Ақшалардың қызметтері және олардың қазіргі жағдайдағы дамуы

Мазмұны.

1 Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І Ақшаның мәні және пайда болуы
1.1 Ақшаның даму тарихы мен эволюциясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1.2 Ақшаның мәні мен қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8

ІІ Ақшалардың қызметтері және олардың қазіргі жағдайдағы дамуы
2.1 Ақшаның қызметтері және олардың дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13
2.2 Ақша айналымы және ақша айналысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20

ІІІ Қазақстан Республикасындағы бартердің дамуы ... ... ... ... ... ... ..33

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..35

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..36
1 Кіріспе.
Ақшаның өмір сүруіндегі объективті қажеттілік ол тауар өндірісі және тауар айналысының болуына негізделеді. Кез келген тауар айналысында ақша айырбас құралы болып табылады. Тауар және ақша бір-бірінен бөлінбейді. Ақша айналысы болмаса, онда тауар айналысы да болмайды.
Бірақ XVI ғасырдың басында (1516 ж.) утопиялық социализмнің негізін қалаушы Томас Моор өзінің "Жаңа Утопия аралы және мемлекеттің үздік құрылымы туралы алтын кітап" деген еңбегінде: "Алдау, ұрлау, тонау, өлтіру заң тәртібімен қатаң жазаланатынын кім білмейді әйтсе де бұл жөнінде алдын ала ескертілмеу мүмкіндігі бар жерде алдымен ақша құрымай, олар да жоғалмайды, сонымен бірге, ақшаның жоғалуына байланысты адамдардың алаңдаушылығы, қайғысы, қиыншылықтары және ұйқысыз түндері де ұмытылар еді. Егер ақша адам өмірінен алысталынатын болса, онда тіпті ақша қажеттілігінен туған кедейліктің өзі де жойылар еді".
Ол аздай Т. Моор тағы былай деді: "Қай жерде болсын барлық нәрсені ақша өлшемімен өлшейтін болса, онда ол жерде мемлекеттік істердің табысты және дұрыс ағысынын болуы мүмкін емес".
Осыған байланысты К. Маркс былай дейді: ақшаларды жоя отырып, біз қоғамдық дамудың ең жоғары сатысында (коммунизмде) болуымыз мүмкін немесе ең төменгі сатыға (алғашқы қауымдық құрылысқа) қайта оралар едік. Қанша дегенмен де коммунизм - ол қиял, сондықтан да ақша болған, олар бар және бола береді.
Ақша тауардан дами отырып, тауар болып қала береді, бірақ тауар ерекше жалпылама эквивалент.
Ақша - жалпы бірдей эквивалент, ерекше тауар, онда барлық басқа тауардың құны бейнеленеді және оның делдал ретінде қатысуыменен тауар өндірушілер арасында еңбек өнімдерінін айырбасы үздіксіз жасала береді.
Жалпыға бірдей эквивалент ролі тарихи түрде алтынға бекітілген. Алтынның басқа барлық тауарлардың құнын бейнелеу қасиеті, оның табиғи қасиеті емес. К. Маркс айтқандай: "Табиғат ақшаны жаратпайды. Алтынға бұл қасиет қоғаммен берілген".
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Ақша,несие, банктер. Ғ.С.Сейітқасымовтың жалпы ред. —Алматы: Экономика, 2001.
2. Көшенова Б.А. Ақша. Несие. Банктер. Валюта қатынастары. Оқу қуралы. -Алматы: Экономика, 2000 -328 бет.
3. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие. Оқу құралы. Жалпы ред. басқарған ҚР ҮҒА-ның академигі Сейіткасымов Ғ.С., 2-басылым. -Алматы: ИздатМаркет, 2004. -248 бет.
4. Деньги, кредит, банки. Под ред. Лаврушина О.И. —М.: Финансы и статистика, 1999.
5. Международные валютно-кредитные и финансовые отношения. Под ред. Красавиной Л.Н. —М.: Финансы и статистика, 1994.
6. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктердің операциялары.- Алматы: Қазақ университеті, 2002.
7. Банковское дело. Под ред. Лаврушина О.И. —М.; Финансы и статистика, -1998.
8. Белов В. Когда законы толкуют произвольно. Бизнес и банки. Москва ] 992 ж.
9. Белов В. Коммерческие банки н налоговая служба, Москва 1993ж.
10. Васильева М Чек как средство платежа Закон 1992г.
11. Ефимова Л.Г Банковское право, Москва БЕК 1994г.
12. Гвирцман М.В Правовое регулирование банковской тайны, Деньги и кредит. 1992г.
13. Гуревич И,С Очерки банковского права. Изд-во ЛГУ, 1979г.
14. Гросиан Р.К Как вести дела с банками. Москва, международные отношения, 1969г.
15. Вильнянский С.И Кредитно-расчетные правоотношения: Учебное пособие, Харьков, 1985г.
        
        Мазмұны.
1
Кіріспе.....................................................................
.........................................3
І Ақшаның мәні және пайда болуы
1.1 ... даму ... ... Ақшаның мәні мен
қажеттілігі.................................................................
.8
ІІ Ақшалардың қызметтері және олардың ... ... ... ... ... және ... Ақша ... және ақша
айналысы......................................................20
ІІІ Қазақстан Республикасындағы бартердің
дамуы..........................33
Қорытынды...................................................................
...................................35
Пайдаланылған
әдебиеттер..................................................................
........36
1 Кіріспе.
Ақшаның өмір сүруіндегі объективті қажеттілік ол ... ... ... ... ... ... Кез келген тауар айналысында ақша
айырбас құралы болып табылады. Тауар және ақша бір-бірінен бөлінбейді. ... ... онда ... ... да ... XVI ... басында (1516 ж.) утопиялық ... ... ... Моор ... "Жаңа Утопия аралы және мемлекеттің үздік
құрылымы туралы алтын кітап" деген еңбегінде: ... ... ... өлтіру
заң тәртібімен қатаң жазаланатынын кім білмейді әйтсе де бұл жөнінде алдын
ала ескертілмеу ... бар ... ... ақша құрымай, олар да
жоғалмайды, сонымен бірге, ... ... ... ... ... ... және ... түндері де ұмытылар еді.
Егер ақша адам өмірінен алысталынатын болса, онда тіпті ақша ... ... өзі де ... ... ... Т. Моор тағы ... ... "Қай жерде болсын барлық нәрсені ақша
өлшемімен өлшейтін болса, онда ол жерде мемлекеттік ... ... ... ағысынын болуы мүмкін емес".
Осыған байланысты К. Маркс былай дейді: ақшаларды жоя отырып, біз
қоғамдық дамудың ең ... ... ... ... ... ... ... сатыға (алғашқы қауымдық құрылысқа) қайта ... ... ... де ... - ол ... ... да ақша ... олар бар және
бола береді.
Ақша тауардан дами отырып, тауар болып қала береді, бірақ тауар ерекше
жалпылама ... - ... ... эквивалент, ерекше тауар, онда ... ... құны ... және оның ... ретінде қатысуыменен тауар
өндірушілер арасында еңбек өнімдерінін айырбасы үздіксіз ... ... ... ... ролі ... ... алтынға бекітілген.
Алтынның басқа барлық тауарлардың құнын бейнелеу қасиеті, оның ... ... К. ... ... ... ... ... Алтынға бұл
қасиет қоғаммен берілген".
І Ақшаның мәні және пайда ... ... даму ... мен эволюциясы
Ақша ежелгі заманда пайда болды. Олар тауар ... ... және өнім ... ... ... ... сату немесе айырбастау үшін
жасалған еңбек қнімі. Адам еңбегінің өнімі зат, оны ... ... ... ... отырып , тауар формасынқабылдайды. Заттардың
тауарға айналуы ақшаның пайда болудағы обьективті алғы шарттарды ... кез ... зат ... бола ... Егер ... өз ... алушысын
таппаса немесе қоғам тарапынан мойындалмаса,онда оны ... ... ... ... ... ... ... ие емес қоғамға қажеті
шамалы. Сондықтанда әр бір тауар қажетті тұтыну құныналу құраоы бола ... ... ... ... айырбас құны ретінде көрінеді.
Ақша қауымдық құрылыс кезінде бір тауардың басқа бір тауарға кездейсоқ
айырбасталуы барысында , ... ... жай ... ... ... 5құмыра,1қой 1-қап бидай және т.б. ).
Ақшаның өмір сүрудегі обьективті қажеттілік ол тауар өндірісі және
тауар айналысының ... ... Кез ... тауар айналысында ақша
айырбас құралы болып табылды. Тауар және ақша бір –бірінен бөлінбеді. Ақша
айналысы болмаса ... ... ... ... ... дами отырып, тауар болып қала береді бірақ тауар ерекше
жалпылама эквивалент
Ақша ... ... ... , ... ... онда ... басқа
тауардың құны белгіленеді және оның делдал ретінде қатысуыменен ... ... ... ... ... ... жасала береді.
Жалпыға бірдей эквивалент ролі тарихи түрде алтынға ... ... ... ... ... ... қасиеті, оның табиғи
қасиеті емес. К.Маркс айтқандай: (Табиғат ақшаны ... ... ... ... ... ... мен бөлу процнстерінде адамдар арасындағы белгілі бір
экономикалық қарым-қатынастарды көрсететін ... даму ... ... ... табылады. Экономикалық категория ретінде
ақшаның мәні оның үш қасиетінің бірігуімен көрініс табады.
- Жалпыға ... ... ... ... дербес формасы,
- Еңбектің сыртқы заттық өлшемі.
Жалпыға тікелей айырбасталу формасында ақшаның пайдалану кез келген
материалдық құндылықтарға ақшаны айырбастау ... бар ... ... ... бұл мүмкіндік елеулі қысқарды және тік
қоғамдық жиынтық өнімді пайдалану және бөлу мен ғана ... ... ... ... ... ... ... процестерінің жүрумен байланысты , жалпыға тікелей
айырбастау формасында ақшаны пайдаланудың ... ... ... ... ... ... формасы ретінде пайдалану тауарларды
тікелей қткізумен байланысты емес. Ақшанің бұл формада қолдану жағдайлары
олар несие беру, бюджеттің ... ... ... ... ... ... қалыптастыру , Ұлттық банктің несиелік
ресурстарды басқа банктерге ... және ... ... ... ... ... ... жұмсалған еңбектің ,
олардың ақша көмегімен өлшенуі мүмкін құнын анықтау арқылыкөрінеді.
Ақшаның әр бір қызметі ... ... ... процесінен
туындайтын , тауар өндіріушілердің өзара байланысының ... ... ... маңызының белгңлң бір жағын мінездейді. Ақша бес
түрлі қызмет атқарды: құн өлшемі, төлем құралы, қор және ... ... ... ... тауар өндірісі жағдайында туындайды. Бұл
ақшаның барлық ... ... ... ретіндегі қабілеттілігін
білдіреді, бағаны анықтауда делдал қызметін атқарады. Өзінің жеке ... ... , құн ... бола алады. Бұндай тауар болып өндіруіне
қоғамдық еңбек жұмсалған, ... ... ... ... Яғни бұл
қызметті толық құнды ақшалар атқарады. Ақша еңбек өлшемі-ол жқмыс уақытын
емес , осы ... ... ... ... ... ... қызметінде тауарларды өткізудегі делдал ... бір ... ... қолға ауыса отырып , ... ... ... ақша үздіксіз қозғалыста болады.
Айналыс құралы ретінде ақша қызметтерінің ерекшеліктері мыналар:
- Тауар мен ақшаның қарама-қарсы қозғалысы.
- Оның идеялды ақшала емес, ... ... -қол ... орындайды.
- Ақшаның бұл қызметінде тауарларды айырбастау өте тез орындалатын
болғандықтан, оны ... ... емес ... , оны ... ... ... ақша ... мен байланысты. Бірақ ақша қозғалысы
Міндетті түрде тауар қозғалысымен бір уақытта тоғысуы тиіс емес.
Ақша құнның еркін формасында ... Олар ... ... ... ... ... ... қозғалысынан ерте немесе кеш ... ... мен ... ... қозғалысы болмаса , яғни тауар
төлемақы түскенге дейін сатып алынған немесе керісінше ... , онда ... ... төлем құрал қызметін атқарады.
Ақшалар төлем құрал ретінде тек қана тауар айналысына ғана емес ғ
сонымен бірге қаржы-несие ... да ... ... Барлық ақшалай
төлемдерді төмендегідей етіп топтауға болады:
- Тауарларды және ... ... ... ... ... ақы төлеуге байланысты міндеттемелер.
- Мемлекетке қатысты қаржылық міндеттемелер.
- ... ... , ... және ... ... бойынша борыштық
міндеттеме.
- Сақтандыру міндеттемелері.
- Әкімшілік сот ... ... және ... ... және ... ... ... ақшалай қорлардың
құрылуын талап етеді. Ақшаның қорлануының қажеттігі Т-А-Т айналымының екі
актілерге Т-А және А-Т ... ... ... ... , ... ... ... жүзілік нарықтың пайда болуы, дүниежүзілік
ақшалар қызметінің пайда болуына себеп болады.
Сөйтіп ... ... ... ... ... мен ... өмір ... десе болады. Ғасырлар бойына ақша өзгеріп отырған және бүгінде
олардың жағдайы аяқталған, ... ... ... ... ... тарихи даму процесіне жалпыға бірдей эквивалент
формасында әр алуан тауарлар болған: мал, ... ... ... ... Мұның барлығы тауар өндірісі мен тауар айналысының болуына
негізделген ақша қажеттілігінң ... ... ... мәні мен ... өмір ... ... ... ол тауар өндірісі және
тауар айналысының болуына негізделеді. Кез келген ... ... ... ... болып табылады. Тауар және ақша бір-бірінен бөлінбейді. Ақша
айналысы болмаса, онда ... ... да ... XVI ғасырдың басында (1516 ж.) утопиялық социализмнің негізін
қалаушы Томас Моор өзінің ... ... ... және ... үздік
құрылымы туралы алтын кітап" деген еңбегінде: "Алдау, ұрлау, тонау, өлтіру
заң тәртібімен қатаң жазаланатынын кім ... ... де бұл ... ... ... ... бар жерде алдымен ақша құрымай, олар да
жоғалмайды, сонымен бірге, ... ... ... ... ... ... және ұйқысыз түндері де ұмытылар еді.
Егер ақша адам ... ... ... онда ... ақша ... ... өзі де жойылар еді".
Ол аздай Т. Моор тағы былай деді: "Қай ... ... ... ... ақша
өлшемімен өлшейтін болса, онда ол жерде мемлекеттік істердің табысты және
дұрыс ағысынын болуы мүмкін емес".
XIX ғ. ... ... - ... ... Грси және басқалар ақшаға
теріс көзқараста болды. Прудон ... ... ... отырып, ақшаны жоюдың
жобасын ұсынды және оны дәлелдемек болды.
Мұндай ойлар Ресейде де айтылды. Қазан революциясынан (1917) ... ... ... ... құнсыздануы байқала бастаған кезде ақшаны
жою сәті келеді, яғни ... өзі ... алып ... ... ... пайда
бола бастады. Керек десеңіз ауыл шаруашылық өнімдерін өнеркәсіп өнімдеріне
тікелей айырбастауды ұйымдастыруға тырысты. ... оның бәрі ... С.Г. ... ақшаның орнына еңбек бірліктері тредаларды, ал
ағылшын экономисі Смит ... ... ... - ... ұсынды.
Осыған байланысты К. Маркс былай дейді: ақшаларды жоя ... ... ... ең ... ... (коммунизмде) болуымыз мүмкін немесе
ең төменгі сатыға (алғашқы қауымдық ... ... ... едік. Қанша
дегенмен де коммунизм - ол қиял, сондықтан да ақша болған, олар бар ... ... ... дами ... ... болып қала береді, бірақ тауар ерекше
жалпылама эквивалент.
Ақша - ... ... ... ... тауар, онда барлық басқа
тауардың құны бейнеленеді және оның ... ... ... ... ... еңбек өнімдерінін айырбасы үздіксіз жасала береді.
Жалпыға бірдей эквивалент ролі тарихи түрде ... ... ... ... тауарлардың құнын бейнелеу қасиеті, оның ... ... К. ... ... "Табиғат ақшаны жаратпайды. Алтынға бұл
қасиет қоғаммен берілген".
Алтын ... ... ... ролін орындау үшін ең бір лайық тауар
болып қалып ... ... ол ... ... ... ие: бөлінуі оңай,
әдемі, бұзылмайды, тот баспайды, тек қана "патша арағында" (2/3 ... ... азот ... ... ... ең бастысы алтын жоғары құнға ие.
Қанша дегенмен оның ... аз ... ... ... ... еңбек
шығындарының өте жоғары болуына әкеліп соқтырады. Алтынды ... ... ... Ол әр түрлі салаларда пайдаланылады - электроникадан бастап
зергелік істерге дейін, бірде өте жұқа ... ... ... ... ... Тек қана ... 6 м диаметрдегі Кремль
курантына алтын жалату үшін 26 кг алтын жұмсалады, мұндағы ... ... 3 мк. жуық 4000 ... ... б.ғ. және 1985 ... ... барлық өндірілген алтын 90 мың т. құрады. XX ... 60 ... ... өндірілді, соның ішінде 30 мың тоннаға жуығы - екінші дүние
жүзілік соғыстан кейін өндірілген.
Ресей XIX ғасырдың 20-жылдарында алтын өндіруден бірінші ... ... ... ... оның ... ... ... үлесі
40%-ды құрады.
Алтын өндіру қиын және капиталды көп қажет етеді. Сонымен, 1 кг ... үшін 3000 м орта ... тау ... 100 ... қайта
өндеуі қажет.
Алтынды ең көп өндіретін Оңтүстік Африка ... (ОАР) ... ... ету ... ... өмірі сияқты: олар 40°С-ден
жоғары температурада ... жер ... ... істейді. Мұнан бұрын, ОАР-
да әлемдік алтын ... 2/3-і ... ал ... 1/3-і ... ... ... ... жағдайда құлдырауда.
Қазақстанда 160 алтын кен орындары бар. Соның ішінде 60-сы ... ... және ... жылдық өнімі 1994 жылы 25 тонна алтынды құрады.
Алтын тек қана ... ... ... ғана ... сонымен бірге
электронды-есептеуіш және компьютерлік техникаларды, ... ... ... ... жасау үшін де қолданылады.
Жасанды алтынды ойлап табу ... әр кез ... ... ... уақыттарда ал
химиктер еңбектенді. Ежелгі Египетте жалған алтын ... ... ... ұзақ ... ... мен ... ... нәтижесінде
нағыз алтынды мынадай құрамда алды: палладий - 65%, индий - 35%. ... ... ... ... ... Жаңа ... ... алты есе асып түседі.
Құрамын өзгерте отырып (палладий - 55%, индий -45%) червондық ... ... ... ... ... жасау бұл процестің ... ... ... физика атомдардан күкірт және сынаптан алтын
атомдарын алуға ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі бұл
процесті тиімді етпейді. Мұндай алтынның өзіндік құны өте ... және ... ... ... ... ... ... бағасының төмен болуына
байланысты нарықта бәсекеге түсе алмайды. Сон-ымен қатар, жасанды алтын
өнеркәсіпте, тіс ... және ... ... ... ... еш ... ол жалпыға бірдей эквивалент ретінде бола алмайды. "Ақша -
зат емес, ол - қоғамдык қатынас".
Олар ... ... ... ... ... ... ... коғамнан бөлінген адамдар үшін ақша керек еместігін ... ... олар ... ... ... бара ... ... кұткарылып
алынган заттар оған адам аяғы баспайтын аралда қажет болған, ал ... ... ... құндылығын жоғалтты.
Ақша - өндіру мен бөлу процестерінде адамдар арасындағы белгілі бір
экономикалық ... ... ... даму ... ... ... ... Экономикалық категория ретінде
ақшаның мәні оның үш ... ... ... ... ... ... ... айырбас құнының дербес формасы;
- еңбектің сыртқы заттық өлшемі.
Жалпыға тікелей айырбасталу формасында ақшаны пайдалану, кез келген
материалдық кұндылықтарға ... ... ... бар ... ... ... бұл ... елеулі қысқарды және тек
қоғамдық жиынтық өнімді пайдалану және бөлумен ғана шектелді. ... ... жер асты ... ... және ... ... ... жекешелендіру процестерінің жүруімен байланысты, ... ... ... ... ... көлемі едәуір кеңіді.
Ақшаның айырбас құнының дербес ... ... ... ... өткізуменен байланысты емес. Ақшаны бұл формада қолдану жағдайлары
олар несие беру, бюджеттің кірістерін ... ... ... бюджеттің кірістерін қалыптастыру, өндірістік және өндірістік
емес ... ... ... ... ... ... ... сатуы және т.б.
Еңбектің сыртқы заттық өлшемі тауарды өндіруге жұмсалған еңбектің,
олардың ақша көмегімен өлшенуі ... ... ... ... ... арасында алтынның ақшалай тауар ретіндегі ролі
туралы әр ... ... бар. ... ... ... ол ... бірдей эквивалент және ақша қызметтерін атқару ролін
орындауды толығымен тоқтатты ... ... ... ... ... жайылыңқы формасына қайтып келді. Несие ақшалар жалпыға ... ... ... ... ... ... қызметтерін атқаруды
жалғастыруда дейді екінші біреулер. Ал, енді ... ... ... ... ... және ол ... ... эквивалент
ролін орындаушы, ерекше тауар ретіндегі өзінің қасиеттерін сақтап қалды
дейді.
Жекелеген елдердің ішінде алтын ... жоқ. ... ... ... ... болып, алтын белгілері -(қағаздай белгілері) ... ... ... ... ... ... та алтын дүниежүзілік ақша болып қалып
отыр десек, онда ол жалпыға бірдей эквивалентті білдіреді.
Алтын құймалы ... - оның ... ... ... айырмашылығы
бүнда алтын монета айналыста болмайды және оны ... соғу ... ... ... ... ... бір соммасы алтын қүймасының белгілі
бір салмағына айырбасталды. Мысалы, ¥лыбританияда салмағы12,4 кг - 21,5 мың
франкке теңгерілді [23;69.].
Алтын девизді ... ... ... - ол ... ... ... ... валютасына) айырбасталатын ақша жүйесі. Бүл жүйе
Австрияда, Германияда, Данияда, Норвегияда және ... да ... ... ... алтын монетаның еркін соғылуы жойылып, ол ... да ... Міне тек ... ... ... ғана алтын дивизді ақша жүретін
елдердің алтын мен байланысы сақталды. Үлттық валютаның түрақтылығын ... ... ... ... әдісімен, яғни нарықта ұлттык валютаның
курсының төмендеуіне немесе жоғарылауына байланысты оған шетел ... алу ... сату ... ... ... Сөйтіп, алтын дивизді стандарт
кезінде бір елдің ... ... ... ... тәуелді болды.
1976-1978 жж. Ямайка Халықаралық валюта жүйесі алтынның айналыстан шығуын
заң жүзінде бекітті. Ақша ... ... ... және ... ресми бағасы
жойылды. Халықаралық валюта қорымен оның мүшелері ... ... да ... алынып тасталды.
ІІ Ақшалардың қызметтері және ... ... ... ... ... қызметтері және олардың дамуы
Ақшаның әрбір қызметі ақшаның тауар айырбастау процесінен ... ... ... ... ... ретіндегі әлеуметтік-
экономикалық маңызының белгілі бір жағын мінездейді. Ақша бес түрлі қызмет
атқарады: құн ... ... ... ... құралы, қор және қазына жинау
құралы, дүниежүзілік ақша.
Ақша құн өлшемі ретінде. Құнның өлшем ... ... ... ... Бұл ... ... тауарлар құнының ... ... ... ... ... ... қызметін атқарады. Өзінің
жеке құны бар тауар ғана, құн өлшемі бола алады. ... ... ... ... еңбек жұмсалған, құнды құрайтын алтын саналады. ... ... ... құнды ақшалар атқарады. Ақша еңбек өлшемі - ол жұмыс
уақытын емес, осы еңбекпен құрылған құнды көрсетеді.
Ақша құн ... ... ... ... ... арқылы орындайды. Яғни
тауардың құнын өлшеу ... ... ... орындалады, сонымен
құнның тауар ... ақша ... ... үшін ... ... ... бағасын өлшеу үшін қолма-қол ақшаның болуы ... ... ... өнімін теңестіру ойша орындалады. Тауарларды ақшаның көмегімен
өлшеуге ... ... олар адам ... ... ... ... тауардың құны, оның бағасы болып табылады. Толық
құнды ақша айналысы жағдайында алтынның ... ... жоқ. ... ... болмайды, олардың құны өздерімен анықталуы мүмкін емес. ... ... кез – ... ... санын сатып алу мүмкіндігі бар. сатып
алу қасиетінен ерекшеленеді.
Құн өлшеу қызметі жалпы эквивалент ретіндегі ... ... ... ... ... тауардың бағасын анықтау үшін баға масштабы
қажет. Металл ақша айналысында (алтын, күміс, мыс) ... ... ... ... ... етіп ұстады. Металдың салмақтық санын ақша бірлігіне
бекітті. Алғаш рет монеталар соғыла ... баға ... ... құрамына сай келді. Мысалы, фунт ... ... ... ... ... ... Тарихи даму барысында баға масштабы ақшаның
салмақтық мазмұнынан ерекшелене түсті.
Құн өлшемі және баға масштабы ретіндегі ақша ... ... ... бар. Құн ... ... ... емес ақшаның
экономикалық қызметі болып табылады. Ол құн ... ... ... ... ... ие бола ... мемлекет билігіне тәуелді және құнды
емес тауар бағасын көрсету үшін ... ... баға ... АҚШ қазынашылығымен алтынның тройск унциясына
(31,1г) 35 ... ... ... бекітілді. Ол 1971 және 1973
жылдардағы доллардың девальвациялануына дейін сақталды және 1980 ... 850 ... ... жетті.
Арнайы баға масштабы алтын құны мен оның мемлекеттік тұрақты бағасының
арасы ... ... ... ... ... ... мағынасын
жоғалтты.
Ямайка валюта реформасының (1976-1978 жж.) нәтижесінде арнайы алтын
бағасы және ... ... ... Құн ... ... ... баға
масштабы негізінде орындалады.
Қазіргі уақытта алтын тауарға тікелей ... және ... ... ... ... ... қарай ығыстырып
тастау жағдайында ақшалы ... ... ... ... ... ... ... ақшалармен операциялар жүргізуге қарсы тұрады. Осыдан
алтын қағаз және несие ақшалардың құнын ... ... ... ... ... ... өлшемейді, өлшенген құнды көрсетеді, өйткені өзінің
құны жоқ.
Сонымен ... ... яғни ... ... емес және ... ақшалардың
пайда болуы, ақша формаларының олардың алтындық мазмұнынан ажырауына алып
келді.
Ақша айналыс ... Ақша ... ... ... ... делдал болып табылады.
Тауарлар бір қолдан екінші қолға ауыса отырып, өзінің ... ... ақша ... ... ... ... кезінде, ақша делдал ролін атқарады, ал бұл кездегі
сатып алу және сату ... ... ... мен ... ... сай
келмейді. Сатушы, тауарын сатқаннан кейін, басқа тауарды сатып алуға ... ... Ол ... бір нарықта сатуы, ал басқа нарықтан сатып
алуы мүмкін. Делдал ... ... ... ... пен ... сай келмеушілік жойылды.
Өзінің құнын өткізгеннен кейін, айналыстан кететін тауарларға
қарағанда, ... ... ... ... ... уақытта осында қалып
отырады және сату-сатып алу процесіне қызмет етеді.
Біздерге ақша айналыс ... ... ... ... ... саудада тұрғындардын тауарларды сатып алуы
кезінде орындайды. Шет ... ... ... жоқ. Онда ... ... және т.б. ... ... есептесуіне тыйым салынбаған.
Айналыс құралы ретінде ақша қызметтерінің ерекшеліктері мыналар:
- тауар мен ақшаның қарама-қарсы қозғалысы;
- оны идеалды ... ... ... ... ... ... ... бұл қызметінде тауарларды айырбастау өте тез ... оны ... ... емес ... оны ... - ақша
белгілері орындайды.
Бірақ бұл, несие және ... ... ... ... ... ... ... сөз емес. Бұл байланыс несие ақшалардың алтын нарығында жасырын
айналыс болуыменен түсіндіріледі.
Ақша ... ... ... ... ... ... ... саны өткізілуі тиіс тауарлардың бағасы мен ... яғни ... тиіс ... ... ... анықталады.
Қанша дегенмен бір ақша бірлігі бір - ... ... ... ... ... ақша ... ... көп болса, айналыс үшін олардың
қажетті саны сонша аз болады.
Егер ақшаның айналыстағы массасы тауар массасынан көп ... онда ... ... яғни ... алып ... ... құралы. Тауар айналысы ақша қозғалысымен байланысты. ... ... ... ... ... ... бір уақытта тоғысуы тиіс
емес. Ақша құнның еркін формасында ... Олар ... ... еркін
аяқтайды. Ақшаның қозғалысы тауар қозғалысынан ерте немесе кеш жүруі
мүмкін.
Егер тауар мен ... ... ... ... яғни ... төлем
ақы түскенге дейін сатып алынған немесе керісінше болса, онда бұл жағдайда
ақшалар төлем құралы ... ... ... ... ... тек қана ... айналысына ғана емес,
сонымен бірге ... ... да ... ... ... ... ... етіп топтатуға болады:
- тауарларды және қызметтерді төлеуге байланысты міндеттемелер;
- еңбек ақы төлеуге байланысты міндеттемелер;
- мемлекетке қатысты қаржылық міндеттемелер;
- банктік қарыз, ... және ... ... ... борыштық
міндеттеме;
- сақтандыру міндеттемелері;
- әкімшілік-сот сипатындағы міндеттемелер және басқалары.
Ақша төлем кұралы ретінде айналыс құралынан өзара ... ... ... ақшалар делдал болып табылмайды, ол тек қана сату-сатып алуды
аяқтайды. Нәтижесінде тауарларға қатынасты ... өз ... ... байқалады. Тауарды несиеге сатып ала отырып, сатып алушы сатушыға
ақшаны берудің орнына, борыштық міндеттемені жазып ... Бұл ... ... ақша ... құралы ретінде қызмет атқарады.
Төлем құралы қызметін толық бағалы емес пақты ақшалар (қағаз ... ал ... ... ... ... идеалды ақшалар атқарады.
Төлем құралы ретіндегі ақшаның қызметі оның бұдан бұрын қарастырылған
қызметтерінен айырамшылығы болғанымен ол ... ... ... ... ... ... құралы қызметі, оның құн өлшемі және айналыс ... ... етуі ... ... ... Ақшаның төлем құралы ретінде
қызмет етуінің дамуы резервтік қор құрудың, яғни ақшаның қор және ... ... ... ... ... ... ... құралы қызметін атқаруына (байланысты ақша айналысы заңы
өзінің неғұрлым толық көрініс тапты. Егер ... ... ... онда
қолма-қол ақша қажет емес. Бұл айналыстың қолма-қол ақшаға деген жеттілігін
азайтады. ... ... ... ... ... ... жабу үшін ақша
айналымының қажеттілігі артады. Өзара өтелетін төлемдер соммасы айналыс
үшін ақшаның ... ... Егер ... да бір ... борыштық
міндеттеме бойынша төлем өз уақытында түспейтін болса онда бұл өзімен ... да ... ... ... ... бойынша мерзімі өткен берешек,
бюджеттік төлемдер, жалақы бойынша және т.б.)
Ақша - ... және ... ... ... ... ... ... және
айналыс құралы қызметте ақшалай қорлардың ... ... ... ... ... Т - А - Т ... екі актілерге Т - А және А - Т
айрылуымен байланысты.
Капиталистік қоғамдық формацияға дейінгілер үшін ... ... ... ... яғни ... ... қорлануы тән келеді. ... ... ... да ... еткен жоқ, себебі олар шын мәнісінде
айналыстан тыс жатқан ақшалар болды. Капитализм тұсында бұл ... жүйе және қор ... ... ... ... ... ... сауда) айналады. Қазына жинау қызметінің ... ... ... ... ... капиталын немесе тұтыну
заттарын алу үшін ең бастысы ақшаны жинау қажет.
Әрбір ... тек қана ... ... ... және олар ... ... ... бағалы ақшалар (алтын) материалданған ... ... ... ... ... ... ... қазына жинау
құралы қызметін тек қана толық бағалы немесе нағыз ақшалар орындауы ... ... - ... ... мен ... ... ... жүзеге асады.
Металл ақшалар айналысы тұсында қазына жинау тек қана ақша айналысын
реттеуші ролін атқарған болатын. Өндірістің және ... ... ... металл ақшалар қазынадан айналысқа шығып отырды немесе керісінше.
Қазіргі жағдайда қазына ... ... ... ақша массасын
реттегіш ролін атқармайды. ... тек қана ... ... ... болады. Алтын резервтері мемлекетке экономикалық ... ... ... 1998 ж. 1 ... Қазақстан Республикасы Ұлтгық
банкісіндегі монетарлық алтынның қалдығы 41781,1 млн теңгені құрады.
Несиелік және қағаз ақшалар ... ... ... қызметін атқара
алмайды, себебі олардың меншікті құны жоқ. ... та осы ... ... қорлану қызметін жүзеге асырады.
Ақша айналыс саласынан уақытша ... ... ... олар ... ... ... ақша ... құнын сол формада сақтай отырып,
олар кез келген уақытта айналысқа төлем немесе айналым құралы ретінде ... ... да бұл ... ақша айналысының тұрақтылығы жағдайында, яғни
инфляцияның болмауына байланысты ғана мүмкін.
Тауар өндіріс жағдайында қорлану екі ... ... ... мен ... есеп айырысу және депозиттік шоттарындағы
ақшалай қаражат калдығы түрінде ұжымдық қорлану;
- банктердегі ... ... ... ... механизмнің
арқасында кәсіпорындар мен халықтың ақшалары банктен берілетін қарыздар
түрінде қайтадан айналыс процесіне түседі. Сөйтіп, ... бұл ... ... қалыптасу, бөлу және қайта бөлу процесіне дәнекер болады.
Дүниежүзілік ақша қызметі. Тауар шаруашылығының кеңеюі, ... ... ... ... ... ... ақшалар қызметінің пайда болуына себеп болды. Дүниежүзілік
ақшалар интернационалдық құн ... ... ... және сатып алу
құралы ретінде қызмет етеді.
Бұл қызметті бастапқыда толық бағалы ақшалар (алтын), ал ... ... ... ... ... 1867 жылы ... ... дүниежүзілік
ақша қызметін алтынға балап бекітті.
Егер де елдің ішінде ақша ұлттық ақша бірліктері формасында қызмет етіп
жүрер болса, ал одан ... ... К. ... ... "ақшалар өзінің
ұлттық киімдерін шешіп, бастапқы қымбат бағалы металл формасын киеді", яғни
жалпыға бірдей эквивалент формасына өтеді,
Бірақ ... ... ... да ... халықаралық есеп айырысуларға
алдыңғы елдердің ұлттық валюталары қызмет етті. 1913 ж. халықаралық есеп
айырысулардың 80%-ты ... фунт ... ... аударым
вексельдер көмегімен жүзеге асырылды, ал алтын халықаралық ... ... ... ғана ... ... (1944 ж) ... келісімге келу, доллар мен
фунт стерлингке резервтік валюталар мәртебесін берді. Кейіннен дүниежүзілік
ақшалардың жаңа формалары: СДР - ... ... алу ... ЭКЮ - ... алу ... ... ... Ал 1999 ж. 1 қаңтарынан бастап Еуропаға
ынтымақтастық елдердің ортақ ақша ... ... ... ... ... ... ... ақшалардың жобалары жасалуда,
бірақ одан әлі нәтиже жоқ. Енгізілген шарты есептесу бірліктерінің (СДР,
ЭКЮ) ... ... ... жоқ, сондықтан да олар толыққанды түрде
дүниежүзілік ақшаның қызметін ... ... Бұл ... тек қана алтын
нарығындағы операциялар арқылы алтын атқарады.
2.2 Ақша ... және ақша ... ... ... ақша ... ... ұғым кездеспейді. 90
- жылдың орта шеніне дейін ТМД елдердің басылымдарында ақша ... ... ... деген ұғымдарға анықтама берілген. Ақша айналымы деп- колма-
кол ақша мен ... емес ... ... ... ... ... бұл ... мәні мен кұрылымын өзгертпей кейбір ерекшеліктер
енгізді: ... ... ... ақша ... қолма-кол ақша да, қолма-қол емес ақша да кәсіпорындардьң шығаратын
өнімдерін алдын-ала бөлуге қызмет атқаратын. Барлық коғамдық енім ... және ... ... ... мен ... ... түрінде, яғни
бірінші жағдайда материалды-техникалық жабдықтау ... ... ал ... коғам мүшелерінің табысына (жалақы, зейнетакы және т.с.с.) сәйкес
мемлекетгік сауда жүйесі аркылы ... - ... ... ақша ... ақша және ... емес ақшаға бөліп, ақша айнамының қай түрі
кандай бөлу жүйесіне кызмет атқаратын ... ... ... ... ... ... ... бөлуді көрсетсе, ал колма-кол емес акша
қозғаласы өндіріс кұрал-жабдыктарын бөлуді көрсетеді;
- ақша ... ... ... ... объектісі ретінде
директивалык заңдармен реттеледі;
- ақша айналымы біртектес мемлекетгік ... ... ... акша ... ... және қорытынды кезендері мемлекеттік банкте
шоғырланып, оған мемлекеттік банк бақылау жүргізеді;
- қолма-қол ақша және ... емес ақша ... тек ... құқықпен шығарды;
- мемлекеттік жүйелер алдын ала өнімге баға ... ... ... ... ... ... ... құрыған ТМД елдерінің нарықтык қатынастарға өту кезінде
жүргізілген іс шараларынан кейін (бағаны босату, мүлікті ... т.б.) акша ... ... болды.
Нарықтык экономика үлгісі жағдайындағы акша ... ... ... ... ... нарықтық қатынастарға кызмет
жасайды,ол бөлу ... тек аз ғана ... ... ... ақша және ... емес ақша ... заңмен ажырату
жойылды;
- ақша айналымы мемлекеттің, коммерциялык банктердің, заңды және жеке
тұлғалардың жоспарлы болжауының ... ... ... - ақша ... меншік формасы жағдайында жүреді;
- ақша айналымының алғашқы және ... ... ... олар әртүрлі коммерциялык және мемлекетгтік банктерде шоғырланған;
- қолма-қол ақша және ... емес ақша ... ... ... жүреді;
- қолма-қол ақша эмиссиясын Орталык банк жүргізіп, ал колма-кол емес
акша белгілерін коммерциялық банктер ... ақша ... деп ... және ... - қол емес ... қозғалыста жүретін акша белгілерін айтамыз. Бүл анықтама ақша
айналымының мазмұнына сай ... ... ... тек ақша ... металл акша жүйесіндегі әрі тауар, әрі ақша айнапымы ретінде
олардың құны ... ... ... ... ... ... немесе күміс)
өз құны өзінде көрсетілген (номинал) құнына сәйкес келгендіктен ... ... ... ... ... бір ... ... Сондыктан
құн айналымы тауар айналымы мен ақша айналымын біріктірді.
Қазіргі ақша айналымын құн айналымын деп ... ... Оған ... ақша және ... емес ақша белгілерінің өз құны ... ... өте ... жүретін тек қолма-қол ақша, ол ақша айналымының бір бөлігі.
Сонымен ақша айналысы деп - ... бір ... ... ақшамен өтелген
барлық төлемдер соммасына тең ақша айналымының бір бөлігі. Ал акша ... ... қол ақша мен ... емес ақша ... тауар айналымын
және тауарсыз төлемдер мен шаруашылықтың есеп айрысуын қамтамасыз ететін
ақшаның кызметі.
Айналыста тек қолма-кол ақша ... оны ақша ... деп ... және ... ... ... накты ақша белгілері (банкноталар,
казыналақ билеттер және ұсақ монеталар) айналыста жүреді.
Қазақстан Республикасында ... ... ... банк ... эмиссиялайды (ҚР- ның ақша ... ... ... ... оның ... ... емес формада төлеп алады.
Қолма-қол ақша негізінен халықтың ақшалы ... және ... ... ... көп бөлігін салық, жарна, сақтандыру төлемін, қарызды
өтеуге, бағалы қағаздар мен лотарея сатып алуға, жалгерлік ақы және ... ... емес ақша ... төлем айналымы)- ол банктегі шот иесінің
жазбаша бүйрығы бойынша шоттағы ақша қалдығының өзгеруі немесе ... ... ... қызметін атқаруы. Ол бүкіл ақша айналымының ... ( ... ... ... ... айналымы төлеушілер мен сатып
алушыларының банктегі шотына немесе жазу түрінде, немесе олардың талаптарын
есептеу жолымен жүзеге асырылады.
Есеп ... ... ... үшін ... ... қолданады.
Олардың арасында кең тарағаны: есеп айрысу және т.б. шоттары. Қолма- қол
ақшасыз ... ... ... ... бойынша және каржы
міндетгемелері бойынша болып екі топқа бөледі. Бірінші топқа тауарлар ... үшін ... қол ... есеп ... ... ... төленетін
төлемдер және бюджеттен тыс қорлар, банктік ... ... ... үшін ... ... компанияларымен есептесу жатады.
Қолма-қол ақшасыз есеп айрысуды үйымдастыруға әр ... ... ... дамудың ерекшеліктері әсер етеді. Мысалы: ең ... ... ... , векселді, кейін АҚШ чекті қолдана бастаған , ... ... , ... ... ... есеп айырысу шоттарын
қолданылады. Қазіргі кезде пластикалык ... ... ... есеп ... ... ең бір прогрессивті ... ... ... ... ... ... түрлерінің Ішінде , негізінен,
магнитті жолағы бары кең колданылады. Өркениетті мемлекеттерде ... ... ... ... аиналымға енгізу үшін белсенді
жұмыс жүргізілуде . Банктердің есеплесу операциялары: инкоссо, аудару және
аккредитив болып ... ... ... пайдаланып, клиентердің тапсырысы бойынша
және олардың шотына банктердің ақша түсіру операциясы. Инкассоға чектер ... ... ... және т.б. ... ... ... екі түрі бар: Жай инкассо- клиенттің банк
арқылы коммерциялык ... ... ... ... ... ... ... ақша талуға міндеттенғен операциясы. Кұжатты инкассо- үшінші жаққа
клиентпен ... ... ... және оны тек ... ... -қол ... ... алғанда ғана беру нәтижесінде банктІң жүргізетін операциясы.
Аудару операциясында ... ... өз ... ... - бір ... ... аудару жөнінде тапсырма береді.Бүндай операцияны
жүргізгені үшін банк ... акы ... ... ... ... бір банктің екінші банкке
аккредитивте көрсетілген ... ... ... бір сомманы жеке
немесе заңды тұлғаға төлеу жөнінде берген жазбаша тапсырмасы.
Аккредитивтің негізгі түрлері: ақшалы және құжатты. Акшалы ... ... ... Онда ... ... ішінде аккредитивте
көрсетілген сомманы түгел немесе бөліп-бөліп оны иемденушіге төлеу жөнінде
корреспондент- банкке берген ... ... ... ... бойынша
эмитент-банк клиенттерінің нұсқауымен және оның өтініші бойынша үшінші
жаққа төлемді жүргізу немесе оның үкімі ... ... және ол ... ... ... ... есептеу немесе сатып алуы керек.
Электрондық төлем жүйесі-ол қағазсыз тасымалдаушы ... ... ... ақша соммасын аудару банктік шоттардың ... ... және есеп ... ... ... үшін колданылады. Банк
клиентгеріне қызмет көрсететін электрондық төлем жүйесіне:
- автоматтандырылған есеп айрысу палатасы;
- банктік ... ... ... ... үйде банктік қызмет көрсетулер жатады.
Банктік автоматтар -ол ... банк ... ... ... машиналарға қосылып, өз бетімен операциялар ... ... ... ... ... үйымдарында есеп айырысатын
қызметкерлер банк жүйесінде төлем операциялары туралы хабар беруге және ... ... ... ... ... ... алушының телем кабілеттілігі туралы
хабар кері ... ... ... ... ... ... заттық құрылымы жөнінен метал ақшалар және
қазыналык билеттер болып екіге бөлінеді. Метал ... ... ... ақша ... ... ... жүйесі пайда болды.Алдымен
белгілі бір ... ... ... ... жоқ метал сынықтарынан орнына
әртүрлі массалы метал кесектері айналымға түскен. Дегенмен, жаңа дәуірге
дейінгі ХІП ... ... ... ... ... металл құймалар
айналыста болды. Осыған байланысты қазіргі уакытта кептеген ақша елшемінің
атауы оның салмақ атауымен бірдей, мысалы: ... ... ... ... ... ... үғым. Ал фунт -қазак- орыстың бүрынғы 409,5 грамдык
өлшеміне тең екен. Киев
Русінде ақша ... ... ... фунты деген мағынаны көрсеткен, ал
оның тең ... ... деп ... ... ... ... түрі - ... оның формасы да әртүрлі болған (шыбык, сым, табақша және т.б.)
Металл ақша айналысының объективті заңдылықтары және ... ... ... ... ... ... қосымша ақшаның қажетгілігін
арттырып, ақшаның дербес кұны жоұ ақша ... ... ... ... ақшаның шығу мүмкіндігі мына себептерге байланысты болды:
- біріншіден, акша құн өлшемі кызметін қолдағы алтын ақша емес, ойдағы
ақша айналыс ... ... ... ... екіншіден, ақша айналыс құралы ретінде өз қызметін шапшаң, ілезде
атқару ерекшелігіне, яғни тауар айырбасына акша ... ... ... бүл ... іс-жүзіне айналуы біраз себептерді қамтитын тарихи
ұзақ процесс;
-монетаның табиғи ысылып тозуының толык құны ... құр ... ... ... ... ... ... монетаның тозу
себебінен 19млн. фунт стерлинг ... ... ... ... жеке ... - жасанды ақша жасаушылардың монетаны бұзуы.
Қағаз ақша ( " декретные деньги"- өкіметтің ... ... ... - ол ... ... ... орнына айналым және төлем құралы
кызматтерін атқаратын, мемлекет өз шығындарын жабу үшін ... ... ... құны бар, ... ... ақша ... Өз құны
болмағандыктан қағаз ... тек ... ... ... ... ... әсер ... бюджеттің тапшылығын жоюға шығарылған ақша эмиссиясы;
- әскери және баска өндірістік емес шығындар;
- еңбек өнімділігінің құлдырауы;
- тауар ... ... ... ... баланысы;
- ақша шығаратың үкіметке сенімнің төмендеуі т.б.
-
Қағаз ақшаға тән кемшіліктер несие ақшаларын ... ... ... ... Тауар айналысы дамыған сайын тауарды сату уақыты
оған ақша төлеу уақытына сай келе бермейді, бұл - ... ... ... сөз. ... ... ... ... ақшалары пайда болады. Демек,
несие ақшалары - сатып алушының қарызды қайтаруда пайдаланатын (толык құнды
ақшаның ... ... ... ... белгісі немесе қарызды өтеудегі
акшаның төлем қүралы кызметін атқаруы.
Несие ақшалары да ... ... ... ... ... банктер әр
түрлі шаруашылық процестеріне байланысты ( тауарлы ... ... ... және т.с.с) жүргізілетін несиелік операцияларды
орындағанда шығарады . ... ... ... банк ... ... ... ... беруі мүмкін .
Несие ақшаларының ерекшелігі- оларды шығару іс жүзіндегі айналым
қажетгілігінен туындайды. Несие операциялары ... ... ... және оны
сату процестеріне байланысты орындалады. Қарыз әдетте белгілі бІр қорлардың
құрылуын камтамасыз ету үшін ... , ал оны ... ... ... ... жүргізІледі. Осыған байланысты карызға
берілетін ... ... ... мен айналымның ақшаға нақты мұқтаждығын
үйлестіруге мүмкІндік туады.
Несие ақшалардың бұл ерекшелігі - оның ... ... ең ... ... міндеттемесі, ол несиеге алған тауардың ... ... ... келісілген жерде өтеу үшін қарыздың сатушыға жазбаша түрде
берген қүжаты. Алғашқыда вексель ... ... ... ... ... бірі тікелей (күжаттарын банк ... ... ... карызға сатуы негізінде пайда болады. Сондыктан тауарлы төлем
міндеттемесі коммерциялық вексель деп ... ... ... ... ... ... вексель - жай және аударым вексель больш екіге бөлінеді.
Жай вексельге екі субъекті қатысады. Жай ... ... ... ... төлеу уақытын көрсетіледі. Аударым векселін
көптеген субъектілер пайдалануы мүмкін: ... ... ... ... ... ... ... ол вексельді толтырушы және ұсынушы жақ.
Несне ақшаларының ... түрі - чек. Чек ... ақша салу және ... ... есеп ... барысында пайда болған.
Чек дегеніміз - оған кол коюшының ... ... ... ақшаны чек
иеленушіге беру немесе баска бір шотқа ... ... ... ... ... ... есеп ... несие және банк катынастары өрістеген кезде пайда
болады. Чекпен есеп айрысу несие және өрістеген кезде пайда болады. ... 1683ж. ... ... ... ... құн ... ... көрінісі. Ол -тауар-
ақша катынастары болатын барлык қоғамдық формацияларға тән. ... саны К. ... ... ақша ... ... ... ... қазмет ету үшін қажетті ақша мөлшері ( А мөлшер.) екі факторға
бөлінеді: бірІншіден, бір ... бір ... ... ... ... ... (Стб); екіншіден, ақша айналысының жылдамдығына (А
жылдамдық) байланысты өзгереді.
Ақша айналыс заңының мәні - ақшанын айналыс ... ... ... ... ақша ... сатылуға тиіс тауарлар бағасының косьшдысын бір
аттас ақша төлшемінін айналым санына бөлгенге теңесуі ... ... ... ... мына ... ... Ақша ... - ол барлық тауарлардың бағасын көрсету үшін қолданылатын
заңмен бекітілгне ақша ... ... ... 1993 ... ... ақша ... - теңге және тиін. Ақша ... ... ... ұсақ ... ... Көптеген мемлекеттерде бөлудің ондық жүйесі
бекітілген: 1:10:100 (мысалы, ... 1 ... 100 ... тең, АҚШ ... 1 - ... – 100 ... Іф.с.т.-100пенске; 1 Индонезиялық рупия -
100 сенге және т.б.);
• Баға масштабы - ол ... ... ... үшін қолданылатын заңмен
бекітілген техникалық қүрал. Несие ақшалары алтынға ... баға ... өз ... мэнін жойды. Сондықтаи ішкі тауар
айналымында әр мемлекеттің өзінің баға ... ... Ақша ... - ол осы ... заң ... ... төлем
қүралдыры - несие ақшасы (банкнота) және қағаз ақшалары ( ... ... ... үсақ ... ... ... айналымда: 100,
50, 20, 10, 5, 2 және 1 доллар (500 доллар және одан жоғары ... ... ... банк ... 1 ... 50, 25, 10, 1 цент ... және мыс-никель қоспаларынан жасалған монеталар жүреді.
Үлыбританияда айналымда тек ... 50, 20, 10, 5, ... ... 50,10,2 ... 1 және ү ... монеталары жүреді. Құны жаңа 10 және
5 пенске теңгерілетін нскі 2 және 1 шиллинг монеталар да ... ... ... ... ... ... ... яғни
мемлекеттік қағаз ақшалар шығарылмайды [23;71.].
• Эмиссиялау жүйесі - ол заңмен бекітілген ақша белгілерін ... ... ... ... ... ... акша айналысының
негІзін қүрайтын банктік ... ... ... ... монополды
(айрықша) құқығы бар. Ал қолма-қол ақшаның шамалы бөлігін (казначейство)
шығарады.
Қазақстан Республикасында қолма-қол ақша ... оны ... және ... кері шығарумен тек Ұлттық банк шұғылданады.
Үлттық банк басқа банктерге ... және ... ... ... ... ... эквивалентін алумен сатады;
Ақша айналымын реттейтін мемлекеттік орган - ол орталық банк, яғни
айналыстағы ақша ... ... ... ... ... ... ... реттеу тәсілдері; реттеуші органның ... ... ... ... және ... кіреді. Мысалы, 70 жылдан
бастап өркендеген мемлекеттер ... ақша ... және ... ... ... бағдарларды бекітуде. 1975 жылдан бастап АҚШ-тың
федералдық резерв жүйесі (ФСР) ... ... 12 айда ... ... өсу ... қысқару қарқынының жоспары туралы әлсін-әлі есеп
береді. Бүл жүйе мақсатты бағдарды және ақша қаражатының өсу ... ... ... құралдарында хабарлап тұрады;
• Валюта курсын белгілеу, немесе баға кесу (катировка) ... - ол ... ақша ... ... мемлекеттің ақша өлшемімен көрсетілген
бағасы. (Мысалы, 1 АҚШ доллары -140 теңге). ҚазіргІ кезде ешбір ... ... ... ... ... үлттық валютаның сатып алу
мүмкіндІгінің ауытқуын, сондай-ақ валюта нарығындағы айырбасқа түсетін
валюталарға сүраныс пен ... ... баға кесу ... ... ... тараған баға кесу әдісі валюта "қоржынына" негізделген, онда әрбір
үлттық валюта ... ... ... ... ... ... экономикасы нарықтық типпен дамыған мемлекеттердің ақша
жүйесіне тән белгілер:
1. Ақша айналымын басқаруға әр ... ... ... ... ... ... емес ақша ... шығарумен банк
жүйесінің әр түрлі буындарының шүғылдануы. Бүнда қолма-қол ... ... ... ... ... ... емес ақша ... әр
түрлі меншіктегі коммерциялық банктер шығарады.
3. Қолма-қол ақша және ... емес ақша - ... ... ... заңмен жіктеудің болмауы.
4. Ақша-несиелік реттеу механизімІн құру және оның дамуы.
5. Орталық ... ... ... ... акша жүйесін басқаруды
орталықтандыруы.
6. Ақша айналымын бағдарлы жоспарлау.
7. Қолма-қол емес және қолма-қол ақша айналымдарының тығыз ... ... ... емес ... үлесінің көп болуы.
8. Салық органдарының ақша каражатын қырағы ... ... ... ... ... ... ... Ақша белгІлерін банк жүйесінің активтерімен ... ... ... құндылықтар, бағалы қағаздар) қамтамасыз ету.
11. Шаруашылық айналымына ақша белгілерін мемлекеттің ... сай ... ... ... ... ... ... нарықтық жүйенің
белгілеуі.
Жалпы айырбасталмайтын несие ақшаларына көшу ... ... және ақша ... негізі- ақша айналымының объективті
қажеттілігінен туындайтын - ақша шығаруды шектеу принципінің бұзылуына ... Ақша ... ... ... қүрамдас бөлігі ретінде
қоғамдық ұдайы өндіріс процесіндегі диспропорцияны шұғыл сезінеді. Кез-
келген ... ақша ... ... ... ... ... яғни инфляцияға ұшыратады.
Қазақстан Республикасындағы ақша айналымы.
ІІІ. Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... ... бір ... ақша
өлшемінің басқа елдің ақша өлшеміне шаққандағы ... ... ... ... ... немесе мүліктік қүқықтарын жаса-лынған шарт
негізінде басқа бір түлғаның ... ... ... екі ... беру ... мәмілелердің өте кең шеңберін қамтиды, іс жүзінде кез ... ... ... ... бірі ... түсіндіруге болады.
Қоғамдық өндірістің өнім (тауар) өндіру (қызметтер ... ... және ... байланыстыратын сатысы (даму баспалдағы, кезеңі);
бір нәрсені айырбастауға ұсына отырып, ... да ... ... ... ... ... Оның қажеттігі еңбекті қоғамдық бөлуден туындайды,
сипаты мен нысандары өндіріс ... ... ... ... т.б. ... айырбастау ретінде көрініс табады. ... ... ... А. ... Мыс, ... ... ... оны
сауда делдалыыа белгілі бір бағаға сатады. Өз кезегінде делдал бүл тауарды
қайсыбір бағаға тұтынушыға сатады, ... ... ... күшін жалақыға
айырбастайды, акционер капиталды дивиденд алу үшін А-ға ... ... ... үшін несиеге береді.
Айырбасталатын артықшылық талаптарына сәйкес басқа бағалы ... және ... ... ... ... ... ... (жеңілдікті, артықшылықты) акциялар.
Басқа шетелдік валютаға еркін де шектеусіз айырбасталатыи ... ... ... ... болуы мүмкін, мүнда валюта ... ... ... айырбасталады, сондай-ақ ішінара айырбасталым
болуы мүмкін, мүнда белгілі бір елдің валютасы тек ... ... ... және ... ... ... барлық операцияларында
бірдей айырбастала бермейді.
Банктер, сауда-өнеркәсіп корпорациялары, жеке адамдар валюта рыногының
делдалдығымен ... ... ... ... және ... ... валюталық операциялар. Қолма-қол ақшасыз валюталық операциялар
(СПОТ) және мерзімді валюталық мәмілелер түрлеріне бөлінеді.
Айналымдылық; бір валютаыы ... ... ... ... ... аудару, айырбастау. Валютаның кез келген елде төлем ... ... ... ... ... ... мүше ... астам елдің
ішінде қазіргі кезде 10 елдің ғана (АҚШ, ... ... ... ... толық айырбасталымды валютасы бар. 1976 ... ... ... қоры ... ... ... үшін еркін айырбасталымды валюта —
ЕАВ деген ұғымды қолданысқа енгізді.
Осының барлығы, нəтижесінде валюталық рынокта шетел валютасы ұсынысының
ұлғаюына жəне ... ... ... ... жəне ... ... қолайлы жағдайлар кезінде одан шығу жолы 1999 жылдың
қарашасында экспорттан ... ... ... бір ... сату ... ... жол берді.
Валюталық реттеу жəне бақылау саласындағы заңдар бекіткен, шетел
валютасын пайдалануға байланысты операцияларға ... ... ... шаралары қолдануда. 1993 жылы қабылданған "Валюталық реттеу туралы"
Қазақстан Республикасының Заңында ... ... ... ... ... ... белгіленген болатын. Қалған өзге
операциялар капитал
қозғалысына байланысты операцияларға жатқызылды жəне олар ... ... ... ... құқылы еді.
Қорытынды
Сөйтіп, ақшалар ертеден адамзаттың пайда болуымен ... өмір ... десе ... ... бойы ақша ... ... және ... олардың
жағдайы аяқталған, соңғы фраза болып табылмайды.
Тауар айналысының тарихи дамуы процесінде жалпыға бірдей ... әр ... ... ... мал, тері, бақалшақ, металл бұйымдары
және т.б. Мұнын ... ... ... мен ... ... ... ақша қажеттігінің себептерін түсіндіреді.
Экономикалық категория ретінде ақшалар өндіріс және бөлу ... ... ... ... ... Бұл жерде ақша бес
түрлі қызмет атқарады: құн өлшемі, айналыс құралы, төлем құралы, қазына
жинау және ... ... ... ... өзінде, сондай-ақ олардың қызметтерінде жылдар бойы өзгерістер
болды. Егер де бұрындары сатып алу - сату ... ... ... ... ... бұл ... қағаз және несие ақшалармен
жүзеге асуда.
Ақша жүйесінің типі: ақша - ерекше тауар ретінде ... яғни ... ... ... немесе ақша - құн ... ... ... ... ... әлем ... ақша ... типтері кездеседі:
• металл ақша айналысы, бұл жүйеде ақша тауары, яғни толық құнды ... ... және ол ... ... қызметтерін орындайды. Ал несие
ақшалары ... ... ... ... және қағаз ақша айналысы, бұл жүйеде атына сай, айналыстан
толық құнды ақша, яғни алтын ... ... ... тек ... жүреді.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Ақша,несие, банктер. ... ... ред. ... ... ... Б.А. ... Несие. Банктер. Валюта қатынастары. Оқу қуралы.
-Алматы: Экономика, 2000 -328 бет.
3. Мақыш С.Б. Ақша ... және ... Оқу ... Жалпы ред.
басқарған ҚР ҮҒА-ның ... ... Ғ.С., ... ... 2004. -248 бет.
4. Деньги, кредит, банки. Под ред. Лаврушина О.И. —М.: ... ... ... Международные валютно-кредитные и финансовые отношения. Под ред.
Красавиной Л.Н. —М.: Финансы и ... ... ... С.Б. ... ... операциялары.- Алматы: Қазақ
университеті, 2002.
7. Банковское дело. Под ред. Лаврушина О.И. —М.; Финансы и ... ... В. ... ... ... ... ... и банки. Москва ]
992 ж.
9. Белов В. ... ... н ... служба, Москва 1993ж.
10. Васильева М Чек как средство платежа Закон 1992г.
11. Ефимова Л.Г ... ... ... БЕК ... ... М.В ... регулирование банковской тайны, Деньги и
кредит. 1992г.
13. Гуревич И,С Очерки банковского права. Изд-во ЛГУ, 1979г.
14. Гросиан Р.К Как ... дела с ... ... ... 1969г.
15. Вильнянский С.И Кредитно-расчетные правоотношения: Учебное пособие,
Харьков, 1985г.
Аннотация
Курстық жұмыста ... ... ақша ... ... және оның ... мен ... ... ақша құрамы және ақша қажеттілігі ... және де ... ... даму ... ... Қазақстан Республикасының өсуіндегі маңыздылығы, ұзақ
мерзімді басым ... ... іске ... ... ... ... ақша ... өсуі және ... ақша ... ... ... ... ... 43 бет компьютерлік тексте берілген, 2 сурет
пен 3 кесте қосымшаларымен 15 ... ... ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша түрлері және оның қызметтері25 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет
Ағымдағы операциялар шоты15 бет
Ақша - несие саясатының ресурстары30 бет
Ақша айналымы21 бет
Ақша айналысы заңы4 бет
Ақша айналысы, заңы, ақша массасы және ақша жүйесі31 бет
Ақша айналысын басқару және реттеу32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь