Бастауыш оқушыларының оқу барысындағы адамгершілік тәрбиесінің психологиялық педагогикалық негізі

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

Бірінші тарау.
Бастауыш оқушыларының оқу барысындағы адамгершілік тәрбиесінің психологиялық педагогикалық негізі.
I.1. Бастауыш оқушыларының адамгершілік тәрбиесінің зерттеуінің күйі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
I.2.Оқу барысындағы адамгершілік тәрбиесінің мүмкіншіліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Бірінші тараудың қорытындысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

Екінші тарау. Тәжірибелік .эксперименталдық
жұмыстың материалдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
II.1.Бақылау және қалыптастыру эксперименттеріне материал даиындау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
II.2. Тәжірибе . эксперименталды жұмыстың материалдарын
өткізу және талдау. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Екінші тарау бойынша қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Кіріспе.
Көкейкесті.
Қазіргі заманда біздің қоғамда адам факторының белсенділігі қоғамның әрі қарай дамуының шарттарының бірі.
Осыған байланысты, жалпы білім беретін мектептің алдында жауапкершілігі бар азамат дайындау мақсаты қойылады, олар өздері болып жатқандарды бағалай білуі және өз іс-әрекетін айналасындағы адамдардың іс-әрекетіиен сәйкес келетіндей қылу. Бұл мақсатқа жету бір қалыпты өнегелі қасиеті бар жеке оқушыны қалыптастырумен байланысты.
Бастауш мектептің мәні мен қызметі білім беру жүйесінде басқа білім беру сатыларымен тек қана ұштасып жатқан жоқ, оның бұл сатыда баланың қалыптасуы мен дамуына өте зор ықпал етеді.
Осыған байланысты, негізгі міндет болып оқушылардың зиялы, әсерлі, іскер, коммуникативті дайындығы қоршаған ортамен байланысуы (табиғатпен, басқа адамдармен, өз өзімен және т. б.) болады.
Бұл көрсетілген нәтижеге жету үшін психикалық жане жеке даму бастауыш сыныптарда, ең бірінші, бастауышта білім беруде мақсатын түбегейлі өзгерту қажет: ең бірінші жоспарда мақсат қылып білім, білікті үйрету емес әр пән бойынша, осы уақытқа дейін болып келгендей, жеке тұлғаны тәрбиелеу керек білім беру негізінде.
Сондықтан білім беруде басты мақсатты орындау үшін мыналар қажет: қоршаған ортаға өзіндік көзқарс қалыптастыру, этикалық, эстетикалық және адами өлшемдерді меңгерту.
Білім беруде бастуыш сатыда ғылыми негізде мазмұнын жаңащалау үшін дамыта оқыту идеясы қойылып отыр, ол белгілі білік, дағды алуға білім беру қызметінде, өзіндік қоршағанортаға көзқарас қалыптастыруда, әр түрлі мәдени бөліктері мен түсінісуде, және жай баланың өзінің шама-шарқына қапай жетіліп - дамуында қажет болып табылады.
Бастауыш саты – білім беру ісін жеделдетуді қалыптастыру үшін өте қолайлы кезең, оқушының зиялы болып дамуының негізі болады. Оқу ісінің мазмұны мақсатты түрде қойылады, мақасатты түрде меңгеру оқушылардың ойын жүйеге келтіруі, сол бағытта ой қозғауы, жүйелеуі келеді. Осылай жеке тұлғаның негізгі психологиялық қасиеттері қалыптасады, мысалы еркін отыру, ой толғау, өзін-өзі бақылау, оқушылар жалпы әдістер меңгереді - өз бетінше қойылған оқу мақсаттарына жету, өз - өзін бақылау және өз - өзін бағалау.
Расында да қоғамның назарында бастысы адамгершілік тәрбие беру болып тұр. Қоғамдық өмірдің жан – жақты жедел дамуңына байланысты бұл мәселе көкейкесті мәселе болып тұр.
Қазіргі мектептің мұғалімдерінің максаты балаларды өз бетінше шешім қабылдай алатындай қылып тәрбиелеу болып тұр, іс-әректтерінің дұрыс болуын, өз-өздерін тәрбиелей алатындай қабілеттерін дамыту, өз қадамдарын бақылай алатындай қылу.
Қазіргі жағдайда, жедел немесе ойда жоқ әлеуметтік – саяси жағдайлар болып тұратын кезде тәрбие ісі бір талай қиындап тұр, келер ұрпақ бойыны қоғамдағы өзгеріс кезіндегі кемшіліктерді сіңіріп алып, күннен күнге қиындық туғызуда тәрбие жөнінде, адамгершілікті тәрбиелеу мәселесі, өнегелі мәдениет, өнегелі тәрбие бірінші орында тұр, өйткені ол адами тәрбиесін қалыптастыруда жастардың негізі болып тұр, қазіргі нарықтық заманда, тек қана дербесті, икемділікті, іскерлікті қажет етпейді, сондай-ақ жаңа тұлғаны тәрбиелеуді қажет етеді, бойында адамгершілік қасиеті бар, нарықтық экономикада адамға бейімделетіндей, адамның қажетін өтейтіндей.
Алға жылжу үшін соған сәйкес қоғамның адамгершілікті дамуы жүзеге асып отыруы керек екені, әсіресе келер ұрпақтың адамгершілік тәрбие алуы керек екені айдан анық.
Педогогикалық мәселелерді шешуде біз зерттеп жатқан мәселелер А.М.Архангельскийдің,М.Жұмабаевтың,Н.К.Крупскаяның,А.С.Макаренконың,Ы.Алтынсариннің еңбектерінде көрініс берді,онда адамгершілік тәрбиенің мағнасын ашатын негізгі ұғымдардың теориясы берілген,адамгершілік тәрбиенің принціпі,мазмұны түрі,әдістерінің әрі қарай даму жолдары көрсетілген.
Оқушылардың адамгершілік тәрбиесі мәселесін шешуде жазушылардың,педагокикалық мұрасы талданған, көрнекті ғалым-педагоктардың еңбектер бар(М.М.Гей,А.А. Бронидзе, А.А. Калюжный, Т.Ф. Лысенько т.б.).
Бастауыш сыныптардың оқушыларының адамгершілік тәрбиесі-мұғалімнің күрделі мақсатының бірі.Бұл мәселені шешу үшін мұғалімге тек қана бастауыш сыныптың пәндерін ғана,оны беру әдістерін ғана біліп қоймай, өз іс-әрекетін адамгершілікті тәрбие беруге оқыту барысында бағыттауы керек. Оқыту барысында адамгершілік тәрбиесін беру мәселесін зерттеудугі көкейкесті мәселе осыған келіп тіреледі.
Ғалымдар Н.И. Болдырев, Ш. Уалиханов, И.С. Макоренко, Л.А. Матвеева, М. Жұмабаев т.б. адамгершілік тәрбие беруді әр -түрлі аспектіде зерттеген. Тек қана оқыту барысында адамгершілік тәрбие беру мәселесі зерттелмеген. Осыған байланысты, біздің зерттеудің мақсаты оқу процессінде адамгершілік тәрбиесін беруде теорианы тианақтау, және оқыту барысында адамгершілік тәрбие берудің ғылыми-тиянақты методикасын дайындау.
Бұл мақсатты шешуде біз осы істің теориясна сүйенеміз. Ал қандай болмасын іс - әрекет мақсатқа жетудегі іс - әрекет. (Г. И. Вергелес)
Зерттеу объектісі – бастуыштың оқушыларының іс - әрекеті.
Зерттейтін пәні – бастауыш оқушыларына оқу барысында адамгершілік тәрбиесін беру.
Болжау:
Оқу барысында адамгершілік тәрбиесі мынандай жағдайларда беріледі, егер:
а) оқушылар оқу тапсырмасын орындағанда берілген мақсат бойынша істейді;
ә) олар тапсырманы түсініп отырып орындайды;
б) алған тәжірибелерін оқу мақсаттарын шешуге қолданады.
Нақты мақсаттар:
а) осы мәселе туралы керекті әдебиетпен танысу;
ә) тәжірибе – эксперименталдымәліметтер дайындау;
б) тәжірибе – эксперименталды жұмыстарын жүргізу және оның нәтижесін талдау;
в) педогокикалық эксперименттер нәтижесі негізінде методикалық нұсқаулар дайындау..
Жұмыста төмендегідей педогогокалық зерттеудің әдіс, тәсілдері қолданды :
а) ғылыми, психологиялық- педогогикалық әдебиеттер оқылды;
ә) бақылау;
б) педогогикалық экксперимент;
в) әңгіме.
Жұмыстың бірінші бөлімі оқу барысында адамгершілік тәрбиесін берудің теориялық талдауына арналған.
Екінші бөлімінде эксперименталды – тәжірибе жұмысы ашылады.
Соан кеиін қорту және методикалық нұсқаулар.
Жәнеде жұмысқа сабақтардың үзінділері бар материалдары бар қосымша енді.
Әдебиеттер тізімі:
1. «Педогогикалық ойдың антологиясы»,А – а,1995ж.(244).

2. «Қазақ ағартушыларының шығармаларынындағы оқыту мен тәрбиелеу проблемалары». А – а,1984ж.(126).

1. 3.Архангельский Н.В. «Адамгершілік тәрбиесі»,Мәскеу,1979ж.(534).

2. Бабанский.Ю.К.»Педагогика», Москва. 1988ж.(626).
3. Уәлиханов. Ш. «Таңдамалы шығармалар», А – а, 1958 ж.
4. Уәлиханов. Ш. «Шығармалар жинағы»,5 том, А – а 1961ж.
5. Божович. Л.И. «Тұлға және оның балалық шағындағы қалыптастыруы», Москва,1968ж (287).
6. Божович. Л.И. «Балалардың адамгершілік дамуы мен тәрбиеленуі туралы II психология сұрақтары»: Москва, 1975ж
7. Болдырев.Н.И. «Оқушылардың адамгершілік тәрбиесі»,Москва, 1979ж (216).
8. Жұмабаев. М. «Педагогика»,А – а, 1993 ж.
9. Васильева.З.Н. «Оқу барысындағы оқушылардың адамгершілік тәрбиесі», М – а.1978 ж.(389).
10. Дробницкий.О.Г. «Адамгершілік проблемалары», М – а 1977 ж.(376).
11. Қайыров.И.А. «Бастауыш оқушыларының тәрбие процесіндегі адамгершілік дамуы», М-а 1979 ж (277).
12. Калюжный.А.А «Оқушылардың адамгершілік тәрбиесіндегі мұғалімнің рөлі», А-а 1994 ж.
13. Қаңтарбаев. С. Е. «Оқу іс - әрекетін еңбек тәрбиесі құралы ретінде қалыптастыру», А – а 1996 ж.
14. Ковалев, Райский, Сорокин, «Педагогикаға кіріспе», М – а 1980ж.
15. Колесников. Л,Ф. «Адамгершілік тәрбиесінің көкейтесті проблемалары»,Новосибирск, 1987 ж.
16. Блюмкин. В. А. «Адамгершілік тәрбие», Ворониж, 1990 ж.
17. Тажибаев. Т. «А.Құнанбаевтың жастар тәрбиесі туралы», А-а 1954 ж (257).
18. Сидинов. А. С. «Ыбырай Алтынсаринның ағартушылық ісі мен педогогикалық ойлары», А – а 1968 ж.
19. Лернер.И. А. «Оқу пені, тақырып, сабақ» М – а, 1998 ж
20. Шевшенко.С.Д. «Мектептегі сабақ, әркімді қалай үйрету керек» М-а, 1991 ж
21. Баранов,С.П. «Педагогика» М – а, 1998 ж.
22. Харламов.И.Ф «Педагогика» М – а 1997 ж.
23. А. Құнанбаев «Таңдамалы» А – ы,1958 ж.
24. Макаренко. И. С. «Оқушылардың адамгершілік тәрбиесі», М 1979 ж.
25. Азаров. Ю. П. «Оқытумен оқудың қуанышы »,М – 1987,ж
26. Шаймерденова. К.Ш. «А.Құнанбаевтың педагогикалық көз - қарастары»А – а 1990 ж(374).
27. Титоренко А. И. «Тоғаның адамгершілікті дамуының проблемалары» М-а 1982 ж.
28. Котенова. Р.Н. «М.Жұмабаевтің педагогикалық көз - қарастары», А – а 1995 ж.
29. Марьенко.И.С. «Мектептегі адамгершілік тәрбиесі процесінің негіздері» М – а, 1985 ж.
30. Марьенко.И.С. «Оқушының жеке басының адамгершілікті қалыптасуы» М – а, 1980 ж.
31. Матвеева. Л. И. «Бастауыш оқушысының адамгершілік дамуы» Ленинград,1989 ж.
32. Архангельский «Адамгершілік тәрбие» М – а, 1979 ж.
33. Савин.Н.В «Педагогика», М – а 1978 ж.
34. Легенский.Г.И. «Тәрбиенің жолдары мен мақсаты» м – а1990 ж.
35. Селивановна. Н.Л. «Мектептегі сынып» М – а 1990 ж.
36. Макаревич.М.А. «Тұлғаның өз - өзіеде адамгершілікті дамытуы» М – а, 1983 ж.
37. Хомраев.М.К «Оқушылардың адамгершілік тәрбиесі» Ташкент, 1983 ж.
38. Чернышев.А.С. «Диагностиканың психологиялық негіздері және оқушылар ұжымын қалыптастыру» М – а 1989 ж.
39. Харламов.И.Ф. «Педагогика» М – а 1990 ж.
40. Қоянбаев. «Педагогика» А – а1984 ж.
41. Эльконин.А,Б., Вагнер.Л.В. «Оқу іс - әрекетінің диагностикасы және балалардың интелектуалдық дамуы» М – а, 1981 ж.
42. Цукерман. Г.А. «Балаларға бірге оқу не үшін керек» М – а, 1995ж.
43. Пидкассистый.П.И. «Педагогика» М – а 1996 ж.
        
        Мазмұны
Кіріспе....................................................................
......................................
Бірінші тарау.
Бастауыш оқушыларының оқу барысындағы адамгершілік ... ... ... Бастауыш оқушыларының адамгершілік тәрбиесінің зерттеуінің
күйі.......................................................................
..................................................
I.2.Оқу барысындағы адамгершілік тәрбиесінің
мүмкіншіліктері
...........................................................................
...........................
Бірінші тараудың қорытындысы
.........................................................
Екінші тарау. Тәжірибелік –эксперименталдық
жұмыстың
материалдары...............................................................
......................
II.1.Бақылау және ... ... ... ...... ... ... және талдау. ……………………………………………………...…...............
Екінші тарау бойынша
қорытынды...............................................................
Қорытынды..................................................................
...............................................
Қосымша....................................................................
..................................................
Әдебиеттер
тізімі.....................................................................
...................................
Кіріспе.
Көкейкесті.
Қазіргі заманда біздің қоғамда адам ... ... ... ... ... ... бірі.
Осыған байланысты, жалпы білім ... ... ... бар ... дайындау мақсаты қойылады, олар өздері болып
жатқандарды бағалай білуі және өз іс-әрекетін айналасындағы адамдардың іс-
әрекетіиен ... ... ... Бұл ... жету бір ... ... бар жеке оқушыны қалыптастырумен байланысты.
Бастауш мектептің мәні мен қызметі білім беру ... ... ... сатыларымен тек қана ұштасып жатқан жоқ, оның бұл сатыда баланың
қалыптасуы мен дамуына өте зор ... ... ... ... ... болып оқушылардың зиялы, әсерлі,
іскер, коммуникативті ... ... ... ... (табиғатпен,
басқа адамдармен, өз өзімен және т. б.) ... ... ... жету үшін ... жане жеке даму ... ең ... бастауышта білім беруде мақсатын түбегейлі өзгерту
қажет: ең ... ... ... ... білім, білікті үйрету емес әр пән
бойынша, осы уақытқа дейін болып келгендей, жеке тұлғаны тәрбиелеу керек
білім беру негізінде.
Сондықтан ... ... ... ... ... үшін ... ... ортаға өзіндік көзқарс қалыптастыру, этикалық, эстетикалық және
адами өлшемдерді меңгерту.
Білім ... ... ... ғылыми негізде мазмұнын жаңащалау үшін
дамыта оқыту идеясы қойылып отыр, ол ... ... ... ... білім беру
қызметінде, өзіндік қоршағанортаға көзқарас қалыптастыруда, әр ... ... мен ... және жай ... ... шама-шарқына
қапай жетіліп - дамуында қажет болып табылады.
Бастауыш саты – білім беру ісін жеделдетуді қалыптастыру үшін ... ... ... ... болып дамуының негізі болады. Оқу ісінің
мазмұны мақсатты түрде қойылады, мақасатты түрде меңгеру оқушылардың ... ... сол ... ой ... ... ... ... жеке
тұлғаның негізгі психологиялық қасиеттері қалыптасады, мысалы еркін отыру,
ой толғау, өзін-өзі бақылау, оқушылар жалпы әдістер меңгереді - өз ... оқу ... ... өз - өзін ... және өз - өзін ... да ... назарында бастысы адамгершілік тәрбие беру ... ... ... жан – ... ... дамуңына байланысты бұл мәселе
көкейкесті мәселе болып тұр.
Қазіргі мектептің мұғалімдерінің максаты балаларды өз ... ... ... қылып тәрбиелеу болып тұр, іс-әректтерінің дұрыс
болуын, өз-өздерін тәрбиелей алатындай қабілеттерін дамыту, өз қадамдарын
бақылай ... ... ... жедел немесе ойда жоқ әлеуметтік – саяси жағдайлар
болып тұратын ... ... ісі бір ... ... тұр, ... ... ... өзгеріс кезіндегі кемшіліктерді сіңіріп алып, күннен күнге
қиындық туғызуда тәрбие жөнінде, ... ... ... ... өнегелі тәрбие бірінші орында тұр, ... ол ... ... ... негізі болып тұр, қазіргі нарықтық
заманда, тек қана дербесті, ... ... ... ... ... жаңа ... ... қажет етеді, бойында адамгершілік қасиеті бар,
нарықтық экономикада адамға бейімделетіндей, адамның қажетін өтейтіндей.
Алға жылжу үшін соған сәйкес қоғамның адамгершілікті дамуы ... ... ... ... ... келер ұрпақтың адамгершілік тәрбие алуы керек
екені айдан анық.
Педогогикалық мәселелерді шешуде біз ... ... ... ... көрініс берді,онда адамгершілік тәрбиенің мағнасын
ашатын негізгі ұғымдардың ... ... ... түрі,әдістерінің әрі қарай даму жолдары көрсетілген.
Оқушылардың адамгершілік ... ... ... ... ... ... ғалым-педагоктардың
еңбектер бар(М.М.Гей,А.А. Бронидзе, А.А. Калюжный, Т.Ф. Лысенько т.б.).
Бастауыш сыныптардың оқушыларының адамгершілік тәрбиесі-мұғалімнің
күрделі мақсатының бірі.Бұл мәселені шешу үшін ... тек қана ... ... ... беру ... ғана ... қоймай, өз іс-
әрекетін адамгершілікті тәрбие беруге оқыту барысында бағыттауы керек.
Оқыту ... ... ... беру ... ... ... ... келіп тіреледі.
Ғалымдар Н.И. Болдырев, Ш. Уалиханов, И.С. Макоренко, Л.А. Матвеева,
М. Жұмабаев т.б. адамгершілік тәрбие беруді әр ... ... ... қана ... ... ... тәрбие беру мәселесі зерттелмеген.
Осыған байланысты, біздің зерттеудің мақсаты оқу процессінде адамгершілік
тәрбиесін ... ... ... және ... ... ... берудің ғылыми-тиянақты методикасын дайындау.
Бұл мақсатты шешуде біз осы істің теориясна ... Ал ... іс - ... ... ... іс - ... (Г. И. Вергелес)
Зерттеу объектісі – бастуыштың оқушыларының іс - әрекеті.
Зерттейтін пәні – бастауыш оқушыларына оқу ... ... ... ... ... тәрбиесі мынандай жағдайларда ... ... оқу ... ... ... мақсат бойынша
істейді;
ә) олар тапсырманы түсініп отырып орындайды;
б) алған тәжірибелерін оқу мақсаттарын шешуге ... ... осы ... ... ... әдебиетпен танысу;
ә) тәжірибе – эксперименталдымәліметтер дайындау;
б) тәжірибе – эксперименталды жұмыстарын жүргізу және оның нәтижесін
талдау;
в) педогокикалық ... ... ... ... дайындау..
Жұмыста төмендегідей педогогокалық зерттеудің әдіс, тәсілдері қолданды
:
а) ғылыми, психологиялық- педогогикалық әдебиеттер оқылды;
ә) бақылау;
б) педогогикалық экксперимент;
в) әңгіме.
Жұмыстың бірінші бөлімі оқу ... ... ... ... ... ... ... эксперименталды – тәжірибе жұмысы ашылады.
Соан кеиін қорту және ... ... ... сабақтардың үзінділері бар материалдары бар қосымша
енді.
I ... ... ... оқу ... адамгершілік тәрбиесінің
психологиялық – педогогикалық негізі.
I.1. Бастауыш оқушыларының адамгершілік ... ... ... келешек ұрпақты тәрбиелеу жүйесінде негізгі бөлік болып тұр.
Мектеп алдында келешек ұрпақта ... ... ... ... тұр, ол ... мәні ...... революцияға байланысты
өзгереді. Қазіргі оқу ... ... тек қана ... ... ... өздігінен жылдам ағыспен келіп жаткан ғылыми және
саяси жаңалықтар арасында жөн таба білуді қажет етеді. Бұл ... ... ... сай ... ... етеді. Мектепте адамгершілік тәрбиесі
еңбекпен тығыз байланыста іске асады. Баланың жас ерекшелігіне байланысты
даму сатысында ... ... ... (ол ... бір ... ... оқушыларының тәрбиесінде бұндай ерекшелік адамгершілік тәрбиесі
болады: балалар қарапайым ... ... ... ... оны ... Оқу ... өндіріс практикасы
адамгершілік тәрбиесімен тығыз ... ... ... ... ... ... және ... ішкі жағынан қиындаған уақытта,
адамгершілік тәрбиесін беруде оқу процессінің рөлі күшейді. Адамгершілік
түсінік мазмұн жағынан ғылыми білімге ... оны ... ... ... алады. Адамгершілік білімдерінің өзі жалпы оқушының дамуы үшін
нақты пәндерді оқуда алған білімдерінен кем ... ... ... ... ... ... ... мұрат туралы, және жеке
тұлғаның адамгершілік белсенділігі туралы ... ... ... ... адамгершілік білімге жүйелі түрде ... ... ... ... көзі ... қоршаған ортамен танысуы
болып табылады: туризм, қалаға экскурсия, өндіріске.
Оқушылардың сабақта алған адамгершілік ... ... ... өз
өмірлерінде байқағандары кеиде әр – түрлі және ... емес ... бұл ... қорытындылайтын нақты жұмыс жасалуы керек. Ол
жұмыс әр – ... ... ... бастауышта мұғалімнің әңгімесі, этикалық
сұхбат.
Оқушылардың адамгершілік білімін қалыптастыру үшін сабақ барысының тек
мазмұны ғана емес, оны ұйымдастыру да ... ... ... ... да, еңбек еткенде де, ұжымда жұмыс істеп үйренуі керек. Ол үшін
білім алудағы жұмысты ... қылу ... ... ... ... ... кез келген пәннен ұйымдастыруға болады, әсіресе еңбек ... ... ... ... айта кету ... ... ... бұндай жұмыстар аз
жүргізіледі.
Оқу барысын, бағалауды, оқушылардың білім алудағы, жолдастары туралы
ойларын дұрыс ... ... ... ... ... ... ол бала ... ойы да оның жақсы жағын мойындайтындай
ұйымдастырады. Бұл баланың ... ...... ... ал ... ... ... бір шарты.
Оқушылардың адамгершілік тәжірибесі тек қана сабақ ... Жеке ... ... ... оның қоғамдық пайдалы
еңбекке қатысуы белсенді ... ... ... шамасы келген еңбек
еліміздің пайдасына ... ... ... ... егін ... т.б. Отаны үшін еткен еңбек арқылы еңбектің өмірдегі маңызын
түсінеді, еңбек ... ... ... ... байлығына
қамқорлықпен қарауды үйренеді. Оқушылар қоғамдық пайдалы жұмыстарға қатыса
отырып, өздеріне адамгершілік және саналы ұжым өмірінің әсерін байқайды.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... ... ... бағдарлама бойынша жүргізіледі.
Адамгершілікті қалыптастыру оқу барысында барлық ... ... ... ... ... қабылдайтындай әр-түрлі жағдай
туғызу арқылы іске асырылады. Оқушылар үшін ... ... ... ... да ... ... түрінде, немесе бақылау түрінде болмауы
керек, өйткен жағдайда ... мәні ... ... ... ... өз міндеттеріне дұрыс
қарауы, іс-әрекеттің өзіне, басқа адамдармен ара ... ... ... ... ... ол адам ... басталып,
өмір бойы жүргізіледі, адамның мінез – құлқының ережелері мен өлшемдерін
меңгеруге ... ... осы ... ... ... ... сияқты.
Соған қарамастан, бөлуге болады. Педогогика дәлелдеді, әртүрлі өмір
кезеңдерінде, әртүрлі ... ... ... үшін мүмкіншіліктер
болады. Сәби, жасөспірім және бозбала, мысалы, әртүрлі тәрбие ... ... ... басқа өмір сатысына адамның алған білімі мен жеткен
жетістігі әрі ... ... ... ... әсер ... Жан-жақты
дамыған тұлға қалыптастыруда адамгершілік тәрбиесі басты орын ... ... ой - ... үлкен әсер етеді, еңбекке дайындығына, дене
тәрбиесінің дамуына және ... ... мен ... ... ... ... оны өз ... жеке тәрбие
процесі қыла алмаущылықта. Адамгершілік келбетті қалыптастыру әртүрлі іс -
әрекет барысында жүргізіледі ( ойын, оқу ), ... ... ... үлкендермен ара – қатынаста қалыптасады. Соған қарамай,
адамгершілік ... ... ... бар ... оның іс - ... ... ... формасы, педогогикалық әдіс, тәсілдері бар.
Адамгершілік тәрбиесінің жүйесіне қарап отырып, ... ... ... ... ... мен оқу ... нақты педогогикалық
міндеттерді шешуде. Тәрбие әсерінің сәйкестігі, сынып ішінде – ... іс- ... ... ... ... ... оқу іс - ... қалыптастыру тәсілдерін қолдану. Үшіншіден,
адамгершілік тәрбие деп дәл қазір тәрбиеленіп ... ... ... ... мен ... әсерін түсіну. Төртіншіден,
адамгершілік тәрбиесінің жүйесі деп ... өсуі мен ой - ... осы ... ... ... ... ... деп қарау.
Сабақта үнемі мұғаліммен және ... ... ... ... ... тәжірибесі молаяды. Бастауыштың
оқушыларының уайымы, қунышы, ең ... ... ... ... ... ... негізгі элементтерінің бәрі бір ілесіп әрекет ... ... ... ... ұйымдастыруы. Сабақта барлық оқу процессі
тәрбиелейді, тәрбиелік сәттер ғана емес.
Сабақта адамгершілік тәрбиесінің тиімділігі не нәрсе қамтамасыз етеді?
Сабақтың мазмұнының ғылымділігі мен ... ... ... ... ...... ... мұғалімнің жеке басының
адамгершілігі, оның оқытып жатқан материалға көзқарасы және т.б.
Мақалаларды оқып, ... ... ... ... балаларға адамгершілік тәртібі адамдарды түсініп, ... ... ... ... өз ... әділдік, адалдық,
жолдастық, достық, қоғамдық міндетке адалдық,адамгершілік және ... ... ой ... ... ... үнемі іскерлік, адамгершілік арақатынастар
пайда болып тұрады. Білімді ... ... ... ... жалпы
мақсаттарға жетуде, оқушылар бірімен – бірі ... ... ... ... іс - ... ... мұғалім көптеген талаптар
қояды: басқаларға кедергі жасамау,бір-бірін ұқыпты тыңдау назар салып,
ортақ ... ... – сол ... ... ... ... ... жұмыспен айналысқанда оқушыларда ұжымда қалыптасатындай
арақатынастар қалыптасады. Бұл ең ... әр ... өз ... ... ... басқалармен бірге ортақ мақсатқа жетуге ... ... ... және ... қоя ... өзіне сын көзбен қарауға, өзінің
жетістіктері мен кемшіліктеріне ... ... ... ... ... мүмкіндіктер іске асуы үшін сабақ барысында мұғалім, балалар бір-
бірімен араласытындай жағдай жасауы керек, балалардың ... ... ... айта ... азайту керек сияқты.
Балалар бар сабақта да бір – бірімен байланыста бола ... ... ... жаттығулар, тапсырмалар ойлап ... ... ... оны бір- ... ... өзі ... кімге сұрақ қойғысы келсе, не тапсырма бергісі
келсе.
Бір партада отырған жұптар бір – бірінен ... мен ... ... Балаларға тапсырма ойлауды, одан кейін оны карточкаға
жазуды, оны ... ... ... ... ... ... салады, тапсырмалар жинағы болып шыға келеді.
Мұғалім балаларға жолдасына міндетті түрде жүгінетіндей де тапсырмалар
береді. Сабақта ... ... ... жасап, одан қанағат, қуаныш
туындаса өзіндік ой-өрісінің дамуына әсер етсе, оқушылар бірігіп, тұйықтан
шығып жатса, ол ... ... ... ... ... егер үй ... ... жерлерін бір топ
балаға берсе, тәрбие мақсатына жетудің тиімді жолы болады екен. Үй ... ... жеке ... ... ... ... ... дидактикалық ойын немесе практикалық тапсырма ретінде болуы
мүмкін.
Бастауыштың оқушыларының жеке ... ... ... ... ... қасиеттерін дамыту ерекше орын алатын мәселе.
Бұл уақытта бала тек қана адамгершілік санатын меңгеріп ғана қоймайды,
ол ... ... ... іс- әрекетімен салыстырады, өз
тәртібімен салыстырады.
Оқу ... және ... ... ... ... ... ... В. В. Хромов, М. Жұмабаев, Л. А. ... ... Ш. ... И.И. ... ... ... ... екен.
Өз зерттеулерінде олар тәртіпте адамгершілік жемісінің дамуына,
бағалауға, адамгершілік тәртіпте өзін-өзі ... ... ... ... тәрбие процесі сана мен іс- әрекеттің бірегей принцип дейді,
өйткені тұлғаның қасиеттерінің қалыптасуы мен ... оның ... ... ... іс - ... ... ... болады, дейді
Дробницкий О. Г. оның ішінде, оқу іс - әрекеті, психологтар айтқандай ол
үлкен тәрбиелік мүмкіншіліктер ... іс - ... ... ... үшін ең ... ... сондықтан
да бұл іс маңызды, олардың адамгершілік тәрбиесінде.
Осы кезде оқу ісі ... ... көп ... тигізеді, көп жаңа
мәліметтер алуына себепті болады (Божович Л.И., ... Т.Е.). Бұл ... қана жаңа ... ... Тұлғаның адамгершілік қасиеті де дамиды.
Өлшемді процесстің ... оқу ... ... ... ... оқушыларында адамгершілік білімі қалыптасады, ... тән, ... ... ... іс - әрекеті, бастауыш оқушыларының жасына ... ... ... ... ... ... етеді, нақты жүйеде, оқушылардың
әртүрлі ой, адамгершілік қажет ... ... шешу үшін ... ... мүмкіндік туғызады.
Оқушыларды тәрбиелеу мен оқыту, оларды өмірге, қоғамдық ... ... рөл ... берілген. Мұғалім оқушы үшін адамгершілік,
адал еңбек етудің үлгісі. Қазіргі қоғамның даму кезеңінде әсіресе орын
алып тұрған оқушылардың ... ...... қоғамдағы іс - әрекетінің өлшемінің негізгі бір
жолы болып есептеледі.
Қоғамдық құбылыстарды сипаттау – ол ... ... ... ... ... ... және тарихи өзгерістерге байланысты
адамның өмірі де өзгереді, кебір тарихи кезеңдерде тәрбие ... ... ... әлеуметтік аспектісі, ең бірінші, қазіргі
кезеңнің дамуымен, біздің қоғамдағы өзгеріспен ... ... тек қана ... ... ... ... керек,
шынын айтқанда, қалыптасқан адамгершілікті іс - әрекет бойынша да ... ... ... – ең ... көп ... ... және әлеуметтік құбылыстары бар. Бірақ ... ... ... Бұл ... ... ... ... айтқан.
Педогогикалық теория бойынша адамгершілік тәрбиесінің процессі
бағытталған, сатыланған оқушылар мен ... ... іс - ... тұрады. «Педагогикалық іс - әрекет» деген ұғымда оқушымен
ұжымның оқу – тәрбие ісінен алған әсер жатады.
Осы ... оның ... де, ... пен тәртіпте байқалады, олар
байланысты және жанама түрде де, тікелей де оқушының жеке басына әсер
етеді. ... ... ... құрылымының маңызды компоненті болып,
А. Н. Леонтьев айтқандай,процестер болып есептеледі, бір – біріне ... ... ... ... - дейді ол, -заттың тірі жүйеге әсер ету
процесі, екіншісі – сол жүйенің сол әсер ... ... ... ... іс - ... сапалы жағы адамгершілік ... оның күші мен ... ... ал ... ... мен
мінезінің өзгеруінің сапалық жағы оның сенімімен байқалады, ... іс ... ... ... ... ... ... ерекшелігі сол, ол ұзақ ... ... ол ... көру ... ... ... етеді.
Адамгершілік тәрбиесі процессінің белгісі ... ... ... ... ... жету аз деңгейден басталып, ... ... ... жету үшін, бірте –бірте қиындайтын іс - әрекет
түрлері қолданылады.
Бұл қағида ... жас ... ... іске ... ... процессі тез дамитын және шығармашылық болатын
нәрсе: мұғалімдер ыңғай оған бір нәрсе қосып ... ... ... қолдану үшін, Н.К.Крупская айтқандай, «әр ұстаздың сол жанды
материалды білуіне өзі жұмыс жасап жатқанға ... ол ... ... ... алуы ... қалыптастыруды қамтамасыз ететін, оқушының ... ... ... үш ... ... болады: табиғи және
биологиялық, әлеуметтік және педагогикалық. Қоршаған ортамен ... әсер ету ... ... адамгершілікті тәртіптен тәжірибе жинайды.
Бірақ, соған қарамастан тұлғаның адамгершілікті қалыптастыруда
көптеген ... ... және ... ... әсер ... осы
процессте шешуші рөл бәрібір педагогикалық рөл болады, өйткені ол ең
тиімді.
Адамгершілік тәрбие ... ... тек қана ... ... ... ... ... тәжірибе жинап қоймайды, ол қоршаған ортамен
жеке басының ара қатынасын жасай ... ... ... ... ... ... ара ... туралы айта кеткен жөн, өйткені
сол іс - әрекет, байланысқа оқушылар қатысады
Бұл ара қатынастар ... іс - ... ... ... адамгершілікті қалыптасуы.» И.С.Морьенко. 101/30-34).
Сана, адамгершілік қалыптастұру процессінде «білім, ... ... іс - ... біте ... адамгершілікті сезім және
адамгершілік қасиеттердің ... мен ... ... мектептің рөлі
маңызды. Адам дәл мектеп жасында тек адамгершілік қағидаларын үйреніп қана
қоймай, ... ... ... ... ... ... мамандығы туралы
ойлап қана қоймай, оны жүзеге асыруы керек.
Адамгершілік әр ... тек ... ... ... ғана ... жеке ... ... ойлаумен, талан – таражға
салушылықпен, әділетсіздікпен ... ... Ол ... ... ... тәрбиелеу керек, ол тек қана тұлға ... ... ... ... себі ... қылу ... ... жан – жақты тәрбиеленген тұлғаны қалыптастыруды
көздейді. ... ... ... жан – жақты әсер ете ... ... ... көзі ... ... бір ... – баланың іс - әрекетін дұрыс ұйымдастыру. Іс –
әрекет ... ... ... ... олар іс - ... мен негізінің өзгеруіне әсер тигізеді, ол ... ... ... ... әсер етеді. Адамның іс - әрекеті оның
адамгершілікті ... ... ... есептеледі.
Баланың адамгершілік қасиетінің дамуы қоршаған ортаның еткен әсеріне
байланысты, олар ата – ана және мұғалімдер, басқа да ... ... ... ... ... жеке басының тәжірибесімен, көзқарасымен
салыстыра отырып бағалайды. Баланың санасына сыртқы ... ... ... оның да ол ... ... көзқарасы қалыптасады.
Осыған байланысты баланың тәрбиесінің негізі қалыптасады, ... және ... өз ... ... ... Мектеп тәрбиесінің бағыты мен баланың іс ... ... ... ... ... тәрбиенің мәні сол, сәйкестікке жетуге тырысу
керек.
Адамгершілік тәрбиесінің процессі ... ...... ... оның ... – балаға адамгершілік принцптерін,
қоғамдық өлшемдерді меңгерту. Адамгершілік принцптерді, өлшемдерді ... ... оның ... ... ... ... ... адамгершілік қасиеттерді бағалау мен тәртіпті бағалаумен байланысты.
Адамгершілікті тәрбие жалпы ... ... оның ... ... мен ... ... байқауға болады. Кез келген қоғамдық –
пайдалы іс - әрекет жасау үшін ... ... ... ... ... адамгершілік тәрбиесі ең бірінші ... ... ... ... ол ... ... іс - әрекетті орындауға байланысты, ең бірінші оқу мен еңбек іс
- әрекеті.
Баланың ойы мен еркін ... ... ... ... ... ... ... қадағалап отыруы керек. Адамгершілік пен ... ... ... қағидаларын, рухани мұқтаждығын
қалыптасыра отырып, оқытушы сонымен бірге барлық жағына ... ... ақыл – ой, ... ... ... ... асыра мақсаттарына
жетеді.
Адамгершілікті даму деңгейі балалардың оқу іс - ... де ... ... ... балаларды тәрбиелеудің бір міндеті ... ... ... ... ... ... ... дайындық жасау
қажет етеді. Оқу іс - әрекетінің өзі, мазмұнының этикалық бағыты, ... ... мен ... ... ... ... көзі мен құралы болады. Оқудағы қиыншылықты жеңу тек ... ... ... ... адамгершілікті күш – жігер де қажет.
Оқу процессінде білім алу ... ... ... ... ... еске ... ... дамиды. Бұл балалардың қоғамдағы өмірде болып
жатқан құбылыстарға деген қызығушылықтарын тәрбиелеуге мүмкіндік ... ... ... оқушыларының адамгершілігінің дамуы 189/8-
14).
1.2. Оқу барысындағы адамгершілік тәрбиесінің мүмкіншіліктері.
Қазіргі ... ... ... ... қойып отырған негізгі
мақсаттарының ішінде белсенді саналы ... ... ... ... ... ... ... оқу іс - әрекеті ерекше рөл атқарады, өйткені
дәл осы уақытта ауысу басталады ... ... ... білу ... ... ... алу тек қана ... сондай – ақ
жүеленеді және тереңдетіледі. Оқу іс - әрекеті ғана осы жаста ... ... ақыл – ой ... ... жету ... жолдарын меңгеруге
мүмкіншілік береді, осы негізде балалардың қоршаған ортамен ара қатынасын
қалыптастыру жүйесі қалыптасады.
Оқу процесінде ... ... ... ... педагогикалық
әсер ету нысанасы болады, мұғалімдер ... және ... ... жете ... әсер ету ... болады, егер баланың тәртібінде
өзгерістер болса. Бұл балалардың ... ... ... олардың
біліктілігін ұштау, дағдысын, іс - әрекеттің тәсіл, жолдарын ... ... ... өзгеруі.
Бастауыш оқушыларының даму процесінде бұл керекті «саты », бірақ ... ... көп ... болмайды.
Тұлғаны қалыптастыру мәселесіне филосовтар, психологтар, педагогтар
көптеген зерттеулер арнаған. Осы ... ... ... ... ... жеке ... ... іс – ірекеті дұрыс болады, егер ... ... ... өз іс - ... ... ... ... жұмыстың нәтижесінде тұлғаның іс - ... ... ... оның ... ... ... деген
талпынысын, өзінің мүмкіншілігін түсінуі, олрдың өмір талабына сәйкес
келуін бағдарлай алуы. Бұл ... ... ... және ... ... ... ... бастуыш оқушылары оқу тапсырмасын орындауда, өз тәртібін
қадағалауда бағытталған әрекет жасауды үйренеді. Олардың іс - ... ... ... Әр – ... ақыл – ой, адамгершілік мәселелерін шешуде
оқушылар жинаған тәжірибелерін қолданады.
Іс - ... ... өз ... түсінуі керек, білігін өмір
талабына сай пайдалануы керек.
Бұл ерекшеліктердің дамуына оқу іс - ... ... ... ... ... ... сол жағдайда қажет болады, егер ... ... ... ... іс - ... ... мен керектігін
анықтайды.
Бұл жерді біз оқу барысының құрылымының екінші жағына келеміз – оқу
барысының үш ... ... ... ... қалыптасуы
үшін және, осы бірегейліктің керектігін екі аспектіде қарауға болады.
Біріншісі - әр қайсысының екі басқасының негізінде дамуы. ... ... ... ... ... ... дамуынсыз дұрыс
болмайды, өйткені өз мүмкіншілігін түсіну, қарым – қатынас жасау сәйкес
«белгі» ... ... тек сол ... егер бала ... ... ... негізінде қажеттілік туындайды, тәсіл жинақталады, ... ... ... ... оқушы оқу процессінің белсенді қатысушысы болады, яғни
оқу іс - әрекетінің нысанасы, сонда ғана ол ... ... ды ... не ... ... не үшін керек екенін түсінеді. Қалай істеуді таңдау,
оның білімімен, оның операциялық құрылымын ... және осы іс ... ... білу деңгейіне қарай анықталады.
Екінші аспект,осы компоненттердің бірегеилігінің ... ... ... ... оқу ... ... білім алуға, оқу жұмысының тәсіл,
жолдарын меңгеруге бағытталған, яғни тірек мағыналы және кейде операциялық
компоненттерге жасалады.
Бұл жағдайда осы ... ... ақыл – ой, ... ... жүріп
жатады дейді. Бір жағынан бұл дұрыс та, бірақ ... ... ... кей ... ... ... операциялық,
себептік процесіне кедергі болады, ол оқушының өз мүмкіншілігін толық
пайдалануға, ақыл – ой және ... ... ... ... ... ... даму ... оқу барысында тағы
үш фактормен байланысты.
Біріншіден, ... ... келе ... «үй тіршілігінен» басқа
қоршаған ортаға ауысады, ... ... де ... ... түрде, мақсатты бағдар ретінде көреді. Бұл әдебиет, орыс тілі,
табиғаттану сабақтарында іске асырылады. ... ... ... ... да әсер ... сабақ барысында, әңгімелері, сыныптан
тыс жұмысы, ... оқу ... ... ... іс - ... ... онда
олар адамгершілік өлшемдерін меңгереді, оқушылардың бір – бірімен, ... ... ... – қатынасын тәртіптейді.
Үшіншіден, факторды айтсақ: қазіргі мектептің жағдайын талдағанда, оқу
бағдарламасын ... ... ... көлемі туралы пікірлер
айтқанда, ең бірінші мектептегі ... – ол ... ... ... ... ... ... дәрежесін көтеру керек
дейді, жалпы ... ... Сол ... мәселе ерекшеліктерінде
емес, оқу іс - -әрекеті дұрыс ұйымдастыруда
Осы іс - әрекет оқушыларда адамгершілік қасиеттерін дамытуда ... ... ... ... Әрине, ойын, еңбек түрі де бұндай
мүмкіншілік береді, бірақ оқу іс - әрекетінің ... ол ... ... және ... нанымды бағытталған түрде ... ... ... ... ... оқу ... оқушылардың ақыл –
ой, адамгершілік дамуының мәселесін шешуге болады, ... ... ... ... ... Оқу барысы баланың жеке ... ... ... есептеледі. Бұл процесте білім алуға, баланың мінез
– құлқына әсер ... ... ... ... ...... ... мен дамуындағы жаңа және
маңызды ... ... ... соң, ол ... рет ... ... – пайдалы
іске араласады.
Көп маңызды рухани байлықтарды бала бастауыш сыныпта ... ... осы ... ол жүйелі білімнің негізін алады, адамгершілік келбеті
қалыптасады, мінезі ... еркі ... ... ... ... ... мәні ... Мұғалім оған тек қана білім беріп қоймайды,
оның қиыншылығы мол міндетті оқуға әкеледі, қиын, ... ... ... уақытта бастауыштағы білім, оқушының танымдық жағынан
дамытады, ... ... ... ... ... ... ... дағдыландырады, өйткені ол өмірде қажет. Ой - өрісінің ... ... ... ... ... ... жасау балалардың
адамгершілік білім меңгеруіне ... әсер ... оқу ... оның әдістері адамгершілік тәжірибе жинауға атсалысады.
Адамгершілікті қалыптастыру мектепте бар сабақтарда іске асырылады.
Бұл ... ... ... емес ... болмайды. Тек қана мағынасы, әдісі,
оқуды ұйымдастыру, мұғалім, оның жеке ... ... ... ... ... – күй, ... мен ... қарым –
қатынасы, оқушылардың бір – бірімен қарым – ... ... өзді - өзін ... Оқушының дамудағы белсенділігі, саналылығы, бастаушылығы оқу
барысындағы, ол да өз тәртібін қадағалай алады деген сөз. Бұл ... ... ... ... олардың оқуға деген
ықыласын ... ... ... үшін ... ... ... ... ұйымдастыру оқу іс - әрекеті ұжымдық болады егер танымдық
мақсаттар балалар алдында жалпы бәріне қойылған болса, оны шешу үшін ... ... ... арнайы тәсілдер керек балалар оқу мақсаттарын жалпы және
тек соларға арналған ... ... ... ... ... жеке ... қалыптасуы сол жастағы
балалар ұжымында өтеді. Ұжымның балаға жақсы әсері болады егер ол шамасына
қарай ұжымда өз орны болса. Бұл ... ... өз ... ... ... сезінуіне, баланың қалыптасқан адамгершілікті ... ... ... ... жасауына жетелейді.
Ұжым оқушыға, бастауыш сыныптағыларға да өз - өзін тәрбиелеуге,
өздігінен оқытуға жетелейді, ... ... ... даму, оның ішінде
адамгершілік даму мүмкін емес.
Педагогикалық мақсаттың мәні ... бала ... ... осы ... әрекет жасайды. Ұжым, ортақ пікір қалыптастыра отырып, баланың
адамгершілігін бағалайды негізінен, ... ...... жасау
өлшемдерін қадағалайды.
Ұжымдағы бала тек мұғалімнің педагогикалық ... ... ... ол өзін ... ... ... Баланың бұндай жағдайы тәрбие
жұмысын ұйымдастыруға да, баланың әрекетінің түрлі ... ... да ... тигізеді «оқуда, еңбекте, ойында». Құрбыларының
ұжымында оқушы әлеуметтік тәжірибе жинайды.
Тәрбие ... ... ... жас ерекшіліктерінің
өзіндік жағын ескере бермейді. ... көп ... ... мұғалімнің
немесе ұжымның бақылауында болады, ал бұл балалардың адамгершілік дамуына
кері әсер ... ол ... ... жас өспірім шағында байқалады.
Көптеген қазақ ғалымдары – ағартушылар, жазушылар, ... ... ... ... тәрбиесіне көңіл бөлген.
Шоқан Уәлихановтың адамгершілік мұраттарының мәні – ... ... ... ... ... ... ... қаракетін саралау, өзбасының қамы үшін ... ... ... «әділдік», «міндет»,т.б.,діни надандықпен
күрес.
Қазақ халқының адамгершілікті ... даму жолы – ... ... ... дұрыс айтқан ; «тек ғана білім мен білік
адамға әл береді, ағартушылық пен ... әл – ... ... ... тек ... қазақ халқы еркіндік, адамгершілік дамуға әкеледі ».
Ыбырай Алтынсаринді біз ағартушы – педагог ретінде білеміз, ... ... және ... жазушысы ол. Сенімді түрде айтуға
болады, бұл ұлы адамның барлық іс - әрекеті ... мәні ... ... өмір ... мәні, бақыты туралы, адамгершілікті қарым –
қатынас туралы, тұлғаның жоғары деңгейдегі тәрбиесі туралы.
Адамгершілікті ойлардың маңызды көзі Ыбырай Алтынсарин үшін ... ... ... онда ... ... мен ... қайғысы мен бақыты,
патриотизімі, әдет – ғұрпы және тұрмыс – ... ... Бұл ... ... ... Алтынсаринның хрестоматиясындағы бір тақырып – білім алуға
шақыру. Ол «Арнаумен» ашылады, онда ... ... ... оның ... ... ... мәні туралы айтылған.
Ыбырай Алтынсарин бойынша, адамгершіліктің негізі білім мен тәрбие:
«Тек үнемі қамтамассыз ... ... пен ... ... ... тәрбиелі етеді», «жақсы тәрбие алған бала кейін
тәлімді адам болады».
Адамгершілік тәрбиесінің ... ...... ата - ... ...
дейді Ыбырай Алтынсарин, «Балаларға еңбек тәрбиесін беру – жалқаулық ... ... ... ... Алтынсарин адамгершілік тәрбиесінің мазмұнында тәрбиенің қандай
қасиеттерін ... Бұл – ... ... ... әділдік, жауапкершілік.
Абай Құнанбаев арнайы психологиялық – педагогикалық еңбектер жазған
жоқ, педагог – профессорлық жұмыспен айналысқан жоқ, ... ... ... ... ...... ... болады, олар еңбекші халықтың даналығы мен мұратына
негізделген.
Тұлғаның адами өзгеруіне Абай ... мәні зор ... ... ... билік болса, адамды өзгертуге болмайды деген адамның тілін кесер
едім».
Халық арасындағы ... ... ... ... ... ... пен ... туралы түсініктерімен байыта білген,
болып жатқан жағдайға байланысты.
Абайдың ойы бойынша еңбек пен ... ... ... ... ... ... өткен ғасырларда адамгершілік туралы Шоқан
Уәлихановтың, ... ... Абай ... ... бір
жағынан надандықты, әділетсіздікті, ездікті, жалқаулықты, екінші жағынан
еңбекке деген сүйіспеншілікті, адалдықты, әділдікті ... ... ... дәріптегені, оларды ізгі жоғары мұраттары қазір
мәнін жоғалтпағаны түгіл, жаңадан күш алуда, зерттеуді және ... ... ең ... ... ...... прозаик, аудармашы, педагог, барлық өзінің
шығармашылық ... өз ... ... ... ... мен оқу ... көп жазған, оқулықтар мен оқу құралдарын
шығарған «Бастауыш мектептегі ана тілі ... ... ... ... ... ...... мақсат – адам
мен адамзаттың мүддесі«.
Жұмабаевтің айтуынша адамгершілік тәрбиенің мақсаты ...... ... ... ... ... ... қалыртастыру.
«Бала, - дейді педагог, - жаман істі дұрыс ... ... ... оның арты не ... ... ... ... жету үшін біраз ойлану керек, адамгершілік ... ... ... ... ... мән беру ... деген. Ол «білім сонда ғана
бағаланады, егер ол оқушыға дұрыс берілсе» деп түбегейлі сенген.
Сондықтан, педагог оқытуда адамгершілік ... оның ... ... пен ... ... ... ... мақсаты – жан – жақты дамыған тұлғаны қалыптастыру, адамгершілік
тәртібі мен әрекетін қалыптастыру.
Адамгершілік тәрбиенің факторы деп санайды:
- Отбасының ... ... ... ... ... ... әсері
Бірінші тараудың қорытындысы.
Психологиялық – педагогикалық ... ... ... ... ... кездегі жеке бақылау оқу іс - әрекетінің
мәнді ... ... жас ... ... ... ... өйткені осы уақытта оқу әрекеті қалыптасады.
Бұл уақытта тұлғанның ұйымшылдық, жауапкершілік, өзіндік белсенділік,
тәртіптік қасиеттері қалыптасады. Біз ... ... ... ... аспектілерді мәні бар арнайы зерттеулер ... ... Л.А. ... А.А. Калюжный, сондай – ақ адамгершілік
тәрбиесіне балаларға ... ... мына ... ... мен ... ... ... Алтынсарин, Абай Құнанбаев, Мағжан Жұмабаев, т.б.
Маңыздысы, адамгершілік тәрбиесін оқу іс- ... ... ... Өйтекені оқу іс - әрекеті бастауыш мектеп жасындағыларға
басты болып ... ... ... ... ... ... туады,
оқушылардың әртүрлі ақыл – ой, адамгершілік мақсаттарына жетуге тәсіл,
жолдарды меңгеруіне мүмкіншілік туады.
Ал ... ... тек қана ... ... қажет етпейді,
жеке басының қамын ойлаушылар мен әділетсіздікпен күресу болып табылады.
Тәрбиелік ... бірі – ... ... ... ... Іс ... ... адамгершілік қасиеттері қалыптасады, ал туындаған қарым –
қатынас іс - әрекеттің мақсат пен себептің ... ... ... ... меңгеруге әсер етеді. Адамның іс - әрекеті оның
адамгершілігі дамуының нәтижесі болып есептеледі.
II Тарау. ...... ... ... Бақылау және қалыптастыру эксперементтер материал дайындау.
Оқу іс - әрекеті барлық жас сатысында мәні бар, әсіресе бастауыш
мектеп ... ... оқу іс - ... осы ... ... ал қалыптасу деңгейінен барлық білім алу дәрежесі байланысады
бастауыш қана емес, жоғары сыныптарда да, оқу іс - ... ... ... сол ... ... ... алынады және баланың психикалық
дамуы жүріп жатады.
Біздің эксперименталды – тәжірибе жұмысы екі ... ... ;
1. ... ... ... эксперименті.
3. Қай сабақтарда сағн есеп шығаруға тура келеді?
4. Не үшін сен есеп шығарасың?
Балалардың жауабы мағынасына қарай топтастырылды;
1 сұрақ;
1 топ; «есеп» ... ... топ; онша ... топ; ... ... топ; ... ғана ... топ; мектептен сыртта кездеседі.
3 сұрақ;
1 топ; тек қана математика сабағында.
2 топ; бәрі сабақтарда.
4 сұрақ;
1 топ; есепті тек қана баға алу үшін ... топ; ... табу үшін ... ... топ; не үшін ... ... ... екі, екінші сынып пен екі үшінші сыныпқа берілді. Екінші,
үшінші ... ... ... болды, екіншілерінде эксперимент
жүрді. Эксперимент бастауыш оқушыларының оқудағы мақсатың, ... іс ... ... ... үшін әр түрлі сыныптарда өткізілді.
Эксперименттің бірінші кезеңін қорта келе мынандай нәтижеге келдік;
|№ |Алынған |2 ... |2 ... |3 ... |3 ... |
| |жуаптар |бақылау ... ... % ... % |
| | |% -да | | | |
|1 |1 |84 |84 |82 |83 |
| |2 |14 |12 |13 |12 |
| |3 |2 |4 |5 |5 |
|2 |1 |78 |77 |64 |61 |
| |2 |22 |23 |36 |39 |
|3 |1 |92 |96 |87 |83 |
| |2 |8 |4 |13 |17 |
|4 |1 |21 |24 |19 |13 |
| |2 |59 |64 |69 |76 |
| |3 |20 |14 |12 |11 ... ... кезеңінде есепті шығаруға жалпы жақсы, жақсы
қарамайтын көңіл – ... білу үшін ... ... ... ... не ... не үшін талданады ?
Талдау керек пе негізі ? Дәлелде.
Тұлғаның қандай қасиеті есеп ... ... ... іс - ... ... ... негіздерімен анықталады :
Сұрақ :
1 топ: талдауды анықтауға қиналады.
2 топ: талдауды жеңіл – ... ... :
1 топ; ... не үшін ... ... ... біледі.
2топ: есепті не үшін талдау керек екенін білмейді.
Сұрақ :
1 топ : талдау керек, ... ... ... топ: ... ... ... |Алынған |2 сынып |2 сынып |3 ... |3 ... ... ... ... ... |бақылау% |экспер.% |
|1 |1 |64 |63 |57 |55 |
| |2 |36 |37 |43 |45 |
|2 |1 |27 |23 |28 |31 |
| |2 |73 |77 |72 |69 |
|3 |1 |91 |94 |98 |98 |
| |2 |9 |6 |2 |2 |
|4 |1 |11 |21 |33 |31 |
| |2 |17 |19 |21 |27 |
| | |8 |6 |2 |- |
| | |64 |54 |44 |42 ... ... ... ... осындай нәтиже
көрсетті.
Біздің эксперименттің үшінші кезеңінде ... ... ... ... ... адамды қайырымды дейді?
Қандай адамды дос дейді ?
Біреуге көмектесу деген не?
Біреуге қамқорлық жасау деген ... ... ... ... ... :
Толық емес жауап:
Жауап берді, бірақ дұрыс емес :
Дұрыс және ... ... деп ... ... ...... жасайды, кекшіл емес, достыққа жақсы,
көмектеседі, ... ... ... ренжітпейді,еркелетеді.
Дос – жолдас, жақсы қарым – ... ... ... көмектеседі, адал.
Көмектесу – біреу үшін бір нәрсе істеу, біреу қиналғанда, шаруасы ... ... ...... ... өзіннен кішіге, біреу қиналғанда.
Сұрау жүргізгеннен кейін мынандай нәтиже алдық:
|№ ... |2 ... |2 ... |3 ... |3 ... |
| ... ... |экспер.% |бақылау% |экспер % |
|1 |1 |92 |94 |94 |97 |
| |2 |2 |1 |- |- |
| |3 |6 |5 |6 |3 |
|2 |1 |94 |96 |92 |92 |
| |2 |- |- | | |
| |3 |6 |4 |8 |8 |
|3 |1 |97 |95 |95 |96 |
| |2 |- |- |1 |- |
| |3 |3 |5 |4 |4 |
|4 |1 |90 |92 |89 |90 |
| |2 |4 |6 |2 |2 |
| |3 |6 |2 |9 |8 ... ... ... қаншалықты адамгершілік тұрғыдан
тәрбиесі бар екенін көрсетеді, олардың қаншалықты есеп пен ... ... ... өткізгенге дейін біз әлі де оқу процесінде
адамгершілік тәрбиесі қалыптастыру жұмыстарын жүргіземіз.
II.2. Тәжірибе – эксперименталды ... ... ... және
талдау.
Қазіргі біздің қоғамның даму кезеңде адам факторының белсенділігінің
артуы адамзаттың әрі қарай өсіп ... ... ... ... ... ... беретін мектептің алдында: болып жатқан нәрселерді
бағалай алатын, өз іс - әрекетін қоршаған адамдардыкімен сәйкес ... ... ... ... ... тұр. Бұл ... ... тұрақты
адамгершілік қасиеті қалыптастырумен бар тұлға байланысты, жауапгкершілігі
бар,енбекқор ... ... ... ... ... санамен іс - әрекеттің бірлігінен тұрады,
өйткені тұлғаның тұрақты қасиеттері іс - әрекетке белсене ... ... ... іс - ... ... нышан болады, оның ішінде оқуда
психологтардын ойынша, үлкен тәрбиелеу ... ... ... оқу іс - ... басты орын болып есептеледі. Оқу іс ... осы ... ... ... жана нәрсені тануына көбірек әсер
етеді. Бұл іс - әрекетте тек қана ақыл – ойы ... ... ... ... Баса ... аударылған оқу процесінің нәтижесінде,
міндетті жүйелі оқу тапсырмаларын ... ... ... білімі қалыптасады, адамгершілік қарым – ... Осы ... ... ... ... ... ... тәртібін
бағалауы өзгереді. Психологтардын көптеген зерттеулерінің нәтижесінде
туындаған осы теориялық жағдайлар оқу мен ... ... ... ... процесінде тек қана оқу емес, сонымен қатар тәрбиеде іске асады деген
принцип мектеп ... көп ... ... оқу процесінде қолданылатын адамгершілік тәжірибесі,
оқушының ... іс - ... ... ... ... Осыған
байланысты, бастауыш оқушысының оқу барысында адамгершілік ... оның ... ... зерттемекші болдық. Біз мынандай мақсаттар
қойдық, ... ... ... ... оқу ... ... ... іс жүзінде онын мүмкіндігін анықтау,
нәтижелердің негізінде ғылыми – ... ... ... ... оқушыларының адамгершілік тәжірибесі зерттелген
материалдар алынды, «жауапкершілік», «қайырымдылық» деген адамгершілік
ұғымдары ... олар ... ... қазіргі кезеңінде көкейтесті
мәселелер болып саналады. Әдебиетті талдау арқылы (библиографияны ... ... ... ... ... болады. Жаупкершілікті анықтауда
міндетті қабылдауға ерік беріледі, қабылданған міндетті қатаң сақтау іс
жүзінде, қазіргі және ... іс - ... ... есеп беруге
дайын болу, өз жағдайын мен оның нәтижелерін басқа ... ... ... ... ... ... бір – бірімен
қарым қатынасында айқындалады. Қайырымдылық біздің біліктілігімізбен
анықталады, өйткені ... ... ... ... ... ... ... жаққа қарай өзгеруіне болатынына, оның қасиетіне сенімділік
білдіреміз, ақылмен, іспен оған көмектесуге ... ... ... ... ... ... ... анықтағанда жүгіндік бақылаудағылардың.
Зерттеудің мінднттері әдістері таңдауға негіз болды. Бұл ... ... ... интеллектуалдық және сезімдік компоненттердің
бірегейлігіне шықтық деген ойда. Осы зерттейуімізде ... ... ... ... ... ... ... көреміз. Адамгершілік білімі мен қарым қатынас
оқушылардың тәртібінде іс ... ... ... ... ... білу, қарым қатынастар мен
тәсілдерге бағытталған.
Бастауыштың оқушыларының адамгершілік тәрбиесін зерттегенде біз өзара
бір – бірін ... ... ... Оның ... бір ... ... әңгімелесу. Бақылаудағыға адамгершілік мәселесі бар әңгіме
тындатады.Әңгіме кейіпкерлері (бастауыштың ... ) ... ... ... бөлім)
Тыңдағаннан кейін оқушыларға сұрақтар қойылады, олар ... ... ... ... – қатынасы, түрлері жауабында айқындалатындай
құрастырылған.
Тағы аяқталмаған әңгіме ... ... ... өлшемдерін бұзып немесе орындай отырып еткен әрекеті туралы
әңгіме оқылады. Әр ... өзін сол ... ... ... Оқушы өз ойымен тәртіпті шешу жолдарын айта отырып әңгімені
аяқтайды. (2бөлім)
Зерттеуде біз адамгершілік ... кең ... ... – іс – ... ... ерекшелігін бағалауды ой – пікірді,
жауап пен толғаныстар.
Бастауыш оқушыларының адамгершілік тәжірибесін аңықтауда мына ұстамдар
қолданылды: оқушылардың тәртібінің адамгершілік ... ... ...... ... ... сәйкес келуі білімін қорытындылау, оның
терендігі мен кеңдігі, тұрақтылық деңгейі.
Бақылаудағылардың адамгершілік ... ... үшін ... ... ... ... ... білуі, адамның
адамгершілік өлшемдерін орындауы, орындамауы туралы ойын білуге осындай іс
- әрекеттер жасалды. ... ... ... ... бағалау
пікірлерінен, басқа адамдардың іс - әрекетінен, өз іс - әрекетінен және де
адамгершілік іс - ... ... ... ... ... кезеңінде 2 және 3 сынып оқушыларына мынандай
тапсырма берілді – оларға сұраққа жауап беру ... ... ... ... ... ... не?
Жауапкершілігі бар адам әдетте өзін қалай ұстайды ?
Айтшы, қалай ойлайсын, қайырымдылық деген не?
Қайырымсыз адам әдетте өзін қалай ... ... ... ... ... табу ... ... сен біреулермен бірге аулада жүрсен, бір бала құлап, аяғын
ауыртып алды. Сен не ... ... ... біреулері сурет салды, кітаптың суреттерін көріп
жатты. Айгүл жалғыз, мұнды ... ... сен ... бір ... ... ... ... Олжас да
салып жатты. Оған тақтайшалар жеттпей қалды. Сен не ... ... едім ... ... қосымша сұрақ қойылды, «Ал егер сенің
өзіңе осы ... ... ... ше, ... ... жетпей қалса ше?»
Кеш ақпанның суық желі терезеге ұрып тұр. Айдос, 3 сыныптың оқушысы жаңа
ғана ... ... ... енді ... кітап оқып отыр. Сағатқа қарап,
нан сатып алмағаны есіне түсті. Ол ойлады анасы келгенше оған ... ... ... ... ... шырдырлатты. Есіктегі «көзден» қарап,
Айдос бұл әкесінің ескі танысы – Самат ағай екенін көрді. Ол ... ... іс ... үйге жиі келіп тұрады. Айдос, оның Самат ағай екенің
көріп....
Зерттеудің бірінші ... ... 2 ... ... білімдерінің әр түрлі екенін көрдік.
Бақылау және эксперимент ... ең ... ... ... ... осы оқушылардың (басқаларға қарағанда ) ... ... ... ... көрдік.
Адамның жауапкершілігін сипаттағанда, бақылаудағылардың жауабының
арасында мыандай пікірлер кездеседі:»Жауапкершілігі бар адам ол ... ... ... ... адамгершілік өлшемдерінің мазмұнын
білуі өте төмен екенін көрсетті, бұл олардың адамгершілік ... ... оны ... ... ... жағдайда бақылаудағылар әдетте тәртіптің
адамгершілік ... ... жоқ ... ... Бұл тәртіпті
түрлерінің, білім деңгейінің төмен екенінің көрсеткіші. Оқушылардың осы
топтағы, адамгершілік қарым – қатынас ... ... біз ... ... ... ... іс - ... сипаттағанда, адамгершілік
өлшемдерді бұзған,оқушылар оларды әдетте не ... деп, не ... ... бақылаудағылар адамгершілік өлшемдерін бұзғандықтыда көрмейді,
кейбіреулері сезсе де, кейіпкерлердің іс - әрекетінің дұрыс емес ... ... ... Бұл ... ... қарым –
қатынасы дамудың төмен деңгейінде екенін көрсетеді.
Осыған сүйене отырып, біз бұл оқушыларды адамгершілік тәжірибесі
төмен деңгейдегі топқа ... ... ... олар 43%, ... – 40% ... қарай, қалған бақылаудағылардан қарым –қатынасы, білімі, іс -
әрекетінің түрлерін жақсы жаққа бөлдік, адамгершілік ... ... ... ... ... ... ... өлшемге сәйкес келеді.
Іс - ... ... ... ... барынша дамыған. Егер
адамгершілік тәжірибесі төмен оқушылардың деңгейі ... ... ... ... орта есеппен 1,2 және 1,4 болып тұр,(5 жағдай
жауапкершілікке,5 жағдай қайырылымдылыққа), ... осы ... ... 2,8 бен 3,6 – дан ... ... ойлары олардың өлшемге сай ... ... ... түрін айырмайды, жәй, «Асанның жағдайы онша емес»,
«Самал.А.» немесе «оның көңіл – күйі ... », ... ... ... ... тәжірибесінің деңгейі төмен топтан жоғары.
Өткізген талдаудың нәтижесінде, біз бұл бақылаудағыларды адамгершілік
тәжірибесі орта топ деп бөлдік. Ол ... 2 ... ... – 53% ... бақыланғандардың адамгегшілік тәжірибесі жоғары деңгейдегі
аз топты құрды, - 2 эксперименталды ... 7%, 2 ... да ... ... ... ... жоғары деңгейде өлшемге сәйкес
келеді. Жауапта және ... ... ... 3 – ... ... Бұл мәлімет адамгершілік өлшемдерді терең білетіндігін
көрсетеді.
Адамгершілікті қарым – қатынас үшін бұл ... ... ... ... мен тұрақтылыққа сәйкес келеді. Бағалау пікірі менінше сынды, ал
оны түсіндіргенде оқушылар адамгершілік өлшемдерінен бастау алады.
Айтылғанның ... бұл ... біз ... ... деңгеидегі топқа бөлдік.
Адамгершілік тәжірибесін оқушыларының талдағанда 3 сыныптардың ерекше
сапалық сипаттама ... ... және ... ... үш ... ... болады (2 сыныптардағы сияқты ) ... ... ... ... ... ... ... 3 – інші
сыныптардағы топқа пайыздап бөлу біршама басқаша.
Адамгершілік тәжірибесінің деңгейі ... ... ... 34%,бақылаудағы 32,5% :, орта деңгейдегі – 55% және 54%, жоғары
деңгейде – 11% және 13%.
Бақылаудағы 3 ... ... ... ... тәжірибесі
төмен топтың азайып, орта және жоғары ... ... ... ... ... ... тәжірибесін оқушыларының 2 – і, 3 – і ... ... ... ... 1 диаграммада көрсетілген.
Зерттеудің екінші кезеңінде біз 2, 3 ... ... ... пен ... оқу ... Бұл уақытта оқу іс - әрекетінің мазмұны өзгерген жоқ, тек
оның өтуі өзгерді.
Жауапкершілікті ... мына ... ... ... іс -
әрекетін сабақтағы бірлесіп жасауын ұйымдастыру; орындау процесі және оқу
тапсырмасының нәтижесін адамгершілік тұрғысынан ... ... ... ... ... талдауы мен өзара бағалауын оқу тапсырмасы
кезінде ұйымдастыру.
Қайырымдылық былай ұйымдастырылады: оқу ... ... ... ... ... ұйымдастырылды, оқу барысында мұғалімнің
жүйелі түрде оқушылардың қарым – ... ... және ... ... біз ... ... ... оларға
адамгершілік тәжірибесін кеңейту және тереңдетуге жағдай жасадық,
адамгершілік сана мен ... өз ... ... ... екінші кезеңінде оқушыларға мынандай тапсырмалар берілді:
- «Сіздің жолдасыңыз сабақта тапсырманы орындауға қиналды, сізден
көмек сұрады». Сіздің әрекетіңіз?
- Сурет ... ... ... қолғаптар беріледі, екі балаға екі
қолдың қолғабы беріледі және әр ... 2 ...... қарындаштар
беріледі). Оларға айтылады: «Қазір қолғап ... ... ... ... әдемі және бірдей болу үшін келісіп алыңыздар,
өйткені екі қолғап бір адамдікі, ... де ... үшін ... түспен
бояйсыздар ».
Алынған нәтижені қарайық:
Ең бірінші адамгершілік ... 2 –і, 3 – і ... ... ... ... ... кезеңіндегі
сияқты, экспериментті сыныптардағы бақыланатындарды үш ... ... ... ... ... ... жоғары деңгейдегі.
Осы уақытта олардың сан жағынан құрамы өзгерді. 2 – і экспериментті
сыныптағы ... ... ... ... оқушылар саны 16%
құрады, орта деңгейдегісі 57% және ... ... ... ... ... деңгейдегі топ 27% азайды, ... 7% ... ... ... 20% ... ... екі кезеңді әр топтағы әр түрлі деңгейдегі оқушылардың саны
өзгергенін ... ... ... ... болған бақыланғандардың 24% орта
деңгейдегі топқа түсті, 3% жоғары деңгейдегі топқа түсті. Бірінші кезеңнен
орта деңгейдегі бақыланатындардың 17% ... ... ... ... ... 2 – экспериметті сыныбы 44 % пайызын өзгертті,
олар ... ... ... ... ... ... Бұл ... нәтижесінде екінші сынып оқушыларының адамгершілік деңгейі
жоғары деңгейге жетті деген сөз.
3 – і ... ... да ... ... сан жағынан
өзгеруі дәл сондай. (2 диаграмма).
Іріктеу былай бөлінді: төмен деңгейдегісі 13%, орта ......... ... ... ... оқушылардың адамгершілік
тәжірибесінің 21 % төмен деңгейдегі орта деңгейге ... 24% ...... ... ... 3 – і ... ... бақылаудағылардың 45%
адамгершілік тәжірибесі жоғары топқа түсті.
Санының өзгеруінің бірге, кейбір 2 – і, 3 –і ... ... ... ... жағы ... Ең бірінші, оқушылар өз
жауаптарын бергенде, ... ... ... ... сүйенді.
Адамгершілікті таңдағанда адамгершілік мәселесі шешу қабілеті
жоғарылады.
Іс - әрекетті бағалауды тек қана ... ... ... өзінің де,
дұрысырақ болды.
Бақылау сыныбында, сапалық, сандық, жағынан ... ... ... ... ... ... қортынды жасауға мүмкіндік береді, 2 – і, 3 – ... ... ... эксперименттегілердің деңгейінің
өсуі оқу іс - әрекетінің бағытталған түрде қалыптастьтыруыныңнәтижесінде.
Екінші тарау ... ... ...... ... нәтижесінде бастауыш мектеп
жасындағылардың оқу барысында адамгершілік жеке басының қасиеттері
қалыптасады деп айтуға болады.
Адамгершілік қасиеттері оқу міндеттерін шешу кезеңдерінде байқалады.
Бағытталған жұмыс ... ... ... ... әдіс ... оқу ... жақсы қалыптасатынын
көрсетті.
Қорытынды.
Тәжірибе – экспериментті жұмыстың нәтижесі оқу барысындағы адамгершілікті
дамыту болжамын дәлелдеді.
Біз қорытындыға ... ... ... ... ... шығаруға себеп болатын :
- Адамгершіліктің мазмұнын, қоғамдағы ... және ... ... ... мен ... ... ... адамгершілік қасиеттері, оқу іс -
әрекеттерініңэлементтері туралы ойларын айқындау.
- Әр ... ... ... ... ... оқушыларының
өздерінің адамгершілік қасиеттерін көрсете білу ... ... ... ... ... ... жеке тұлғаның
қасаиеттеріне аударғанда, әр адамның бала кезінен әр ... ... олар ... істеуге, бір – бірімен
қарым –қатынас жасауға көмектесетін айтуы керек.
Бастауыш мектептегілердің адамгершілік қасиетін дұрыс қалыптастыру ... ... ... :
- ... әртүрлі әдіспен орындау.
- Оқушылар оқу барысында адамгершілік қасиетін ... ... ... ... ... біз ... ... береміз :
А) «Тапсырма – альтернативті ».
ә) «Тапсырма – қақпан ».
б) «Тапсырма – ... ... ... » ... ... олар ... өз ... басқа оқушылардың, мұғалімнің пікірінсіз өз ойын
дәлелдеуге жетелейді.
- Оқуда «Мұғалім - оқушы», «оқушы - мұғалім»,»оқушы - оқушы»
диалогін кірістіру, ... онда ... өз ... айтады,
мұғалімнің пікірімен келісеме, келіспейме.
Сонымен оқуда жетістікке жету үшін, тәрбиеде, дамуда ... ... өз - өзін ... ... айту, оқу барысында
шығармашылық қарым – қатынас жасауды уақытында бастау керек.
Қосымша №1
Математика сабағынан үзінді.
Мұғалім: ... ... ... ... тексеру».Біздің
сабағымыздың мақсаты қандай, кім анықтайды?».
Оқушылар : - «Біз қосындыны тексеруді үйренуіміз керек».
Мұғалім: ... ... ... ... анықтадыңдар?».
Оқушылар: «Бізге сабақтың тақырыбы көмектесті».
Мұғалім : «Жарайсыңдар. Дәл таптыңдар. Сабақтың мақсатын анықтау үшін,
оның тақырыбына ... ... ... ... ... ... ... түсіндіреді).Тағы бізге сабақта не істеу керек? ».
Оқушылар: «Сабақтағы жұмыстың ретін анықтау керек».
Мұғалім: «Дұрыс».
Сабақтың соңында қорытынды жасағанда мұғалім ... ... ... тапсырманы орындау үшін неден бастау керек? ».
1 оқушы : «Тапсырманы талдаудан».
2. ... ... ... ... анықтау».
Мұғалім: «Жарайсыңдар, дәл таптыңдар».
Қосымша 2.
Математика ... ... ... ... ... ... :»63 пен 12 ... қосындысын 3 – е бөлу.»
Балалар, біз іс - әрекетіміздің жоспарын ... ... Ең ... ... ... ... амалды атайды?
1Оқушы :»Сандардың қосындысын табу».
2Оқушы :»Нәтижені 3 –ке бөлу ... ... неше ... ... ... ... ... мен бөлу».
Мұғалім :»Жарайсындар. Дәл таптыңдар».
Қосымша № 3.
Математика сабағынан үзінді.
Мұғалім тапсырманы шешуді тапсырады :
26 – 16 + 3 = 53 – 11 -10 ... да ... – бұл есеп пе, жоқ па ... « Иә, бұл ... ... бұл ... белгілісі және белгісізі
бар».
Мұғалім :»Дұрыс. Бұл тапсырмаға сүйене отырып, қандай қорытынды
жасауға болады ... да ... ... онда ... және ... ... :»Жарайсыңдар».
Қосымша №4.
Математика сабағынан үзінді.
Сабақта ойша есептеу.
Мұғалім есеп оқиды:»Алмас орманмен келе жатты.Бір талдың түбіне ол ... ... ... екі ... ... Ал ... ұяда тағы да ... жатты. Алмас балапандарды көтеріп, талға шығып, оларды ұяға
салды. Ұяда 6 балапан болды.Ұяда ... 2 ... ... ... ... ... еді, ... дұрыс жасады ма ?».
«Самал жауап береді».
Самал жауап бермеді.
Мұғалім :»Самалға кім көмектеседі? Әсел ».
Әсел:»Ұяда 4 балапанболған еді ».
Мұғалім:»Оны қалай ... 6 – дан 2 – ні ... ... 4 ... ... ... ... жасады ма? Неге ?».
Серік:»Бала дұрыс жасады.Ол екі балапанды құтқарды,өйткені жерде
оларға қауіп ... ... ... балақайырымды.»
Мұғалім: «Жарайсың. Рахмет».
Қосымша №5.
Математика сабағынан үзінді.
Есеп :3 «А» сыныбы наурыз мерекесіне мектепті ... үшін 75 ... ... еді. Сыныпта 25 оқушы. Мұғалім барлығына 3 суреттен салуын
өтінді. Ертеңінде, суреттерді жинағанда, Самал мен Айдос сурет салмағаны
анықталды. Мұғалім неше ... ... ... – біз іс - әрекетіміздің жоспарын құрып алайық.
Алмат - әуелі салынбаған суреттердің ... ...... ... ... ... ... санын алу.
Мұғалім - Өте дұрыс. Айгүл тақтаға шығарады.
- Жауабы қандай?
Айгүл (тақтада) – 1) 3+3= 6: ... 69 ... ... – Дұрыс. Айдос, сен неге жазбайсың ?
Айдос – ... ...... айтыңдаршы, Айдос пен Самал сияқты жасауға бола ма?
Оқушылар – жоқ. Олар мұғалімді ұятқа қалдырды.
- Балалар ... кім ... оған кім ... ... ... – рахмет.
Мұғалім – не үшін рахмет? Қаламға ма? Яғни, Азамат сен үшін не істеді,
бұл жолдастық па әлде жоқ па?
Мұғалім – ... ... ... мен ... жауапкершілігі бар ма
әлде жоқ па?
Оқушылар - жоқ, жауапсыз олар.
Мұғалім – қалай ойлайсыңдар, бұл ... ... – бұл ... ... ... болу ... № 6.
Орыс тілі сабағынан үзінді.
Мұғалім мынандай тапсырмалары бар ... ... ... ... ... әріп ... ... Сөзді құрамына қарай талдаңдар».
Мұғалім – жаттығуды орындауға берілген үлгіге назар аударыңдар.
(Қабырғада жаттығуды орындауға үлгі ілініп тұр.)
1. үлгі:
1. Есепті оқыңдар. ... және ... ... Осы ... ... ... не ... ойлан.
3. Тапсырманы орындау үшінқандай ережелер керек, есіңе түсір.
4. Іс - әрекеттің жоспарын құр.
5. Есепті шығар.
6. Жауабын тексер.
7. Бұл тапсырманы орындай ... не ... ... ...... ... ... үшін осындай үлгі сай келе ме,
қалай ойлайсыңдар.
Оқушылар – сәйкес келеді.
Мұғалім – яғни, ең бірінші сендер не ... ... ...... және ... ... Белгісі – мәтін,
белгісізі әріптерді қою, сөзді құрамына қарай талдау.
Мұғалім – Жарайсыңдар. Не ... ... ... түсінеді екенсіңдер.
Қазір дәптерлеріне жазасыңдар, сонсоң бәріміз бірге талдаймыз.
Қосымша №7.
Орыс тілі сабағынан үзінді.
Мұғалім ... ... біз ... ... – сөз ... сынын табу керек:
сөздердің бірыңғай, әртүрлі бөлігін табу керек.
Мұғалім –Жақсы. Тақтада «Күн шуағын төгіп тұр» сөйлем жазулы тұр.
Тапсырма – бұл ... сөз ... ... ... ... - ... зат ... грамматикалық сынын табамын, сонсоң сын
есімнің, етістіктің, олардың ұқсамайтын сымдарын.
Әр оқушыға карточкалар беріледі.
|Сөз табы |Нені ... ... |род ... ... – зат ... |Не? |Ср ... ... шуақты | | | | ... сын ... ... сынын |Қандай? |Ср |--//-- ... - | | | | ... |Іс - ... |Не ... |ср |--//-- ... – ал енді ... бұл ... несімен ұқсас, несі
ұқсамайды?
Оқушылар – род. Ұқсайды. Әр түрлі сөз табына жатады, әртүрлі сұраққа
жауап ... ... ... ... білдіреді.
Мұғалім – қорытынды жасандар: бұл сөз таптарын салыстыру үшін… керек.
Оқушылар – сөз табын анықтау, оның сынын, ұқсастығын, ... ... ... ... антологиясы»,А – а,1995ж.(244).
2. «Қазақ ағартушыларының шығармаларынындағы оқыту мен ... А – ... ... Н.В. ... ... ... Москва. 1988ж.(626).
3. Уәлиханов. Ш. «Таңдамалы шығармалар», А – а, 1958 ... ... Ш. ... ... том, А – а ... Божович. Л.И. «Тұлға және оның балалық шағындағы қалыптастыруы»,
Москва,1968ж (287).
6. Божович. Л.И. «Балалардың ... ... мен ... ... ... сұрақтары»: Москва, 1975ж
7. Болдырев.Н.И. «Оқушылардың адамгершілік тәрбиесі»,Москва, 1979ж
(216).
8. Жұмабаев. М. «Педагогика»,А – а, 1993 ... ... «Оқу ... оқушылардың адамгершілік тәрбиесі»,
М – а.1978 ж.(389).
10. Дробницкий.О.Г. «Адамгершілік проблемалары», М – а 1977 ... ... ... ... ... ... ... М-а 1979 ж (277).
12. Калюжный.А.А «Оқушылардың адамгершілік тәрбиесіндегі ... А-а 1994 ... ... С. Е. «Оқу іс - ... ... ... құралы ретінде
қалыптастыру», А – а 1996 ж.
14. Ковалев, Райский, ... ... ... М – а ... Колесников. Л,Ф. «Адамгершілік тәрбиесінің көкейтесті
проблемалары»,Новосибирск, 1987 ... ... В. А. ... ... ... 1990 ж.
17. Тажибаев. Т. «А.Құнанбаевтың жастар тәрбиесі туралы», А-а 1954 ж
(257).
18. Сидинов. А. С. «Ыбырай Алтынсаринның ... ісі ... ... А – а 1968 ... ... А. «Оқу ... тақырып, сабақ» М – а, 1998 ж
20. Шевшенко.С.Д. «Мектептегі сабақ, әркімді қалай үйрету керек» М-а,
1991 ж
21. ... ... М – а, 1998 ... ... ... М – а 1997 ... А. Құнанбаев «Таңдамалы» А – ы,1958 ж.
24. Макаренко. И. С. «Оқушылардың адамгершілік тәрбиесі», М 1979 ... ... Ю. П. ... ... ... »,М – ... ... К.Ш. «А.Құнанбаевтың педагогикалық көз - қарастары»А
– а 1990 ж(374).
27. Титоренко А. И. ... ... ... ... М-а
1982 ж.
28. Котенова. Р.Н. «М.Жұмабаевтің педагогикалық көз - ... А – ... ... ... ... ... ... процесінің
негіздері» М – а, 1985 ж.
30. Марьенко.И.С. «Оқушының жеке басының адамгершілікті қалыптасуы» М –
а, 1980 ж.
31. Матвеева. Л. И. ... ... ... ... ... ... ... тәрбие» М – а, 1979 ж.
33. Савин.Н.В «Педагогика», М – а 1978 ... ... ... ... мен ... м – а1990 ... Селивановна. Н.Л. «Мектептегі сынып» М – а 1990 ... ... ... өз - ... ... ... М –
а, 1983 ж.
37. Хомраев.М.К «Оқушылардың адамгершілік тәрбиесі» Ташкент, 1983 ж.
38. ... ... ... ... және оқушылар
ұжымын қалыптастыру» М – а 1989 ж.
39. Харламов.И.Ф. «Педагогика» М – а 1990 ж.
40. Қоянбаев. «Педагогика» А – а1984 ... ... ... «Оқу іс - ... ... ... ... дамуы» М – а, 1981 ж.
42. Цукерман. Г.А. «Балаларға бірге оқу не үшін ... М – а, ... ... «Педагогика» М – а 1996 ж.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш мектепте қазақ тілі сабағын оқыту барысында оқушылардың танымдық қызығушылықтары мен қабілеттерін дамыту жолдары45 бет
Бастауыш сынып оқушыларының оқу іс – әрекеті барысында мінез – құлық ерекшеліктерін зерттеу жолдары62 бет
Бастауыш сыныпта ана тілі пәнін оқыту барысында оқушылардың оқу-танымдық қызығушылығын дамыту43 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-танымдық қызығушылығын зерттеу тәсілдері55 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Астық-түйірді сақтау тәсілдері6 бет
2-сынып оқушыларының математикадан шығармашылық қабілетін дамыту70 бет
3 - сынып оқушыларының математика сабақтарындағы есептеу дағдыларын дамытуға модульдік оқытудың әсері62 бет
5-сынып оқушыларының қиялын ертегілер арқылы дамыту27 бет
IX-XII ғасырлардағы қазақ отбасы тәрбиесінің қалыптасуы мен дамуы53 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь