Тілдік қатынас туралы


Жоспар

І. Кіріспе

ІІ. Негізгі бөлім

1. Жүйелі мәнді сөйлеудің сапалары
2. Тілдік қатынас . сөйлеу тілі арқылы ұғынысу, түсінісу
3. Ұлттық тілді дамыту . тәрбиенің алтын қазығы.

Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер
Тіл мен сөйлеу бір-бірімен айырылмастық бірлікте болатындарына қарамастан, бұл екеуінің бірлігі – тепе-теңдік бірлік емес, әрқайсысының өзіндік ерекшеліктері бар диалектикалық бірлік.
Президент Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауында айтылғандай, «Бәсекелестікке қабілетті ел болу үшін, ең алдымен, оның әрбір мүшесі бәсекелестікке қабілетті болуы қажет». Бәсекелестікке бейімділік адамның жинаған білім қорымен өлшенбейді, алған білімін өмір сүрудің, өзін-өзі дәлелдеудің, өзгелермен тіл табыса әрекет етудің құралы ретінде қолдана білуінен көрінеді. Бұл оқушының сөйлеу дағдыларын сөз мәдениеті негізінде жетілдіру арқылы мүмкін болады.
«Білім – тұл, тілден шығып есілмесе», - дейді Жүсіп Баласағұн. Тілдік білім оқушының саналы әрекетін дамытатын, өмірлік қажеттілігін ақтайтын тегеурінді тетікке айналдыру үшін сол білімнің өзегінде, біріншіден, өзіндік көзқарас, дүниетаным мен сенім қалыптастыратын, екіншіден, ортаға тез бейімделу, жаңа ақпаратты түсіну, қабылдау, өзгелермен қарым-қатынас жасай алу қабілеттерін дамытатын компоненттердің қатары қамтылуына назар аударыла бастады. Өзінің бастауын сан ғасырлық тарих кезінен өткен тілдік әдеп негіздері мен ұлттық құндылықтардан алатын сөйлеу талаптарын жалпы адамзаттық мәдениетпен ұштастыра отырып жас ұрпақтың бойына сіңіру, олардың мәдени әлеуметін арттыру сөз мәдениетіне баулу арқылы жүзеге асары даусыз. Өйткені тіл – адам санасында шындықты бейнелеу мен жинақтау құралы болса, сөйлеу – адамның интеллектуалдық әрекетінің ерекше түрі. Бұл да оқушының тілдік, әлеуметтік, этикалық дағдыларын дара тұлға мәдениетімен бірлікте дамытудың маңыздылығын көрсетеді. Сондықтан бастауыш сыныптың білім мазмұнында сөз мәдениетіне басымдылық беріп, оны оқытуды біртұтас әдістемелік жүйе ретінде қарастыру қажеттігі туындап отыр.
Білім беруді демократияландырудың, ізгілендірудің, гуманитарландырудың тетігі – оқушыны өз әрекетінің иесі деп тану,. Сабақта оқушының сөз бостандығын, ой еркіндігін сезінуіне, өз пікірлерін ашық та айқын айта алуына жағдай жасау арқылы олардың сөз мәдениеті дағдыларын қажетті дәрежеде меңгеретініне кепілдік етуге болады. Өйткені сөз мәдениеті – оқушының эстетикалық қабілетін, адами қасиеттерін тәрбиелеуге жол ашатын тілдік білім мен сөйлеу білігінің бірлігінен туатын интеллект дамытудың бірден-бір қайнар көзі. Сондықтан білім беру саласындағы жаңа педагогикалық парадигмалар тоғысының нәтижесі ретінде сөз мәдениетін меңгертудің құрылымдық жүйесін зерттеудің өзектілігі артып келеді.
«Мәдениет» терминнің ғылыми еңбектерде анықтамасы алуан түрлі. Мәдениет дегеніміз «адамзат әрекетінің құралы» деп келетін жиынтық пікірлер, немесе «табиғаттың бергені емес, адам қолынан шыққанның бәрі» деген қарапайым анықтамалар, я болмаса «қоғамдағы адамның қоршаған ортаға бейімделуі тудырған биологиядан тыс құралдар мен миханизмдер жиынтығы» дейтін таза апстракциялық тұжырымдар еріксіз ойды алуан өрістерге алып қашады. Э.Тэйлордың тұжырымдамасы бойынша «Адам қабілетті игерген білімнің жиынтығы, діни сезім, өнер, парасаттылық, заң, салт-дәстүр, әдет-ғұрып, т.б. мәдениеттің аясына жатады» Дәл сол сияқты әлеументік антропологиямен айналысқан ағылшын ғалымы А.Рэдклифф Браун да мәдениет санатына «Тілді, діни сенімді, эстетикалық талғамды, кәсіби шеберлікті және әр түрлі салт-дәстүрді» жатқызады.
Қолданылған әдебиеттер:
1. Ғабитов Т. Мәдениеттану: оқулық / Раритет, 2006.-63 б.
2. Уәлиұлы Н. Тілемісұлы Н. Сөз мәдениеті: оқулық / Алматы, 2002.
3. М.Ғабдуллин. Қазақ халықының ауыз әдебиеті/ Алматы, Санат 1996 ж
4. Қапасова Б.Қ. Әбдіжүнісова Б.Х. Жұмаділова Ш.Т. Қазақ тілін жедел оқыту./Сөз мәдениеті. Шешендік сөздер./ Астана, Арман. 2007 ж

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі:  Реферат
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 7 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Жоспар

І. Кіріспе

ІІ. Негізгі бөлім

1. Жүйелі мәнді сөйлеудің сапалары
2. Тілдік қатынас – сөйлеу тілі арқылы ұғынысу, түсінісу
3. Ұлттық тілді дамыту – тәрбиенің алтын қазығы.

Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер

Жүйелі мәнді сөйлеудің сапалары
Тіл мен сөйлеу бір-бірімен айырылмастық бірлікте болатындарына
қарамастан, бұл екеуінің бірлігі – тепе-теңдік бірлік емес, әрқайсысының
өзіндік ерекшеліктері бар диалектикалық бірлік.
Президент Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауында айтылғандай,
Бәсекелестікке қабілетті ел болу үшін, ең алдымен, оның әрбір мүшесі
бәсекелестікке қабілетті болуы қажет. Бәсекелестікке бейімділік адамның
жинаған білім қорымен өлшенбейді, алған білімін өмір сүрудің, өзін-өзі
дәлелдеудің, өзгелермен тіл табыса әрекет етудің құралы ретінде қолдана
білуінен көрінеді. Бұл оқушының сөйлеу дағдыларын сөз мәдениеті негізінде
жетілдіру арқылы мүмкін болады.
Білім – тұл, тілден шығып есілмесе, - дейді Жүсіп Баласағұн. Тілдік
білім оқушының саналы әрекетін дамытатын, өмірлік қажеттілігін ақтайтын
тегеурінді тетікке айналдыру үшін сол білімнің өзегінде, біріншіден,
өзіндік көзқарас, дүниетаным мен сенім қалыптастыратын, екіншіден, ортаға
тез бейімделу, жаңа ақпаратты түсіну, қабылдау, өзгелермен қарым-қатынас
жасай алу қабілеттерін дамытатын компоненттердің қатары қамтылуына назар
аударыла бастады. Өзінің бастауын сан ғасырлық тарих кезінен өткен тілдік
әдеп негіздері мен ұлттық құндылықтардан алатын сөйлеу талаптарын жалпы
адамзаттық мәдениетпен ұштастыра отырып жас ұрпақтың бойына сіңіру, олардың
мәдени әлеуметін арттыру сөз мәдениетіне баулу арқылы жүзеге асары даусыз.
Өйткені тіл – адам санасында шындықты бейнелеу мен жинақтау құралы болса,
сөйлеу – адамның интеллектуалдық әрекетінің ерекше түрі. Бұл да оқушының
тілдік, әлеуметтік, этикалық дағдыларын дара тұлға мәдениетімен бірлікте
дамытудың маңыздылығын көрсетеді. Сондықтан бастауыш сыныптың білім
мазмұнында сөз мәдениетіне басымдылық беріп, оны оқытуды біртұтас
әдістемелік жүйе ретінде қарастыру қажеттігі туындап отыр.
Білім беруді демократияландырудың, ізгілендірудің, гуманитарландырудың
тетігі – оқушыны өз әрекетінің иесі деп тану,. Сабақта оқушының сөз
бостандығын, ой еркіндігін сезінуіне, өз пікірлерін ашық та айқын айта
алуына жағдай жасау арқылы олардың сөз мәдениеті дағдыларын қажетті
дәрежеде меңгеретініне кепілдік етуге болады. Өйткені сөз мәдениеті –
оқушының эстетикалық қабілетін, адами қасиеттерін тәрбиелеуге жол ашатын
тілдік білім мен сөйлеу білігінің бірлігінен туатын интеллект дамытудың
бірден-бір қайнар көзі. Сондықтан білім беру саласындағы жаңа педагогикалық
парадигмалар тоғысының нәтижесі ретінде сөз мәдениетін меңгертудің
құрылымдық жүйесін зерттеудің өзектілігі артып келеді.
Мәдениет терминнің ғылыми еңбектерде анықтамасы алуан түрлі.
Мәдениет дегеніміз адамзат әрекетінің құралы деп келетін жиынтық
пікірлер, немесе табиғаттың бергені емес, адам қолынан шыққанның бәрі
деген қарапайым анықтамалар, я болмаса қоғамдағы адамның қоршаған ортаға
бейімделуі тудырған биологиядан тыс құралдар мен миханизмдер жиынтығы
дейтін таза апстракциялық тұжырымдар еріксіз ойды алуан өрістерге алып
қашады. Э.Тэйлордың тұжырымдамасы бойынша Адам қабілетті игерген білімнің
жиынтығы, діни сезім, өнер, парасаттылық, заң, салт-дәстүр, әдет-ғұрып,
т.б. мәдениеттің аясына жатады Дәл сол сияқты әлеументік антропологиямен
айналысқан ағылшын ғалымы А.Рэдклифф Браун да мәдениет санатына Тілді,
діни сенімді, эстетикалық талғамды, кәсіби шеберлікті және әр түрлі салт-
дәстүрді жатқызады.

Тілдік қатынас – сөйлеу тілі арқылы ұғынысу, түсінісу
Сөз мәдениетін оқыту – сөзді өнер деп бағалаған танымы терең, талғамы
биік халқымыздың ізгі дәстүрін жалғастырудың басты кепілі.
Сөз мәдениеті – оқушының интеллектуалдық және мәдени сапасын
арттыратындай тілдік қатынасқа төселдірудің негізі. Бұл жерде тілдік
қатынас – сөйлеу тілі арқылы ұғынысу, түсінісу дегенді нақтылай келіп, жай
ғана қарым-қатынас дегеннен гөрі тамыры тереңге кеткен, өмірде өзіндік орны
бар, қоғамның дамуы үшін ең қажетті қоғамдық-әлеуметтік ақпараттардың
жиынтығы арқылы адамдардың бір-бірімен пікір алысуы, адамдық қатынастың түп
қазығы дегенді білдіреді. Сонымен, жоғарыдағы тұжырымдарды саралай
келгенде, қарым-қатынас барысында адамның рухани жетілуі мен көп
қырлылығының белгісі саналатын, адам болмысы мен өміртанымы тоғысатын сөз
мәдениетіне оқушыны бастауыш мектеп қабырғасынан халық ауыз әдебиетінен
бастап баулу – бүгінгі уақыт сұранысынан туып отырған өзекті мәселе. Оған
қоса қазіргі таңда өріс алып отырған дара тұлға дамуына мүмкіндік жасауды
талап ететін мемлекеттік стратегиялық бағыт пен білім беру жүйесі
арасындағы, қоғамдық-әлеуметтік сұраным мен оқыту нәтижесі арасындағы
қайшылықтар да сөз мәдениетін меңгертудің ғылыми-әдістемелік негіздерін
айқындаудың көкейкестілігін бекіте түседі.
Сөз мәдениетіне қатысты негізгі ой-тұжырымдарды бүгінгі заман
талаптарымен үндестіріп және сөз мәдениетін арнайы сала ретінде тұжырымдап
берген іргелі еңбектер Н.Уәлидің Сөз мәдениеті және Сөз мәдениетінің
ғылыми-теориялық негіздері атты зерттеулері болды. Бұл еңбектерде сөз
мәдениетінің категориялары, сөз мәдениетінің ғылым саласы ретіндегі маңызы
теориялық тұрғыда дәйектелген. Т.Қордабаев Тіл мен сөйлеу бір-бірімен
айырылмастық бірлікте болатындарына қарамастан, бұл екеуінің бірлігі – тепе-
теңдік бірлік емес, әрқайсысының өзіндік ерекшеліктері бар диалектикалық
бірлік. Тіл дегеніміз – сөйлеуге қажетті материалдардың жиынтығы. Ал сөйлеу
– сол жансыз материалдардың өзара қарым-қатынасқа келуі, тілдің қимыл
үстіндегі күйі. Тілге жақсы, жаман, мәдениетті, мәдениетсіз деген сын
жүрмейді. Осы себептен тіл мәдениеті дегеннен гөрі сөйлеу мәдениеті деу
өз мазмұнына сай келеді,- деп көрсетті. Ғалым З.Бейсенбайқызы: Тіл
мәдениеті ұғымы көбіне-көп қарым-қатынас құралы болып табылатын тілді
жетілдіре беруге, негізгі нормаларын қалыптастыра түсуге тікелей жәрдемі
тиетін грамматикалар, сөздіктер, түрлі анықтама құралын жасау бағытында іс-
әрекеттерді қамтиды,- деп тұжырымдады. [2]
Сөз мәдениетінің нормативтік сапасы бойынша функционалдық
сауаттылыққа, дұрыс сөйлеу талабына басымдылық беріледі. Сөз дұрыстығы
жөніндегі ой-тұжырымдар А.Байтұрсынұлының еңбектерінен бастау алады. Ол:
Сөз дұрыстығы – әр сөздің, әр сөйлемнің дұрыс күйінде жұмсалуы. Ол үшін
сөз мағынасын, тұлғасын өзгертетін жалғау, жұрнақтарды дұрыс тұтыну керек;
сөйлем ішінде сөздерді дұрыс септеп, дұрыс көптеп, дұрыс ымыраластыру
керек; сөйлемдерді бір-біріне дұрыс орайластырып, дұрыс құрмаластыру, дұрыс
орналастыру керек,- дейді. Әдеби тіл нормасы тіл тазалығын қамтамасыз
етеді: біріншіден, ол сол қоғамда әбден орныққан ортақ заңдылықтарды
қолдануды міндеттейді, орынсыз ауытқушылыққа жол бермейді; екіншіден, тілді
қарабайырлықтан сақтайды, диалектілер мен жаргондардың орынсыз қолданылуына
тосқауыл қояды; үшіншіден, сөзді талғап жұмсауға төселдіреді. Ортологиялық
дағдыларды меңгерту жалпы білім беретін мектептің бастауыш және негізгі
мектеп сатыларындағы білімнің өзегіне салынуы тиіс. Тілдің морфологиялық,
синтаксистік амал-тәсілдері, лексикалық қазынасы бір-бірімен астаса,
ынтымақтаса келіп, тіл байлығын құрайды. Оқушының сөзді құбылтып қолдануда
жұрнақтардың, жалғаулардың рөлін білуі, еркін және тұрақты тіркестердегі
ойдың нақтылана, тереңдей түсетіні жөнінде түсініктерінің қалыптасуы сөз
мәдениетіне төселдіретін баспалдақтар болып саналады. Сондықтан тіл
білімінің салалары туралы аяқталған, тұтас білім беруді көздейтін негізгі
мектептің мақсаты оқушының тіл туралы дүниетанымын кеңейту және әдеби тіл
нормаларын сақтап сөйлеу дағдыларын жетілдіру болып белгіленді.
Тұлғаның қабілеттерін дамытуды көздейтін бүгінгі заманның мектебі үшін
оқушының бойында қозғалыссыз білім қорын қалыптастыру емес, керісінше,
оның келешек өміріне қажетті дағдыларды сіңіру маңызды болып саналады.
Сондықтан да сөз мәдениетін меңгерту дәстүрлі жүйедегі білімге үстемдік
беретін парадигмадан оқушының өмірлік дағдыларын жетілдіру парадигмасына
негізделген оқыту үрдісін қажет етеді.
Сөз мәдениетін оқытудағы аса маңызды парадигма – ана тілін ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Тілдік қатынас мәселесіне байланысты қолданылатын терминдер жүйесі
Тілдік қатынас
Тілдік қатынас туралы байланыс
Тілдік қатынасқа жалпы анықтама
Тілдік қатынас негіздері
Тілдік қатынас: «коммуникация» термині
Аударма аумағындағы концепцияның аудармашының тілдік тұлғасы
Тіл қатынас жүйесі және аударма түрлері
Шет тілін оқытудың ұстанымдары және мазмұны
Сөз мағынасының дамуы және ақпарат
Пәндер