа қышқылдардың түрі атмосфералық мониторинг бойынша ... ... ... ... ... ... артып, онда
тіршілік ететін тірі ағзалар дүниесі азаяды, егер рН>11 жетсе, ... ... ... ете алмайды. Атмосферадағы қышқылдар канцерогенді
болғандықтан адамдарға зиянды, әсіресе жүрегі, ... ... ... әр ... аурулар туғызуы мүмкін. Ауада SO2 – 0,5 мг/м3 ... ... ал 6,8 мг/м3 ... ... адамға қауіп төнеді екен.
Көміртегі көмірқышқыл газын (көміртегі (VI) оксидін) қарастырғанда
көміртегі (VI) оксидінің қыщқылдық сипатын, ... ... ... ... көрсетіледі.
Реферат 1 Биосфера және биоогенді элементтер.
Элементтердің ағза мен ... ... ... ... ... ... ... судағы ерігіштігіне байланысты.
Кремнийдің SiO₂, алюминийдің Al₂O3 табиғи ... суда ... олар тірі ... ... Бұған қарама-қарсы көміртек, ол
жер бетінде аз мөлшерде кездеседі. (0,35%), ал тірі ... ... ... ие ... ... ортамен салыстырғанда ағзадағы мөлшерінің
жоғарылауын элементтің биологиялық ... деп ... ... ... тірі жүйелер негізін тек алты ... Олар – ... ... оттек, азот, фосфор, күкірт. Бұларды
биогендер деп атайды. Бұл ... ... ... құрайды.
Негізгі биооген – көміртек. Ол мықты ковалентті байланыс түзе алады.
Оттек пен ... ... ... ... ... ... ... алып жүруші ретінде қарастыруға болады.
Қалған үш органоген – азот, фосфор, күкірт және де ... ... ... ... басқа элементтер – ... ... ... ... суда ... ... ... тән, ол осы
элементтердің тірі ағзаларда концентрленуіне жағдай туғызады.
Элементтерді тірі ағзалардағы ... ... ... үш ... ... ... ... ағзадағы мөлшері 10-²%-дан жоғары. Олар –
оттек, көміртек, сутек, азот, фосфор, күкірт, кальций, магний, натрий ... ... ... ... ... 10-³% бен ... ... йод, мыс, мышьяк, фтор, бром, стронций, ... ... ... ... ... ... 10­5 %-дан ... сынап, алтын, уран, торий, радий және т. б. жатады.
Тіршілік үшін маңыздылығына ... ... ... үш түрге
бөлуге болады:
1. Тіршілікке қажетті (ауыстырылмайтын) элементтер. Олар ... ... ... ... ... және витаминдер құрамына
кіреді: H, O, Ca, N, K, P, Na, S, Mg, Cl, C, I, Mn, Cu, Co, Fe, Zn, Mo, ... ... ... ... өмір сүруін бұзады.
2. Қосымша элементтер. Бұл элементтер жануар мен адам ағзасында үнемі
болады. Ga, Sb, Sr, Br, F, B, Be, Li, Si, Sn, Cs, Al, Ba, Gl, As, Rb, ... Bi, Cd, Cr, Ni, Ti, Ag, Th, Hg, V, Se. ... ... ... ... немесе белгісіз.
3. Өте аз элементтер. (Se, Tl, In, La, Pr, Sm, W, Re, Tb және ... және ... ... табылған, мөлшері және биологиялық маңызы
белгісіз.
Әр түрлі жасушалар мен ағзалардың ... мен өмір ... ... ... ... ... деп ... 2 VI А-топ элементтері оттегі, күкірттің табиғатта таралуы
Оттегі біріншіден әлемдік ... ... яғни ... ... дем ... ... ... пайдаланады.
Негізгі құбылыс – антропогендік қызметтегі атмосфераның ластануы.
Екінші құбылыс – тропосфера және стратосфера қабаттарындағы қалыпты озонның
қауіптілігі. Айналымдағы ... бір ... ... мен атмосфераның
ресурсы өте жоғары. Расында да аяғына дейін жанған тас көмір мен басқа да
каустобиолиттің ... ... ... ... жүзінші
бөлшектегі процентін құрайды.
Сондай-ақ қауіптілігі де бар ... ... ... ... ... атмосферада отттегінің болуын азайтады да, ол биомассасының
өлуіне әкеліп ... ... ... ... ... ... бірден
жоғарылайды. Мысалы, көміртегі қалдықтары, көміртегі (II) оксиді, күкірт
(VI) ... азот (II) ... және ... ... ... лас смогтары қалыптасады. Атмосфера ластануды жеткізуші орта болып
табылады, ал жер бетіндегі өсімдіктердің ... ауа ... үшін ... ... ... ... құбылыстар, атмосфералық
өндірістік және ауыл ... ... ... ... ... ... озон газ ... ластандырғышпен бірге әсерлеседі
де вертикальді ағымдағы тропосфераның ... ... ... қабатын
құрайды.
Оттегі экологиялық астаушы заттардың құрамына көп ... осы VI ... ... күкіртке көбірек тоқталдым.
Табиғи ортаны ластайтын заттардың құрамына кіретін элементтің бірі –
күкірт.
Күкірт – қауіпті айналымдағы интенсивті элементтің қатарына ... ... ... тасталған антропогенді қалдықтар тек ... ғана ... ... жер ... континенттеріне әсер етеді. Бұл
сияқты әлемдік озон қабатының бұзылуына «булы эффект» пен «қышқыл ... ... ... ...... ... ... ауыр түрінің бірі. Оның
зияны адамдарға, жануарларға, өсімдіктерге, үйлерге, ... көп ... 3 V ... ... азот пен ... ... топқа кіретін элементтердің бәрі органогенді. Қоршаған ортаға,
табиғатқа әсер етуі бойынша ең көп ... ... бұл азот ... Егер ... ... ... алты ... жатқызылатын
болса, солардың бірі азот, басқалары сутегі, көміртегі, оттегі,күкірт,
фосфор. Белгілі табиғаттағы азоттың болатын ... ... ... ... көтеру үшін азот тыңайтқыштары қолданылады.
Топыраққа азот ... ... ... ... аспанда найзағай ойнағанда
жаңбыр суынан келіп қосылады. ... ... ... 1 км2 ... ... тонна азот қосылады. Бірақ ауадағы және топырақтағы бос ... ... ... Оны ... ұсақ ... ... тамырында өмір
сүретін бактериялар, судағы жасыл көк ... ғана ... ... ... ... отырады.
Органикалық заттың аммиак пен аммонийға айналу процесін
аммонификация деп ... оның ... мәні ... ... ... күшінің жойылуынан тұрады. Бұл процесс топырақтағы
микроорганизмнің ... әсер етуі ... ... Аммиак немесе
аммонийдің нитратқа айналу процесін нитрофикация деп атайды. ... ... ... ... ... ... өзінің аммонификациялық және ... ... да, ... ... ... ... ... топырақтағы
азот үш топқа бөлінеді:
Бірінші топқа – мәдени өсімдіктің ... ... ... ... ... пен азоттың қосылуының басты себебі болып табылады.
Екінші ...... ... түрі ... атмосфераның қалдығымен
және жер астындағы сулармен жазылуы.
Үшінші топқа – азот нитраты мен төменгі оксидтер азот (II) ... (I) ... және ... азоттың микробиологиялық процесін бұрынғы
қалпына келтіруді денитрификация деп ... ... → NO 2 → NO → N2O → ... ... ... ... мен азоттың
минералды сумен жуылуы іске ... ...... ... ... ... ... Азот тыңайтқыштарының көп мөлшерін енгізу ... емес ... ... азот денитрифиация азотының ағымын құрайды. Сондай-ақ
үнемі қолданылған азоттың ... ... ... ... оны түрлі
өзгерістерге әкеліп, ауру өсімдік етуі ... Оны ... ... көруге болады. Құрлықтардағы судың ластануы аммиак пен нитрат
мөлшерінің болғаны бізге белгілі. ... ... ... ... ластануы адам
мен жануарлардың өміріне қауіпті. Осыдан барып су құбырларына, ... ... ... азоттың болуы, ондағы эвторикация процесі суда
өсетін өсімдік пен микрофлорияның жетілуіне әсер ... де, ... ... ... ... азот оксидтерімен атмосфераны да
ластайды. Бұдан басқа азот ... жылу ... ... өндірістік
кәсіпорындарда, автокөліктерде түүзіледі де, атмосфераны ... ... ... ... ... айдалып ауадағы ылғалмен немесе жаңбыр
суымен әрекеттесіп, күтпеген ... ... ... ... ... ... ... жаңбыр деген ұғымды 1872 жылы ағылшын инженері Роберт Смит
«Воздух и ... ... ... климотологий» деген кітабында енгізген.
Қышқыл жаңбырдың әлемдік түрде әсер ететіндігін мына мысалдардан
көруге болады. Канадада ... ... ... төрт мың көл ... ... мың көл өлу қатарында тұр. Швецияда он сегіз мың ... ... ... ... ... ... Баден
аудандарында) ормандағы талдың саны 50%-ға азайған. Ресейде ... ... ... ... ... ... ... орманның жаппай
құртылуы қышқыл жаңбыр әсерінен болғандығын ғалымдар дәлелдеген.
Фосфордың сақталатын орны өткен геологиялық дәуірлерде пайда ... мен тау ... ... өткен сайын олар күн сәулесінің, жауын-
шашынның, желдің әсерінен бұзылып. Ұнтақталып аз ... ... ... ... көпшілігі теңіз бен мұхит суларында жиналады
да табиғатқа зиян ... ... ... ... ... әсері тек топыраққа қатынасты ... ... ... шашылған фосфор ... ... ... назарын аударатын мәселелердің бірі – ақырғы кезде ... ... ... ... ... Олар ... нерв жүйелеріне улы әсерін тигізіп барып өлтіреді. Хлордың
органикалық пестицидтерден айырмашылығы олар ... ... ... персистенттігі төмен) түрлі биологиялық прцестердің және басқа да
табиғат жағдайының әсерлері мен ... ... ... ... ... ... және персистенттігі төмен пестицидтер ... ... ... ... жұмыстар жүргізілуде.
Фосфор органикалық қосылыстардың жағымсыз тағы бір ... ... ... ... ... ... порошоктар) құрамына
кіретіндіктен олардың пайдаланылуы да ... ... ... ... ... ... бірқатар елдер фосфоры бар осындай қалдық суларды, ... ... ... ... ... ... реттеуге су
қоймаларын фосфоран тазартуға шаралар қолдануда.
Реферат 4 IV ... ... ... ... ... ... бар ... табиғатта біреуі бұзылып, екіншісі
түзілу процесі үздіксіз жүріп ... ... ... отын ... алу және шіру ... ... Олардан қарапайым заттар оның ішінде
көміртегі (IV) оксиді түзіледі.
Барлық организмдер өмір сүру үшін химиялық қоспаларды жинақтау, қосу
процестерімен қатар оған ... ... ... ... ... ... шіріту процестерін жүргізетіндігі белгілі. Оттек
айналымында ... ... ... ... ... болса, көміртек
айналымында ауадағы көмірқышқыл газды жинап пайдаланушылар болып табылады.
Судағы организмдер суда ... ... ... дене қаңқаларын құрауға
пайдаланып, олар ... ... ... теңіз түбіне түсіп әк ... тау ... ... ... ... те ... ... жануарлардың
құрамында болады. Биосферадағы көміртек айналымының ... ... газы ... ... ... газы ... тез ... мол өнім беруіне
зор әсер етеді. Газдың осы қасиетін пайдаланған бақшашылар ... ... ... ... ... өсіріп табады.
Оттекпен салыстырғанда көмірқышқыл газы суда 35 есе тез ... ... ... және ... ... сияқты жарқырауық ... мен өте ... ... түседі. Мысалы, тұзды суда
көмірқышқылын азайтса, онда көмірқышқылды тұз тез ... ... ... ... ... көбейтіп бұрынғы қалпына келтірсе тұздар сулда
еріп кетеді.
Қоршаған ортада аса қауіпті автокөліктерден ауаға қосылатын көміртек
тотығы (СО), халық оны ... газ деп те ... газ ... және жылы ... ... ... ... ішіндегі бояушы қызыл зат) қосылып ... ... ... ... ... ... ... әлсіреуіне, түрлі
ауруларға төтеп бере алмайтын халге түсіреді. Ауыр қолды ... ... ... тотығын аз жұтса да миокард инфарктына (жүректің
бұлшықетінің жансыздануына) шалдығуы мүмкін.
Көміртек ... аз ... ... (C2H4) ... ... ... гүл ... және өсімдіктің өзі де қурап қалатыны
белгілі.
Тар көшелерде, көше ... ... ... жер ... көміртек тотығы көп жиналып, норма бойынша 3 мг/м3 орнына 25-
125 мг/ м3 дейін жатып қалады.
Отын жаққанда, өрт болғанда, ... ... және ... газы (СО2) өте көп ... ... ... көп ... (жылу
электростанцияларында) ауаға көп ... ... ... газы
бөлінеді. Олар полиэтилен пленкасы тәрізді жердің бетін қаптап күн ... ... ал жер ... ... ... ... өзіне сіңіреді.
Соның салдарынан жер бетінің температурасы өсіп, мұз шыңдарының ... Осы ... ... ... ... ауаны қауіпті ластайтын құрамына көміртегі түйіршіктері
тағы басқа оксидтері кіретін тұман.
3.2 Химиялық –экологиялық ... ... ... ... ... ... ... көптеген оқушыларға таныс емес ұғымдар пайдаланылды.
Осы ұғымдардың және басқа химияда қолданылатын ... ... ... деп ... ... ... () ... жинақтадым.
Бұл кестеде:
Біріншіден, басқа тілдерден ауысқан орысшаланған ұғымдар.
Екіншіден, ... ... ... ... іс - ... өту ... аударылып жасалған әр ұғым
үшін қолданылған қазақша баламасы берілді.
Осы экологиялық ... ... ... ... ... ... ... азот, фосфор, көміртегін оқытуда арналған экологиялық
бағыттағы ... ... оқу - ... материалын жасадым.
Элективті курста сабақ ұйымдастырылғанда биогенді ... ... оның және оның ... ... ... ... Оқушы элективті курста оқу бағдарламасымен шектеліп ... ... ... ... ... ... журналдарды оқиды,
сабақтан тыс уақытта химия ... ... ... ... Оқушылардың химияға деген құштарлығы химиямен жеке ... ... 5 ... ... ... ... қолдану
|Р/|ұғымдар |қазақ ... ... ... ... | ... ... ... |
| | ... | |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 |ПДК, мг/м3 |кмш- ... өте ұзақ ... |
| ... |концентрация|уақыттар | |
| ... |сын ... әсер етсе де, | |
| ... |ың ... ... зиян | |
| | ... ... заттың | |
| | |[36]. ... т.б. ... | |
| | ... ... Адам | |
| | ... ... ұзақ ... | |
| | ... етсе де, ... | |
| | ... ... бір ... | |
| | | ... ... ауыру | |
| | | ... ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... | |
| | | ... ... | |
|2 ... ... ... ... ... |
| ... |мәселелеріне|нәтижесінде болатын | |
| | ... ... | |
| | ... ... ... | |
| | |[6]. ... тұздар, | |
| | | ... ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... ... ... | |
| | | ... ... ... | |
| | | ... | |
|3 ... |- ... ... |9 — ... |
| ... | ... |11- |
| ... ... | ... ... ... азот |
| ... | | ... |
| ... | | | |
| ... — это | | | |
| ... | | | |
| ... | | | |
| ... | | | |
| ... и | | | |
| ... | | | ... 5 ... ... ... ... ... ... |Бейметалдар. |
| | | ... ол ... ... | | |мен ... ... ... |
| | | ... осы ... | |
| | | ... ... ... |
| | | |мен ... қышқыл | |
| | | ... ... | |
| | | ... ионы | |
| | | ... | |
| | | ... азот ... | |
| | | ... ... Бұл ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... | |
|5 ... ... ... ... да бір | |
| ... |шаруашылық |селитраны енгізу кезінде, | |
| | ... ... ... | |
| | ... ... Са2+ ионына | |
| | | ... ... ... | |
| | | ... ... ... | |
| | | ... қалған негіздер | |
| | | ... ... | |
| | | |РН >7 | |
|6 ... |- ... ... ... ... |
| ... | ... ... калий |У-топ |
| | | ... яғни ... ... |
| | | ... қолданылатын| |
| | | ... | |
| | | ... ... | |
|7 ... | ... мен ... ... |Бейметалдар |
| |средства защиты | ... ... | |
| ... | ... ... | |
| |или ... | ... ... | |
| ... Реstis | | | |
| ... ... | | | |
| ... | | | |
| ... | | | |
| ... | | | |
| ... для | | | |
| ... с ... | | |
| ... и | | | |
| |т.д. [35] | | | |
|8 ... [лат. ... —|- ... |
| |Insectum ... | ... |
| ... ... | ... фосфор |
| |саеdеге убивать],|жоюға | ... |
| |[35] ... | ... |
| | ... | | |
| | |[36] | | |
|9 ... | ... ... улы | |
| ... | ... [32] | ... 5 ... [лат. ... ... ауруларын |Галогендер, |
| |Fungus гр ... ... |
| ... ... |ық ... саңырауқұлақтарды |органикалық |
| |убивать]. |әдебиеттерде|жоятын ... |
| ... ... ... ... | |
| ... | | | |
| ... для | | | |
| ... с | | | |
| ... | | | |
| ... | | | |
| ... растении| | | |
| |и ... | | | |
| ... | | | |
| ... | | | |
| ... | | | ... [гр. |Бактрияларды|Тірі организмдердің |Галогендер |
| |Вакtегіа ... ... ... |
| ... ... ... ... |органикалық |
| |возбудители |[36] ... ... ... |
| ... ... | ... | |
| ... | | | |
| ... и | | | |
| ... | | |
| |а ... | | | |
| ... | | | ... [лат. |Зиянды ... ... |- |
| ... ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... | | |
| |ие ... ... | | |
| ... для |[36, 37] | | |
| ... | | | |
| ... | | | ... |- ... ... ... |
| ... | ... |VI- |
| ... ... | ... |VII топ |
| ... ... | | ... |
| ... | | | |
| ... | | | |
| ... и | | | |
| ... | | | ... [лат. |Тек ... |Механикаландырып картоп |- |
| ... ... | |
| ... ... |. ... ... ... | |
| |вызывающие | ... | |
| ... ... |жапырақтарын түсіретін | |
| ... ... | ... | |
| ... для | ... | |
| ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... | | | ... 5 жалғасы
|15|Резистентность |- |Тірі организмдердің ... |
| ... | ... |VI- |
| ... ... ... |топ |
| ... | ... |
| ... | | | |
| ... | | | |
| ... | | | |
| |[35] | | | ... [лат. |- ... ... ... |
| ... | ... |V- |
| ... | ... ... арналған|топ |
| |-средства для | ... ... |
| ... | | | |
| ... ... | | | |
| |[35] | | | ... | |Улы ... ... ... |
| |[лат. Реrsistere | ... ... | |
| ... | | |
| ... длительное| | | |
| ... | | | ... |- ... ... ... |
| |[кумуляция. лат. | ... ... |
| ... | ... |топ |
| ... ... әсер ету. ... |
| ... в ... | ... ... |[азот, |
| ... | ... ... |
| ... или | ... ... | |
| ... | ... | |
| ... ... | ... ... | |
| ... ... их | ... | |
| ... | ... | ... ... |Көмірсутектердің көп |Бейметалдар |
| |эффект. ... ... ... |
| | |[36] ... ... |
| | | ... | |
| | | ... көп ... | |
| | | ... | |
| | | ... газы ... ... ... ... 5 ... ... тест жұмысы ұсынылды.
5 минуттың ішінде сол сұрақтардың дұрыс ... ... ... жетекші
боп сайланып, әр топқа бекітілді.
Олар берілген тапсырмалардың ... ... ... жұмыс
нәтижесін тақтаға жазып көрсету үшін жекелеген оқушыларды кезекпен шығарып
отырды.
Төрт топқа жеке-жеке 1 минут ішінде ... үшін ... ... ... ... ... азот IV валентті: ... NO2; ә) N2O5; б) NH3; в) N2O ? ... ... ... ... ... үлесі көп: ... K2O; ә)FeO; б)H2O; в) SO2 ? ... ... еритін негіз: ... Ba(OH)2; ... б) Fe(OH)3; ... Cu(OH)2 ? ... ... ... қандай ? ... 1, 3; ә)2, 5; б)3, 5; в) 1, 2 ? ... ... ... қышқылдармен әрекеттеспейді: ... AI; ә)Ag; б)Fe; в) Mg ? ... ... ... ... ... + су → ? ... ... + су → ? ... ... 2 ... ішінде орындау үшін беріледі
|Мына қосылыстарды топтарға бөліп жазыңыз: |
|K2O, Fe(OH)3, KCI, KHCO3, NaOH, CO2, HBr, H2SO4 ... ... ... ... ... ________ ... ... ... ... 3 ... ... ... айналулардың реакция теңдеулерін |
|жазыңыз: |
|C →CO2 → H2CO3 → CaCO3 ... ... есеп ... ... оған 5 ... ... ... калий гидроксидіне тұз қышқылымен әсер ... ... ... ... ... ... топтың белгіленген уақыт ішінде орындаған жұмысы ... ... ... 6 №3 ... ... мектеп-гимназиясы оқушыларының
ізденімпаздық қабілеті деңгейлерінің өсу қарқыны.
|№ ...... |
| ... саны ... ... ... | ... | | 1 |Бақылаушы сынып |32 |-
|- |8 |53,3 |5 |33,4 |2 |13,3 | | 2 |Эксперименттік сынып |30 |- |- ... |6 |40 |4 |26,7 | ... 3 №3 ... ... ... мен №1 орта ... ... қабілеті деңгейлерінің өсу қарқыны.
ҚОРЫТЫНДЫ
Бұл бітіру жұмысы химия пәні бойынша “Қазақстан Республикасында білім
беруді дамытудың 2005- 2010 ... ... ... ... ... Республикасында білім беру процесін оқу- әдістемелік
және ғылыми қамтамасыз ету, ... ... ... мақсатында жасалған.
Өйткені, «пәндік көзқарасқа» негізделген мемлекеттік жалпыға міндетті білім
беру стандарттары оқушылардың өмір ... ... ... мен
перспективаларын нақты белгілеуіне оң негіз бола алмайды.
Осыдан қазіргі ... ... ... ... ... білімді игерумен
шектелмей, оқытудың оқу - әдістемелерін пайдалана ... ... мен ... деген қабілетін, қызығуын қалыптастыру негізгі
мәселеге айналып ... ... орта ... ... ... ... ... өз бетінше ізденіс жұмыс жасау дағдыны игеріп,
алған білімін ... ... ... ... қажет. Бұл жұмыс әрбір пән
мұғалімінің ... ... ... ... жұмысында орта мектеп ... ... ... ... ... ... оқу-әдістемелік
конспектісі ұсынылып отыр. Ол оқушылардың білім деңгейін дамытып, биосфера,
ондағы биогенді элементтердің ролі, маңызы жайлы ... ... және өз ... ... ... ... жасалған.
Бұл бітіру жұмысында қарастырылып отырған тақырып ... ... 8- ші ... ... оқу ... бойынша танымдық-
ізденімпаздық белсенділікті қалыптастыру әдістемесін ... ... ... ... ... әр ... ... жинақталғандықтан ең ұтымды сабақ түрінің жүйесі – элективті
курстар түрі алынды.
Химиядан өзіндік ... ... ... ... ... ... элективті курстардың бағдарламасы оқушыны өз бетінше
теориялық ізденіске баулып, үйретеді. Сабақ ... ... ... ... ... берілген тапсырмаларға өз беттерінше дайындалып,
ізденуі оқушылардың алған химиялық- экологиялық ... ары ... ... ... ... осы ... ... түрде өткізілген
сабақтан артықшылығы зерттелінді. Зерттеу нәтижелері элективті курстардың
ұтымдылығын көрсетті. Яғни, №3 көпсалалы ... ... ... оқу ... ... эксперименттік сынып оқушыларының
көрсеткен көрсеткіштері 2 %- ке өсті.
Осылай, элективті курста ... ... ... ... ... ... жеке ... мен
қызығушылықтарына негізделіп, химиялық білім беруші міндеттерді ... ... ... ... ... ... ... бірден-
бір маңызды ұйымдасқан фомасы болып табылады.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Қазақстан Республикасында ... ... ... 2005 - ... ... Мемлекттік бағдарламасы: ҚР 2. Президентінің 2004
жылғы 11 қазандағы № 1459 ... / ... ... - 2004. - ...... ... А. ... қабілетті арттыру шарттары / А. ... ... 2004. № 7 - 38 ... ... Л. Студенттердің өздік жұмысы / Л. Гущина. // ... 2004. № 1 - 15 ... ... А. ... ... ерекшеліктері / А. Едігенова. //
Қазақстан мектебі: 2003. № 10 – 48 ... ... П. И. ... ... ... в ... ... И. Пидкасистый. - М.: 1980. – 52 б
6. Ерастов Н. Г. Методика самостоятельной ... / Н. И. ... - ... - 75 ... Подласый И.П. Педагогика. / И.П. Подласый. - М.: 1999. - 576 б.
8. Қоянбаев Б. Ж. ... – Оқу ... / Б. Ж. ... -Алматы.:
Рауан,1992. - 240 б.
9. Жарықбаев Қ.Ұстаздық еткен жалықпас. / Қ. Жарықбаев. ... ... – 87б ... ... У. ... в ... с ... / У. Джемс. – Санкт-
Петербург.: 2001. - 160 б.
11. ... А. В. ... ... ... / А. Б. Петровский. –
М.: 1989.
12. Зинченко В.П.Оцелях и ценностьях образования. / В. П. ... ... ... Л. В. Дидактика и жизнь Избр. труды. / Л. В. Занков. - ... - 45 ... 14. ... М. М. Жас және ... ... / М. М. ...
Алматы.: 1981.-247 б.
15. Әбілқасымова А. Студенттердің анымдық ізденімпаздығын ... ... . ... Бірімжанов Б. А. Жалпы химия. – Оқу құралы. / Б. А. ... ... ... 2001.182-183 б.
17. Химическая энциклопедия.: том.2. 151-154 б.
18. 21. Фельдман Ф. Г, Рудзитис Г.Е. Жалпы ... ... / Ф. ... Г. Е. ... - Алматы.: Рауан, 1990. - 42- 47 б.
19. С. ... - ... ... ... 24. ... О. С. Учет ... по химии - Пособия. - / О. ... - М.: ... 1977. 5 ... 25. ... Л. И. ... эксперимент в школе / Л. И. Ситкевич. –
Минск.: Народная асвета, 1969. 46 ... 26. ... В. В. ... и коллоидная химия - Учебное пособие для
вузов / В. В. Кузнецов, В. Ф. Усть – Качгинцев. - М.: ... ... 220 ... ... Ш. ... ... ... методология. Теория и
практика формирования. - Алматы, 2000.
24. Зверев М.Д. Экология в школьном обучении. / М.Д. ... - ... 1980, 83 ... ... В.К. ... обучение. - М., 1985.
26. .Фирсов В.В. Дифференсация обучения на основе обязательных результатов
обучения./ В.В Фирсов - М., 1984.
27. ... М.Д., ... Т.И ... образование школьников /
М.Д. Зверев, Т.И. Суровегина. М.: Педагогика, 1983, 9 б
28. Сатынская А. ... ... ... ... қалыптастыру
// Қазақстан жоғарғы мектебі 1998, №4, 132 б
29. Қосанов О. Экология және адам экологиясы// ... ... ... ... ... ... Ж. Табиғатты қорғау/ Е.А.Мамбетказиев., Ж
Сыбанбеков Алматы.: Қайнар. 355 ... ... ... Mg, Fe және тағы ... ... жануы
Күкірт ангидриді
SO3
Күкірт қышқылы
H2SO4
Көмір, мазут құрамындағы күкірт қосылыстарының жануы
Күкіртті газ
SO2
Күкіртті қышқыл
H2SO3

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Химиядан сыныптан тыс жұмыстар45 бет
Білім беруді дамытудағы портфолио технологиясы59 бет
Күн жүйесі эволюциясы3 бет
«Қаржы » пəн бойынша сырттай оқу нысанында оқитын студенттерге өзіндік жұмыстарды орындауға арналған əдістемелік нұсқасы11 бет
«Қаржы менеджмент» пəн бойынша сырттай оқу нысанында оқитын студенттерге өзіндік жұмыстарды орындауға арналған əдістемелік нұсқасы24 бет
Балабақшадағы әдістемелік жұмыстардың формалары5 бет
Бастауыш мектепте қазақ тілінен кластан тыс жұмыстарды ұйымдастыру әдістемесі39 бет
Бастауыш сынып оқушыларын жауапкершілікке үйретуде өзбетінше жұмыстардың маңызы (Әдебиеттік оқу пәнін оқыту әдістемесі бойынша, 3-сынып)55 бет
Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілеттерін арттырудағы музыка пәнінен жүргізілетін сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастырудың әдістемесі54 бет
Бастауыш сыныпта зерттеу - ізденушілік жұмыстарды ұйымдастырудың өзектілігі29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь