Органикалық химия түсінігі


1 Органикалық реакциялардің жіктелуі мен механизмдері
2 Реакциялардың жіктелуі
3 Жану реакциясы тотығу реакциясының жиі үшырасатын түрі.
Органикалық химия – химияның көміртек және оның басқа элементтермен түзілген органикалық қосылыстарын, олардың өзара түрлену заңдылықтарын зерттейтін саласы. Органикалық химияның органикалық заттардың синтезі мен құрылымын анықтауда, ондағы электрон тығыздығының таралуын, атомдардың кеңістіктік орналасуын және химиялық реакция механизмін белгілеудегі мүмкіндіктері шексіз. Сонымен қатар ол ғылым мен техниканың жаңа салаларының пайда болуына және дамуына ықпал етеді. Органикалық химия терминін алғаш 1808 жылы швед химигі И.Берцелиус (1779 – 1848) ұсынған. Бұл термин ол кезде тек тірі организмдермен ғана байланыстырылып түсіндірілді. 19 ғасырдың аяғында көптеген зерттеулер нәтижесінде органикалық қосылыстар синтезделіп, ол түсінік жоққа шығарылды. Органикалық химияның ғылым ретінде дамуы осы кезден басталады. Органикалық химияның дамуында 1861 жылы А.Бутлеров ашқан органикалық заттардың құрылыс теориясы маңызды орын алады. Осыған байланысты органикалық химияға химиялық байланыс, молекулада атомдардың байланысу реті, олардың өзара әсері, т.б. жаңа ұғымдар енді. Бутлеровтың құрылыс теориясы осыған дейін белгісіз болып келген изомерия құбылысын толық түсіндіре алды. Одан басқа: типтер теориясы, фрагменттердің молекуладан өзгеріссіз жаңа молекулаға өтуі, валенттілік ережесі, бензолдық теория, құрылыс, изомерия құбылысы, молекуладағы атомдардың кеңістіктік орналасуы, атомдардың өзара әсер теориялары, т.б. көптеген жаңалықтар органикалық химияны одан әрі дамытты. 20 ғасырдың басында талдаудың жаңа физикалық әдістері жасалып, жетілдірілді: хроматографиялық, ЭПР, рентген, құрылымдық талдау, масс-спектроскопия, ядролық-магниттік резонанс, инфрақызыл және ультракүлгін-спектрометриясы, т.б. Бұл әдістер химиялық әдістерді қолданбай-ақ, күрделі органикалық заттардың құрылымын тез және дәл анықтау мүмкіндігін берді.

Пән: Химия
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 5 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Органикалық реакциялардің жіктелуі мен механизмдері

Органикалық реакциялар бейорганикалық реакциялардың заңдылықтарына
бағынғанымен, біраз ерекшеліктері де бар. Органикалық реакциялар,
негізінен, молекулалардың арасында жүреді. Сондықтан иондар қатысатын
бейорганикалық реакциялардай емес, органикалық реакциялар баяу жүреді.
Оларды тездету үшін өршіткілер (катализаторлар) пайдаланылады және қажетті
жағдайда температура мен қысымды жоғарылатады. Осындай себептерден
органикалық реакциялар өнімінің шығымы төмендеу болып, қосымша заттар түзе
жүреді.
Органикалық реакцияларды теңдеу түрінде емес, сызбанұсқа түрінде жазып,
онда бастапқы заттарды, реакцияның негізгі өнімдерін және реакцияның жүру
жағдайларын көрсетеді. Теңдік белгісінің (=) орнына бағдарша (→) қойылады.
Кейде бағдаршаның үстінде реакцияның жүру жағдайы көрсетіледі.
1 Реакциялардың жіктелуі
2 Химиялық айпалымдардың сипаты
3 Органикалық реакциялардың механизмдері
3.1 Гомолитті механизм
3.2 Гетеролитті механизм

Реакциялардың жіктелуі
Органикалық реакцияларды жіктеудің бірнеше жолы бар. Оларды химиялық
айналымдардың сипатына және реакциялардың жүру механизмдеріне, т.б.
белгілеріне байланысты жіктеу жиі қолданылады.

1. Орынбасу реакциялары. Бастапқы молекуладағы атомның (не атомдар тобының)
орнын басқа атом (не атомдар тобы) басып, жаңа молекула түзіледі:
СН4 + HONO2→CH3-NO2+ Н2O
2. Қосылу реакциялары. Екі немесе одан да көп заттардан бір жаңа зат
түзіледі. Көміртек қаңқасы бар бастапқы молекулаға басқа атом не атомдар
тобы қосылады:
СН2 = СН2 + Сl2→СН2Cl-СН2Cl

3. Айырылу (ыдырау ) реакциялары. Бастапқы органикалық қосылыстан құрылымы
қарапайым бірнеше зат түзіледі (бастапқы молекуладан атомдар тобы үзіледі):
СН4→С + 2Н2

4. Изомерлену (қайтатоптасу)реакциялары. Реакциялардың бұл түрлерінде
реакцияға түскен заттың молекулалық формуласы өзгермейді, атомдар мен атом
топтарының молекула ішіндегі байланысу реті өзгеріп, жаңа зат түзіледі.

5. Тотығу және тотықсыздану реакциялары. Тотығу реакциясы көміртектің
өзінен электртерістігі үлкенірек элементпен (галоген, оттек, т.б.) жаңа
байланыс түзуі арқылы жүреді. Реакция барысында көміртек атомының тотығу
дәрежесі өседі. Тотықтырғыштың әсерінен (оның формуласын жазбай-ақ [О]
арқылы белгілеуге де болады) реагент оттек қосып алады немесе сутек
бөлінеді:
CH4+[O]→CH3OH

Жану реакциясы тотығу реакциясының жиі үшырасатын түрі.

Реакция толық жүрсе, көміртек диоксиді мен су түзіледі:
2С2Н6 + 7O2→4СO2+6Н2O

Тотықсыздану реакциясы барысында көміртек атомының тотығу дәрежесі кеміп,
жаңа С—Н байланыстар түзіледі. Тотықсыздандырғыштың әсерінен ([H] деп
белгілеуге болады) реагент сутек қосып алады немесе оттектен айырылады.
Гидрлеу реакциясы тотықсыздану реакциясының жиі ұшырасатын түрі. Сутек
еселі байланысқа қосылады. Реакция өршіткі (VIII топ металдары: Ni, Pt, Pd)
қатысында өтеді:
C2H2+H2→C2H4

6. Полимерлену реакциялары. Құрамында еселі байланысы бар қарапайым заттар
— мономерлер бір-бірімен қосылып, құрамы күрделі жоғары молекулалы қосылыс
— полимер түзеді:
nCH2=CH2→(-CH2-CH2-)n

Органикалық реакциялардың механизмдері

Органикалық реакцияларды олардың жүру механизмдеріне байланысты жүйелеу
қолайлы. Әрбір реакция белгілі бір механизммен жүреді. Механизм—
химиялық реакцияның қарапайым сатылар арқылы жүру реті. Реакцияның
механизмі бастапқы заттардағы химиялық байланыстың үзілу түріне тәуелді
болады.
Коваленттік байланыстың үзілу механизмі екі түрлі өтуі мүмкін: гомолитті
(симметриялы, радикалды) және гетеролитті (ассимметриялы, ионды)

Гомолитті механизм
Симметриялы үзілген жағдайда химиялық байланыс түзген электрон жұбы
(электрон тығыздығы) ажырап бөлініп, радикалдар түзіледі:
A:B→A• + B•
Жұптаспаған электрондары бар бөлшектер бос радикалдар деп аталады. Бос
радикалдар тұрақсыз және химиялық айналуларға ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Оқыту нәтижелері мен негізгі құзыреттіліктері (компетенция)
Ғасырлар белесіндегі химия құрылымы
«Қазіргі жаратылыстану концепциялары» курсы бойынша дәрістер
Химияны пәнаралық байланыста негіздеп оқытудың маңыздылығы
ХИМИЯ КУРСЫНЫҢ МАЗМҰНЫН ТАҢДАУҒА ЖӘНЕ ОҚЫТУҒА ҚОЙЫЛАТЫН ДИДАКТИКАЛЫҚ ТАЛАПТАР
Химияны оқытуда халықтық педагогиканың элементтерін пайдалану
Химияны кіріктірілген модульдік оқытудың тұжырымдамасы
Химиялық өнеркәсіптің шикізаты
Биопрепараттар
Топтап оқыту технологиясы
Пәндер