Инфляция: мәні, себептері және әлеуметтік-экономиклық зардаптары

Мазмұны

Кіріспе. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 6

І. Инфлляцияның мәні мен мазмұны
1.1. Инфляция мәні, мақсаты және түрлері. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
1.2. Инфляцияның экономикалық зардаптары және
Филипст қисығы. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21

ІІ. Қазақстан Республикасындағы инфляция жағдайы
2.1. Қазақстан Республикасының деңгейін таңдау. ... ... ... ... ... ... ... ... .. 27
2.2. Қазақстан Республикасының инфляцияға қарсы
саясаты. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .36

Қорытынды. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 45

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 47
Кіріспе

Қазақстан Республикасының Егемендігін алып, тәуелсіз болғанына да, міне он жеті жыл болды. Бұл жылдары елімізде әлеуметтік-экономикалық мәні аса жоғары қыруар игі өзгерістерге қол жеткізілуі «Осы жылдар ішінде тындырған ісіміздің басты түйіні», - деп көрсетті. Елбасы Н.Ә.Назарбаев өзінің халыққа жолдауында, - Қазақстанның дербес мемлекет болып қалыптасқаны жатыр. Біздің әлі де есею мен кемелдену кезеңінен өтуіміз керек, Қазақстандағы заматтық қоғамның босағасын бекіте беруіміз керек». Бұдан туындайтын негізгі талаптар мен міндеттерді абыроймен орындап шығудың бағыты экономиканы дамыту, осының негізінде еліміздің әлеуметтік-экономикалық жағдайын тұрақтандыру, халықтың әл-ауқатын түбегейлі жақсарту.
Осыған орай қазіргі таңда өзекті де, тартымды да мәселелердің бірі еліміздің инвестициялық, құрылымдық саясаты, оның құқықтық реттелуі болып отыр. Сонымен қатар экономиканың жедел дамуы, әлеуметтік өмірді тұрақтандыру, шағын, орта және ірі бизнестің дамуына да үлкен үлесін қосуда. Сондай-ақ Елбасының жолдауында «Қазақстанның әлемдік экономикаға табысты шоғырлануы-мемлекеттің экономикалық дамуындағы сапалы бұзып өтуі» атты басым бағыттарының бірі – Қазақстанды зияткерлік меншік құқықтары қорғалған және сауда белгісі бар тауарларды өндіру үшін қолайлы жағдайлардың қалыптасуы болып тұр.
Курстық жұмыс жоспардан, екі бөлімнен, қорытындыдан және пайдаланған әдебиеттер тізімінен тұрады. Бірінші бөлімі жалпы инфляция мәні, пайда болу себептері, зардаптары оған қарсы күресу шараларына арналса, екінші бөлімі Қазақстандағы инфляциялық процестерге арналған.
Бұл тақырыптың өзектіліктігі инфляцияның негізгі түрлерін дамыту және оларға туындайтын негізгі мәселелерді шешу болып табылады.
Курстық жұмыстың негізгі мақсаты инфляциялық процестің экономикаға теріс әсерін, қауіптілігін, пайда болу көздерін, түрлерін, әлеуметтік салдарын тереңдете ашып, нақты анықтап, жеткізу болды.
Курстық жұмыстың негізгі міндеті болып, қай жағдай да болмасын инфляциялық процестерді танып, оған тиісті іс-шаралар қолдана білу,не мүлдем болдырмау.
Инфляция – осы күндері бүкіл дүние жүзін толғандырып отырған кең ауқымды мәселе, сонымен қатар ол Қазақстанның экономикалық тұрақтылығын, өндірісті, қаржы мен баға жүйелерін бұзып отыр. Инфляция бұл күрделі де көп факторлы құрылыс; осы қағаз ақша айналымына негізделген экономикаға тән және ұдайы өндіріс процесінің бұзылуымен сипатталады.
Инфляция адамзат тарихында жаңа құбылыс емес. Инфляция дүние жүзіндегі көптеген елдердің экономикалық өндірісіндегі ең өткір мәселелердің бірі болғандықтан әлем экономистері осы мәселені терең зерттеп, одан шығу жолдарын іздестірген. Бұл процесс біздің елімізде тәуелсіздік алғаннан кейін байқалса, ал басқа шет елдерде бұл мәселе ХІХ ғасырдың орта шенінен белгілі. Осы мәселені ең алғаш терең зерттеген шет елдің ғалымдары болды. Олар: ағылшын экономисі О. Филлипс, Р.Липси, кейіннен американ экономисттері: Р. Солоу және П.Самуэльсон, М. Фридмен швед экономист ғалымдары: Еста Рен және Рудельф Майднерлер және т.б. дүние жүзінің ғалымдары болды. Олар инфляцияның пайда болу себептерін, әлеуметтік және экономикалық зардаптарын зерттеп аңғара білді. Олар инфляцияны бәсеңдету шараларын іздестірді. Алдымен экономисттер ең басты сұраққа жауап іздейді. Әр елдің ғалымдары әр түрлі пікірлер айтып, әр түрлі шешімдер қабылдады.
Ал біздің елде бұл процесті зерттеу тек оншақты жыл бұрын ғана қолға алынған. Оны зерттеуге еліміздең Я. А. Әубәкіров, Б.А.Жүнісов, С.С. Сахариев, О.Қ. Шеденов, К.Н. Кәрібаев, Д.Қ.Қабдиев сынды экономист-ғалымдарымыз ат салысуда. Олар Қазақстан жағдайындағы инфляцияның ерекшеліктерін көрсетіп, оған нақты баға берді.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:

1. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан Республикасының ұзақ мерзімдік (2030 ж. дейін) даму стратегиясы –Алматы, 1997 ж.
2. Әубәкіров Я.Ә., Нәрібаев К.Н., Жатқанбаев Е.Б., Экономикалық теория негіздері /оқулық – Алматы: ҚазМҰУ, 1998 ж.
3. Жүнісов Б.А., Мәмбетов Ү.Е., Байжомартов Ұ.С., Нарық экономика негіздері /Оқу құралы.- Алматы Республика баспа кабинеті, 1984 ж.
4. С.С. Сахариев, А.С. Сахариев, Жаңа кезең – экономикалық теориясы / Оқулық.- Алматы: Дәнекер, 2004 ж.
5. Д.Қ. Қабдиев, Т.Қ. Оралтаев, Ә.Е. Ескендіров, Экономикалық саясат / Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2002 ж.
6. Я. Ә. Әубәкіров, Б.Б. Байжұманов, Ф.Н. Жақыпов, Т.П. Табеев, Экономикалық теория, – Алматы: Қазақ университеті, 1999 ж.
7. С.С. Сахариев, А.С. Сахариев, Әлем экономикасы / Оқулық.- Алматы: Дәнекер, 2003 ж.
8. Н.Қ Мамыров, А.О. Мұса, Е.Қ. Құдайбергенов, Ж.Ш. Әбиев, І.М.Төлегенов. Орыс-қазақ қазіргі экономикалық терминдердің түсіндірме сөздігі. – Алматы: Экономика, 1998 ж.
9. Е.М. Баяділов, Б.Ж. Ермекбаев, С.Қ.Құлпыбаев – Алматы: Экономика, 1999. Қаржы-несие терминдерінің қысқаша түсініктеме сөздігі.
10. Ө.Қ. Шеденов, Б.А. Жүнусов, У.С. Бажомартов, Б.И. Колягин. Жалпы экономикалық теория / Оқулық- Алматы: Ақтөбе, 2001 ж.
11. В.Крымова. Экономикалық теория: Кестелі оқу құралы. Алматы:Аркаим, 2003ж.
12. Г.М. Осипова. Экономикалық теория негіздері. – Алматы, 2002 ж.
13. Байжомартов К.С, Аукенов Р.А. Экономикалық теорияның
негіздері. Алматы: 2003.
14. Сейтқасымов Г.С. Ақша, несие, банктер. Экономика. Алматы. ҚазГАУ. 1999ж.
15. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие. Маркет. Алматы – 2004ж.
16. Егемен Қазақстан. 2004, 19 мамыр.
17. Қазақ елі. 2004, 21 сәуір.
18. Егемен Қазақстан. 2006, 14 маусым.
19. Егемен Қазақстан. 2006, 19 сәуір.
20. ҚазҰУ хабаршысы. Экономика сериясы, №5. 2006 ж.
        
        Аннотация
Менің курстық жұмысымның тақырыбы «Инфляция: мәні, ... ... ... Бұл ... ... мәні ... ... түрлері, формалары, факторлары, оның экономикаға тигізетін
зардаптары мен себептерін қарастырып шықтым.
Курстық жұмыста Қазақстанның ... ... оны ... ... нақты шараларын талдадым.
Курстық жұмыс 47 бет 2 ... 2 ... 2 ... 20 ... ... ... мәні мен ... Инфляция мәні, ... және ... ... ... ... ... және
Филипст ... ... ... Республикасындағы инфляция жағдайы
2.1. Қазақстан ... ... ... ... ... ... инфляцияға қарсы
саясаты.
...............................................................
.....................................36
Қорытынды.
............................................................................
......................... 45
Пайдаланылған ... ... ... ... ... ... тәуелсіз болғанына да,
міне он жеті жыл болды. Бұл ... ... ... ... жоғары қыруар игі өзгерістерге қол ... «Осы ... ... ... ... ... - деп көрсетті. Елбасы ... ... ... - Қазақстанның дербес мемлекет ... ... ... әлі де есею мен ... ... ... ... заматтық қоғамның босағасын бекіте ... ... ... ... ... мен ... абыроймен орындап шығудың
бағыты экономиканы дамыту, осының ... ... ... ... тұрақтандыру, халықтың әл-ауқатын түбегейлі жақсарту.
Осыған орай қазіргі таңда өзекті де, тартымды да ... ... ... құрылымдық саясаты, оның құқықтық реттелуі болып
отыр. Сонымен ... ... ... ... ... өмірді
тұрақтандыру, шағын, орта және ірі бизнестің дамуына да үлкен ... ... ... жолдауында «Қазақстанның әлемдік экономикаға
табысты шоғырлануы-мемлекеттің экономикалық дамуындағы ... ... ... ... ... бірі – ... зияткерлік меншік құқықтары
қорғалған және сауда белгісі бар ... ... үшін ... ... ... ... ... жоспардан, екі бөлімнен, қорытындыдан және пайдаланған
әдебиеттер тізімінен тұрады. Бірінші бөлімі жалпы ... ... ... ... ... оған ... ... шараларына арналса, екінші бөлімі
Қазақстандағы ... ... ... ... өзектіліктігі инфляцияның негізгі түрлерін дамыту және
оларға туындайтын негізгі ... шешу ... ... ... ... ... ... процестің экономикаға
теріс әсерін, қауіптілігін, пайда болу көздерін, түрлерін, әлеуметтік
салдарын тереңдете ашып, ... ... ... болды.
Курстық жұмыстың негізгі міндеті болып, қай жағдай да болмасын
инфляциялық процестерді танып, оған тиісті іс-шаралар қолдана ... ... – осы ... ... ... ... ... отырған кең
ауқымды мәселе, сонымен ... ол ... ... ... ... мен баға жүйелерін бұзып отыр. Инфляция бұл ... ... ... құрылыс; осы қағаз ақша айналымына негізделген ... және ... ... ... ... ... адамзат тарихында жаңа құбылыс емес. Инфляция дүние
жүзіндегі ... ... ... ... ең ... бірі ... әлем экономистері осы мәселені терең
зерттеп, одан шығу ... ... Бұл ... ... ... ... ... байқалса, ал басқа шет елдерде бұл мәселе ХІХ
ғасырдың орта шенінен белгілі. Осы мәселені ең ... ... ... шет
елдің ғалымдары болды. Олар: ағылшын экономисі О. Филлипс, Р.Липси,
кейіннен американ ... Р. ... және ... М. Фридмен
швед экономист ғалымдары: Еста Рен және Рудельф Майднерлер және ... ... ... ... Олар инфляцияның пайда болу себептерін,
әлеуметтік және ... ... ... ... білді. Олар
инфляцияны бәсеңдету шараларын іздестірді. Алдымен экономисттер ең ... ... ... Әр елдің ғалымдары әр түрлі ... ... ... шешімдер қабылдады.
Ал біздің елде бұл процесті зерттеу тек оншақты жыл бұрын ғана ... Оны ... ... Я. А. Әубәкіров, Б.А.Жүнісов, С.С.
Сахариев, О.Қ. Шеденов, К.Н. Кәрібаев, ... ... ... ат ... Олар ... ... инфляцияның
ерекшеліктерін көрсетіп, оған нақты баға берді.
І. Инфлляцияның мәні мен мазмұны
1.1. Инфляция мәні, мақсаты және ... ... ... ... ... ... ... ұғым
капитализмнің кеселі ретінде орнықты. Инфляция термині латын сөзі ......... ... мағына береді. Құн заңы ... ... ... ... ... ... ... себебі, әрекет ету механизімі, көрінуі және ... мен ... ... ... соңды біздің елде терең зерттелмеген.
Инфляцияның басты ерекшелігі қоғамдық ұдайы өндірістің барлық факторларына
қатысты сан алуан ... ... ... ... инфляция бүкіл
шаруашлық механизімінің қызметінен туындайды.
Инфляция азамат тарихында жаңа құбылыс ... Оның бай ... ... ... ... Америкада тәуелсіздік үшін болған соғыс
доллардың құнсыздануына ... ... ... ... ... революция
кезінде өндірілген қағаз асигнаттар 7 жылда 883 есе құнсызданды.
Алғашқы рет «инфляция» деген ұғым ақша ... ... ... ... ... ... ж.) орасан зор гривналар ақша орнына
қолданылған күміс кесек (450 млн. доллар) ... ... ... ол оның ... ... екі жылдың ішінде 60 % дейін ... ... ... ... ... ... соның
ішінде ақшанаң қазына жинау құралы ... ... ... ... ... ... алтын монометаллизмі жағдайында инфляцияның
созылмалы ауру ретінде дамуына кедергі жасалды. ... ... ... ... ... соғыс, дағдарыстар, стихиялық апаттар
кезінде болатын несие ақшаларының алтынға айырбасталуының ... ... ... ... ... ... ... инфляция жалпы
созылмалы сипат алып, мазмұнды әлеуметтік-экономикалық проблемалардың
біріне айналды.
Енді ... ... не, осы ... ... ашып ... ... ... жалпы өсуі, табыстардың құнсыздануы. Елдегі тауар рыноктарының
көбіне тепе-теңдік бұзылса, бағалар тоқтаусыз өседі. Яғни, ... ... ... пен ... қалыптасқан сәйкессіздік. Жеке тауар рыногында
сұраным ұсынымнан артық болса, бұл ... баға ... ... ... жекелеген нарық сәйкессіздігі инфляцияны қалыптастырмайды.
Инфляция – бұл ... ... ... ... ... ... ... байланысты пайда болған елдегі баға деңгейінің жалпы
өсуі.
АҚШ сұранысынан тыс тауар ... ... ... ... жаңа салық ... ... ... ... ... ... мемлекеттін реттеуге және
басқада себептерге байланысты өзгеруі мүмкін. Яғни, ... ... ... ... ... бағаның кез келген өсуі де инфляция емес.
Сондықтан жоғарыда келтірілген ... ... ... ... анықтап алу қажет.
Айталық экономиканың конъюктуралық ауытқуына байланысты бағалардың
өсуін ... ... ... Еңбек өнімділігі өскенде баға
деңгейі төмендейді. Бірақ егер ... ... ... еңбек ақы
деңгейі еңбек өнімділігінен тез өскен болса, онда ұлттық шаруашлықта «шығын
инфляциясы» деп ... ... ... ... ... деңгейі өседі.
Сонымен, баға өсуінің ... ... ... ... ... ... негізінен шаруашылықта қалыптасқан әр ... ... ... еске ала ... оның ... ... ... Біріншіден, бұл мемлекеттік шығындар мен
табыстар арасында қалыптасқан диспропорция немесе ... ... ... ... тапшылығы ретінде көрінеді. Егер тапшылық орталық
банктің несиесі, яғни ... ... ақша ... ... ... онда бұл ... ақша ... арттырады және инфляцияны
қалыптастыруы әбден мүмкін. Екіншіден, егер инвестицияларды қаржыландыру,
жоғарыда ... ... яғни ... ... ... ... жүргізілген
болса, түптеп келгенде, бұл да ... ... ... ... осы ... экономикалық теория бағалардың жалпы өсуін ХХ
ғасырда нарық құрлымының өзгеруімен ... ... ... ... ... ... ... ұқсамайды. ХХ ғасырдағы нарықты негізінен
өзара толық бәсекелі тауарлар ... Бұл ... ... ... ... ... негізінде өндіріп сататын, салалық және
салааралық бәсеке ... ... ... ... бір саладан екінші
салаға ауысатын еді. Қазіргі ...... ... ... қалыптасқан.
Осы күнгі ірі фирмалар ... ... ... ... ... ... бағасына ықпал жасап, өз өніміне бағаны өзі белгілей
алады. ... ... ... ... да оның ... ұмтылады, нарықта қалыптасқан баға деңгейінің тұрақты болуына
мүдделі. Бағаның төмендеуімен өз рыногындағы ... ... ... ірі ... ... ... ... кедергі жасауға
тырысады. Қалыптасқан өндіріс түріне жаңа фирмалардың ... шек ... ... ... жалпы сұраным мен ұсыным арасындағы
диспропорцияны ... ... ұзақ ... ұстап қалуға ұмтылады.
Төртіншіден, ұлттық экономикалардың ... ... ... ... шаруашылық қатыстары жүйесіне тартылуына ... ... ... ... елге ... ... ... «Импортталған инфляциямен»
күресі мүмкіндіктері де шектеулі келеді. ... ... ... ... ... ... болады, бірақ бұл жағдайда импорт ... ... әлем ... ... ... ... ... деген жағдайға байланысты инфляциялық процесс өзін өзі қолдап жалғаса
береді, Батыс елдерде ... ... ... ... ... жеңу антиинфляциялық саясаттың негізгі мақсаты деп
анықталады.
«Инфляцияны ... ... ... ... әсер ... Мәселе
мынада: адамдар ұзақ уақыт бағалардың ... ... ... ... күдер үзеді де, жаппай тауар сатып алуға көшеді. Сонымен қатар
олар еңбекақы деңгейін көтеру туралы ... ... ... ... ... ... ... одан әрі арттыра түседі.
Өндірушілер де шиказат пен материалдарға және энергияға бағаның өсуін
болжап, ... ... ... ... ... Әрбір өндіруші өзін
инфляциядан алдын ала сақтандыру мақсатында өніміне ... ... ... ... ... ... анықтайтын деңгейден артып, «инфляцияны
тосу» деңгейіне көтеріледіү
Инфляция қағаз ақшаның құнсыздануына байланысты болатын әлеуметтік-
экономикалық ... ... ... айтқанда айналыстағы ... ... ... ... қосындысынан артып кетіп, осының
нәтижесінде тауарлармен қамтамасыз ... ... ... ... ... Оның ... түсіну үшін мынандай мысал келтірейік. Айталық, тауар
айналымы үшін 10 млрд ... ... ... ... ол ... ақша 20 млрд.
доллар шамасында шығарылады делік. Мұның өзі ... ... екі ... әкеп соқтырады. Инфляция жұмысшылардың тұрмыс жағдайына
зардапты ықпалын тигізеді. ... ... ... ... есе ... ... жалақыны бұрынғы дәрежесінен арттырмауға тырысады. ... ... ... ... төмендетуге әкеп соқтырады.
Инфляция өндірісте біраз зардап шегеді. Инфляцияның деңгейінің
көтерілуіне байланысты еңбекке ... ынта да ... ... ... ... себебі бола тұрып тауар мен азық-түлікті белгіленген
норма бойынша бөлуге мәжбүр етеді.
Инфляция кешенді ... ... ... ... және ... ... ... саналады: мемлекеттік бюджеттің тапшылығы, оны
азайту ... ... ... ... ... жай ... ақшалар
шығарылады. Тұтыну игіліктерінің көбейуіне айналмайтын, адамзат еңбегінің
мақсатынсыз шығындарына жол беретін мемлекеттік ... емес ... ... ... ұсынымнан алшақтататын тауар тапшылығы және соның негізінде
бағаның өсуі, бірқатар ... өз ... ... ... ... жоғары баға қою және негізінен қымбат тұратын өнім
шығаруға мүмкіндік беретін монополиялық үстемдік ... ... ... ... ... ... және басқа себептер. Бұл себептер
мемлекеттік бюджетінің тапшылығының тұрақты ұдайы өндірілуіне және жиі-жиі
артық ақша ... ... -- ... ақша және ... ... ... ... себептері сан қилы, бірақ әр кезде олардың белгілі бір
комбинациясы (құрамасы) қалыптасады. Айталық, ІІ ... ... ... ... елдерінде тапшылыққа байланысты өте ... ... ... ... ... ... ... негізгі себебі
мемлекет шығындарының өсуі, ... ... ... бір елден екінші елге ауысуы» және басқалары болды. ... ... ... ... ... ... әкімшілік жоспарлау
жүйесінде қалыптасқан экономикалық диспропорцияларды айтуға болады.
Бұрын инфляция төтенше жағдайда ғана ... ... ... ... өзінің әскери шығындарын қаржылындыру үшін өте көп
мөлшерде қағаз ақша ... ... ... ... ... елдерде
инфляция ұдайы өндіріс процесінің тұрақты факторына айналады.
Шет ел мамандары өту қарқынына байланысты оны үш түрге ... баяу ... ... инфляция
2) қарқынды инфляция
3) ұшқыр инфляция
Экономика теориясында, жеке алғанда осы күнгі ... ... ... баяу ... ... ... қосымша оңды
әсер ететін фактор ретінде қарастырады. Баяу инфляцияны олар мемлекеттің
бірден-бір тиімді ... ... ... ретінде түсіндіреді. Баяу инфляция
саясаты өндіріс пен нарық (сұраным) жағдайларының ... ... ... ... ... ... Баяу ... кезінде баға жай
өседі де (жылына 10-20%-тен аз) ақша ... өз ... ... ... кезде халықта да, мемлекетте төтенше жағдайда тап болмайды. Нарықтың
экономикада инфляция 2-3% деңгейінде қалыпты ... деп ... 1992 жылы ... ... -2,7%, Германия мен АҚШ-та – 3,8%
құрады.
Қарқынды ... ... баға ... 10-20% дан 200-300%-ға дейін
өседі. Қарқынды инфляция - экономика үшін ... қиын ... ... ... көбі ... инфляцияны алдын ала ескеріп, оған
икемделе ... ... ... ... ... өсіп ол бағаның одан
әрі өсуіне әкеп соқтырады.
Гипер инфляцияда, яғни ұшқыр инфляция кезінде ақшаның саны мен ... ... ... %-дан ... ... Ұшқыр инфляцияда
бағалардың жалпы деңгейі мыңдаған процентке артқан жағдаймен сипатталады.
Гиперинфляция ... ... өсу ... ... ... ... өсуінен көп есе артып кетеді. Гиперинфляцияда бағалардың өсу
қарқыны соншалық, ... ақша ... ... аптасына тоқтаусыз жұмыс
істегенде де айналымға қажетті ақша ... ... ... ... ... Экономикалық тарих ұшқыр инфляцияның таңкаларлық мысалын
келтіреді. ... 1985 жылы ... - 3400%, 1990 жылы ... --
2000% құрады. Ал Венгриядағы ұшқыр инфляция бұрынғы барша ... асып ... 1946 жылы ... құнсызданған 829 актильон (22
нөлі бар ... ... ... дейінгі бір форинттің бағасына
теңесті. Америка доллары 3*1022 (22 нөлі бар) з форинке ... ... ... ... мен ... санап әуре болмау үшін
валюталар мен ұсақ тиындарды таразыға ... ... ... – 1938 ... 1948 жыл аралығында бұл елдегі баға 116 есе көтерілді, германиядағы
инфляция да ... ауыр ... ... ... ... ... ... үкіметтің бұзылған қаржылық инфляциямен шамалы уақыт қана тұра
алғандығына көрнекі мысал бола алады, 1921 жылы 27 ... ... ... соғыста жеңген одақтас елдер естен тандырарлықтай – 132 ... ... ... ... ... ... ... Бұл Ваймар
республикасының салық төлеушілірден жинауға болатын сомасынан ... ... Өте ... бюджеттік шығынға ұшыраған ... ... ... ... үшін ... ақша ... ... барынша іске
қосқан болатын. 1922 жылы Германияда баға деңгейі 5470% ... ... ... одан да ... баға ... ... ... өсті.
1923 жылы, Германиядан Құрама штатқа хат жіберу үшін 200 мың марка төлеуге
тура келді. Майдың фунты 1,5 млн. ... ет – 2 млн, ... 200 мың ... ... 60 мың марка тұрды. Бағаның тез өскендігі соншалық, ... ... ... жатып дастархан мәзіріндегі тағамдардың бағасын
бірнеше рет өзгертіп жатты, мейрамханаға кірген ... ... ... ... ... ... екі есе көп ақша ... дейін барады.
Никарагуада азамат соғысы жылдарында бағаның жылдық өсуі 3300 % -ке
дейіе жетті. Ақша ... ... ... ... – МV=PQ ... осыны қалай түсіндіруге болады? Егер М-n есе өскен болса, баға
деңгейі ... ... өсуі ... ... Бірақ бұл жерде V-көрсеткішін
де есепке алу ... ... ... ... ... ... жойған жағдайда қолындағы құнсыз валютадан тез ... ... ... айналым жылдамдығы (V) күрт өседі, ал бұл айналымға
қажетті ақша көлемінің күрт ... ... ... ... ... ... ақша массасының өсуінен сан есе ... ... тосу ... қарқынды инфляцияның гиперинфляцияға ауысып
асқындап ... ... бір ... ретінде қарастыруға болады.
Гиперинфляция жағдайында халық үлкен зиян шегеді, тіпті ... ... да қиын ... ... ... бүлінеді. Гиперинфляцияны басынан
өткізген бірқатар елдерде, бағалардың өсу қарқыны ... ... өсу ... ... жоғары болады. Шаруашлық субъктілері
ұлттық валютаға деген сенім жоғалған кезде, қолдағы құнсызданған ... ... ... ... ақша айтарлықтай өсіп, ол ... ... тең ... ... баға ... ... дейін
шарықтайды.
Шет ел нарықта болатын инфляциялық ... ... ... ашық және басылыңқы деп бөлінеді. Жоғарыда сөз
болғандар инфляцияның ашық ... ... Ашық ... ... өсуі және өсу ... ... және ресми түрде есепке алынады.
Еркін баға ... тән ашық ... ... ... ... созылмалы артуы түрінде көрінедішық инфляция кейбір тауар
нарығындағы бағаның ақтын-ақтын ... ... оның ... ... береді. Ал ол ашық инфляцияның нарық механизімін ... ... де оны ... ... ... ... Бірақ,
бағалардың деңгейі ресми түрде өспеген ... да ... ... ... мүмкін. Инфляцияның бұл түрі тауар ташылығынан көрінеді.
Тауардың тапшылығына байланысты оларды ақшаға ... алу ... ... ... ... ... деп ... басылыңқы инфляция реттелмелі бағалар
қолданылатын экономикаға тән, ол тауар тапшылығында, өнімнің ... ... ақша ... ... экономикада, бартерлік
айырбастың дамуында көрінеді. Басылыңқы инфляция, ақшаның жалпылама ... бар ... және ... мен ... бөлу ... ... алмаған жағдайда тауар бағасын сұраным мен ... ... ... ұстап отыруды мемлекетпен қолдану нәтижесінде пайда болады.
Мұндай жағдай ұзақ уақыттан бері біздің ... тән ... ... ... өнім ... ... ақшаның амалсыз
жиналуымен, астыртын экономиканың, бартерлік келісімнің дамуымен көрінеді.
Басылыңқы инфляция мемлекет тауар бағасын сұраным мен ... ... ... қолдау әсерінен тұрады, онда ақшалар ... ... және ... бөлу ... ретінде қызметін атқарудан қалады. Егер
біздің осы уақытқа дейінгі экономиканы алсақ, ол ұзақ ... бойы ... ... болды және болашақ экономика үшін бұл қауіпті ... әлі де ... ... ... ... түрде болуы мүмкін, яғни бағалар бір қалыпты және
баяу ... Бұл ... ... бір ... өсуіне сәйкес процент көлемі
(ставкасы) да өседі. Нарықта тепе-теңдік (тұрақтылық) сақталады.
Теңгермелі емес инфляция ... жеке ... ... баға бір ... ... қарқынмен өседі.
Сонымен тосылған инфляцияны тосын инфляциядан айыра білген жөн. Тосылған
инфляцияны алдын ала болжауға болады немесе оны ... ... ... Тосын инфляция бағалардың кенеттен және тез ... ... ... ақша айналымын және салық жүйесін бұзады. Тұрғындар
бағаның өсуінен сескеніп, қолындағы ... ... қалу ... ... ... ала бастайды. Сондықтан нарықта қалыптасқан жағдай
бұзылады, сұраныммен баға бұрынғыдан да тез өсетін ... ... ... ... ... өсуі ... «инфляциялық тосу
психологиясын» туғызады. Егер ... ... ... кенеттен өсуі)
экономикасы дамыған елде пайда болса, ол нарық жағдайына қатты ... ... ... да қуатты елде тұрғандар бағаның ... ... және ... өсуі ... тез ... ... ... түсіп кетуі әбден мүмкін болатынына сенеді, сондықтан олар бағаның
түсуіне күтіп үнемдеу мақсатында сатып ... күрт ... ... ... баға деңгейіне әсер етеді, бағалардың өсуі ... ... ... ... ... ... ... бір қалыпты қызмет атқаратын нарықтық шаруашылық жағдайында
пайда болатыны белгілі Италия экономисті есімімен аталатын ... ... ... ... ... әсері» деп аталатын құбылысты суреттедік.
Айта кететін тағы бір ескертпе, ... ... ... ... ... ... және инфляциялық тосу болмағанда ғана қалыптасады екен.
Бірақ Батыс ... ... ... әсері» экономикада нақты
болатын жағдайды емес, тек ... ... ... ... ... мен ... ... инфляцияны екі типке
бөледі: а) сұраным инфляциясы; б) өндіріс шығындарының өсуінің немесе
жиынтық ... ... ... ... ...... Сұраным инфляциясының мәнін бір сөзбен былай деп ... «тым көп ... тым аз ... ... ... инфляциясы
артық байланыстарды монополизм мен әкімшілдік - әміршілдік ... ұсақ ... ... ... да орын ... Олар өзіндік айрықша
нысан сипатында болады. Мысал ретінде біздің экономиканы ... онда ... бойы ... ... ... жұмыссыздық деңгейі сақталады. Оған
табыссыз жұмыс жасайтын бірталай кәсіпорындардың санын және ... ... ең көп ... ... ... ететін өндірісті сақтау арқылы қол жетті,
ал ол еңбек өнімділігіне кері әсер ... Ал ... ... ... айналуы, оны сұраным инфляциясына айландырады, бағаны өсіреді.
Жалпы сұраным инфляциясы ол сұраным мен ұсыным арасындағы тепе-теңдіктің
сұраным жағынан бұзылуын білдіреді. Бұл ... ... ... ... және ... ресурстарының толық іске қосылған ... ... ... сұранымның қалыптасуы және тұрғындардың тұтынушылық
мүмкіншіліктерінің артуы негізгі себеп болуы мүмкін. Осы ... ... ... ақша ... ... ... баға ... өседі.
Өндіріс саласында еңбекпен толық қамтылған жағдайда айналымға артық төлем
ақша массасы шектеулі тауар ... тап ... ... ... ... ... ... байланысты ақша массасының өсуі жалпы
сұраным сызығын ... оңға ... ... (АD1 – АD2) және ... ұсыным қисығының аралық (2) немесе классикалық үзіндісінде болса,
бұл баға деңгейін арттырады (Р1 – Р2) ... ... ... инфляциясы ұсыным мен шығындырды өзгерту нәтижесінде болады. Бұл
инфляцияны басқаша шығындар инфляциясы деп те атайды. Шығындар ... ... ... ... ... ... өсуін білдіреді.
Өндіріс шығындарының өсуі монополиялық немесе алигополиялық бағалардың
қалыптасуынан, мемлекеттің ... ... ... ... ... ... және басқа себептерден болады. Ұсыным
инфляциясының екі түрі бар: а) жалақының өсу ... ... ... ... экономикасы механизімінің бұзылуы нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... жалпы ұсыным
қисығы солға қарай жылжиды (АS2 – АS1 ) баға деңгейі ... (Р1 – Р2) ... ... ... (Q1 – Q2), яғни ЖҰӨ-нің нақты көлемі қысқарады.
Бағалардың өсуі тұрғындардың нақты табысын төмендетеді. ... ... ... ... ... көтеру туралы талап қояды.
Үкімет инфляция шығындарының орнын толтыру саясатын ұстануға мәжбүр болады.
Бағалардың ... өсуі ... ... мәжбүрлейді, бұл өндіріс
шығындарын арттырады, яғни инфляцияның одан да ... ... ... ... ... ... экономиканың әр-түрлі салалары
үшін бірдей болуы ... ... ... ... табысты индексациялау
барлық топтар үшін бірдей болмайды.
Инфляция философиясы мынада: бірте-бірте ... ... ... ... ... ... ... процесіне
кедергі жасайтын факторға айналды.
Инфляция кезінде өндіріс қарқыны төмендейді, экономикалық ... ... ... ... және валюта механизімі бүлінеді
елде әлеуметтік-экономикалық қарым қатнастарды, ... ... ... өндіру
шарттарын бұзады, капиталды экономиканың ең пайдалы салаларына ... ... ... мен ... ... ... баға ... (екі әр-түрлі уақыт кезіндегі тауарлар мен
қызметтердің ара қатысын білдіретін көрсеткіш) ... ... ... инфляция деңгейі төмендегі формуламен анықталады:
И=Pа –Pө * 100%

бұндағы И-инфляция деңгейі
Pа – ағымдағы мерзім бағасы
Рө - өткен мерзімдегі ... ... ... бір ... ... ... Тіпті егер ол
бір ай үшін есептелсе де, онда алынған шаманы жылма-жылға дейінге дейін
жеткізу керек.
Мысалы, 1999 ... ... ... ... ... 105,8 % ... делік,
осы шаманы 12-ге көбейтсек, онда бір жыл ... ... ... % ... ... ... әр-түрін оның басқа түрінен
ажырату өте қиын, олар өзара тығыз байланысты түрде ... ... ... ... өсуі ... ... ... ретінде көрінуі
мүмкін.
ХХ ғасырдың екінші жартысында жұмыспен толық қамту, еркін ... ... ... ұзақ ... ... ... ... елінде
қатар қалыптаспағанын айту ... Бұл ... ... ... ... ал 60-шы ... ... бастап экономиканың құлдырау жағдайында
да бағалар өсті. Дағдарыс фазасында бағалардың өсуі ХІХ ... ... ... ... ... Инфляцияның экономикалық зардаптары және Филипст қисығы
Инфляцияның ... өте ... де көп ... ... баяу
инфляция баға деңгейі мен пайда нормасын ... ... ... (коннъюктураның) уақытша жандануына ықпал жасайтын фактор
болады. Бірақ, уақыт ... ... ... ол ұдай ... ... қоғамдағы әлеуметтік және ... ... ... шаруашылық тәртіпті бұзады, ірі корпорацияларғада,
кіші бизнеске де айтарлықтай экономикалық зиян келтіреді. Қарқынды инфляция
кезінде конъюктура екі ұшты ... ... ... ... ... ... бизнесте тәуекелдік (риск) жоғарылайды, ... ... ... ... ... макроэкономикалық саясат жүргізуге де
кедергі жасайды. Оған қоса бағалардың әр-түрлі өсуі ... ... ... (диспропорцияларды) ұлғайтады, тұтынушылық сұраным
құрылымын бұрмалайды. Баға өзінің негізгі қызметін – ... ... ... болу ... дұрыс атқармайды.
Инфляция қоғамда ақшадан қашу белсенділігін арттырады бұл процесс
қарқынды да ұлғаймалы түрде жүреді, тауар тапшылығы ... ... ... ... ... ақша-несие жүйесінің қызметі бұзылады, тауарды
тауарға тікелей ... ... ... ... ... ... өсуі ... (қазына) жүйесіне де теріс әсер
етеді, экономикада «Ганзи-Оливер әсері» деп алатын нәтиже қалыптасады. Бұл
әсерді ХХ ғасырдың 70-ы ... ... ... экономистері ашып зерттеген
еді. Инфляция салықтан түскен ... ... ... ... ... ... үшінші ширегінде (квартал) есептеліп осы жылдың
төртінші ширегінде төленген болса, онда Гиперинфляция жағдайында ... ... ... яғни ... түсімінің нақты мөлшері азаяды.
Инфляция жағдайында тұрғындардың қолында сақталған ақша қоры ... ... ... және ... ... ... интернациялануы (ұлттық шеңберден шығуы) инфляцияның бір
елден екінші елге ... ... ... бұл ... аралық валюта және
төлем қатынастарын қиындатады.
Инфляцияның әлеуметтік салдары да бар, ол ... ... ... ... ... үшін ... қосымша салық сияқты,
бағалардың өсу қарқыны номиналды ... ... ... жоғары болады,
сондықтан нақты (реалды) табыс азаяды. Инфляцияның зардабы әсіресе табысты
шектеулі әлеуметтік топтар үшін ауыр ... ... ... ... әсер ... ... 1958 жылы
Ағылшын экономисті А. Филлипс оның ықпалын көрсететін «сұраныс инфляциясы»
деген үлгісін ұсынды:
Ол 1861-1956 жылдар аралығындағы Ұлыбритания ... ... ... ол жалақы ставкасы ... ... ... ... кері әсерін қисық сызығы ... ... ... Англияда жұмыссыздықтың 2,5-3% -тен артық өсу ... ... күрт ... екен. Осыдан жұмыссыздықтың қысқаруы бағамен
еңбек ... ... ... ... қорытынды шығарады. Басқаша
айтқанда, ... ... ... ... өсу қарқынын арттыру
арқылы қысқартуға болады. Филлипс есептеулерінің теориялық негізін Р. Липси
есімді экономист жасаған екен. Кейіннен Американ ... Р. ... ... ... ... қисығын жетілдіріп, оның жаңаша үлгісін жасап берген.
Олар Филлипс моделіне еңбекақы көлемін (ставкасын) тауар ... ... ... Бұл ... ... ... ... экономикалық
саясатты жүргізу үшін, ең алдымен, жұмыспен қамту, экономиканың ... ... ... ... қолданылады. Х – сызығында
жұмыссыздық деңгейі (проценттен), Y-сызығында тауар бағаларының өсу қарқыны
(проценттен) көрсетілген (3-сутер). Филлипс ... осы ... ... ... ... ... ... жұмыссыздық, мысалы, И1 (Р1-инфляция
деңгейіндегі) өте жоғары деп ... онда бұл ... ... мақсатында белгілі ақша-несие және қаржы-бюджет іс шараларының
жүргізілуі қажет ... ... ... үшін ... ... ... ... ЖҰӨ-нің өсуі жалпы сұранымның өсуіне байланысты жалпы сұраным
өскен жағдайда ... ... да ... ал ... ... ... ұсыным, өндіріс ауқымы өседі, түптеп келген де, ЖҚӨ өседі. Ұллтық
өндірістің өсуі өндіріс факторларына, оның оның ... ... ... ... ... ... ... жұмыссыздықтың
үлес салмағы И2 –ге дейін қысқарған болса, онда инфляция қарқыны Р2 ... ... Бұл ... ... ... дағдарыс жағдайын
қалыптастыруы мүмкін. Сондықтан, үкімет енді басқаша саясат ... ... ... ... ... бюджет шығындарын қысқартады,
«қымбат» ақша-несие саясатын іске ... Осы ... ... өсу қарқыны Р3 деңгейіне дейін түседі делік, ал ... ... оның ... И3 –ке ... ... ... Филлипс қисығы қысқа мерзімділік
экономика жағдайында ... ... ол ұзақ ... (5-10 жыл)
жұмыссыздық пен инфляция қатарласа өседі. Ұзақ мерзімде Филлипс ... және оны ... бір ... ... ... ... ... сұранымды ынталандыру саясатының ... ... ... ... ... қысқарту мақсатында
жүргізген іс-әрекеті қысқа мерзімдік, уақытша ғана нәтиже ... ... ... ... ... байланысты еңбек ұсынысы
артады. Сонда Филлипс қисығы ... ... ... ... ... ... Номиналды жалақының өсуі осы инфляцияның
өсуіне байланысты жүреді. Бірақ уақыт өткен сайын инфляцияның өсу ... ... ... ... сондықтан нақты жалақы төмендейді.
Еңбек ұсынысы өспейтін болады.
Номиналды жалақы өскенде, кәсіпкер де ... ... ... қысқартады. Жұмысшылардың номиналды жалақыны инфляция деңгейінен
артық көтеру талабы ... үшін ... ... бұл ... ... Сондықтан кәсіпкерлер қосымша ... ... ... ал ... ... олар жұмыс орнын ... ... Бұл ... 60-шы ... ... экономисті
М.Фридмен ерекше назар аударғаны еді. Оның айтуынша, ... ... ... күресу тиімсіз, керек десеңіз, қауіпті іс-әркет екен.
Еңбекақы мөлшерлемесінің номиналды өсуі ... ... ... ... ... соң ... ... жұмыссыздық өсетін болады, яғни
стагфляция басталуы мүмкін.
Стагфляцияны Филлипс қисығы арқылы да суреттеп ... ... ... ... ... ... ... болады. Филлипс
қисығы оңға жылжығанда бағалардың өсуі жұмыссыздықтың өсуімен қатар
қалыптасады.
Филлипс ... ... пен ... ... талдау құралы
ретінде тек баяу инфляция жағдайында қолдануға болады деген ... бар. ... ... ... ... 70-ші ... энергия ресурстары бағаның
тосын кезіндегідей) бағалардың күрт өсуін ... ... ... көтеріп жіберуі мүмкін. Басқаша айтқанда, статистикалық деректердің
негізінде жасалған Филлипс қисығы ұзақ ... үшін ... ... ... ... ... баға ... өсуімен байланысты,
оған экономикалық жағдайлар әсер ... өз ... өте ... ... белгілейді, сойтіп
қысқа мерзімде шикізат, ... ... ... ... Атап
айтсақ, Ресей экономикасында (қаңтар-сәүір 1991 ж.) инфляцияның жоғарғы
қарқыны тұсында өндірушілер ... ... ... ... ... алдын ала өз ... ... ... ... экономикасындағы басқа ТМД елдеріндегі ... ... ... бар ... ... ғана ... инфляцияны күткен деңгейден
де асып түсті.
Дүниежүзілік қоғамдастықтың барлық елдерінде де инфляцияның сан түрлі
себептері бар.
Қоғамдық мүдде тұрғысынан ... зиян ... яғни ... ... ... ... ... бойынша, инфляцияны 1%-ке
төмендету жұмыссыздықты жыл бойындағы өзінің ... ... ... ол ... ... 4%-ке кемітеді. Филлипс қисығының орнына
1979 жылдан бастап ... және ... ... табиғи деңгейі»
деп аталатын теория қолданылатын болған. Бұл теорияның мәні ... ... ... деңгейі оның табиғи деңгейінен атпаса ғана қоғамда
баяу инфляция қалыптасады, ал баяу инфляция ... ... ... дамуына әсер ететін фактор болады.
Инфляцияның өсу қарқыны %-пен өлшенетін белгілі бір мерзімде баға
деңгейінің өсуі. Инфляция мен ... ... ... ... ... Өндірістер тоқтайды, сол себептен баға өседі, баға
өсуімен ... ақша ... да ... саны ... ... да да міндетті түрде жұмыссыздық туады. Жұмысқа
жарамды бірақ жұмысы жоқ, ізденісте ... ... ... ... осы ... ... жұмыспен қамтамасыз ету мүмкін ... ... ... оның ... және ... ... құраған
болса, жұмыссыздықтың табиғи (тепе-тең) деңгейі еңбек нарығының құрылымы
мен анықталады.
Фрикциондық – бұл ... ... ... ... объективті
түрде жылжумен байланысты. Жұмысын ... ... ... ... сұранысының, ұсынысының өзгеруінде. Мелекетке тек қана
фрикционды және құрылымды жұмыссыздық болса, онда ... ... ... Ол жұмыссыздарды қамтамасыз етеді. Ал ... ... ... ... кезінде туады.
Бірақ жұмыссыздықтың табиғи деңгейін сақтап, инфляцияның өсу
қарқынын төмендетуге арналған ... ... ... оңды ... ... Бұл саясаттың жақсы жақтарын ескере отырып, мынадай ... ... ... ... ... табиғи деңгейіне төмендегенде де
бағалардың өсуі бірден тоқтамайды екен, керісінше біраз уақыт өсу ... ... қоса ... онжылдықта Батыс елдерінің көбінде жұмыссыздықтың
табиғи деңгейі 60- жылдары 4 %-ке тең ... ... ... ... ... ... ... елдерінде жұмыссыздық деңгейі мен инфляция деңгейінің
арасындағы өзара ... ... ... жиынтық сұранымды реттеудің
экономикалық саясатымен оларды азайтудың шаралары жүйесі ( салықтар нарқы
және басқа ... ... ... Швед ... - Еста
Рен (1913 ж. туған) Рудольф Мейднер (1914 ж. ... 50- ... ... ... ету мен ... ... ... ұсынады. Ол тарихта «Сен-Мейднер моделі» деген атпен белгілі.
Бірақ ... ... ... ... ... ... барынша көп еңбекке қамтуға қол жеткізуге ... ... ... ... инфляция жағдайы
2.1 Қазақстандағы инфляциялық деңгейін таңдау
Осы күндегі Қазақстанда қалыптасып отырған инфляцияның ... ... ... ... ... ... тарихи-экономикалық даму
процесінде қалыптасқан өндіріс, қаржы және баға жүйелерінің құрылымдық
диспропорцияларынан іздестірген ... ... ... ... ... баға жүйелерін анықтайды. өндірісте
диспропорциялар қалыптасса, қаржы мен баға ... ... ... ... ... 70-ші жылдың даму ... ... ... әр ... ойын ... ұлғайып тереңдеп
отырған. Кеңес ... ... ... ... ... ... бөлім анықтауға болады:
1. өнеркәсіп өндірісі мен ауыл шаруашлығы арасындағы ... ауыр ... пен ... ... ... ... шикізат өндірісі мен дайын (түпкі) өнімдер өндірісің арасындағы
дмспропорциялар;
4. әскери өндіріс пен азаматтық ... ... ... материалдық өндіріс пен материалдық емес ... ... ... диспропорциялар Кеңес экономикасының өзінде бағалардың
инфляциялық өсуін тұрақты түрде ... ... ... шаруашылық
жүйесінде әрбір 10-15 жылда бір рет ... ... ... ... осы ... ... заңдастыру ғана болған.
Қазақстанда қалыптасқан өндірісаралық, оның ішінде шикізат өндірісі
мен түпкі өнімдер өнімдер арасындағы диспропорция, ... ... ... ... ... есе ... ... экономикасы
негізінен Кеңес Одағының, тіпті бүкіл социалистік елдер қауымдастығының
шикізат пен энергия өндіруші ... ... ... ... ... ... өнімдерінің 90-95 % шетелдерге жіберіліп отыран, ал
өзіне қажетті өндіріс құралдарының 90 %, ... ... 60% ... Кеңестік жүйе ыдырап күйреген кезден Қазақстанда тауар
тапшылығы ... ... ... КСРО халық ... ... ... ... бойы ... ... ... тек
капитализмге тән, ал социализм жағдайындағы экономикада, яғни жоспарлы
экономика тұсында, ол болуға тиіс емес ... ... оған ... ... да, ... түрде баға белгілеу барысы, қалықтың күнделікті
қажеттілігіндегі ... ... ... ... ... ... ... береді. Бірақ тұтыну бағаларының деңгейі бір өзі ғана
инфляцияны өлшейтін құрал ... ... ... ... - ақ
өнеркәсіптегі және ауыл ... ... ... ... ЖҰӨ ... де сипатталуы мүмкін.
Өнімнің көтерме бағасы, оларды дайындауға кететін шығындардың өсуімен
байланысты өсіп отырды. ... әр ... ... табыстарды
мемлекет тарапынан қайта бөлу есебінен кейбір тауарлардың шеңберіне бөлшек
сауда бағасы тұрақты болып ... ... ... ... ... арзан тауарларды шығару орын алды. ... ... ... ... қарамай, төменгі бағалары сақталып
қалды. Мұның барлығы жабық инфляцияның ... ... ... ... ... және ... ТМД ... қазіргі инфляцияның
себептетіне 30- жылдардан басталған өндіріс ... мен ... ... ... аяқ асты орын ... сәйкессіздік; қорғанысқа
кететін үлкен шығындар; Қазақстандағы өнеркәсіптердің өндіру салалары мен
ауыл шаруашлығының дамуына ... ... ... ... ... ... және бағаның өзіндік құннан өте ... ... ... ... ... ... ... өту
мүмкін еместігінің салдарынан, бағаның бірден өсуіне, инфляцияға жол
береді.
Экономикадағы ... ... ... ... ... бағаларының индексі (ТБИ). жатады. Ол үй шаруашылығының «тұтыну
қоржынынан» жататын жекелеген тарауларға, ... оның үлес ... ... бағаның өсуі индексі негізінде анықталады. ТБИ Қазақстанда
1991 жылдан бастап анықталады.
«Тұтыну қоржыны» 275 ... ... ... ... Бағаның
құрылымы қайта қаралып, өзгеріп отырды. 1996 жылы ... ... ... әрбір жанұя бюджеттен зерттеу ... ... ... тауарлар мен қызметтер үлесі былай анықталды: тамақ өнімі
62,6 % (бұрынғысы-58,2 %), азық-түлік емес ... 23,2% (30%); ... – 14,2% (11,8%). ... бағалары 1992 жылы - 3006% -ды, 1993 жылы --
2266%-ды құрады. Инфляцияның жалпы деңгейін сипаттайтын тұтыну ... 1997 жылы – 11,2%, 1998 жылы – 1,9%; 1999 жылы – 17,8%; 2000 жылы ... 2001 жылы – 6,4% ды ... [8. 123-125 ... ... Ресейден тауарлар алу үшін алынған несие көлемі
бір жарым млрд ... ... ... болатын.
Көп уақыттар бойы айналыстағы ақша массасы мен инфляция ... ... ... ... ... ішінде
танымал Милтон Фридмэн де бар. Манетаристер ақша массасындағы ... ... ... болады деп санайды.
Инфляциялық процестің Қазақстандағы дамуы да осы ... ... ақша ... өсу қарқыны бағаның үнемі өсуін
ынталандырады. Осылайша, 1993 жылы ақша ... 6,3 есе, ал баға 21,7 ... жылы ақша ... шен ... өсу ... соған сәйкес 845% және
125 %; 1995 жылы - 216% және 160% ... 1996 жылы ақша ... ... ... ... ... жол ... 1993-1996 жылдары
Қазақстандағы бағалардың өсуі мен ақшалардың құнсыздануы ... ... ... Бұл ... Қазақстанда гиперинфляция қалыптасты, тек
өзіміздің ұлттық валютаны ... ... ... ғана, Қазақстан
инфляцияға қарсы ... ... оның ... 3 ... ... 100 есе
төмендетті. Бұл өтпелі кездегі Қазақстанның ... ... ... ... Бірақ Қазақстан үшін бұл жеңіс тегіннен тегін
келген жоқ, оның нәтижесінде ұлттық өндіріс күрт құлдырап ... ... ... мен ... ... ... 90 %-ке, ауылшаруашлық пен азық-
түлік өндірісі ... ... жылы ... ай ... ... деңгейі 1993 жылы осы
мерзімнен салыстырғанда 608%-дан 759%-ға көтерілді. Оның себебі 1993 жылы
бұрынғы ... ... ... ... ... ... ... жағдайларға ешқандай дайындықтардың болмауы Қазақстанда
өте ауыр әлеуметтік-экономикалық жағдайға әкеп соқты. Өндіріс көрсеткіштері
іс жүзінде экономиканың ... ... ... ... бәрі ... қатарласа жүріп, 1994 жылы жазында гиперинфляция өсіп жетті.
Саяси және ... ... 1993 жылы ... ... республиканы
жедел түрде ұллтық валюта-теңгені ендіруге мәжбүр етті, оның өзі ... ай ... аса ... ... ... ... Осындай қиын
жағдай бір мезгілде экономиканы ырықтандырумен қоса ... ... ... ... берді.
Монетарлық қатаңдықтың нәтижесінде республикада ... 1999 жылы ... 11,7% ... ол 1994 жылмен салыстырғанда
100 есе аз еді.
2001 жылдың инфляция болжамды ... ... ... ... ойын
талай рет бүкпесіз айтқанды. Бірақ осы жыл аяғындағы ... ... ... ... шықты. Ұллтық банкте өткен баспасөз мәслихатында жылдық
инфляция деңгейі 9,8 % ... ... Бұл 2000 ... ... ... 0,3 пунктке жоғары.
2001 жылы 9,5% мөлшерінде жоспарланған инфляция деңгейіне қол
жетпеуіне ... ... ... тым ... ... ... Атап ... жыл ішінде қанттың бағасы 40%-ға, жеміс ... - ... ... ... төртінші тоқсанның өзінді 43%-ға
қымбаттаған. Ұлттық банк ... ... ... ... жылдық өсімі өзге тауарлардікіндей 10%-дың төңірегінде болса,
онда жылдық инфляцияның деңгейі 8,4% ... ... ... еді. ... ... ... ... бағасына қатысты жағдай монополияға қарсы
комитет тарапынан назар аударуға ... ... ... ... ... ... қиындықтар бола тұрып, жеміс пен көкеніс
бағасының қымбаттауы да ойлантты. Ал жұмыртқаның қымбаттағаны ... ... ... ... ... шешімімен байланысты. Бұл арада
ұлттық тауар өндірушілер мен тұтынушылар мүддесінің ... ... ... ... 1999 жылдың екінші жартысында басталған оң ... ... ... 1999 ... ... екі есеге жуық төмендеді. Төлем
балансы сальдосы жақсарды, елдің алтын-валюта резерві біршама ... ... ... валюта қоры алдында өз міндеттемелерін мерзімінен ... ... Банк ... ... өзгермелі айырбас бағамы саясатын
ұстаныпкелді. Ол 1999 ... ... ... ... ... бағамы 145,40 теңге болды. Теңгенің жыл бойы құнсыөдануы 5,2%
құраған.
2001 ... ... ... ... ... ... да ... тұрады. Айланыс мерзімі 12 айдан және одан да көбірек ... ... ... үлесі 44%-ға дейін өсті. ... ... ... ... 11 ... ... банктердегі салымдары55%-ға алтып,
85,4 млрд теңгеге ... (593 млн АҚШ ... тең). ... ... ... ... ... несие беру де ұлғая түскен.
2004 жылы инфляция 6,9% құрады (2003 жылы – 6,8%, 2002 жылы – ... ... ... ... деген бағаның жоғары ... ... және ... ... ... ... бағасы 23,8%
өсті.
Біздің болжам бойынша өндіріс тауарларының бағасы 2005 жылы - 10%,
200 жылы – 9,3%, 2007 жылы – 5,5% ... жылы ... ... баға тарифы 6,7% өсті. Ең үлкен өсім 2004
жылдың төртінші ... ... Ол 2,8% ... 2004 ... пайда болуына төмендегілер әсер еткен:
- маусымдық көкеніс, ет өнімдерінің және жұмыртқаның қымбаттауы;
- ақылы ... ... ... ... ... ... ... жылғы астық көлемінің қымбаттауы;
2004 жылы сүт тағамдарының ... 1,8% ... нан ... және ... баға ... өсуі ... ол 0,7% төмендеген;
жұмыртқаның бағасы төмендеді;
Тауарлардың тұтыну бағаларына әсері (%) кестесі
1-кесте
| |2004 жыл |2004 ж. І тоқ |2005 ж. І тоқ |
| ... ... ... ... ... ... |
|Тұтыну бағасының индексі | | | | | | |
| | | | | | | |
| |6,7 | |1,5 |1,52 |1,9 |1,89 ... ... |7,4 |3,68 |2,6 |1,28 |2,7 |1,32 ... және нан ... |8,5 |1,07 |5,1 |0,64 |0,7 |0,07 ... және ет өнімдері |12,3 |1,25 |1,7 |0,17 |3,1 |0,35 ... және сүт ... |10,0 |0,59 |-1,0 |-0,05 |-0,6 |-0,03 ... |5,9 |0,25 |9,3 |0,43 |16,6 |0,74 ... |14,1 |0,27 |-9,5 |-0,17 |-12,0 |-0,21 ... ... |5,9 |1,53 |0,7 |0,18 |1,8 |0,49 ... үй ... ... |0,44 |0,3 |0,04 |2,0 |0,29 ... |10,7 |0,22 |1,9 |0,04 |1,2 |0,03 ... себебіне 2004 жылдың І тоқсанындағы ... ... ... ... Ол 1,1% көтерілді. Оған себеп төмендегілер
тарифтерінің көтерілуі:
- теміржол көлігі 6,7 % өсті
- коммуналды қызмет 2% ... ... 2005 ... ... ала ... мен үстіміздегі
жылғы қаңтар-ақпандағы ... ... ... ... ... ... ... деңгейі көбірек сөз болды. Бұлай болатын да
жөні бар. 2005 жылы ... ... ... ... ... төмен тұрақты
деңгейінен (6,6%-6,8%) асып түсіп,7,5%-ға жетті.
Тұтынушы бағаларының өсуі негізінен, азық-түлік тауарларының (8,1%)
және халыққы ақылы қызмет ... (8,0%) ... ... ... ... ... 5,9% ... Азық-түлік тауарлары
құрылымында жеміс пен көкеніске, күрішке, ет пен ет ... ... ... ... ... ақылы қызмет көрсетуқұрылымында газбен жабдықтауға, тұрғын
үйді ұстауға бағаның өсуі ... ... ... ... ... ... қымбаттады.
Орташа жылдық инфляция 2005 жылға мақсатты бағдардан ... ... ... ... ... Банк ... Әнуар Сәйденовтың айтуынша,
«бұл көрсеткіш инфляция бақылауда ұсталынып отыр деп ... ... ... ... жылдың алғашқы екі айында инфляция деңгейі
2,4 %-ды құрау алаңдатушылық ... ... ... ... ... ... Бұл 2003 жылғы желтоқсаннан бергі ең жоғары айлық деңгейі
болып табылады. Қаңтар-ақпан ... ... ... ... азық-түлік
тауарларының тобы бойынша болды. Олардың құрылымында қант (23,3%), ... ... (14,0%), ... ... (6,8%), сүт және сүт ... ... едәүір дәрежеде көтерілді.
Ақпан айында инфляция жылдық көрсетуге 8,7%-ға жетті ... ... ... ... ... ... деңгейі 2001 жылғы масым айынан
бері байқалмапты. Ә. ... ... ... жыл ... ... болып
отырғанына қарамастан, биылғы ... ең ... шегі 7,3% ... ... ... ... ... қаралмайтынын жеткізді. Шынымен де,
инфляцияға қарсы пәрменді шаралар қолданбай, болжамды деңгейді ... ... ... ... ... қорытындыларына қайта оралар болсақ 2005 жылы ... ... ... ... сауда айналымы 2004 жылмен салыстырғанда
33,8%-ға,55,4 млрд ... ... ... ... 30,4 млрд ... ... 25,0 млрд ... импорттың үлесінде.
Теңгені нақты тиімді айрбас бағамының индексі (НТАБ) бір жылда ... ... АҚШ ... және ... ... ... ... нығаюы
тиесінше 1,5 % және 15,9 % ... ... ... ... ... ... ... 2,6 % әлсіреді.
Елге шетел валютасының көп ағынына қараматсан, Ұлттық Банктің ... таза ... ... ... 7,1 млрд ... дейін
төмендеді. Бұған үкіметтің сыртқы борышына қызмет ... ... ... ... ... ... валютасын ішкі нарықта сату себеп
болды. Бірақ жалпы алғанда елдің ... ... 15,1 ... ... өсті (4,7%). Оның ... ... қордың ақшасы алдын ала
деректер бойынша, бір жыл ішінде 56,2 % көбейіп, 8,0 млрд ... ... ... ... ... 194 млн доллар инвестициялық ... ... ... және ... портфельдері бойынша жалпы
кірістілік 4% шамасында.
Өткен жылы қаржы нарығы айтарлықтай тұрақты дамыды деуге ... ... ... ... 74,7% -ға 2592,1 млрд ... ... яғни жалпы ішкі өнімге қатынасы бойынша 26,8% -дан 34,8%
-ға дейін өсті. Халықтың екінші деңгейдегі банктердегі ... 596,8 ... ... жылы ... ... ... теңгенің АҚШ долларына қатынасы
бойынша нақты әлсіреу ... ... ... алғанада ол Америка
валютасының елеулі нығайуымен сипатталған әлемдік ... ... ... ... Биржалық бағам 2005 жылдың аяғында 1 доллар
үшін 133,77 теңге болды. Жыл ... бері ... ... көрсетуде АҚШ
долларына 2,9 % құнсызданған.
Қаржы министірлігі ... жылы 122,8 млрд ... ... ... ... ... ... асырады, бұл оның алдындағы
жылмен салыстырғанда 2,7% аз.
Жоғарыда айтып ... ... ... таза халық аралық
резервтері өткен жылы 7,1 млрд долларға дейін ... ... ... ... ... өсіп ... Үстіміздегі жылдың алғашқы екі айында
ағымдағы бағамен 9068,3 млн долларға дейін ұлғаяды.
Елдің халақаралық ... ... ... яғни ... ... ... (8156,5 млн доллар) 17,2 млрд доллар болды.
Қаңтар-ақпан айларында теңгенің АҚШ ... ... ... ... ... Бұл ... валюта нарығындағы ахуал, сондай-ақ ішкі
валюта нарығында шетел валютасындағы ұсыныстың ... асып ... ... ... Теңгенің АҚШ долларына бағамы қаңтар айында 1 доллар
үшін 132,05 теңге – 133,85 ... ... ... ... 130,30 ... ... теңге арасында өзгерді.
2. 2. Қазақстан Республикасынның инфляцияға қарсы саясаты
Елбасы ... 2006 ... 1 ... ... ... ... 50 ... қатарына кіру стратегиясы. Қазақстан өз
дамуындағы - жаңа ... ... ... атты ... халқына
Жолдауында, ақша-кредит саясатының негізгі ... ... ... ету ... ... және бұл мақсатқа жету жолындағы
жауапкершілік Ұлттық Банк пен Үкіметке жүктеледі деп атап ... ... ... таңдағы инфляцияның өсуі көп себептерге негізделген және
тиісті органдар мен нарық субъектілерінің нақты ... ... көп ... ... екендігін айта кеткен жөн.
Баға өсуі және факторлары. Қазақстанда реформаның алғашқы жылдары бағаның
козғалысы көптеген факторлармен ... ... ... ... ... ... және ... тауарларға арналған бағаның
белгіленген шекті ... ... алып ... энергия ресурстарына
арналған бағаны ырықтандыру және ұлттық валютаның құнсыздануы.
1995-2006 ж.ж. ... ... |1996 |1997 |1998 |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 ... |28,7% |11,2% |1,9% |17,8% |9,8% |6,4% |6,6% |6,8% |6,7% |7,6% ... ... 2005 ... ... тауарлары және қызмет көрсету бағалары
мен тарифтер индексінің өзгеруі.
Бірақ 2006 ... ... ... ... ... ... Бұл ... жыл ішінде инфляция өсуінің негізгі көздері: 1) азық-түлік тауарларына
арналған ... орта ... ... ... ... ет және ет ... ... жеміс пен көкөніске - 20,5%-ға, сүт және сүт ... - ... 2) ... - ... 3) ... ... - ... өсуі болып
табылады.
Жекелеген сарапшылардың пікірінше мемлекеттік шығыстардың өсуі айналыстағы
ақша санының көбеюіне (басқа да теңдей жағдайлар кезінде) ықпал ... ... ... ... ... ... молшылығын ғана емес, негізінен алғанда күнделікті
сұраныс тауарларының жетіспеушілігі – «сұраныс инфляциясын» тудырып отыр.
Соңғы екі-үш жыл ... ... ТКШ ... ... ... ... түрде жоғарылады. Бір сөзбен айтқанда, қазіргі кезде біздің
талдауымызша инфляция өсуінің негізгі себептері мыналар: 1) ... ... ... тауар тапшылығы, әсіресе күнделікті
сұраныстағылары; 2) ... мен ... ... ... 3) ... ... ... бағалар мен тарифтердің озық өсіп кетуі; 4)
ақша массасынын молшылығы; 5) ... ... ... пайда алуға көбірек ұмтылуы; 6) жергілікті жерлердегі атқарушы
биліктің ... ... және ... тұтыну тауарлары мен қызмет
көрсетулеріне бағалар ... ... ... жөнінде нашар жұмыс
жүргізуі; 7) төмен еңбек ... 8) ... ... ... үлес ... және күрделі ... ... ... 9) ... ... 10) ... шығындарының өсуі.
Диаграмма-2. Инфляция және шетел валюта бағамының 2006 жылғы теңгеге
қатысты өзгеруі.
Инфляция импортының көрнекті мысалдарының бірі ... жылы ... күрт өсуі ... ... ол 2006 жылдың жеті айында 33%-дан
астам өсіп, оның импорты соңғы бес ... ... ... ... бағаны адал ниетті бәсекелестік негізінде ... ... ол ... ... баға өсе беруі мүмкін. Бұл
ретте өндірушілер тұтынушылар үшін күресе ... бір ... ... Бұл үшін ішкі нарықта бәсекелестік орта қалыптастыру керек, әсіресе,
бұл мұнай өнімдері, ... ... мен ... ... ... Бір ... айтқанда, адал ниетті бәсеке болса, тұрақты баға да
болады.
Инфляцияның өсуінде делдалдар мен алыпсатарлардың орны ... ... ... үш ... ... ... айқындап үлгерді.
Бірінші кезекте жалпы ішкі өнімнің орташа жылдық ... ... 8,5 ... ... ету. Бұл 2000 ... ... 2008 жылы ІЖӨ-ні
екі есе ... Үш ... ... ... ... ... ұстау жоспарланып отыр.
2008 жылы бұл көрсеткіш 5600 АҚШ долларына ... ... Яғни ... 1,5 есе ... Бұл ... ... ... инфляция деңгейін 2006 жылы 5,7-7,3 пайыз. 2007-2008 жылдары 5-7
пайыз аралығында ұстап отыруды көздеп отыр. Осы ... ... ... ... ... ... ... ауаны мен беталысы мұқият бақылауға
алынған.
Мемлекеттік бюджеттің ағымдық ... ... ... да ... болады. Есеп-қисапты дұрыс жүргізіп, не керек, не ... ... ... ... ... бюджет есебінен болатын
негізгі шығындарды реттеуге мүмкіндік бар. Үкімет соңғы ... ... ... ішкі өнімге қарай алғанда 22-23 пайыз деңгейінде ... ... 2005 ... ... ... бұл көрсеткіш 22,9 пайызды құраса,
2004 жылы 23,4 ... ... еді. Бұл ... ... қор ... таза мемлекеттік шығындар туралы әңгіме болып отыр.
Инфляциялық үдерістерді реттеуде антимонополиялық ... орны ... Осы ... ... қорғау жөніндегі комитеттің аумақтық
бөлімшелері құрылып, 1 шілдеден бастап нақты жұмысқа кірісетін көрінеді.
Бәсекелестікті ... үшін ... ... ... ... «жасырын монополияларды» жою ісі қолға алынбақ.
Көптеген монополистeр өз делдалдары ... ... ... ... Аралық буындардың көптігінен тариф көтеріліп кетеді де түпкі ... ... ... ... ... бір айналысатын шаруасы делдал
құрылымдардың шектен тыс көбеюіне тоқтам салу болса керек.
«Үкіметтің ... ... ... міндеті инфляциямен күрес болып
табылады». Республика Премьер-Министрі Кәрім Мәсімовтің ... ... ...... ... ... бағаның үстемдігін, яғни, инфляцияның өсімін
ұлғайтпауға бар күш-жігерін жұмсау ниеті бар ... ... ... ... ... ... жылы лебізін білдірді. Жақсы сөздің ... ... ... ... ... ... бір шала байып қалды. «Көппен көрген ұлы
той», «бұдан да жаман кезімізде тойға барып едік» ... ... ... ... ... және ... ... жолына түскен
елімізде айнымастай ұлтаралық татулық пен ... ... Бұл ... ... ... Енді ... ... қанат жаямыз. Қазір де
көп нәрсеге қол жеткіздік. 2010-шы жылы Еуропадағы ... ... ... ... ... ... өзі әлем ... Қазақстанның мерейі үстем екенін көрсетеді. Елбасымыздың сарабдал
саясатының негізінде сындарлы стратегиялық мақсатты ... ... да ... ... Ол – таяу жылдарда Қазақстанды әлемдегі бәсекеге
барынша қабілетті 50 елдің ... ... меже ... 2030 ... дейін дамыту қағидаттарына
негізделеді және ... ... ... ескере ілгерілеу. Қазақстан
экономикасын мейлінше жаңарту әрі оған серпінді сипат беру. ... ... пен ... ... ... жен. Салықтың жиналуын ұлғайту, салық
салу құрылымын жеңілдетуге, салық ... ... ден ... ... ... ... жеке ... үшін табыс салығының бөлгіленген
ставкасын енгізіп, Салық кодексі нормаларын жеңілдету мүмкіндігін қарастыру
қажеттігі ... ... жылы ... құн ... бір ...... нышаны. Осы кішкентай тетік кәсіпкерлікті, бизнес
пен халықаралық сауданы дамытуды ... ... ... ... ... ... ... Қымбатшылыққа бастар жолды кеседі.
Әлеуметтік тұрмыстың буынсыз жөріне пышақ салатын қатерлі инфляцияны
өршітпес үшін ... ... ... ... ... ... ... ауыстырды.
– Біз тарифтерді либерализациялауды 2008 жылдан бастауды жосларлаған
болатынбыз, бірақ мұны биыл ... ... бұл ... ... ... - деді ...... байланысты қатаң бақылау шараларын
жузеге ... ... ... ... тыямыз. Сонымен қатар, себеп-
салдарсыз азық-түлік бағасын өсіруге, нарықтағы айла-шарғымен ... ... ... ... ... бағаның өсімі мәселелеріне ... ... ... ... ... мұндай құбылыспен біз нарықтық
тәсілдермен, соның ішінде интервенцияның ... ... ... ... ... күнгіден өзгеріссіз қалса, онда өкілетті
биліктің үлкен жеңісі әрі ерлігі ретінде есептелмек. ... ... ... ... ... қарқынын, теңгенің құнсыздануын іс
жүзінде 10 пайыз шамасына ... деп ... ... алдын-ала
болжамдар мен тұжырымдардың жасалуы күнілгері қам-қаракөттің ... ... ... жыл бойына инфляциямен күрес үкімет жұмысының ең ... ... ... басымдығына айналды. Осыған байланысты Министрлер кабинеті
азық-түлік және жанар-жағармай нарығында интервенция жүргізіп, ... ... ... ... ... ҰК» АҚ-ының мұнай өнімдері
нарығындағы бағаға әсер ету мүмкіндігіне қол ... ... ... ... ... ... сатып алу туралы
шешім де мақұлданды. Экономиканың ... және ... ... жаңа ... ... тапшылықтың тамырына балта шаппақ.
Бүгінде мұнай мен газды өндірумен қатар, ел ішін мұнай-сервистік ... ... ... Мұнай компанияларымыздың республикада және
шетелде қызметін кеңейтуіне қолдау білдіру ... ... жыл біз үшін ... жылы ... ... пікірі, жамиғаттың жүрегіне жылы ... ... ... ... ... бұқараның көңілінде қобалжу тумағаны үлкен олжа.
Дүниежүзілік экономиканың ... ... ... жеті жылдық өсу кезеңі
аяқталды. Енді оны тұрақтандырудың амалын қарастыратын мерзімі басталды.
Осы ұрымтал тұста ... ... ... ... ету - ... ... сарапшылардың пайымдауынша, республикамыз үшін биылғы ... ... алға ... ... ... ... ... өсуін үдемелікке бастайтын жаңа бағыттар қалыптаспақ.
Билік сұранысты ... ... ... ... ... ... ... жол бермеу үшін қажетті реттеуші рөлін
басым түрде ... Ад ... ... жоқ ... оны жасауға
жәрдемдеседі. Еліміздің энергетикалық қауіпсіздігі ұлттық ... Әрі ол ... ... ... да, ... өзінің айқындаған саясатында маңызды энергетикалық
нысандарға мемлекеттің қажетті бақылауын күшейтті. Осыған орай Балқаш ... ... ... ... ... Қашаған мәселесінде мемлекеттің
үлесі мен мүддесін арттыру үшін жұмыстың жалғасатынын ... ... ... нысанын мемлекетке қайтару туралы келіссөздердің де таяу
арада аяқталатынын атап ... Бұл ... ... ... ... басым үлесті иеленіп, тиісті құжаттарды рәсімдемек.
Жылдың алғашқы күндері-ақ инфляцияны ауыздықтау үшін Ақмола облысы
аумағында ... және ... ... ... су, ... қуатының
тұтыну бағасын тұрақтандыру турасында келісімге келді. Өткен жылы ... ... ... ... ... Энерго»,
«Көкшетау қалалық электр желілері», «Джет-7» және «KЕGОK», «Көкшетау-
Энерго» серіктестері ... ... ... мен қызмет түрлерінің бағасын
2008-ші жылдың 1-ші қаңтарынан өсіру жөнінде ұсыныс берсе, енді ... ... ... - өкіметтің араласуымен бағаны тұрақтандырудың алғашқы қадамдары.
Осы үрдіс республика аумағы бойынша жалғасын табуы шарт.
Кәсіпкерлікті өркендетуге, шағын және орта ... ... ... ... мен ... ... ... білдіру – индустриялық
саясаттың маңызды құралдарының бірі. ... ...... Ал, ... бәсеке – қымбатшылықты ырықтаудың кілті.
Былтыр әлеуметтік даму мен кәсіпкерліктің өңірлік 7 ... ... жаңа ... ... ... ... өңірлердің экономикасын гүлдендіруге, жоғары технологиялық
инвестициялық ... жеке ... ... мен ... ... іске асыру мақсатында құрылған. Олар жергілікті жердегі шығыны
басым өндірісті ... ... ... ... ... және мәдени жобаларға қайта инвестициялаумен айналысады.
Алты корпорация бойынша ұйымдастыру кезеңі толық ... ... ӘКК ... ... бар ... активтерді түгендеуді
жалғастыруда және инвестициялық ... ... ... ... ... корпорациялар жергілікті жердегі активтерді басқарады.
Тың жобалардың жүзеге асуына бастамашылық танытып, ... ... ... ... ... басты бағыты - өңірде пайда табатын
ұзақ ... ... ... және орта ... ... ... деген сұранысты туғызу.
Ресми мәлімет бойынша, Қазақстанда заңсыз мигранттар жылына 200-300 мың
адамға көбейіп отырады екен. Олардың ... ... - ТМД ... ... ... ... қажет етпейтін, жергілікті
тұрғындардың сұранысын ғана ... ... ... ... ... ... мигранттарының біздің елден кем ... 13-15 ... жыл ... ... туралы да дерек бар.
ҚР Ішкі істер министрінің орынбасары Ә.Ішпекбаевтың айтуынша, шалғай
елдерден келгендер тек ... ... ... ... ... Көп
келімсек мұнай ... ... ... және шетелдік
жұмысшылардың еңбекақы шегі ... осы ... ... ... тым аз ... ... жаңа ... жатқан
технологияларға өзіміздің дайын еместігіміздің салдарынан... дегендей
әртүрлі сылтаулардың ығында ... ... ... ... ... ... қазір техникалық құрылыс және ауыл шаруашылық
саласындағы мамандарға сұраныс артқанына ... ... ... ... ... ... аян. ... пен сұраныс
арасында теңгерімділік жоқ» деген пікір осындайда туындаған.
Қазір ауылға мұғалім, ... ... ... ... қалалардың
өзінде механик, слесарь, дәнекерлеуші сияқты техникалық қызметтерге деген
сұраныс 3-4 есеге өскен. Осы тұрғыдан алғанда ... және ... ... ... Бердібек Сапарбаев «маман тапшылығын квота арқылы ... ... ... болады» деген пікірде. «Кейбір зәру мамандарды
шетелден алып келеміз. Инвесторларға квота береміз. ... ... ... ... ... ... мемлекеттерде тұратын қазақ ағайындарды
есептесе...», - дейді министр.
Кейбір саралшылар: «Қазақстанның білім беру ... ... ... ... дайыи емес. Өндірістік технологияларының әбден тозығы
жеткен, еліміздегі біраз кәсіпорын Кеңес одағы кезіндегі ішкі мамандардың
кәсіби ... ... ... ... тастаған. Сол себептен де,
қазақстандық ... ... ... ... ... әлдеқайда
төмен», - деген пікір қалыптастырып отыр. Білім министрлігі тарапынан да
маман дайындайтын оқу ... ... ... ... ... Оған ... 15 жылға мемлекеттен қомақты қаржы
бөлінбеген болып шықты. Елімізге шетелдік ... ... ... ... ... ... тиісті мәселелерді өзіміз шешсек, кәні?!
Қорытынды.
Қорыта келгенде, инфляция - бұл күрделі де көп факторлы құбылыс; ол
қағаз ақша ... ... ... тән және ... ... бұзылуымен сипатталады.
Инфляция ең алдымен тауар ... өсуі және ... ... ... ... немесе күміс ақша айналымы кезінде инфляция болмайды, неге
десеңіз, ақша ол кезде ... ... емес ... құндылықтың өзі
болған; қажетті ақша көлемі алтын-күміс ... ... ... ақша
айналымында жағдай басқаша қалыптасады. Мұнда қағаз ақша ... ... ... ... ақша ... сақтау қызметін толық атқара алмайды. Қор
сақтау үшін үшін адамдар ақшасын ... ... ... ... ... ... ақша ... көлемде ғана сақталады. Олардың көбі айналымға
шығарылады, айналымдағы ақша көлемі қажеттіліктен тыс өседі. ... ... ... ... ... өз кезінде, бағаларға қатты ықпал
жасап, оларды көтеріп жіберді.
Батыс елдерде 10%-ке ... баяу ... ... деп ... ... елде бұндай инфляция алаңдатушылық туғызады. Кейде, белгілі бір
жағдайда баяу инфляция экономиканың дамуын жеделдететін ... ... Баға ... ... ... ... ... алады, кейін
ол одан да қымбатқа түсетінін біледі. Бұл, өз ... ... ... ... нарық тауарға тез толады. Инфляция
жағдайында әртүрлі салаларда баға ... ... ... ... қалыптасқан диспропорцияларды түзетуге және нарық шаруашылығын
сауықтыруға мүмкіндік береді. Баяу ... ... ... ... ... ... Бұл ... өндіріс шығындары төмендеп, кәсіпкерлік дамиды.
Бірақ, 10%-тен ... ... ... ... ... кезінде кезінде тез күйрейді. Гиперинфляция кезінде бағалар
бірнеше ... ... ... ... өседі, ақша тез ... ... ... ... ... Сондықтан қаржы ресурстары
айналым мерзімі қысқа ... ... ... ... ... ... зияны көптеу, алып сату түрі тез дамиды. Спекулятивті ... ... ... ... ... ... өндіріс тоқырауға
ұшырайды. Инфляциядан нарықтың оңды әсері толық жойылып, нарық ... ... ... әсер ... ... ... тигізетін зияны көптеу, ... ... шығу үшін ... ... ... жедел және жүйелі іс-
шаралар бағдарламасы жасалып, іске асырылуы қажет болады. Ал бұл ... ... ... ... ... ... тактикалық,
ақша–несие арқылы экономиканың дамуын реттеу ... ұзақ ... даму ... шеңберінде жүргізіліп отырады екен.
Қазақстанда осы ... ... ... ... ұлттық өндірісті
дамыту бағдарламасы жасалған болатын. Ал 2001 жылы ... ... ... қолдау бағдарламасын бекіткен. Осы ... ... ... ... ... ... ... Енді
біздің еліміз монетарлық-қаржы саясаты ұзақ және орта мерзімділік реалды
экономиканы ... және ... ... ... жүргізілетін
болады. Жоспарлы, стратегиялық экономиканы жүргізе отырып, біз инфляциялық
процесті болдырмауға әбден ... бар. Осы ... ... ... біз ... ... 2030 жылы ... елдер
қатарынан көрінеміз дегенге кәміл сенемін.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан ... ұзақ ... (2030 ... даму ... –Алматы, 1997 ж.
2. Әубәкіров Я.Ә., Нәрібаев К.Н., Жатқанбаев Е.Б., Экономикалық теория
негіздері /оқулық – ... ... 1998 ... ... Б.А., ... Ү.Е., Байжомартов Ұ.С., Нарық экономика
негіздері /Оқу ... ... ... ... ... 1984 ж.
4. С.С. Сахариев, А.С. Сахариев, Жаңа кезең – экономикалық ... ... ... ... 2004 ж.
5. Д.Қ. Қабдиев, Т.Қ. Оралтаев, Ә.Е. Ескендіров, Экономикалық саясат /
Оқу құралы. – ... ... 2002 ... Я. Ә. ... Б.Б. ... Ф.Н. ... Т.П. Табеев,
Экономикалық теория, – Алматы: Қазақ университеті, 1999 ж.
7. С.С. Сахариев, А.С. ... Әлем ... / ... ... 2003 ж.
8. Н.Қ Мамыров, А.О. Мұса, Е.Қ. ... Ж.Ш. ... ... ... экономикалық терминдердің түсіндірме
сөздігі. – Алматы: Экономика, 1998 ... Е.М. ... Б.Ж. ... С.Қ.Құлпыбаев – Алматы: Экономика,
1999. ... ... ... ... ... Ө.Қ. ... Б.А. Жүнусов, У.С. Бажомартов, Б.И. Колягин. Жалпы
экономикалық теория / Оқулық- Алматы: Ақтөбе, 2001 ... ... ... ... Кестелі оқу құралы. Алматы:Аркаим,
2003ж.
12. Г.М. Осипова. Экономикалық теория негіздері. – ... 2002 ... ... К.С, ... Р.А. Экономикалық теорияның
негіздері. Алматы: 2003.
14. Сейтқасымов Г.С. Ақша, несие, банктер. Экономика. Алматы. ҚазГАУ.
1999ж.
15. ... С.Б. Ақша ... және ... ... ...... ... Қазақстан. 2004, 19 мамыр.
17. Қазақ елі. 2004, 21 сәуір.
18. Егемен Қазақстан. 2006, 14 маусым.
19. Егемен Қазақстан. 2006, 19 сәуір.
20. ҚазҰУ ... ... ... №5. 2006 ... ... тұрақты көтерілуі)
Қысымға түскен
(баға мен табысты уақытша тұрақтандыру, баға бақылау орнату )
Сырғымалы
(жылына 10%-ға дейін)
Өршімелі
(жылына 10-нан 200%-ға дейін)
Әсіре инфляция
(айына 50%-ға ... ... ... МЕН ... ақша ... асып ... сәйкеспеушілік
Жалақы – баға бұрылымы
Экономиканың жұмсалма сипаттамасы
Мемлекеттік бюджеттің тапшылығы
Экономиканың милитарландырылуы
Кәсіпорындардың монополизмі
Монетарлық (ақшалы) факторлар
Ақшаға байланысты емес ... ... ... ... ... инфляциясы
Сұраныс инфляциясы
СТАГФЛЯЦИЯ
Инфляция
Стагфляция (экономикалық өсімінің тоқтауы)

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Гитлер туралы жалпы мәлімет10 бет
Кәсіпорынның негізгі қоры (негізгі капиталы)3 бет
Экология ғылымының пайда болуы мен қалыптасу кезеңдері және қазіргі экологиялық білім беру маңыздылығы43 бет
Экономикалық жүйе жайлы9 бет
Экономикалық жүйенің типтері мен модульдері5 бет
Экономикалық теория жайлы14 бет
Экономиклық талдаудың теориялық негіздері16 бет
Құрылыс ауданы – Талғар қаласы66 бет
Инфляцияның мәні, себептері және әлеуметтік – экономикалық зардаптары. қр-ғы инфляцияға қарсы саясат12 бет
Инфляция және инфляция теориялары22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь