Бала мінезін тәрбиелеудің жолдары

МАЗМҰНЫ

1. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.4

I.тарау. Мәдени мінез.құлықты қалыптастырудың негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5.10
1.2. Мәдени мінез.құлқының негізгі көрінісі . адамгершілік қатынас ... ... ... ...11.15
1.3. Мәдени мінез.құлық ережелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16.18

ІІ.тарау. Бала мінезін тәрбиелеудің жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19.30
2.1. Балалардың мінез.құлқын қалыптастырудағы халықтық
педагогиканың алатын орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31.37
2.2. Балалардың мінез.құлқын қалыптастыруда ата.аналармен жүргізілетін жұмыстың мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...38.42
2.3."Қоғамдық орындардағы тәртіптің ережелері" тақырыбындағы сабақ ... ... 43.45

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...46.47

Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..48.51
Кіріспе
Зерттеудің көкейкестілігі: қоғамның материалдық-техникалық базасының дамуы әр уақытта қоғам мүшелерінің білімділігіне, саналылығына байланысты. Біздің елімізде жарқын бейненің кейбір көріністері өмір тіршілігіміздің әрбір саласында байқалып жүргендігі баршағы аян. Дегенмен, жасөспірімдерді елімізге лайық тәрбиелей отырып, өміріміздің өскелең талаптарына сай келетін азамат етуіміз ең абзал да жауапты міндет.
Жаңа адам әр уақытта жеке басының мүддесін қоғам мүддесіне бағындырады. Басқа психикалық процестер сияқты мінез де объективтік дүниедегі заттар мен құбылыстардың әсер етуі нәтижесінде қалыптасады.
Қазақтың ұлы ойшылдары мен ағартушылары Әл-Фараби, А.Құнанбаевтың, Ы.Алтынсариннің еңбектері мен философиялық, психологиялық, ой-талғам толғаныстарынан, өлеңдері мен қара сөздерінің жалпы адамзаттық қадір-қасиет пен адамгершілік тәрбиесінің өзекті мәселелеріне көп көңіл бөлген.
Қазіргі уақытта М.Жұмабаев, Қ.Жарықбаев, Ж.Аймауытов, А.Байтұрсынов, Шәкәрім Құдайбердиевтің дана ойлары халықтың адамгершілік тәрбиесі мен балалардың тәрбиесіне үлес қосатын таптырмас қазына-мұра.
Оқушылардың мәдени мінез-құлқы мен адамгершілік тәрбие беру мәселелерін ұлы педагогтар Н.Крупская, А.С.Макаренко, А.В.Луначарский, Я.А.Коменский, О.С.Богданова қарастырған.
Әрбір адам өзінің өмір жолында «абыройым төгілмесін» деген әрбір адам мына бір аса қажет ақиқатты-көңіліне берік түйіп алғаны жөн. Ол
- адамгершілік мінез-құлықтан бастау алатын әдептілік нормаларын әрқашанда да ықтиятты болу.
Әл-Фараби бабамыз білім мен тәрбиенің бір еместігін айта отырып, тәрбиесіз берілген білім адамға таяқ болып тиеді деген тұжырым жасайды.
Мұның өзі көпқырлы, терең сырлы дүние, оның мәнін, табиғатын тануға арғы-бергі замандарда әр елден шыққан талай-талай данышпандар аз көңіл бөлмеген. Бұл жұмыста адамзаттың кісілік жаратылысын сипаттайтын нәзік те келісті әрі күрделі құбылыстың тұңғиық терең табиғатын, мәнін, жалпы адамзаттық және ұлттық сипаттарын, алуан тұрлі көріністерін, олардың озық үлгілерін ата мұраға адал осы замандық жас ұрпақтың бойына дарыту жолдарын ғылыми тұрғыдан жан-жақты қарастыруды, сол арқылы мәдени мінез-құлықты қалыптастыратын мұғалімдер мен ата-аналарға көмектесу мақсатын көздейді.
Зерттеудің мақсаты: оқушылардың бойында мәдени мінез-құлықты қалыптастыру, адамгершілік ұғымдар мен сенімдерді, жоғары моральдық сезімдерді қалыптастыру, мінез-құлықтың берік әдет-дағдыларын бойға сіңіру, мінездегі ерік белгілерін қалыптастырып, теріс әдет-ғұрыптарды жою.
Зерттеудің нысанасы: Мектеп оқушыларының мәдени мінез-құлқының қалыптастырудың жолдары.
Зерттеудің пәні: Мектеп оқушыларының психологиялық-педагогикалық диагностикасы.
Зерттеудің әдісі: Психологиялық-педагогикалық талдау, балаларда мәдени мінез-құлықты қалыптастырудың әдіс-тәсілдерді іріктеп алу және оларды қолданудың жолдарын анықтау.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Ақпанбек Г. Қазақтардың дүниетанымы. - Алматы, Қазақ университеті,
1989.
2. Айтмамбетова Б. Жаңашыл педагогтар идеялары мен тәжірибелері. -
А., 1991.
3. Айтмамбетова Б., Бозжанова К., т.б. Балаларды семьяда адамгершілікке
тәрбиелеудің кейбір мәселелері. - Алматы, 1985.
4. Айтмамбетова Б., Бейсенбаева. Тәрбиенің жалпы әдістері. — А., 1991.
5. Айғабылова Н. Бала мінезінің қалыптасуы және оны тәрбиелеу
жолдары. - А., Өнер. 1972.
6. Ахметов Ж. Балаларды мәдениеттілікке тәрбиелеу жолдары.
//Қазақстан мұғалімі, А., 1994.
7. Алмаханова X. Жас өспірімдерге эстетикалық тәрбие бері.
/Методикалық нұсқау. А., 1990.
8. Ақназаров Б. Класс жетекшісі. - А., Мектеп, 1973.
9. Әбенбаев С. Оқушы жастарға эстетикалық тәрбие беруді жетілдіру. —
А.,1992.
10. Әбенбаев С. Мектептегі тәрбие жұмысының әдістемесі. - А., 1999.
11. Әбдіразақов Е. Адамгершілік, имандылықтәрбиесі. -Шымкент 1994.
12. Әбиев Ж. Жаңа адамда қалыптастыру. - Алматы, 1988.
13. Әбиев Ж. Еңбек тәрбиесінің педагогикалық негіздері. - Алматы, 1997.
14. Әбиев Ж. Оқушыларға атеистік тәрбие беру. Алматы, //Қазақстан мектебі, 1959. №3.
15. Әбілова Зоқушыларға эстетикалық тәрбие беру. - А., 1972.
16. ӘбіловаЗ. Этнопедагогика- А., 1997.
17. Әтемова Қ. Ата-аналар жиналысының мәні. Қаз.мем. 1-1996.
18. Болдырев Н. Мектептегі тәрбие жұмысының методикасы. — Алматы, 1987. Ш-УІ тарау.
19. Болдырев Н. Класс жетекшісі. - А., Мектеп, 1980.
20. Богословский В. т.б. Жалпы психология - А., Мектеп, 1980, 13 тарау.
21. Безкаравайный С, Жұмабаев А. Мектепте өткізілетін тарихи -әдеби
кештер. - А., Мектеп, 1968.
22. Бержанов Қ, Тәрбие мен оқытудың бірлігі. - Алматы, 1973.
23. Бержанов Қ., С.Мусин. педагогика тарихы. - А., Мектеп, 1984.
24. Бержанов Қ. Оқу-ағартудағы халықтар достығы. Алматы, 1976.
25. БарановС. Принципы обучения. -Москва, 1975.
26. Бабанский Ю. Педагогика. - Москва 1988.
27. Батышев С. Научная организация учебно-воспитательного процеса. —Москва, 1975.
28. Внутришкольное управление: Вопросы теории и практики. Под ред. Т.И.Шамовой.
29. Дорженов С. Бүгінгі ислам. - Алматы, Білім қоғамы, 1988.
30. Дүйсенбинова Адамгершілік тәрбиесіне айқын бағыт //Қазақстан мектебі. 7-1991ж/
31. Елеманов С, Күктілеуов А. Жастарға арналған праволық білім беру негіздері. - А., 1985.
32. Егембердиев Ж. Мектеп жұмыстарын жоспарлау /Методикалық ұсыныстар. А., Мектеп, 1975.
33. Жұмаханов Ә. Семьяда балаларды адамгершілікке тәрбиелеудің кейбір мәселелері. А., 1985.
34. Жас ұрпаққа дамгершілік эстетикалық тәрбие беру концепсиясы. //Қазақ мұғалімі, 1-тамыз 1989.
35. Жақыпов А. Өнеге өрісі- А., Мектеп, 1975.
36. Жұмабаев Ә. Ата-аналар жауапкершілігі. А.,1977.
37. Ильина Т. Педагогика. Москва, 1984.
38. Иванова Н., Қозғанбаева М. Оқыту процесінің мәні. — Алматы, 1991. 39.Керімов Л. Праволық тәрбие жүйесі. Алматы, 1991.
40. Капралов Р. Класс жетекшісінің жұмысы. Алматы, 1983.
41. Класный час и его организация. Алматы, 1989.
42. Капралова Р. Сынып жетекшісінің ата-аналармен жүргізілетін жұмысы,-Алматы, 1973.
43. Керімов Л. Қиын бала және оны қайта тәрбиелеу. - Алматы, 1990.
44. Көпжасарова М. Оқушыларды кластан тыс жұмыстарда коллективизмге тәрбиелеу. Алматы, Мектеп, 1978.
45. Көшекпаев Н. Оқыту теориясы. - Алматы, Мектеп, 1976.
46. Кочетов А. Оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеуі. Москва, Просвещение, 1967. 47. Крупская Н. Көркемдікке тәрбиелеудің міндеттері туралы. Тандамалы педагогикалық шыгармалары.- Алматы, 1973.
48. Қоянбаев Ж., Қоянбаев Р. Педагогика. Астана,1998.
49. Лемберг Р. Оқыту әдістері. Алматы, 1958.
5О. Лернер И. Дидактические основы методов обучения. Москва, Педагогика,1981.
51. Методика правового воспитания. - Москва, 1984.
52. Макаренко А. Ұстаздық дастан. Алматы, 1985.
53. Макаренко А. Ата-аналар кітабы.Алматы, 1985.
54. Маслов., Карагоз Ю. Планирования воспитательной работы в учебной группе. Москва, 1985.
55. Мурзалин С. Рухани байлық. Алматы, Казақстан, 1988.
56. Махмудов М. Мектепте проблемалы оқытуды ұйымдастыру.
Алматы,1981.
57. Николаева В. В школе и" после школы вместе: Книга для учителя. Москва, Проссвещения, 1988.
58. Нысанбаев Ә., Әбжанов Т. Ой. Ақыл. Адамгершілік. Алматы, Білім, 1994.
59. Нұрғалиева Г. Оқыту әдістері. Алматы, 1991.
60. Нұ.рмағанбетов С, Овчиникова Р. Метептегі кластан тыс жұмыстар. Алматы, Мектеп, 1969.
61. Нұрланова Г.К. Орта ғасыр ғүламаларының тәрбие тагылымдары.
Алматы, 2003.
62. 0қушыларды сабақтан тыс уақытта тәрбиелеу. Алматы, Мектеп, 1975.
63. Основы внутришкольного управления.(Под ред.П.В. Судоминского) Москва, Педагогика, 1987.
64. 0қушыларды тәрбиелеудің үлгі мазмұны. (ред. басқарған Макаренко А.С.) Алматы, Мектеп, 1978.
65. Положения о ретинго-тестовой контроля качества знания, навыков и умений студентов. Алматы, Казгумя, 1996.
66. Педагогика школы./под ред. Г.И.Шукиной. Москва, Поссвещения, 1977.
67. Подласый И. Педагогика. Москва, 2000.
68. Сабыров Т. Болашақ мұғалімдердің дидактикалық дайындығын жетілдіру. Алматы, Ы.Алтынсарин атындағы қазақтың білім академиясының баспа кабинеті, 1999.
69. Сухомлинский В. Балаларға жүрек жылуы. Алматы, 1976.
7О. Сейталиев К. Тәрбие теориясы. Алматы, 1986.
71. Сухомлинский В. Мектептің жас директорларымен сырласу. Алматы, 1987.
72. Төлеубеков А.Р. Адамгершілік тәрбиесінің негіздері. Алматы, 1991.
73. ¥зақбаева С. Эстетикалық және экономикалық тәрбие негіздері. Алматы, 1991.
74. ¥зақбаева С. Балаларға эстетикалық тәрбие берудегі халық дәстүрі. Алматы, 1990.
        
        МАЗМҰНЫ
1.
Кіріспе.....................................................................
..................................................3-4
I-тарау. Мәдени ... ... ... ... негізгі көрінісі - адамгершілік
қатынас...............11-15
1.3. ... ... Бала ... ... ... ... қалыптастырудағы халықтық
педагогиканың ... ... ... мінез-құлқын қалыптастыруда ... ... ... ... ... ережелері" тақырыбындағы
сабақ........43-45
Қорытынды...................................................................
............................................46-47
Пайдаланған
әдебиеттер..................................................................
........................48-51
Кіріспе
Зерттеудің көкейкестілігі: қоғамның ... ... әр ... ... ... ... саналылығына байланысты.
Біздің елімізде жарқын бейненің кейбір көріністері өмір тіршілігіміздің
әрбір саласында байқалып жүргендігі ... аян. ... ... ... ... ... өміріміздің өскелең талаптарына сай
келетін азамат етуіміз ең ... да ... ... адам әр ... жеке басының мүддесін қоғам ... ... ... ... ... ... де ... заттар мен құбылыстардың әсер етуі нәтижесінде қалыптасады.
Қазақтың ұлы ойшылдары мен ағартушылары ... ... ... мен ... ... ... өлеңдері мен қара сөздерінің жалпы адамзаттық қадір-қасиет
пен адамгершілік тәрбиесінің өзекті мәселелеріне көп ... ... ... ... ... ... А.Байтұрсынов,
Шәкәрім Құдайбердиевтің дана ойлары халықтың адамгершілік тәрбиесі ... ... үлес ... ... ... ... мінез-құлқы мен адамгершілік тәрбие ... ұлы ... ... ... А.В.Луначарский,
Я.А.Коменский, О.С.Богданова қарастырған.
Әрбір адам өзінің өмір жолында «абыройым төгілмесін» деген ... ... бір аса ... ақиқатты-көңіліне берік түйіп алғаны жөн. Ол
- адамгершілік ... ... ... ... ... да ... ... бабамыз білім мен тәрбиенің бір ... айта ... ... білім адамға таяқ болып тиеді деген тұжырым жасайды.
Мұның өзі көпқырлы, терең сырлы дүние, оның мәнін, табиғатын тануға
арғы-бергі ... әр ... ... ... данышпандар аз көңіл
бөлмеген. Бұл жұмыста адамзаттың кісілік жаратылысын сипаттайтын нәзік ... әрі ... ... ... ... ... ... жалпы
адамзаттық және ұлттық сипаттарын, алуан тұрлі ... ... ... ата ... адал осы замандық жас ұрпақтың бойына дарыту жолдарын
ғылыми ... ... ... сол ... ... ... мұғалімдер мен ата-аналарға көмектесу мақсатын көздейді.
Зерттеудің мақсаты: оқушылардың бойында ... ... ... ... мен ... жоғары моральдық
сезімдерді қалыптастыру, мінез-құлықтың берік әдет-дағдыларын бойға сіңіру,
мінездегі ерік белгілерін қалыптастырып, теріс әдет-ғұрыптарды жою.
Зерттеудің ... ... ... ... ... жолдары.
Зерттеудің пәні: Мектеп оқушыларының ... ... ... ... ... ... қалыптастырудың әдіс-тәсілдерді іріктеп алу және ... ... ... МӘДЕНИ МІНЕЗ-ҚҰЛЫҚТЫ ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ НЕГІЗІ
Мінез-құлық мәдениетінің әдеттері мен дағдыларын тәрбиелеу жөніндегі
бағытты, жүйелі жұмыс балалардың ... ... ... Бастауыш
сыныптарда мұқияттылық пен жинақтылықтың, сыпайылылықтың, дәлдіктің
негіздері қаланады. Жақсы ... өзін ... ... ... және ... ... ... білу әдеттері бойға сіңеді. Егерде мәдениетті
мінез-құлық ... ... өте жас ... ... ... оның ... ... үшін әлдеқайда күрделі жұмыс атқаруға тура
келеді, теріс әдет дағдыларға ие болған ... ... ... ... ... ... бұл ... ең қарапайым деген әдет-дағдылардың
болмауы мәдени мінез-құлықтың әдептілік, сыпайыгершілік, еркіндік, қимыл
әсемдігі сияқты күрделі көріністерін тәрбиелеуді мейілінше қиынға түсіреді.
Мінез-құлық ... ... ішкі ... ... ... ортақ бағыттармен және дәстүрлермен тығыз байланасты.
Ішкі мәдениет көп ретте адамның сыртқы тәртібін анықтайды, алайда ... та ішкі ... әсер ... ... ұстамды, іштей жинақы
болып өзіне-өзі ие бола білуге бастайды.
Оқушылармен жұмыс кезінде алдымен мінез-құлық дағдылары мен ... ... ... ... Ал бұған оқушыларды тиісті ережелерді тұрақты
тұрде орындатқызып отыру арқылы қол жетеді.
Мінез деп адамның жеке ... ... ... ... әсерімен
қалыптасып, оның ерік күшінен, өзіне және қоршаған ... ... ... ... ... айтамыз.
Адамның мінезі оның барлық қимыл-әрекетіне, қызметіне әсер етеді. Оның
сырын ... ... ... ... өмір ... қиын ... күресетін, жолдарын іздеу ерте дүниедегі ... де бар ... ... ең ... әсер ететін объективтік факторлар -
қоғамдық орта, тәрбиелеу, оқыту.
Мінез басқа ... ... ... объективтік дүниедегі заттар
мен құбылыстардың адамның сезім ... әсер етуі ... ... ең ... шешуші факторлар - тәрбие, оқыту, қоғамдық
орта.
Мінездің физиологиялық негізіне жоғары нерв қызметінің тума ... өмір ... әсер етуі ... ... ... ... байланыстары жатады.
Бірақ мінез ерекшеліктерінің қалыптасуында биологиялық факторлардан
гөрі тәрбиенің ролі күшті. Бұл ... ... ... ... ... нерв ... туа ... қасиеттеріне ғана
байланысты болып қоймайды. Сонымен бірге организмнің жеке өмір ... ... ... да ... демек, кең мағынасында
айтқанда, үнемі тәрбиелеу немесе үйрету жұмыстарына да байланысты болады».
И.П.Павлов өзінің жоғары нерв ... ... ... ... ... оның ... ... ой-түйінін білдіретін жоғары ... ... ... мен ... нерв байланыстары жүйесінің
«құйындысы» деп түсіндірген болатын.
Жоғары нерв қызметінің типтік ерекшеліктері мен динамикалық стереотип
әр уақытта бір ... ... ... бірін-бірі толықтырып тұрады.
Өйткені: 1) ... ... ... ... ... ... тума типтік ерекшеліктеріне байланысты; 2) өмір тәжірибесінің
нәтижесінде қалыптасқан динамикалык стереотип жоғары нерв ... ... ... жөндеуге жәрдем етеді.
И.П.Павловтың айтуы бойынша динамикалық стереотиптің қалыптасуы
өмірдегі ... мен ... ... ... ... ... нерв ... жеке типтік ерекшелігіне, адамның хал-жағдайына
байланысты. Мидағы ... нерв ... оңай ... қиын ... адам нерв ... ... ... дүниедегі заттар мен құбылыстардың әсерімен пайда болған мидағы
уақытша нерв байланыстары, олардың күрделі жүйелі тұрде ... ... ... және нерв жүйесінің типтік ... ... ... негізі болады.
Ерте дүниедегі ойшылдардың айтуы бойынша ... ... - ... ... да адам ... ... болса, оның өмірдегі іс-әрекеті де
сондай болады. Мінез негізінде адамның өмір ... ... ... ... ... да ... ... Бірақ адам барлық
нәрсеге бірдей жауап бере алмайды. Өзіне керекті, ... ... ... ... ... ... мәнін терең қабылдайды. Ал өзіне
керексіз ... мән ... ... ... өмір тәжірибесінің
қалыптасуы оның мұрат-мақсатына, арман-тілегіне, ниетіне байланысты
екендігі ... ... орай ... мінез ерекшеліктерін зерттеуде ең
алдымен оның мақсатына ... ... ... ... ... ... мінез құрамына нелер жатады. Мінез құрамына адамның сенімі,
қажеттілігі, қызығуы, ... ерік ... ... ... ... ... адамның өмір мектебі және тәрбие әсерімен белгілі жағдайдағы
қалыптасқан ... ... ... ... ... ... түсінігіне, ой-өрісіне, бір
мақсаттылығына байланысты. Адамның өз ... ... оның ... ... негізіндегі тындырымдылығын, принциптілігін,
тиянақтылығын байқатады. ... ... адам ... ... ... жету үшін ... шешім қабылдауға, кездескен қиыншылықтарды жеңуге
мүмкіндік туғызады.
Сенімнің мықты, тұрақты болуы адамның дене және ... ... ... ... бола алады.
Адам мінезінің ерекшеліктерін анықтауда оның неге қызығатынын, қандай
нәрселерге айрықша назар аударып ... ... ... ... қызығу
адамның қажеттілігіне, арман-тілегіне, мақсатына байланысты мазмұны
жағынан әртұрлі болып келеді. Адам ... ... сай ... ... ... тілегімен өз бойындағы қызығудың терең, тиянақты болуына
мүмкіндік ... ... ... саналылығы адам мінезінің байсалды,
салмақты болуына әсерін тигізеді.
Эстетикалық қызығулар мінездің сынық, ... ... ... ... ... байқауға болады.
Адамның қызығуы оның қажеттілігі мен тығыз байланысты болады.
Қажеттілік негізінде ... және ... ... ... бөлінеді.
Қажеттіліктің тууы, өсуі және қалыптасуы қоғамнын тарихи дамуына, Қоғамдық
қатынастардың әсер ... ... жеке ... ... ... қажеттілігі қоғамдық, ұжымдық, ... сай ... ... қоғамдағы негізгі жеке адамның мақсатына сай ... ... ... ... адамдарының материалдық және рухани қажеттілігі халық
шаруашылығының қарқындап дамуына ... ... ... жағынан байи түсуде.
Адамның ақыл-парасаты да мінез ерекшеліктерінің қалыптасуына өз үлесін
қосады. Кейбір ... ... ... ... ... сары
уайымға салынбастан, жол тауып қапастан шыға алады. Ал ... кем ... ... ... ... ... басқаларды да өз арқасына ертіп,
олардың қолын байлайды. Адам өз ... ... ... жету үшін ... ... шешім қабылдау немесе шешімнің орындалуына ой-ерісінің
ұшқырлығын, тиянақтылығын байқатса парасатты екендігін білдіретіні сөзсіз.
Сол үшін мінездің ... ... ... байқағыштығы,
тапқырлығы, зейінділгі, езіндік ой-пікірінің болуы, ойшылдығы, сыншылдығы
жатады.
Адамның ... ... ... ... жотасы деп аталады. Адамда
күшті жігер-қайрат болса, өзінің көздеген мақсатына жету үшін батылдылығы,
шыдамдылығын, тәртіптілігін байқытады. Жігерсіз, ерік күші жоқ ... ... адам екен деп те ... ... адам ... ... қабілетті болса
да іс-әрекетінде өз мүмкіншіліктерін толық пайдалана алмайтындығы белгілі.
Ал адамда ерік күші жоқ ... ... ... ... кім көрінгеннің
жетегінде кетеді. Оның ... ... ... адам ... жеңу үшін ... жасаудың орнына сары уайымға салынып, бар
мүмкіншілігінен ... ... ... ... өз ... ... арттырып, ©те
хауіпті жағдайда да ... ... ... өліммен күресуге де
мүмкіндік ... ... ... екі аяғынан, екі қолынан айырылып,
кеудесі қалған Австрияның солдаты Та Рама аса күшті ерік ... ... ... ... ... мүшкіл халде жатқан Та Рама тастап кетіп
бара жатқан медсестраларға жалынып, өзін ... ... ... ... ... да шыдап өзіне өзі «Мен өлмеуім керек, мен тірі ... деп ... ... Оның ... сөзі ... ... ... етіп, қанына
сіңеді. Ең ақырында жазылып, тісімен жазу дағдысын ... ... өз ... ... ... етіп те ... ... осындай ерік күшін
адам мінезінің нағыз тиянақты да ... ... деп ... ... ... бітістерінің қалыптасуында оның өзіне әсер еткен ,аттар
мен құбылыстарға қатынасы да, көңіл күйі де үлкен роль ... ... ... ... ... ... ... оның қажеттілігіне, қызығуына,
алдына қойған мақсатына байланысты ... ... ... ... өзі ... ... арқау бола алады. Адамдағы күшті-моральдық
сезімдер адамның ... ... отан ... ... ... қатынасын білдіреді.
Интеллектілік сезім адам мінезіндегі тындырымдылықты, ұқыптылықты,
байымдылықты білдіретіні сөзсіз.
Ал ... ... ... адам ... ... ... нәтижесінде қалыптасқан бауырмашылдықты, ... ... ... ... ... ... ... адам темпераментінің табиғатына да тікелей тәуелді
болады. Адам темпераменті жоғары нерв қызметінің типтік ерекшіліктеріне
байланысты төрт ... ... ... - ... тез, ... күйі тез-тез өзгеріп тұратын,
ақ көңілді, ақжарқын адам. Сангвинктің ішкі ... ... ... анық ... ... бала ... тәрбие
әсерлерін алмаса, бір жұмысты бастап, аяғына дейін орындауға шыдамы жетпей,
басқа жұмысқа ауысып кететін ... ... ... ... ... ... сангвиник бала кеңіліне кір сақтамайтын ақпейілді, шыншыл адам
болып өседі.
Холерик - қимыл әрекеті тез, төзімді, сыртқы тітіркендіргіштерге
жылдам реакция бере ... ... ... қараганда
тежеуден қозуы басым ұстамсыз типтегі адам. Холерик темпераментіндегі
бала тәрбиеленбей, өз бетінше өссе, мінез ерекшелігінде ... ... ... ... ... ... Тиісті тәрбие беру нәтижесінде холерик өте алғыр, ... өз ... жету үшін ... ... ... ... ойы
ұшқыр, таусылмас күші иесі болып қалыптасады.
Флегматик - қимыл-әрекеті баяу, кездескен қиыншылыққа
төзімді, көпшілік ... ... ... ... ... адам. Әрине, тиісті тәрбие берілмесе флегматик бала өзбетінше
дербес әрекет етуге ... ... ... гөрі уайымы басым,
іс-әркетінде сылбырлықты байқататын адам болып өседі. Жақсы тәрбиелеу
нәтижесінде ... бала ... ... ... ... ... адам ... өседі.
Меланхолик - сыртқы көрінісінен ... ... ... қимыл-әрекеті баяу, байсалды, шыдамды адам. Тиімді тәрбие
берілмесе, меланхолик ... бала ... ... ... болып өседі. Ал тиісті ... ... ... ... бала өте ... ... ... көрсетеді.
Демек, мінез бітістерінің қалыптасуы адамға әсер ететін барлық
нәрселерге байланысты екендігін олардың ... ... ... мінез-құлқының негізгі көрінісі - адамгершілік қатынас
Балалардың адамгершілік қасиеттерін қалыптастыру мәселесі сонау
алғашқы заманда-ақ ... еді. ... ... ... ... болуына
байланысты кісіні кісі қанау арқылы қанаушы таптың моралі ... ... келе ... ... таптағы қарапайым абзал жандар
шынжыр балақ шұбар ... ... ... ... адамгершілік арды аңсап,
әр уақытта күреске шығып тұрды. Бірақ қанаушылар адамгершілік арды аякқа
басып, адал ... ... ащы ... ... ... жыландай сорып,
күйедей жалады. Міне, мұндай жағдайда екі тұрлі мораль ... ... ... ... мүддесін қорғайтын зорлық-зомбылық моралі; 2) ... ... ... ... ... таптың моралі.
Баланың адамгершілік қасиеттерінің қалыптасуына объективтік және
субъективтік факторлар әсер ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу, өмір сүру ортасы және уақыты ... ... ... ... ... байланыста болып, бірі екіншісінің
дамуына әсер ... ... ... адамның сенімі, дүниеге
көзқарасы, қабілеті, мінезі, ... ... ... ... ... ... ... факторлардың барлығы да объективтік
факторлардың әсер етуі арқылы қалыптасады. ... ... ... адамгершілік қасиеттерінің қалыптасуында ең күшті ... ... ... ... ... ... айрықша әсер ететін
объективтік факторлардың бірі - қоғамның тарихи дамуы. ... ... ... ... ең ... күші - ... ... дамуына
байланысты адамдардың қатынасы да өзгере ... ... ... оның жеке ... қамы үшін ... ... емес, қоғамдық
қатынасында, қоғам үшін күресінде байқалады. Сондай-ақ баланың адамгершілік
қасиеті оның ... ... ... да ... ... мақсат қоғам
мүддесіне, талабына сай болып келсе, адамның жан дүниесіне, талабына сай
болып келсе, адамның жан ... ... ... ... сіздің
ең артық бағалайтын қасиетіңіз не?» деп ... - ... ... ... ... кішіпейілділік баланың бір-бірімен қатынасындағы ең
негізгі абзал қасиет. Абзал жандардың адал ісі - ... ... ... зор әсер ... Адамгершілік қасиеттің көрінісін
кешегі ¥лы Отан соғысы кезінде әке-шешесі соғысқа ... ... ... екі ... өз ... етіп ... ... Шамахмудовтың
жанұясынан толық байқауға болады. Біздің елімізде жанұяда тату тәтті ... ... үлгі ... ... кісілер аз емес. Бірақ сырт көрінісінен
қарағанда тұрмыста, мәдениетті көрінген кейбір кісілердің ішкі ... ... ... ... ... ... тұрақсыз, принципсіз
адамдарға тез әсер етіп, ... ез ... ... Сол үшін ... қасиетін, оның сыртқы бейнесін емес, ішкі жан ... ... ... неғізгі ерекшеліктерін адамның қарым-
Қатынастарынан байқауға болады. Шын ... ... ... ... ... ... етеді. Адал адам жұмыста болсын, үйде ... өз ... ... ... ... ... моральдық нормаларын бүзбастан,
мәдениеттілік пен әдептіліктің сәнді сипаттарын байқатады. Бірақ сырт
көрінісінде адалдықтың белгілері байқалмайтын ... ... ... көңілді білдіретін шынайы деп қате қабылдау кезеңдері де ... ... ... ... ... ... кісі ... терең талдай алмайтындығын ... Сырт ... күле ... сырт ... ... жамандайтын
адамсымақтардың қатынастарын жалған қатынас дейміз. Осындай жалған
қатынастардың келіп ... ... ... әсер ... ... ... ... себепші болатын жағдай - жанұя мүшелерінің бірін бірі
сыйламауынан, тиімді тәрбие алмауынан болады. Мысалы, ... ... әке мен шеше ... ... ... ... сезімге бөленеді.
Бұл кеште нәрестенің келешекте жақсы адам болып, бақытты ... ... ... ... сол ... ... ата-анасының жүрегінен орын
алып, баласының келешегі үшін оларды қуанышты ... ... Бұл ... мен шешенің ынтымақ достығына да, қарым-қатынасына да, тұрмыс жағдайына
да, іс-әрекетіне де айтарлықтай үлес-қоса алатып тұрақты ... Бұл ... ... ... ... ... ... тигізе алатын
рухани азық. Демек бала қуанышы балдан тәтті болып, ... өмір ... ... қайырымды жағдай екен. Бірақ бала ... ... ... ... сезімнің орныны қайғы-қасіретке жолығып, екі
көзіне ғана әлі ... өз ... ... ... ... ... әке-шеше де табылады. Демек өз уақытысында баланы тәрбие төріне
салмау ... ... ... ... ... бірі ... ... қиын емес. Адамның адамгершілік қасиеті
өте жас көзінен бастап-ақ қалыптаса бастайды. Адамгершіліктің ... ... ... шыншылдық болса, бұл жанұя мүшелерінің бір-бірімен қарым-
қатынасына, ата-апаның ... ... ... байланысты. А.С.Макаренко
балаларда моральдық қасиетті қай уақыттан бастап тәрбиелеу керек деген
сұраққа: мүмкіндігінше ... ... ... ... - ... болатын. Бала
тәрбиелеу уақыт күттірмейтін негізгі мәселе болғандықтан, оны жүйелі,
саналы тұрде ... ... ... ... жөн. Бала ... ... ... тәрбиелеуден бұрын тәрбиелеушінің өзі тәрбиеленген болу
керек.
Баланың адамгершілік қасиетінің ... ... ... ... - әке мен ... ... шынайы, адал қатынаста болуы.
Осындай қатынасты қабылдап жүрген жас бала да ... ... ... жанұяда ерлі-зайыптылар арасында ұрыс-жанжалдар болып, бірін-
бірі балағаттау әдетке айналған болса, мұны естіп ... бала да ... ... ... өз айналасына тартады. Осындай жәйттің бірі ... ... ... ... ... ... бойы адам санасына сіңген улы қылықтар мен әрекеттер бірден кете
қоймайды. Мысалы, әйел теңдігін аяққа басып, оны ... ... жас ... де, шырылдатып алып қашу сияқты, ескіліктің сарқыншақтары әлі де
табылады. Ондай зиянды әдеттермен ... ... ... мен
әрекеттері өзінен кейінгі жастарды да жолдан тайдыруы ... ... ... жас ... ... балгерше арбайтын пасық, топас жандар да бар.
Оларға адам деген ат коюға да аузың бармайды. Өйткені ... ... ... деген зор атақ». Адам деген атаққа ие болу үшін, оған тән
қасиеттерді бойына сіңіру ... ... өз ... ... ... болады, өз ақылымен оның
келешегіне тура жол салады. ... ... ұлы ... «Жаман дос
көлеңке: «басыңды бұлт алса іздеп таба алмайсың, күн шалса қашып құтыла
алмайсың» - ... ... ... еске түсіреді.
Атақты математик Н.И.Лобачевский: «Өмірдің тасқынына надандық қана
бөгет жасайды, надандық тура жолмен өмірді бесіктен ... ... ... адам өмірдің қызығын кере алмайды. Ондай адамға табиғат - өлі зат.
Оған поэзияның әдемілігі, архитектураның жат ... ... ... ... білейік. Өмір сүру дегеніміз - өмірдің қызығын көре білу,
әрқашан жаңалықты сезіп отыру деген сөз» - деген ... ... ... : ... адам өзінің кішкене кемістігің жеңе
білсе, күшті болады» - дейді. ... қиын ... ... ... ... күресе білу шыдамдылықтың белгісі. Ал бірінші
кездескен қиыншылықтан қорқып, қол көтеру - ... ... ... болу адамның алдындағы мақсатының орындалуына оның өзінің көзі
жетіп, тұрақты сенімінің қалыптасуына байланысты. Бірақ сенім әр ... - ... ... ... тиімді құралы болып, адамның аңсаған
арманына жетіуіне мүмкіндік туғызады.
Баланың ... ... ... жанұя мен мектеп
тәрбиесінен басқа өмір мектебі де ... әсер ... Бала ... ... ... ұққан өнер-білімін өмір мектебінде сынап көреді.
Кейбір кезеңдерде жанұя тәрбиесі нашар болған жағдайда өмір ... ... ... ... ... «қызың өссе қызы жақсымен ауылдас бол,
ұлың өссе ұлы жақсымен ауылдас бол» деуі өмір ... ... бір ... Өмір ... ... ұғым ... жағынан өте кең,
шалғайлы ұғым. Бұған адамның төңірегіндегі ортаның да, атқаратын қызметі
де, қоғамдық ... ... де ... Әрине, ел болғансын кемістіксіз
жағдайлар болмай қоймайды. Баланың ... ... ... ... де өмір ... ... ... жағдайда баланы жарамсыз
жағдайлардын аулақ ұстаған жөн болады. Баланың адамгершілік ... ... ие ... ... ... ... мен ... қалыптасады. Шынайы, ізгі қасиеттер жанұя мен мектеп ... ... ... өмір ... ... әсер ... байланысты туады.
Керісінше, жалған, әдепсіз қатынастар өз уақытысында бала тәрбиесін естен
шығарып, ал ересек болғаннан ... ... ... әрекет еткенмен де
оған шамасы келмей., қиындыққа ... ... ... ... ... ... үлкендерді сыйлау, дәрменсіздерге жәрдем
беру сияқты адамгершілік қатынастарды қалыптастыру қазіргі таңның абзал
міндеттерінің бірі ... ... ... жөн.
Мәдени мінез-құлықтың ережелері
1. Жеке бастың гигиена, жинақылық пен тазалық ережелері.
Күн сайын бір мерзімде тұрып ... ... ал және ... ... ... ... жуыну, тісті тазалау, құлақ пен мойындарын жуу керек.
Ұйықтар алдында жуынып, бөлмені желдетіп алу керек.
Тамақ ішер алдында, ... соң және ... ... ... ... ... ... мұрныңның әр кез таза болуын қадағала.
Түкіргенде және жөтелгенде ауызыңды бет орамалмен жауып, теріс қара.
Шашыңды тәртіпті ұста: ол әр ... ... ... ... және
өрілген болуы керек.
Төсекті әдемілеп жинау, ақ жаға тігу, оны жуып ... алу, ... ... ... ... ... ... мұны әрқашан өзің істейтін
бол.
Стол жасауды, стол басында ... ... ... ... ... ... кез жинақты, таза киініп жүр. Киім таза, үтіктелулі болуы ... ... ... үйге арналған киімді кию керек.
Қонаққа барганда ерекше жинақы, ... ... ... ... айнаға қарап ал: Бәрі орнында ма екен?
Өз киімін мен аяқ киіміне ұқыпты бол, ... ... өзің ... ... ... ... ... қыспайтын болсын, таза және үтіктеулі
болсын.
Өзіңнің үйіңдегі және мектепке апаратын заттарыңды дұрыста.
Өзіңнің жұмыс істейтін бұрышыңды таза ... ... ... отыр,
кітаптарын мен дәптерлеріңді сабақтан кейін ылғи да бір ... ... ... ... қайшыны, инені, тарақат, кітапті өзінің
тұрақты орнына қойып үйрен.
Сырт киіміңді стол ... ... ... өз ... іліп қой. ... киімің әр қашан өз орнына жатуға ... ... ... ілінуге
тиіс.
Ойыншықтарыңды да ретті ұста. Ойнап болған соң олардың бәрінде орны
орнына қой.
2. ... пен ... ... ... ... ... ... адамдарға қатынасын біледі. Сыпайы
адам басқаларға ыңғайсыздық жасап өкпелетпейді.
Сыпайы адам ылғи да ... ... ... Сәлем жауап бермеу
әдепсіздікке жатады.
Сен отырған бөлмеге үлкен кісі кірсе, оған сәлем беру үшін ... ... ... ... ... керек, бірақ бірінші болып қол
ұсыну дұрыс емес. ... ... кісі қол ... ... ... бер. Сәлем
бергенде амандасқан адамның бетіне тура қарап тұру керек.
Үлкен кісі саған қарап сөйлесе отырған орныңнан тұр да ... ... ... ... бол ... ат ... ... тақпа, айқаламай
сөйлес, «Сыйқырлы сөздерді» («Рақмет», «рақым ет») айтуды ұмытпа. ... ... ... ... ... ... ... ойын үстінде тату болуға тиіс. Өсек айтпа. Досың қателік
жасаса, бірден өзіне айт. Сыпайы адам ... ... ... адам ... жылы шырайлы, ілтипатты болады. Егер одан
басқа ... бір ... ... ... әлде ... ... ... (бірдеңе
әкелу, әперу, біреуге көмектесу т.б.) өтінсе, ол мұны ... ... ... пен ... ережелері.
Сен бұл жарық дүниеде жалгыз емессің, адамдар арасындасың. Сондықтан
сенің қылықтарың біреулерді қуаттанып біреулерді ренжітіп жатуы мүмкін.
Онсыз өмір сүру ... ... ... ... ережелерді әр адам
орындауға тиіс.
Жұмыс, ойын, ойын сауық көп ... ... ... ... ... ... табыс әр адамға байланысты, сондықтан да жолдастары
жерге қаратпау үшін ортақ ережелерді міндетті тұрде ... ... ... және басқа үлкендер мен жолдастарыңның уақытын бағалай біл.
Кез келген істі бастай отырып уақытыңды дұрыс есептей біл, ... ... ... ... көмектесуге, саяхатқа,
жолдастарыңмен ойнауға, кітап оқуға, теледидар ... ... ... кететінін біліп ал.
Күн тәртібін орындауға тырыс. Дер уақытында ... ... тұр. ... бір ... отыратын бол, саяхатқа шығатын, ойын сауық пен спортпен
айналысатын уақытты біл.
БАЛА МІНЕЗІН ТӘРБИЕЛЕУДІҢ ЖОЛДАРЫ
Тәрбиенің алғашқы ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелік мәні бар. Әсіресе отбасындагы
ата мен ананың ... ... ... ... мәнге ие. Мәдениетті
отбасындагы ... ... ... ... игі ... ... жанұя қажеттілігінен туған мәселелерді ақылдаса
отырып, шешуі бала мінөзіне жағымды әсер етеді. Мысалы, ретінде Қызылқүм
ауданында қарасты «Арыс» ... ... ... ... пен Зүбайраның
келтіруге болады. Осындай қарапайым жанұя өз ... адал ... ... ... Жанұя мүшелерінің адамгершілік
қасиеттері олардың тұрмыс құру жағдайларынан да айқын көрінеді. ... ... ... жас ... ... шыншылдықты
қалыптастырады. Бірақ бізде барлық ата-ана бірдей емес. Сырт ... ... ... ... ... көрінген кейбір кісілердің ішкі
дүниесінде бықсып жатқан жарамсыз қылықтар табылады. ... ... ... тез әсер ... тез еліктегіш, иланғыш болғандыктан, жаман қылықтарды да ... ... үшін ... ... ... сөздердің,
қатынастырадың бала тәрбиесіне үлкен нұқсан келтіретінтігін айтпай ... ... ... балардың көзінше әйелін балагаттап
ұратын еркексымақтар да кездеседі. Мұндай кезде жас бала ... ... ... жылап та жібереді. ... ... ... ... ... туыстар арасында өте жиі адамгершілік
қасиеттен айырыларда адам ең ... ... ... барып халық алдынада
абыройсыз, құнсыз халге түсе ... ... тек сөз, ақыл айту ... ғана емес, әрбір ересек
ісінің қимылынан, іс-әрекетінен, қызметінен байқалып ... ... ... тәрбие беру үшін тек үгіт пен ақыл жеткіліксіз. Егер
сіз өзіңіз мақтаншақ болсаңыз, жолдасыңызды сөксеңіз, сіздің балаға ... ... ... де ... емес» - деген сөздерін әсте естен
шығармау керек.
Бала мінезі көпшілік жағдайда әке-шешесінің мінөзіне өте ... ... ... ... ... ата-аналар мінез тума қасиетке ие емес іе екен
деген ойға келеді.
Психология ... ... ... оқыту, тәрбиелеу процестерінің
әсерімен қалыптасатын жеке ... дара ... деп ... ... ... нерв ... ... ілімінде мінез
ерекшеліктері емес, нерв жүйесінің типологиялық ... ... тума ... ие ... дәлелденген. Демек, мінез зірден
қалыптаспайтын, өмір тәжірибесіне қарай оқыту, ... ... ... ... ... ... ... мінезінің әке-шешесінің мінез ерекшеліктеріне ... ... ... ... ... жалпы жағдайдың әсер ететіндігі болса,
екіншіден, баланың ересек кісілерге еліктеуінен болады. Бірақ айта (ететін
бір мәселе - бір ... ... ... ... әр ... ... да
мүмкін. Қазақтың бір биеден ала да туады, құла да туады дегені сиқты ... ожар да, жуас та бала ... ... Олай ... ... де тәрбиеге
байланысты. Тіпті егіз баланың мінездері де әртұрлі болады. Атақты психолог
Ковалев А..Г. егіз Валя мен ... ... ... ... жасына дейінгі
уақытысынан байқаған. Валя мен Верадан бес-он минут ... туса да ... деп ... оған әртұрлі тапсырмалар берілген. ... ... ... ... ол ... сен оның ... ... Сен дүкенге нан сатып
ала ғой» деген сияқты тапсырмалар Валияны шынықтырады. Өзіндік дербес
әрекетін ... ... ... ... ... ... ... әр балаға әртұрлі талаптар қою олардың мінез бітістерінің
әртұрлі болуына алып келген.
Егер жанұяда талап ... өз ... ... бала ... ... ... ... сияқты жарамсыз қасиеттер
қалыптаса бастайды. Оның өзі бала келешегін бұзықтықтың шыңырау ... ... ... аян. Сол үшін ... ... ақау ... Тәрбие жұмысымен тек ата-аналар ғана шұғылданбай, бүкіл жұртшылық
шүғылдануы керек.
Балаға ... ... ... ... бірдей бола бермейді. Кейбір
жанұяда жай жалынып, айтқанын істететін болса, екінші біреулерінде, баланың
қызығуына, жас ерекшелігіне, ... ... ... ... ... ... ... жұмсақтығын пайдаланып, бала ерке, шолжаң болып
өссе, екінші жағдайда өз еркінен айырылып, амалсыз мойындайтын ... ... ... ... ... балаларды әкесі мен
шешесі ғана тәрбиелеп қоймайды, сонымен қатар, ... ... ... ... Сол үшін барлық жанұя мүшелерінің балаға қоятын талабы
алдын ала ойластырып алынған жөн. Егер ... ... бір ... ... ал ... оны қуаттамаса, балада әке-шешесіне жалған қатынас пайда
болады. Мысалы, ... ... кісі ... ... ... ... сынпта
оқыитын ұлына бүгін кешке киноға бармай-ақ қой, ... ... ... ... әкесі кетісімен баланы киноға жібереді. Онымен тұрмай, ... ... деп ... қой, мен ... дейді. Міне, мұндай қатынастар
арқылы баланың әкеге деген мейірімі жоғалтып, үлкендерді сыйлау қасиетінен
айырыла бастайды.
Ерлі-зайыптылар арасындағы ... ... ... ... келіп
шығады. Бірақ шын мәнінде ол достық емес, өзіне істеген қатыстығы іспептті.
Баланың мінез ерекшеліктерінің қаііыптасуына және оларды ... ... ... ... да күшті әсер етеді. Сол ... ... ... ... ... әрекетіне, қимылына аса
жауапкершілікпен қарауы керек.
Кейбір ата-аналар баламыз әлі жас, әзірге не түсінер дейсің деп ... өз ... ... ... ... ... ... кісілердің көпшілігінің сөзі мен іс-әрекетінің арасында бірталай
алшақтық болады. Мысалы, жарамсыз қылықтарын ... ... ... ... оның ... ... бэйек болады да қалады.бұрын бұл келген
кісінің тек ... ... ғана ... ... әке-шешесінің кейінгі
әрекетіне таңдана қарап, нашар пиғылды кісілерге де осындай қатынаста болу
керек екен деген ойда қалады. Міне, ... ... ... ... ... шындықты айта алмайтын, жалтақ мінезді, жағымпаз адам шығады.
Кейбір ... ... ... ... үйде жоқ деп айта сал» - деп ... өтірік айтуға баулиды. Мұндай жағдайдың алғашқы кезеңінде көңілінде
ешқандай кір болмағандықтан, баланың ойында: «Осы ... ... ... Үйде деп ... ... қайтеді?» деген сұрақтар туады. Кейде алдаудың
шырмауына әлі орала қоймаған жас бала әкесінің айтқаны есінен шығып кетіп,
сұраған ... ... ... үйде жоқ деп айт ... деп те ... ... шынын айтам деп, сөгіс естіген бала алғаш ... ... де, ... үйде бар ... да «жоқ» деп айтуға дағдылана бастайды. Мұндай жалған
қатынас бала мінезінде шындықты жасырып, өз пайдасына ... ... ... ... ... ... ... кейбір жанұяда ойнап айтқан болып,
бірін-бірі жамандап отырады. Оған сене қоймайтын бала «Ия етірік айтасың,
алдайсың» деп өзінен үлкен ... ... дау айта ... Содан барып
балада сөзге сенбеушілік, күмәндаушылық келіп шығады. Кейде етірік ... ... ... «Ия, алдадым, ойнап айттым» дей салатын болады. Бала
мінөзіне жанұя мүшелерінің көңіл күйі, қатынастары да айырықша әсер ... ... ... ... ... тұруына жағдай бола бермейді:
кейбіреулердің шешесі болса, әкесі ... ... ... ... ... ... бала өте қамкөңіл, тез ренжитін күйгелек мінезді болып
келеді. Ол аналық мейірімді қатты аңсайды. ... ... ... ... ... ... аз болса, не тіпті болмаса, ... ... ... ... ... ... ... салдарынан бала мінезінде
жалтақтық, зиянкестік, ашуланшақтық сияқты жарамсыз қылықтар қалыптасып,
екінші рет жазаланудың қаупі ... ... ... да ... болады.
Кейбір жанұяларда баланы пұшық, қортық деп атау кездесіп тұрады. ... ... ... ... ... ... налу ... Бала тәрбиесіне мұндай ұқыпсыздықпен қараушылық оның ... ... ... ... ... ... болады.
Жас балаларда достық сезімінің күштілігінен өз жолдастарының ... ... ... ... ... ... күшті болады. Мұндай
жағдай балалардың ойын үстінде сырлас-мұңдас болып, бір-бірінің кемістігін
ата-аналарына білдірмеуге ... ... Ал ойын ... бір ... ... ... олар әр уақытта шындықты айтып, кемістіктерін
жасырмайды. Кейбір ата-аналар өз балаларының ... ... ... өз балам дұрыс болса болды деп, баласын жарамсыз
қылықтары бар ... ... ала ... ... бала ... ... әрине, тоқтатпайды. Себебі, ойнау үшін оған серік керек. Негізінде
баланың достық, ұжымшылдық ... ... ... оны ... ... ... ... сол жолдас балаларын олардың әке-шешелерімен
бірлесе отырып тәрбиелеу тиімді нәтиже ... ... ... ... ... ата-аналарымен бірлесе отырып талқылағанда,
олардың ар-намысына тиместен, баланың ерекшеліктерін еске ала ... ... ... ... ... ... керек.
Балаларда өмірдегі барлық нәрселерге қызығушылық күшті болатындығы
себепті олардың арман-мүддесі, қиялы әлдеқайда алысқа ... ... ... ойы мен ... ... ... алшақтық білініп тұрады.
Ондай жағдайда жас балардың творчестволық ойын дамыту үшін олар тарабынан
қойылған ... ... да ... ... жауаптар беріп, балаларды
олардың ой арнасын керней шалқыған қиялы мен арман-мүддесі ... ... ... ... ... қажет. Кейбір ата-аналар балаларын жастайынан
ерке етіп ... Ерке бала ... ... қайтармағандықтан, керексіз
талаптардың бәрі екі айтылмай ... ... да ... ... ... бірге сәл нәрсеге кеңілі ... ... ... ... ... ... бала ... үнамағанын істемейді, қоғамдық
пайдалы еңбектен бас тартуға әрекет жасайды. Сол ... ... ... ... ... ата-анасын алдай бастайтын болады.
Баланың мінез ерекшеліктерінде Мұндай кемістіктерді болдырмау үшін
жанұя ... оны тым ... ... ... ... мол
мейіріммен, оның барлық қимыл әрекеттерін терең талдай ... ... ... атап ... ... керек.
Әрбір ата-ана өз баласының мінез ерекшеліктерін тәрбиелеумен бірге
басқа кісілердің балаларындағы жарамас қылықтарды сезе қалған ... да өз ... ... аударып, кемістіктерін жөндеуге ... жөн. ... ... ... ... жеке ... қамын ойлап,
басқа балалардың тәртіпсіздігін көре ... ... ... ... №47 орта ... 6-сынып оқушысы Бекжан, ... ... ... ... ... ... ... алып қойып,
қыдырып жүргені жайында сұрамағанда.
Баланың мінез ерекшеліктерін қалыптастыруда жанұядағы еңбек тәрбиесі
айырықша орын алады. Еңбектің барлық тұрі ... ... ... ... ... тапсыратын жұмыстар олар ойнайтын ... ... ... ... ... ... ... сәби көзінен-ақ бастау керек. 2-3
жасар бала қолынан келмесе де ата-анасының ... - ... ... көп әуреленеді. Өз ойыншықтарымен ойнап жатқанның
өзінде ересек кісілердің іс-әрекетін қайталап, ... ... ... ... ... «қүрылысшы» болып үй қалайды. Мұндай ойындардың мәнінен
түсінбеген кейбір ата-аналар «не бар ... ... ... ... деп жазғыра бастайды. Қиял дүниесінде өз әрекетіне мәз болып,
қуаныш сезімінде отырған балалар, Мұндай жағдайдан кейін, ... ... ... ... барып, бірде болмаса бірде ата-анасына қарсы дау айтып,
қарсыласа кететін дөрекі мінезді ... ... ... бастайды. Мектеп
жасына дейінгі балалардың ойын процесін еңбекке тәрбиеленумен үштастыра
отырып ... ... ... ... ... ету ... ... сәтсіздікке ұшырауы мүмкін. Бірақ бірінші жолы нәтиже шығара
алмады деп, ... ... ... ... қате болады. Баланың іс-
әрекетіндегі қателіктерін ұрсып, зекіп емес, оған әсер ... ... ... Бала психологиясының бір ерекшелігі - ересек кісілердің
еңбек әрекеттеріне қызыға қарайтындығы. Бәрімізге белгілі: жұмыс ... ... жас сәби ... ... ... ... ... келіп,
араласа бастайды. Сондай кезде «жағаласпа, қолыңнан келмейтін нәрсеге
ұмтылма» деп, жекіріп тастайтын кісілер де ... ... ... ... тұрған жас сәбидің нәзік көңілі сондай дөрекі сөздің әсерімен
суый бастайды. Ең негізгі кемістік - еңбекке деген ынтасы жоғалып, ... ... ... бала 2 жасынан-ақ өз бетінше еңбектенуге әрекет
жасайтындығы байқалады. Соның үшін баланы еңбекке баулу ... ... ... ... 2 ... баланың аяқ киімімді, сырт киімімді өзім
кием деп әрекеттенуі еңбектенудің ... ... ... ... ... жас баланың ондай әрекетін қолдаудың орнынан, жекіріп,
ұрсып тастайды: «адам ... ... ... осы, ... деп жұлқылай бастауы баланы кесірлікке, қиқарлыққа бастайды.
Егер бала іс-әрекетінде білмейтіндігін білдірсе, оған ... ... - оның ... ... ... ... Баланың
қолынан келетін нәрсесін өзіне істетпей, ата-ананың « жаны ... ... ... ... ... ... де, бала ... салақтық сияқты жарамсыз қылықтарды қалыптастырады.. Баланың-
еңбкке ынталылығын арттыратын жағдайлардың бірі ... ... ... Жұрт ... ... оның ... ... арттырумен бірге, оны өз
бетінше жұмыс істеуге құлшындырады. Бірақ ... ... ... ... жасауына алып келеді. Сол үшін әрбір ата-ана бала
еңбегінің эділ де орынды бағалай ... ... ... ... еңбкке баулу
үгін жанұяда баланың жас ерекшеліктеріне, қызығуына, қабілетіне байланысты
түзілген ... ... ... ... ... ... ... ұқыптылыққа, еңбек
сүйгіштікке тәрбиелейді. жанұяда балаларға жасына қарай жеке-жеке тапсырма
беріп, оның орындалуына тексеріп отыру баланың жауапкершілігін ... не ... ... соны ... ... ... Сондықтан баланы
жастайынан дербес әрекет етуге үйрету керек. Оның ... ... тыс көп ... ... де ... ... ... ауыр жұмысқа
жіберуге де болмайды. Өйткені ондай жағдайлар баланы ... ... өз ... ... ... ... ... барып бала
мінезінде жалтақтық сияқты жағымсыз жақтар қалыптасады. Сонымен қатар
балаға тек жеңіл-желпі ... ... де оның ... ... ... ... тапсырма беріп, артынан оны «аяп», өзі істей қоятын ата-
аналар да табылады. Шымкент қаласының №47 орта мектептің 6 ... ... оқу ... ... сыныпты тазалау жұмысында оның анасы келіп
партасын тазалап, сырлап отыр. Ол баласын еңбек ... ... ... ... өзі атқаратын мұндай кісілер ... ... ... ... барып санын бір-ақ соғады. Еңбексіз өскен
балалардың ақсаусақ болып жүргені аз ба? ... ... ... ... ... ... сыйламайтын менмендік сияқты жарамсыз
қылықтар айқын байқалады. Сондықтан мектеп ... ... ... ... «Өзі ... етпейтін адам ілгері баса алмайды, ол
бір орнында тұрып та қала алмайды, кері кетеді. Адамның денесі, ... ... ... ... Егер адам өз ... қандай себептен болсын
қол қусырып бос отырса, онда ол дурыс ... ... оған ... ... ... екі-ақ тұрлі жол бар және оның екеуі де адамды
мерт қылатын жол. Оның бірі - ... ... ... ... ... ... ... жолы, түпсіз терең жабығу жолы немесе майы таусылған
шырақтай бара-бара сөну жолы. Ал еңбек- адамның ... ... ... - ... тіршілік - деген аталы ақылын зердесінде берік ұстағандары жөн.
Баланың мінез ерекшілктерін семьяда ... ... ... ... ... ... беретіні даусыз. Бірақ кейбір ата-аналар балалары
мектепке ... ... ... ... ... ... біздің
міндетіміз баланы асырап кинідіру деп ... ... одан ... өзі ... ... деп қате ... Бала ... барганнан
кейін де күнбе күн бақылап тұрмаса оқуында олқылық, тәртібінде ... ... ... ... №47 орта ... б-шы ... ... әке-шешесінің бақылауында болмағандықтан сабаққа бірде келсе, бірде
келмейді. ... суып ... ... ... ... күні бойы көшеде
салақтап жүреді. Әрине, ондай балаға ата-ананың күделікті бақылауы ... ... ... оқудан нашар екендігін біліп тұрса да ата-
аналар жиналысына келмейді.
Мысалы, №47 орта мектептің 6-шы сынып ... ... ... Әлиби,
Ержігтің көптеген пәндерден үлгермеген. Өздері бір ... екі ... ... ... ... бола тұрса да, олардың әке-шешелері
ата-аналар жиналысына бір рет те ... ... ... ... ... ... ... ғана білсе, олардың келешегінде қандай
қиыншылықтар ... ... да. Осы ... ... ... ... тәртіпсіз балаларға қосылып,
олардың мінез ... ... ... ... қабылдауы мүмкін.
А.С.Макаренко айтпақшы, ондай балалардың ата-аналары кәрілігінде қайғы-
қасіретке ұшырайды.
Ата-аналар жиналысына ... ... ... ... ... де келмей
қалады. Олардан неге келмедіңіз деп сұраса, қолым тимейді деп жауап береді.
Ондай ... өз ... ... деп ... бала ... ... ... деп қарайды. Бұл кешірілмес қателік. Мектепте балаларға
қойылған талаптар ... ... ... оның орындалуына жәрдем
беріліп отырса, олардың іскерлігі де арта түседі. Оқу-тәрбие ... ... ... ... ... сабаққа қатынасы бірдей бола
бермейді. Әрбір оқушының ... ... ... ... дүниеге қатынасы,
қимыл-әрекеті болатындығы белгілі.
Міне, соған орай оқушылардың мінез ерекшеліктерін ... ... да ... ... ... ... әрекеттерінің қалыптасу
кезеңдерін түсінуге жәрдем етеді.
Мектептегі оқыту-тәрбие ... ... ... қойылуы, жоспарлы
жүргізілуі де балалардың мінез ерекшіліктеріне әсер етеді. ... ... ... ... біз ... ... ... ақыл-ой
әрекетін, творчестволық ізденуін, қабілеті мен дарындылығын дамытамыз.
Әрине, бұл жәйттерді оқушыларға ... ... ... ... сабақ беру
шеберлігіне, материалды жан-жақты толық ... ... және ... ... ... ... Міне, сондықтан біз мұғалімнің
педагогикалық процестің негізгі түлғасы деп ... ... ... жағынан оқушылар әрекетімен органикалық байланысқанда ғана тәрбие
тиімді де ... ... Бір ... өзінде мұғалімдердің сабақ беру
тәжірибесіне қарай сабақ үстіндегі шәкірттердің мінез ерекшеліктері кейде
олай, ... ... ... ... ... ... тәжірибеден
белгілі. Сабақ қызықты, шеберлікпен өткен ... ... ... ... аууға мүмкіндік тумайды. Осындай кезеңце шыдамсыз, ұшқылақ
оқушылардың қимыл-әрекетінде де ... ... ... ... болса, оқушылар қанша зейін қоюға әрекеттенгенімен шаршап, жалыға
бастайды. Мұндай жағдайда жеңіл ... ... ... ғана ... ... да ... әсер ... бірге оқушының жас ... сай ... ... мен ... ... де ... жөн. Мұндай айрықша
ескеретін бір жәйт оқушының сабақ үлгеріміндегі түсінігін дұрыс бағалаумен
бірге, оның ... ... ... тәжірибеде кейде оқушылардың кейбір пәндерден
үлгермеуіне қарап, олардың ... ... ... қатынасы туралы қате
қорытынды жасалады. ... ... №47 орта ... б-шы сынып
оқушысы Асқаров Нү.рдәулетті кейбір пән мұғалімдері сабағынан үлгермеуіне
қарап, сол пәндерден келешекте ... ... ... деп ... Бірақ сынып жетекшісі оған көп көңіл аудармайды. Бірақ басқа пән
мұғалімдері оның ... ... ... ... ... білдіру арқылы
Асқаровқа оқуға ынталалығын ... ... бала ... ... ... ... оның толқы үлгерімге жеткендігін ... ... ұлы ... ... балаға талап қоюмен ... ... білу ... ... сөзін дәлелдеп отыр. Олай болса, оқушылардың
мінез-құлқын жете түсініп алмай жатып,асығыс ... ... ... процесінде оқушылардың білімін дұрыс бағалаудың олардың мінез
ерекшеліктерін тәрбиелеуде үлкен маңызы бар. ... ... ... беруде өзінің ой-өрісімен ғана. өлшеп, қойған бағаға ренжитін кездері
де болады. Мұндай жағдайда оқушыға қойылған бағаның ... ... үшін ... дер кезінде ескертіп отыру керек. Сондай-ақ баланың
көңілін аулау үшін өне бойы бағаны ... қою да ... ... ... ... оқушының өзіне қоятын талабы тежеліп, ой процестеріндегі
даму кезевдері ... ... Сол үшін ... ... ... өлшейтін мысқал таразы болу керек. Мү.ғалім бағасы эділ болғанда
ғана оқушылардың оқуға деген ынта-жігері арта түседі, ... ... ... ... оны әр ... ... болады. Оның өзі шәкірттің
мұғалімді ... ... ... ... ... ... ... көзінше жамандаудың қажеті жоқ. ... ... ... айту ... ... ... ... сыйласу қатынасын төмендетіп жіберуіміз де мүмкін.
Оқу-тәрбие процесінде оқушылардың мінез-құлқын тәрбилеудс ең негізгі
түлға мүгалім екендігі белгілі. ... ... ... ... ... ... өз ата- аналарының айтқандарынан да артық көреді. «Ия,
бізге апай былай деген», «Біздің апай ... ... ... ... шын ... ... ... оқушылардың мінез-құлқын тәрбиелеуде
мұғалімнің білімділігі, ... ... ... ең ... ... болып саналады. ... ... ... арманынан шыға бермейді. Ксйбір мұғалімдер ... ... ... ... ұзап кете алмайды. Ондай
мұғалімдер оқушылардың түсінбей қойған сұрақтарына ... ... ... да білмейсің бе», «Басыңмен неге ойламайсың» деп жекіріп тастайды
да, баланың білімге құмарлығын ... ... ... ... ... ... ... бастайды. Өйткені мінез тұйық, жасық оқушы мұғалім
тарапынан ... кір ... ... ... немесе эділетсіз айыптау
әрекетін байқаса, біліп тұрған нәрсесін айтқысы да келмей ... ... ... ... оқитын қайсар, ожар мінезді балаға әсер етсе, ... ... ... тәртіпсіздер қатарына қосылуы мүмкін.
Баланың мінез-құлқын тәрбиелеуде ең негізгі көңіл аударарлық мәселе -
адалдықты, шыншылдықты, сыйластықты қалыптастыру. Әрбір ... ... ... балага болсын, басқаға болсын, ... ... ... ... аса ... қарауы керек. Сонымен бірге олардың
кішіпейілділігі, адамгершілігі баланы адалдық пен шындыққа ... ... адал ... тәрбиелеуде көршілердің, бірге
ойнап, бірге жүретін ... ... ... ... ... ... Ата-ананың балаға берген тәлім-тәрбиесін бірге ойнап. жүрген өзге
балалардағы ... ... ... ... Мысалы, бес жасар Қанат бір
күні бір уыс өрік алып келді. Жүзінде қорқыныш сезімі ... тұр. ... ... ... деп сұрағанымызда: «Самат пе Бағдат екеуіміз Олжастың
қорасындағы өрік ... алып ... деп ... ... ... өте ерке ... ... Бүдан кейін Саматтың ата-анасымен әңгімелесіп, балалардың
жүріс-тұрысын ... ... ... ... ... ... ... жүлуға болмайтындығын түсіндіргеннен кейін олар жарамсыз
әрекеттерін тастады.
Бала мінезіндегі адалдыққа қайшы келетін қылықтарды дер кезінде ... ... ... ... халықының алдында кешірілмейтін кінэға
дүшар ететін дөрекі қимыл ... алып ... ... сөзіндегі өтірікпен шындықты ажырата білу керек. ... ... ... жас ... қолынан келмейтін
жұмысты, «мен мұны істей аламын» деп шын көңілмен айтады. Мысалы, ... ... ... келіп, тоқтаған жеңіл машинаға қызығып, «мен ... ... ... Немесе жазғы каникулда көп жерлерді көріп жақсы демалу
нәтижесінде ... ... ... көрмеген нәрселерін де көрдім деп
артық сөздер айтып қоюуы мүмкін. ... ... ... ... деп айтуға
болмайды.осындай жағдайды кейбір ата-аналар «Біздің осы бала ... ... ... деп айтып та қояды. Осындай орынсыз сөздер көңілінде кіршік жоқ
жас баланың мінез-құлқындағы саналы ... ... ... ... ... ... азаматы, әрбір ата-ана жас буынды
адалдық пен шыншылдыққа, сыйластыққа баулу арқылы жаңа ... ... алға ... ... зор ... ... ... үлес қосатынын естен
шығармау керек.
Балалардың мінез-құлқын қалыптастырудағы халықтық педагогиканың
алатын ... ... ... ... асыл ... ... болмас, Ел басына жаман туса,
масыл болар, асыл бомас» - дейді ұлы ғұлама Ә.Науай. ... ... ... ... мен ... ... жақсы адам болу әрбір адамның мойындағы
асыл парызы, масыл болуға, жаман адам болуға ешкімнің қүқы жоқ. ... адам ... ... ... алыс адам кемкетісін алады. Әрбір
жақсылық адам көңіліне ұят атты құсты ... ... ... не? ... педагогика - көп арнаулы,
қыры - сыры мол күрделі ... Ол ... ... немқұрайды қарайтын жас
ұрпақты қазақтың рухани, материалдық мәдениетін толық меңгерген, ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
Халықтық педагогика - тәрбиенің бастауы және қайнар бұлағы, ол тәрбие
жөніндегі халықтың білімі мен ... ... ... халқының тәлім-тәрбие мұрасына ерекше мән беріп
зерттегенден Қ.Жарықбаев, С.Қалиев, Х.Арғынбаев. С.Сарсенбаев, С.Ұзақбаев.
А.Мұқанбаева т.б.
Зерттеулерде ... ... ... ... мазмұн мағынада
түсіндірген. Оның тәрбиелік ролін анықтау кезек күттірмейтін мәселе. ... ... ... негізінде халық ауыз әдебиетінің шығармалары,
этнографиялық материалдар, халықтық тәрбие дәстүрлері, ойындары, отбасы
тәрбиесінің тәжірибелері жатады.
Халықтық педагогикасының ... бірі - ... бір ... ... ... ... отратын қоғам, өмірінің
дамуына сәйкес өзгеріп, кейбіреулері жаңа мазмұн алып, әрмен қарай дамитын
халықтың ... ... ... қалыптасқан құбылыс. Ол ... ... ... ... тәрбиелік мәні ұланғайыр дүние. Ол тұтастай
алғанда жасұрпақ үшін ғана адам өмірінің ... ... ... Оның ішінде тікелей бала тәрбиесіне бағытталған, ... ... ... ... марқаюына негіз болатын мүмкіндіктер көп-ақ.
Ол халықтың кәсібімен, салт-дәстүрімен, тілімен, тарихымен, адамгешілік
қасиет-сапаларымен сабақтасып біте ... ... ... ерекшелігіне,
қоғам тану сатыларына қарай жетелеп, ... ... ... ... Бала ... елімізде ерекше халық. Ол түсінетін, ... ... ... ... ... ... келген алғашқы күннен
бастап-ақ ата-анасын, жақын-туыс туғанын, әрі бүкіл елді ... ... ... ... ... ... өмірі мен жан-жақты жетілуі
үшін ... ... және дене ... ... және қауіпсіз дамуын,
адамгершілік, имандылық жағынан қалыптасуын қамтамасыз ететін жағдайлар
жасауымыз ... адам ... аса ... ... ... өмірге әзірлік емес,
қайта нағыз жарқын, ерекше қайталанбас ... ... ... балалық
шақта баланы кім жетектегеніне қоршаған дүниеден оның ақыл ойы мен ... ... - ... ... ... дәрежеде ымырасыздық сияқты қасиеттердің
қалыптасуының процесі басталады.
Бұл процесс мұғалімдер, ата-аналар тарапыыан мақсаттылық ... ... ... қажет етеді. Мұнда әлемдік
педагогика - психология ғылымында айқындалған бала тәрбиесінде жинақталған
ғылыми қағида әрбір тәрбиеші, ... ... ... дүниесіне кіре білуді
және баланың рухани дүниесі деңгейіне көтеріле білу қажеттілігін түсінуді,
баламен жұмыс істеуде ... алу ... Бұны ... ... ... жағдайда нағыз тәрбиеші бола алмайтынын өмір көрсетіп келеді.
Баланы рухани дүниесіне ... ... ... ... ... ... оның дүние тануын, ақыл ойымен жүрекпен тануын, ең нәзік,
ең шынайы, ұғыну, қабылдау, сезіну деп түсіну қажет.
Мәселен, ... ... ... ... ... деген шынай
сүйіспеншілік сезімі болатынын ... өз ... ... суреттеп
эерген: «Ананы сүю» сезімі оянады. Анасын сүю, анаға жауыздық тілемей,
ізгілік тілеу деген сөз. ... ес ... соң ... ... ... ... ... адамдарды сүю сезімі оянады. Ол елін сүю сезімі
жер жүзіндегі барлық азаматты сүю сезіміне алып ... Бұл ... ... сөздерден дұрыс һәм толық мағынасы мынау екен: әр ... ... яғни яғни ... ... ... ұмтылуы, туысқандарын
сүю, яғни оларға жауыздық ... ... ... өз елін ... ... зиян келтірмеу, һәм басқаларға да зиян ... ... - ... ... дос һэм ... көру ... кімде-кім өзін сүйсе, өз елін сүйсе, әсіресе біткен адам баласын
бауырым деп білсе, сол адамды ізгі деп ... ... ... ... бағыты бала тәрбиесінің арқауына ұлттық әдет-ғұрып, салт-дәстүрді
халықтың рухани игілігіне пайдалану басты назарда болуы ... ... ... ғасырлар бойы жинақталған дәстүрлерінің ... ... ... ... ... ... озық өнегелері
бар. Қазақ халқының дәстүрлерінің ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқан
оның ... ... ... кең ... Адамның
туған күнінен бастап барлық өмір жолын қамтитын әр тұрлі рәсім, дәстүр бар.
Қазақтың қазіргі замандағы алуан жүйелі өмір тану ... ... ... ... ... ... қол ... сыртқы күш қанша ықпалды
болсада халқымыздың дәстүрлері мүлде жойылып кетпеген. Ендігі мақсат ... ... ... ... ... тәрбиесінде басты рольге айналдыру
қазақтың ата-салтын, қағидасын қазіргі өмір ... сай ... ... ... - ... ... ... бөлінбейтін құбылыс. Дәстүр
қоғамдық сананың ... ... орын ... ... қай халықтың болса
да ұлттық үрдісі, білікті қасиетті, өзіндік эуені, тағылымды дәстүрі
мәртебесін ... ... ... ... керемет дәстурлері арқылы ғана
өзінің ұлттық бояуы мен ... ... ... төл келбетін
қалыптастырады.
¥лттық рухымыздағы дәстүр жасұрпақты ... ... ... ¥лт ... арнайы халық мұрасын зерттеушілерідің жалпы
тәрбие жөніндегі ... ой ... жаңа ... ... жағдайларда
одан әрі дамытылып, әр халықтың ... ... ... рухани,
құдіретті күшке айналып отыр.
Халық дәстүрлері мен оның үлгілерінің жоғалуы қоғамның рухани жағынан
жұтандыққа ұшырауына, уақыт пен ... ... ... ... соғуда.
Көптеген адамдар өз тілін, тарихын, мәдениетін, әдебиетін білмейді, ұлттық
әдет-ғұрып, кәсіп, халықтың өзіне тән тү.рмыстық көрінісі жоғала бастады.
Сондықтан сан ... бойы ... ... ... ... ұрпақтан-
ұрпаққа мұра болып өмір сынынан өкшеленіп өткен бүгінгі өмірге жеткен әдет-
ғұрып, салт ... білу ... ... ... ұстазадардың
абыройлы міндеті. Қай халық болмасын өз ... биік ... ... ... ... жеткіншектердің азамат болып қалыптасуы оның
туған аясында, өскен ортасында, оқыған, көрген тәрбиесіне байланысты ... ... ... ... Шырт етіп дүниеге келген күннен ... ... ... ... халқының өнегелі тәлім-тәрбиесін, үлгілі салт-
дәстүрін бойына сіңіріп өсіру керек. -Салт ... бала ... ... көбіне
отбасына байланысты.
Халық тәрбиесінде әдеп-дәстүрлері үш тоқа бөлінеді.
1. Мінез ... ... ... әдептері.
3. Қатынас әдептері.
І. Мінез-құлық әдептері
Дарқандылық, биязылық, турашылдық, кішіпейілділік, салмақтық, пейілділік,
бауырмалдық, рақымшылдық, шыдамдылық, сыйластық, ұстамдылық, білімпаздылық,
ұқыптылық, ... ... ... ... ... ... ... біледі» - дейді дана халқымыз. Дүниеге
бала «әдеп» деп кірсе, ... ... ... ... жаттықса жақсы
мінез сол баланың бойына үйір келеді.
Халқымыздың ... ... ... ... ... бір
ерекшелігі кең пейіл дархандығы. Ашық қолды, жомарт, ... ... ... ... ... ... өз талшығы өзіне жетпей отырса
да жоқты ... ... ... ... ... ... Қонағы үйінен
ырзалықпен аттанбаса, бойынан ұйқы, өзегінен ас қашады. Келген қонақтың
көңілі үшін астындағы жалғыз атын ... ... ... ... ... ... рақымшылдыққа әкеліп саяды. ... ... ... ... ... ... ... тартып төрінен орын беріп, төбесіне
көтереді. «Өле жегенше — бөле же» - деп тапқанын қызғанышсыз ортаға ... ала ... ... ... ... ... қасыңдағы жарың қарын
бөле шығады» - деп жатты жақындатып, бауыр тұтады. ... ... ... ... бала мінездес, өзгеге де өзіндей сенеді.
Кеңпейілділіктен, ақкөңілділік, ... ... ... ... ... ... ... Соның нәтижесінде бір эулетте
қанша жан болса сенікі-менікі деп бөле ... бір ... дэм ... ... ... төрге отырғызып, оның айтқан сөзін «заң» деп ұғынады.
Ынтымақ, бірлік, ... ... орын ... өмір ағымында біте қайнасып
жатады. «Бақ ... ... ... барамын» - деген деп бірлікке,
татулыққа үндеп отырады. Халқымыз ... ... бір ... ... пен ... «Бас ... болса да, тіл кеспек жоқ» - шындықты
пір тулып, дар астында да туралықты ... ... ... үш ... бар - ... халқымыз. Ар, Намыс,
ұят. Әр адамның бойында ар, ұят, намыс эділдікпен біріксе, бұл одақтан күші
асар ешнәрсе болмайды, егер бұл ... ... ... мейірім, яғни
үжданмен біріксе мұндай адам имандық нүрын ... алып ... ... ... келесі көрінісі бұл кішіпейілділік ... ... ... - ... ... ... ... Адам
бойындағы қүдай берген дарынға немесе байлығына, не ... ... ... ... тәкаппар болса, бұл ақылсыздықтың ең төмені.
«Адам баласы адам баласынан ақыл, ғылым, ар мінез ... ... - ... ... Әр адамның серігі ақыл, жетелеушісі ғылым, көңіліне
сәуле шашар жарыгы ар, мінез болса, одан өткен жақын адам болмайды. Әр ... ... адам ... жақсы төреші бола алады, өзгегеде қазылыққа
жарайды. Олай болса баланы кішіпейілділікке үйрету, қарапайымдылыққа үндеу
халық ... ... ... «¥л өссе ... қыз өссе ... - деп ... болашағына
жауапкершілікпен қарап, әрбір ата-ана олар алдында жауапты ... ... ... ... ... ... бойынша отау тігудің бірден-бір жолы құда
түсіп, қалың малын төлеп үйлену арықылы жүргізіледі. Қалың малға ... ... ... деп ... ... ... малдың үстіне ата-ана
өз жанынан тағы ... ... отау ... жасап, не керектің бәрін
әзірлеп жастардың қиналмай өмір сүріп кетуіне толық жағдай туғызып ... ... ... ... оларға қажетті заттардың екі ата-ананың
әзірлеуі, қамтамасыз етуі ... ... және ... ... ... дүниеге келуіне негіз болды. Құда болуда екі жақты қатынасты жастар
қосылғанға дейін ата-ана сыр ... ... ... ... екі жақ ... ... жастардың болашақ өміріне негіз қаланады. Олардың қүйрық-
бауыр жесуі, қүда тарту, қүдаларға үн жағу, ақ бата ... ілу ... ... ... ... шатыр —байғазысы, балдыз көрімдігі, т.б. кәделері
жастар көңілін бір-біріне жақындатып ... ... ... ... ... ... дене бітімі дұрыс жетіліп, оыың күшті ақылды,
парасатты бодужггхгшқымыз баланың ананың күрсағындағы дәуірден ойластырды.
Мұндай аналар ... ... ... олардың ауыр жүк көтеруіне, түнде
далада жалғыз жүрмеуіне, бөлмеде жалығыз жатуына тыйым ... ... ... ... тыныш үйықтауына, жақсы демалуына жағдай
туғйзып, әсіресе ананы шошытпау жағынан қарастырып, бүкіл ел ... ... ... соң ... күн ... ... қырқына:;
шығарады. Қырық қасық жылы суды қасықпен өлшеп құйып баланы шомылдырып,
тырнағы, шашы ... ... ... мен ша лын ... дуалы ауызды
адамдарға немесе шещен, ақын, әнші, сері адамдарға алдырады. Өйткені жасын
берсін, енерін, ақылын берсін деп ырым ... Ал шын ... ... ... ... ... жүре бастағанда бала өмірінде сүріншек болмасын ... ... ... той ... ... баланың тұсауын кеседі.
Халықымыздың салтында көктей қаулап көгерсін деп көк ... ... ... аттамайтын әділ бол деп ... яғни осы үш ... ... ... ... ... бойы ... емеуірінен өткен ырымдардың
қатесі жоқ, киелі. Мұны баларға үйрете отырып, өзімізде жауаптылықпен
қарауға тиіспіз.
Атамыз ... ... ... келу ... осылайша көңіл
бөліп, қасиетті дәстүрлерді сақтауды ... бала ... ... деіі
біледі. Осындай игі дәстүрлерді, ізгі қасиеттерді кішкентайынан бала бойына
сіңіріп, ата-ананың ұлағатты ісін жалғастырушы етіп қалыптастырып отырды.
Балалардың мінез-құлқын қалыптастыруда ата-аналармен ... ... ... мен ... ... негізгі тәрбиешілері болып
табылады. Сондықтан да педагог жүргізетін тәрбие жұмысының нәтижелелрі оның
ата-анларымен ... ... ... ... ... тіл ... ... көмегі
мен қолдауына суйене білуіне байланысты. Мұғалім мен ... ... ... рольді педагог атқарады. Өйткені тәрбие жұмысы ... ... Оның ... ... бар, әр тұрлі педагогикалық
ситуацияларды іскерлікпен қолданатын тәрбие құралдарының бай арсеналына ие.
Педагогтың ... ... ... дегеніміз - балаға
тәрбиелік ... ... ... бір ... ... ... ... тұрақты жүйесі. Педагог та, ата-ана да ... оның ... одан әрі ... болатын жақсы жақтарына ... ... ... тиіс. Баланың өз күшіне сенуіне ... ... мен ... ... Өзіне өзінің сенуі оқушыны тәрбие
субъектісіне айналдырады, ол біртіндеп ... ... әр ... ... оны ... ... ... табатын болады. Мұғалім ата-аналармен
жұмыс істей жүріп, балаға оның қылықтарына, ... ... ... өз міндеттеріне, кезқарасына, тағы басқаларға баға ... ... ... ... ... жайы оның дұрыс және бұрыс
бағаларды беру дәрежесіне ... Бұл ... ... ... мына ... ... ... әр жолы баланың жеке басына емес, оның нақты қылығына
баға беру керек, міндетті ... ... ... отырып, әрбір
жағдайдан шығудың, оны түзетудің жолдарын ... ... ... ... ... баға беру ... ... ата-анаға да баға береді. Оның үстіне ата-анаға әрі әке-шеше, әрі
тәрбиеші ретінде баға беріледі. ... ... және ... ... ... талап қойып, дұрыс баға беру педагогикалық
тұрғыдан мақсатты, әділетті формада болуға тиіс. ... ғана ... пен ... ... ... ... ... қол жететін болады.
Педагогикалық тұрғыдан дұрыс қарым-қатынас орнату үшін мұғалім мен ата-
ана тәрбиенің мақсаттары мен ... ... ... ... ... бірдей көзқараста болуы, әр ... ... мен ... коре білуі қажет. Өкінішке орай, ата-аналар
жиналысында немесе оқушының ... не ... ... ... ... балаға наразылығын, оның теріс қылықтарын асығып-аптығып айтып
салып жатқанын байқауға болады. Мұғалімнің бұл ойы ... де: ол ... ... ата-ана назарын бірден тәрбие ісіндегі ең басты, ең ... ... ... Ал, ата-ана болса, мұндай кездесуден ләззат ... ... ... ... ... ... ... бойындағы жақсы
жақтарын, ширақтығын, жаңалыққа құштарлығын, жолдастарына жақын тұратынын
қалайша ... ... - деп ... ... ... дұрыс қарым-қатынас
орнамайды, ата-ана мұғалімге сенімсіздікпен қарайды. Әсіресе үлгермейтін
және ... ... ... ... ... ... орнына мұғалім барлық ата-аналардың көзінше әлгіндей оқушы
туралы ашуланып айтып ... оны ... ... Ал ол ... ата-
анасы болса ұялып, өкініп, реніш үстінде екіншілей ... ... ... ... да ... тәртібі мен үлгерімі жақсы оқушылардың ата-
аналарының үй ішін әлекке салатын баллардың ата-аналарынан гөрі жиірек және
ықыластана келетініне тандануға ... пен ... ... адамгершілік стилінің негізгі
белгісі бір-біріне деген терең сенім және шыншылдық болса ... ... ... ... ... ... ... баланың мінез-құлқы мен
бейімділігіне берген бағасы өзінің ұлы мен қызына зияндық жасамайтындығына
сенімді болуға тиіс. Мұғалім де, ... да ... ... ... ... етпеуге міндетті. Үлкендер баланың мүддесі үшін бұл ... ... ... мүмкін. Алайда, мұны баланың білмеуі шарт. Көп ретте баланың
өзі айтқан ... ... ... ... қоюы ... пен ата-ананың,
мұғалім мен оқушылардың қарым-қатынасының бүзылуына әкеп соғады.
Мұғалім мен ... ... ... ... да ... ... ... мен ата-ананың қарым-қатынасы сәтті болмаса, өкінішке
орай, мұғалім кейде баланы жек ... Бұл – ... ... ... кемшілік және мұндай жағдайда балаларды тәрбиелеуде жақсы нәтижеге
қол жететініне сенуге болмайды. Немесе ... мен ... ... бір ... ... тіл ... алмады дейік. Ата-ана кейде өзара түсінбеушіліктің
айыбына барып жатпастан, баласының жағына шығады да, ... ... ... ... ... бұзып алады. Педагогтың ата-
аналармен жұмыста әрқашан және ... істе ... ... ... ... ... ... өзі қалыптастыруға тиісті адамгершілік
қарым-қатынаста мұратын берік ұстауға міндетті екенін және бір ескерткен
жөн.
Оку жылы ... ... өз ... ... ... ... Оқушы үйлеріне баруға мұқият әзірленуі, онда нелерге назар аудару
керектігін, ата—анадан не ... ... ... беру ... ... ойласытып
аплуы шарт. Әрбір үйдің өзіндік ерекшеліктері бар екенін ... ... ... назар аударуға тиіс:
1. Жалпы үйдің атмосферасы. Микроклиматы, ата-ана
арасындағы олардың үйдегі ... ... ... ... ... ... да ... ересек адамдар түгел болған кезде келгені дұрыс.
Әңгіме басталған бетте-ақ үйде ... ... ... ... ... деген ортақ көзқарастарын,
үлкендердің кішілерге қарым-қатынасын, ... ... ... ... ... ... жалпы тәртіп: оқушының сабаққа әзәрленетін
арнаулы бұрышы бар ма, ... ... оқу ... ойыншықтары қандай жағдайда. Оқушы
бұрышының ... ... ... ... қолайлылығына, стол мен ... ... ... түсуіне, үйде радио мен
теледидар, компьютер мен бейнетаспалардың бар жоғыны
назар аудару керек.
3. Әңгіме үйдегі ересек адамдардың бәрінің де болғаны жөн;
олардың бала ... ... ... ... ... ... келетінін, ықпал етудің қандай әдістерінің ... және ең ... деп ... ... ... үлкендердің бала ерекшеліктері туралы, оның мүдделері
мен бейімділіктері туралы, күшті және әлсіз жақтары туралы
тәрбиелеу үстінде ... ... ... ... жайлы айтқаны пайдалы.
С.Көбеев «әр баланың мінезінің бір-біріне ... ... ... ... де ... Үйде ... ... бала ілуде бір ғана жаңа
ортаға әрең үйреніп, зорға ... ... бала ... тәлім-тәрбиесіне
көндігіп кеткенімен де «жүйріктің ұрыншақтағы қалса да, ... ... ... бір ... ... шығармай қоймайды.
Баланың жас көзінен ер жеткенше ... ... ... ... ... ... оның ... және мектеп бақылап жүруі керек. Ақырып
зекіріп баланы қорқыту өте ... ... ... ... - ... үйрету. Үй ішіндегі ересек адамдардың ... сөз ... ... ... де үлгі-өнеге көрсетуі керек» - дейді.
Мұғалім бұл үй жөнінде өзінің алдын-ала байқағандарына сүйене ... ... ... ... ... ... баса ... аударуы
керек екендігі жөнінде байыпты тұрде ақыл кеңестерін айтады.
Мұғалім ата-ана баланы мектеппен ... ... ... Мәселен, оған былай деседі: «Немене тыныш тұрмайсың? ... ... ... тұрмасаң, сені сыныптан қуып шығады». Тіпті кейбір ата-
аналар мұнан да асып түсіп жатады, сөйтіп баланың ... ... ... ... Соның салдарынан келіп бала сыныпта тектен-текке
жылап, үйге қайтқысы келеді. Іс жүзінде ол ... ... ... ... Ата-ана баланың бойында мұғалімге деген сыйласымдылық
сезімін егуге тиіс. Сабақ үстінде өзін ... ... ... ... ... ынта ... ... алу, мұғалімнің талап еткендерінің бәрін
де орындау туралы айтуы керек.
Бірінші сынып оқушыларының жанұяларында баланың мектеп ... ... ... ... ... ... жайлы егжей-тегжейлі айтып
беру қажет. Оқуды жақсы оқуы үшін баланы шыдамдылыққа және ілтипатты болуға
тәрбиелеу ... ... ... ... ... сыныпта жұмыс істеуі,
сабақ үстінде 30-40 минут бойына ... ... ... ... ... ... емес.
Мұғалім ата-ананың балаға бақылау жапсауына кеңес ... ... ... ... ағаш ... балшықтан бейнелер жасағанда стол жанында
тыныш отыра ала ма, ... ... ісін ... ... ... ала ма, ... ... екен, оны түгел аяқтай ма жоқ әлде кубиктерді тастай беріп,
машинаға бас салып, одан ... ... түсе ... соны ақтара бастай ма
т.с.с. Егер бала орнықты болмаса мұғалім оның ... ... ... Ол балаларға шағын тапсырмала беруге, оларды орындалуын тұрақты
тұрде бақылап отыруға ақыл береді. Басында балаға қиын ... оның ... ... ... істі ... ... жеткізуіне көмектесу керек.
"Қоғамдық орындардағы тәртіпті ережелері" тақырыбы
Сабақ еткізуге керекті әдістемелік кеңестер
Бұл тақырыпта өткізілетін сабақты ... ... ... ... ... ... үлкендер мен құрбыластарға деген
сыпайылық; жалпыга бірдей ... ... ... өз ауласындағы,
көшесіндегі, тағы басқа да тәртіпке, тазалық пен әдемілікке ... екі ... ... ... ... әр тұрлі оқиғаларды
инсценировкалау арқылы қайталау қызықты. Осы мақсатта қуыршақтарды (қуыршақ
театрын) пайдалануға болады. Бұлай жасау аса ... ... ... ... қоя ... ... ... төмендегідей
инсценировкалар ойлап табуды тапсыруға да ... ... ... ... ... Олар ... ... жатқан адамдарды
бейнелеп, сынып ішінде қыдырып жүреді. Есіктен Арман кіреді. Ол жолдасымен
қуана кездеседі.
Арман: ... ... ... ... ... ... үйірмеде сабақ бола ма екен, білмейсің бе? Маған Нұрлан
болады деп еді, Талғат болмайды дейді.
"Ары-бері жүріп жатқан ... ... ... балалардың жанынан
айналып, «тротуардан» ... ... ... ... ... ... өтуге мәжбүр болады. Екі дос оларға бөгет жасап тұр.
Қанат: Қане, Арман, жолдан былай тұрайық. Біз жолды ... ... ... ... ... ... «Ары-бері жүріп жатқан
адамдар» енді «тротуармен» ... ... ... ... дос, төрт қыз ... ... түзеп, көңілді әңгімелесіп, қатты күліп келеді. «Тротуар» тағы
да бос емес, ... ... ... ... ... ... ... тура келеді. Оқушылар мұғалімнің басшылығымен әлгі ... ... ... деп қорытынды жасайды:
Мына ереже естеріңде болсын: «жолдастарыңмен бірге келе жатыр
екенсің, тротуарды түгел ... ... ... үшін ... ... жолдан шығып тұр. Бір-
біріңмен ... ... бол, ... ... ... деп ... ... тәртіптің басқа да ережелерін нақты көрсету ... бір ... ... болады.
«Айтыңызшы, қалай жүру керек», инсценировка
Класқа бір топ бала келіп енеді. Олар ... доп ... ... ... ... ... ұ ғ а л і м: ... өзіне керекті адресті табу үшін қалай қарай
жүру керек екенін білмейді. Ол бір оқушыдан, онан соң ... ... (доп ... жсүрген балага қарап). «Рақым етіңіз, Бостандық
көшесіне қалай ... ... ... (бұрылып қарамастан). «Білмеймін», Уалихан қолын белгісіз бір
жаққа қарай сілтей салды. Зульфия аз-кем ... соң ... ... ... келеді.
- Рақым етіңіздер, Бостандық ... ... ... болатынын
айтыңыздаршы?
Балалар бірлесіп: Солға! Көпірден өткен соң оңға ... Жоқ, ... ... ... керегі жоқ! Трамвай аялдамасының
жанында! Зульфия ... ... ... кете ... ... де өз ... ... біраздан соң кластан шығып кетеді.
Осыдан кейін инценировканы талдау басталады.
Мұғалім былай дейді:
Біздің әрқайсымыз сыпайы қойылған сұрағымызға басқалардың ... ... ... ... ... ... өз ... білеміз.
Телефон
Қыз бала «телефон-автоматпен» сөйлесіп тұр. Жақын жерде үлкен сағат
ілулі тұр. Оның тілдері қанша уақыт өткенін ... тұр. ... ... ... ... тұра ... Ал қыз бала ... сөйлесе
береді, сөйлесе береді. Кезектегі адамдар ренішпенен тарай бастайды.
М ұ ғ а л і м. Балалар ... ... ... ... көшеде
өзін-өзі қалай ұстау керек екенін қайсыларыңның жақсы білетініңді қазір
байқап ... Бұл үшін ... ойын ... ... ... бір ережесін айтқан балаға қызыл дөңгелекше
береміз. Осындай ... көп ... бала ... ... ... ... ол көше тәртібін басқалардан гөрі жақсы біледі. Бір
ережені қайталап айта ... ... ... кезекпе-кезек қолдарын көтеріп, өздеріне таныс ережелерді
айта бастайды. Мұғалімге көмекші балалар оқушы ... ... ... іліп ... (ол ... ... көмегімен оқушылардың
өздері алдынала жасайды).
Сабақтың соңында ... ... ... ... ... ... ... береді. Бұл ойындарды балалардың шағын топтары көрсетеді.
Қорытынды
Балаларды тәрбиелеу - өте ... ... те ... іс. Баланың қалай
болып өсетіні: ары бар және адал қызметкер, жақсы адам ... ... ... ... балалармен жүргізетін тәрбие жұмысының мазмұны мен
әдістемесіне байланысты.
Мінез-құлық ... ... ... ... ... мұғалімдері
түгел қатысса, жұмыс жемісті болады. Сыныптағы бұл жұмысты бір ғана мұғалім
жүргізсе, тұрақты да ... ... қол ... ... ... ... қою мінез-құлық мәдениетін
тәрбиелеу жұійысының басты шарты болып табылады. «Тәрбиешілері бір үжымға
бірікпеген жерде, бұл үжым ... ... ... ... ... ... ... дәл талапқа ие болмаған жерде ешқандай да иәрбие
процесі болмақ емес» - деп жазған ... ... ... белгілі бір жүйе бойынша жүргізілсе ғана ... Бұл ... ... бойында мінез-құлық, пайдалы әдет-дағды
тәжірибесін жинақтауда, адамгершілік ... ... ... ... оның сырт ... ... ... ата-
аналармен, оқушылармен қарым-қатынас стилі оқушы ... ... ... ие. Мұғалімнің мінез-құлық оқушы ... үлгі ... ... ... ... ... ... мектепте ата-аналар әлі де естіп қалатын орынсыз ескертпелер,
сөз жоқ, мінез-құлық ... ... ... Егер ... ... достық қарым-қатынас, өзара ілтипат, жолдастық ... ... ... ... ... жолдастық ынтымақ пен
қамқорлық қалыптасқан ... ... ... ... дәлдік,
міндеттілік ережелері әлдеқайда тез жүзеге асады.
Балалардың мінез-құлқы көп жағдайда ұжым мен жанұяның ... ... ... ... ... тәртібіне қандай талаптар
қойылып ... ... ... ... ... ... ... ең
маңыздысы нелер екенін білуге және үйде, жанұяда сол бағытта жұмыс ... ... ... ... тұрде тексеріп отыру аса
маңызды. Бұл дипломдық жұмыстың негізгі көрсеткіші балалардың ... ... ... ... болып табылады. Мұғалім балардың мінез-құлқы
қалай ... келе ... ... мұғалімнің тұрақты бақылауынсыз қалай
әрекет ететінін, дұрыс әдет-дағдыларының тұрақтылық дәрежесін, баланың сана-
сезімі қай бағытта дамып жүргенін ... ... ... ... ... ... ... жүйесіне қажетті өзгертулер енгізуге, оны жетілдіре
беруге мүмкіндік береді.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Ақпанбек Г. ... ... - ... ... ... Айтмамбетова Б. Жаңашыл педагогтар идеялары мен тәжірибелері. -
А., 1991.
3. Айтмамбетова Б., Бозжанова К., т.б. Балаларды семьяда адамгершілікке
тәрбиелеудің ... ... - ... ... ... Б., Бейсенбаева. Тәрбиенің жалпы әдістері. — А., 1991.
5. ... Н. Бала ... ... және оны ... - А., ... ... Ахметов Ж. Балаларды мәдениеттілікке тәрбиелеу ... ... А., ... ... X. Жас өспірімдерге эстетикалық ... ... ... А., ... ... Б. ... жетекшісі. - А., Мектеп, 1973.
9. Әбенбаев С. Оқушы жастарға эстетикалық тәрбие беруді жетілдіру. —
А.,1992.
10. Әбенбаев С. ... ... ... ... - А., ... Әбдіразақов Е. Адамгершілік, имандылықтәрбиесі. -Шымкент 1994.
12. Әбиев Ж. Жаңа ... ... - ... ... Әбиев Ж. Еңбек тәрбиесінің педагогикалық негіздері. - Алматы, 1997.
14. Әбиев Ж. Оқушыларға атеистік тәрбие ... ... ... ... ... ... Зоқушыларға эстетикалық тәрбие беру. - А., 1972.
16. ӘбіловаЗ. Этнопедагогика- А., ... ... Қ. ... ... ... ... ... Болдырев Н. Мектептегі тәрбие жұмысының методикасы. — ... ... ... ... Н. ... ... - А., ... 1980.
20. Богословский В. т.б. Жалпы психология - А., Мектеп, 1980, 13 тарау.
21. Безкаравайный С, Жұмабаев А. ... ... ... -әдеби
кештер. - А., Мектеп, 1968.
22. Бержанов Қ, Тәрбие мен оқытудың бірлігі. - Алматы, ... ... Қ., ... ... ... - А., ... 1984.
24. Бержанов Қ. Оқу-ағартудағы халықтар достығы. Алматы, 1976.
25. БарановС. ... ... ... ... ... Ю. Педагогика. - Москва 1988.
27. Батышев С. Научная организация учебно-воспитательного процеса. —Москва,
1975.
28. Внутришкольное управление: ... ... и ... Под ред.
Т.И.Шамовой.
29. Дорженов С. Бүгінгі ислам. - Алматы, Білім қоғамы, ... ... ... ... ... ... ... 7-1991ж/
31. Елеманов С, Күктілеуов А. ... ... ... білім беру
негіздері. - А., 1985.
32. Егембердиев Ж. ... ... ... ... А., Мектеп, 1975.
33. Жұмаханов Ә. Семьяда балаларды адамгершілікке тәрбиелеудің кейбір
мәселелері. А., 1985.
34. Жас ... ... ... ... беру ... ... ... 1989.
35. Жақыпов А. Өнеге өрісі- А., Мектеп, 1975.
36. Жұмабаев Ә. Ата-аналар жауапкершілігі. А.,1977.
37. Ильина Т. ... ... ... ... Н., ... М. ... процесінің мәні. — Алматы, 1991.
39.Керімов Л. Праволық тәрбие жүйесі. Алматы, 1991.
40. Капралов Р. ... ... ... Алматы, 1983.
41. Класный час и его организация. Алматы, 1989.
42. Капралова Р. Сынып жетекшісінің ата-аналармен ... ... ... ... Л. Қиын бала және оны ... ... - Алматы, 1990.
44. Көпжасарова М. Оқушыларды кластан тыс ... ... ... ... ... Көшекпаев Н. Оқыту теориясы. - Алматы, Мектеп, 1976.
46. Кочетов А. Оқушылардың өзін-өзі тәрбиелеуі. Москва, ... ... ... Н. ... ... ... ... Тандамалы
педагогикалық шыгармалары.- Алматы, 1973.
48. Қоянбаев Ж., Қоянбаев Р. Педагогика. Астана,1998.
49. Лемберг Р. Оқыту әдістері. Алматы, 1958.
5О. Лернер И. ... ... ... ... ... ... ... воспитания. - Москва, 1984.
52. Макаренко А. Ұстаздық дастан. Алматы, 1985.
53. Макаренко А. Ата-аналар кітабы.Алматы, 1985.
54. Маслов., Карагоз Ю. ... ... ... в ... Москва, 1985.
55. Мурзалин С. Рухани байлық. Алматы, Казақстан, 1988.
56. Махмудов М. Мектепте ... ... ... ... В. В ... и" после школы вместе: Книга для учителя. Москва,
Проссвещения, 1988.
58. Нысанбаев Ә., Әбжанов Т. Ой. ... ... ... ... ... ... Г. ... әдістері. Алматы, 1991.
60. Нұ.рмағанбетов С, Овчиникова Р. Метептегі кластан тыс жұмыстар. Алматы,
Мектеп, 1969.
61. ... Г.К. Орта ... ... ... тагылымдары.
Алматы, 2003.
62. 0қушыларды сабақтан тыс уақытта тәрбиелеу. Алматы, Мектеп, 1975.
63. Основы внутришкольного управления.(Под ред.П.В. ... ... ... ... ... үлгі мазмұны. (ред. басқарған Макаренко А.С.)
Алматы, Мектеп, ... ... о ... ... ... ... навыков и умений
студентов. Алматы, Казгумя, 1996.
66. Педагогика школы./под ред. Г.И.Шукиной. ... ... ... ... И. ... ... 2000.
68. Сабыров Т. ... ... ... ... ... ... ... қазақтың білім
академиясының баспа кабинеті, 1999.
69. Сухомлинский В. Балаларға жүрек ... ... ... ... К. Тәрбие теориясы. Алматы, 1986.
71. Сухомлинский В. Мектептің жас директорларымен ... ... ... Төлеубеков А.Р. Адамгершілік тәрбиесінің негіздері. Алматы, 1991.
73. ¥зақбаева С. ... және ... ... ... ... ... С. ... эстетикалық тәрбие берудегі халық дәстүрі.
Алматы, 1990.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 44 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жанұя жайындағы бала дамуының теориялық негіздері49 бет
Оқу – тәрбие үрдісінде бала мінезін тәрбиелеу38 бет
Теледидардағы журналист этикасы20 бет
Қиын оқушыға психологиялық мінездеме6 бет
"Тіл және ұлттық мінез."16 бет
«Девиантты мінез – құлқы бар балаларды анықтау және оқыту проблемаларын шешудің болашақ даму жолдары»9 бет
Іс-әрекет және мінез-құлық мотивациясы. сана мен зейін бірлестігі7 бет
Агресиялық мінез-құлық табиғатына психологиялық талдау78 бет
Агрессивтік мінез-құлықтың теориялық мәселелері12 бет
Агрессия мәселесіндегі жеткіншектің мінез-құлық ауытқушылығы, яғни девианттық мінез-құлықтың пайда болуы.7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь