Құқықтық сана, жалпы түсінігі

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 ҚҰҚЫҚТЫҚ САНА, ЖАЛПЫ ТҮСІНІГІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1.1 Құқықтық сана, жалпы түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.2 Құқықтық идеология ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11
1.3 Құқықтық сана міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12

2 ҚҰҚЫҚТЫҚ МӘДЕНИЕТ, ЖАЛПЫ ТҮСІНІГІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
2.1 Құқықтық мәдениет көрінісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..16

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕРДІҢ ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27
КІРІСПЕ

«Қазақстан бүгінгі таңда әлеуметтік – экономикалық жаңарту мен саяси демократиялаудың жаңа кезеңіне қадам басқалы тұр» - деп ел Президенті Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына атап өткендей бүгінгі Қазақстан мемлекетін нығайту бұл — тұрақтылық пен прогрестің басты факторы. Қазақстан мемлекеттік тәуелсіздік алғаннан бері он жылдан астам уақыт өтті. Тарих ауқымын алғанда бұл — уақыт жиынтығы ғана, ал мұндай уақыттың ішінде, әлбетте, мемлекеттік дамудың сапалық жағынан жаңа үлгісін қалыптастыру біршама қиын. Он жыл — бұрынғы бірқалыпты тіршіліктің талай жылдарына татитын оқиғаларды бойына жинақтаған уақыт болды.
Қазақстан Конституциясы мемлекеттілігіміздің беріктігін нығаюы, билік салалары арасындағы өкілет бөлісуді заңды түрде бекітілуіне біз куәгерміз. Азаматтық қоғам институттары құрылуда, адам құқығы сақталынуының кепілдіктері бекітілді, бұқаралық ақпарат құралдары еркін жұмыс жасауда.
Қазіргі кезеңде кейбір ғалымдар қоғамдағы барлық мәселені барлық қатынасты тек құқықтық нормалар арқылы реттеп басқаруға қарсылық білдіруде. Мысалы, бұл жөнінде қарама-қарсы екі пікір бар: ғалымдардың біразы - қоғамды басқаруға мемлекетпен бірге толып жатқан бірлестіктерді, ұйымдарды, ұжымдарды кең түрде қатыстыру қажет. Сол арқылы қоғамдағы қатынастарды реттеп, басқаруды барлық әлеуметтік нормалардың міндеті - деп түсіндірді. Құқықтың міндеті - тек күрделі мәселелерді шешіп отыру. Ғалымдардың екінші тобы - қоғамдағы барлық катынастарды, барлық мәселелерді тек құқықтық нормалар арқылы реттеп, басқаруды ұсынды.
Қазіргі заманымыздағы құқықтық сананың негізгі идеясының бірі кұқықтық мемлекет идеясы болып табылады. Бұл идея Қазақстан Республикасы Конституциясында да бекітілген, оның бірінші бабында, өзге сипаттамалармен бірге, Қазақстан Республикасы өзін құқықтық мемлекет ретінде орнықтырады, — делінген (1-тармақ).
Құқықтық мемлекет құру бұл құқық нормаларынын шегінде және соның негізінде жұмыс істейтін, сондай-ақ азаматтар мен бірлестіктердің табиғи құқықтарының бөлінбейтіндігін (ажыратылмайтындығын) танитын және оларды шеттеп, аяққа басып, жоя алмайтын мемлекеттік өкімет деп анықталады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕРДІҢ ТІЗІМІ

1 Ашитов 3., Ашитов Б. Қазақстан Республикасы құқық негіздері. – Алматы. 2001ж.
2. Баққұлов С. Құқық негіздері. - Алматы. 2004ж.
3 Таранов А. Қазақстан Республикасының әкімшілік құқығы. – Алматы. 2003ж.
4 Баянов Е. Әкімшілік құқтарынын схемалар бойынша анықтамасы. -Алматы. 2003ж.
5 Қазакстан Республикасының әкімшілік құкық бұзушылық туралы кодексі 2001 жылы 30 қаңтар.- Алматы. 2001ж.
6 Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет туралы заңы 2001 ж.
7 Қазакстан Республикасының Сыбайлас жемкорлыққа қарсы күрес туралы заңы. 02.07.1998 ж.
8 Қазақстан Республикасының Құқықтық саясат тұжырымдамасы. Астана. 2006
        
        Мазмұны
Кіріспе………………………………………………………………………………3
1 Құқықтық сана, жалпы түсінігі…………………………………..4
1.1 Құқықтық сана, жалпы түсінігі………………………………………………4
1.2 ... ... ... ... ... жалпы
түсінігі.........................................16
2.1 Құқықтық мәдениет
көрінісі....................................................................
......16
Қорытынды...................................................................
........................................26
Қолданылған әдебиеттердің
тізімі........................................................27
Кіріспе
«Қазақстан бүгінгі таңда әлеуметтік – экономикалық жаңарту мен саяси
демократиялаудың жаңа кезеңіне қадам ... тұр» - деп ел ... ... ... атап ... бүгінгі Қазақстан мемлекетін
нығайту бұл — тұрақтылық пен прогрестің басты ... ... ... ... бері он ... ... ... өтті. Тарих
ауқымын алғанда бұл — уақыт жиынтығы ... ал ... ... ішінде,
әлбетте, мемлекеттік дамудың сапалық жағынан жаңа үлгісін қалыптастыру
біршама қиын. Он жыл — ... ... ... ... ... ... ... жинақтаған уақыт болды.
Қазақстан Конституциясы мемлекеттілігіміздің беріктігін нығаюы, билік
салалары ... ... ... ... ... ... біз ... қоғам институттары құрылуда, адам ... ... ... ... ... құралдары еркін жұмыс жасауда.
Қазіргі кезеңде кейбір ... ... ... ... ... тек ... нормалар арқылы реттеп басқаруға қарсылық білдіруде.
Мысалы, бұл жөнінде қарама-қарсы екі пікір бар: ... ... ... басқаруға мемлекетпен бірге толып жатқан бірлестіктерді, ұйымдарды,
ұжымдарды кең түрде ... ... Сол ... ... қатынастарды
реттеп, басқаруды барлық әлеуметтік нормалардың міндеті - деп түсіндірді.
Құқықтың міндеті - тек күрделі мәселелерді шешіп отыру. ... ... - ... ... ... ... мәселелерді тек құқықтық
нормалар арқылы реттеп, басқаруды ұсынды.
Қазіргі заманымыздағы құқықтық сананың негізгі идеясының бірі кұқықтық
мемлекет ... ... ... Бұл идея Қазақстан Республикасы
Конституциясында да бекітілген, оның бірінші бабында, өзге ... ... ... өзін құқықтық мемлекет ретінде орнықтырады, —
делінген (1-тармақ).
Құқықтық мемлекет құру бұл ... ... ... және ... жұмыс істейтін, сондай-ақ азаматтар мен бірлестіктердің табиғи
құқықтарының бөлінбейтіндігін (ажыратылмайтындығын) ... және ... ... басып, жоя алмайтын мемлекеттік өкімет деп анықталады.
1 Құқықтық сана, жалпы түсінігі
1.1 Құқықтық сана, жалпы түсінігі
Құқықтық нақтылықты, құқықтың және ... ... ... ... ... ... ... тану құқықтық сана болып табылады.
Моральмен, дінмен, өнермен, ... ... ... сана ... сананың
нысаны болып саналады, оның өмір шындығын көрсететін өзіне тән ... ... сана ... ... қолданылып жүрген жәен тілек
ететін ... ... ... ... мен ... ... ... жиынтығы. Мысалы, азаматтардың жаңа заңға мақұлдау немесе
жақтырмау, нормативтік құқықтық актінің ... ... ... және т.б.
түріндегі әсері.
Құқықтық сананың мәні оның ... ... ... ... ... ... ... қатынастармен және әлеуметтік топтардың
мүдделерімен ... ... ... ... сана ... қандай болуға тиіс екендігін анықтайды. Ол ... ... ... ... ... ... бұзуға деген белгілі бір
көзқарасын қалыптастырады. Соның ... ... баға ... әрі ... ... ... ... сана әлеуметтік құбылыстарды ерекше бағалай отырып, қоғамдық
сананың басқа ... ... ... ... ... ... ... қатынастары тұрмыс деңгейі мен тұрмыс салтының алғашқы
негіздерінің бірі ретінде, адамгершілік санамен қатынастары- ізгілік пен
зұлымдық ... ... ... ... олардың заңдылығын тану
тұрғысынан қарастырылады. Құқықтық сана ... ... ... ... күшті. Құқық туралы көзқарастар, түсініктер, идеялар ... ... ... сол ... беріліп отырады. Өткендегі құқықтық
жетістіктердің қазіргімен, бір өркениеттің ... ... ... ... ... ... жүйелерінің батыс
конституционализмі мен дәстүрлі нормаларының идеялары мен конструкцияларын
қабылдауы. Әртүрлі мәдени-тарихи ... ... ... ... мен ... ... ... түсініктері әртүрлі болдаы. Түрлі
елдер мен құрлықтардағы құқықтық сананың ерекшеліктері де осыдан.
Жағымды құқықтағы ... ... ... ... отырып,
құқықтық сана құқық жүйесі мен қоғамдық қатынастарға күшті кері әсер етеді,
дамуға ... ... не ... ... ... мүмкін.
Мысалы, АҚШ-тың бабасы болған негізін ... озық ... ... Америкадағы қоғамдық процестерді демократияға,
бостандық пен гүлденуге қалай ілгерілеткені ... Адам мен ... заң ... ... ... тәуелсіз сот әділдігінің
идеялары өмірде орнықты, олар осыдан екі жүз ... ... ... ... ... мен АҚШ Конституциясында тұжырымдалған болатын
және олар дүниежүзілік құқықтық ... ... осы ... ... ... ... бір, ... жақындағы мысал: көптеген ... ... ... дейтін құқықтық сана жинақталатын ... ... ... ... ... ... ... толғағы жеткен реформалаудағы жанталаса “қарсылық көрсетті”.
Құқықтық сезімдер, көңіл-күй көп жағдайда әлеуметтік ортаның, ... ... ... ... ... ... ... керек. Көптеген социологиялық зерттеулерде адамның белгілі ... ... өзі ... адамдармен байланыс ... ... ... ... өзгеше сезініп, ойлап, әрекет жасайтыны атап
өтілген. Жеке адамның құқықтық сансының деңгейімен ерекшеліктерін ... оның ... ... ... араласатын топтарының және тиісті
әлеуметтік жіктерінің әлеуметтік-құнды бағдарын білу ... ... ... ... ... ... ... табылады,
өйткені ол өзгеріп отырады, құқықтық идеяларды таратудың көмегімен иландыру
мен көтермелеуге сәйкес келетін саналы ... ... ... ... дағдысына, олардың тұрмыс-салтына енетін нәрсе ... ... ... мен ... ... байланысты
тұрақты элементтерін айқындайды. Қылмыстық, ... ... ... ... құқықта сол заңдарға қоғамдық құқықтық сана арқылы
және оны ... ... ... ... кінәден арылу
туралы, зиянды жуып-шаю туралы, моральдық нұқсанның орнын толтыру ... ... ... ... ... ... жеке ... өз әрекеттерінің
заңдылығын өзінің бағалауы. Өздерінің ... ... мен ... ... және дер кезінде бағалай білу оның адам ... ... ... ... ... ... рөлін
айқындайды. Өзін-өзі бағалау өзінің заңды әрекеттеріне қанағаттану немесе
істелген істері үшін ұялу, өкіну сезімінен көрінуі ... Адам ... ... ... опыну оның мінез-құлқындағы құқықтық ауытқуды тежей
алады. Жеке адамның құқықтық психологиясында ішкі ... ... ... жеке ... ... ... және жалпы әлеуметтендіру
процесінің міндеті.
Құқықтық идеология дегеніміз құқықтық ... ... және ... ... ... түрде бейнелеп, бағалайтын заңдық
ұғымдарды, принциптерді, теорияны ... ... ... ... тәжірибесіне сыйып кететін құқықтық шындықтарды әдетте, сезімдік
қабылдауға ұқсас құқықтық ... ... ... ... бір құқықтық бағалаудың рационалдық деңгейіне сәйкес келеді, құқық
пен мемлекет ... ой ... ... ... өткізуді бейнелейді.
Құқықтық идеологияға құқықты қоғам қажеттеріне сай ... ... ... мәдени-тарихи доктрина етіп көрсету үшін оның
мәнін, әлеуметтік құндылығын ашып ... ... тән. ... ... ... ... теория, құқық пен мемлекеттің марксистік
доктринасы мысал бола алады.
XXI ғасырдың табалдырығында Қазақстан ... ... жаңа ... және ... ... ... ... құқықтық реформа
бағдарламасын(1993 ж.) негізінен орындағаннан кейін оған да ... мен ... үшін ... ... “Қазақстан-2030”
стратегиясынан туындайтын және оны мемлекеттік-құқықтық салада нығайтатын
жаңа құқықтық идеология керек болмай қоймайды.
Бұл құқықтық идеологияның концептуалды ... ... ... ... ... стратегиялық мақсаттары
үшін өткендегі және қазіргі дүниежүзілік юриспруденцияның заң ... ... ... және ... дегеннің бәрін алуға тиіс.
2. Құқықтық идеология Қазақстан қоғамы дамуының тұрақтылығы мен саяси
топтасқандығына жәрдемдесуге ... ... ... жеке ... рөлі мен ... мемлекетке алуға
және кемітуге, қоғам мен мемлекетке қатынасы ... ... жеке ... әлеуметтілік арқылы ғана болуы мүмкін объективті
шындыққа
негізделіп құрылуға ... Адам мен ... ... ... ... ... мәні болғандықтан, адам құқықтары туралы
пайымдауларға араластырып жібермеу керек.
4. Құқықтық идеология Қазақстан ... ... мен ... ... ... ұлттық қауіпсіздік пен мемлекеттік
мүдделерді қамтамасыз ету қажеттігін негізге ... ... 1995 ... негізгі қаланған саяси биліктің ұйымдастырылуы мен жұмыс
істеуі негізінде кәсіби күшті және ... ... ... ... керек.
Құқықтық сана құқықтық реттеу механизмімен тығыз байланысты.
Біріншіден, ол заң ... ... ... ... ... ол ... субъектінің санасы мен еркіне туелді; екіншіден, олармен қоса өне
бойы ... ... ... ... ... ... ... түсінуіне, оның санасы мен еркіне есептелген; ... сана ... ... ... анықталады, заңдарды
жетілдіру мен дамытуды қамтамасыз етеді.
Құқық теориясында құқықтық сана өзара байланысты 3 міндетке: танымдық,
бағалаушылық, реттеушілік міндеттерге ... ... ... шындық құбылыстарын субъектінің құқықтағы
мәнділігі мен тиістілігі туралы түсініктері ... ой ... ... Бағалаушылық міндет құқықтық шындық ... ... ... ... ... ... ... сананы иеленушіге байланысты құқықтық сананың жеке, топтық
(ұжымдық) және қоғамдық құқықтық сана түрлері туралы айтуға ... ... сана адам ... қатысатын алуан-түрлі әлеуметтік
байланыстар мен қатынастардың ықпалымен, сондай-ақ өзінің ... ... ... ... Жеке адамның
мәдениеті мен білімі деңгейінің ... ... ... ... мен ... ... ... жеке құқықтық сана ... ... ... ... Құқықтық сана деңгейін көтеру ... ... мен ... ... ... ықпал жасаудың,
азаматарға құқықтық тәрбие берудің де маңызы аз ... ... сана ... әлеуметтік топтар мен оларға кіретін жеке
адамдардың ерекшеліктерімен анықталады. Құқықтық ... ... ... танылмайды. Олардың ішінде топтық құқықтық сана ... ... ... ... ... ... құқықтық сананың
әлеуметсізденуі, қоғамда бар құқықтық идеологиядан шеттеу, ... ескі ... ... тіпті криминогендік жағдайлардың
қалыптасуы мүмкін.
Қоғамдық құқықтық сана құқыққа және ... өмір ... ... ... ... көзқарасты бейнелейді. Қоғамдық құқықтық
санада қоғамда жеке адамның ... және жеке ... ... ... бере ... ... жоқ әлеуметтік құндылық
ретінде ... ... ... Құқық болмайынша, оның екеуі де жоқ.
Заңдардағы барлық уақытта дер кезінде жаңартыла бермейтін жаңсақтықтар
мен жетілмегендіктің қоғамдық құқықтық санадағы құқық ... ... әсер ... ... ... ... мен ... көзқарастың басым
болуы оған бүлдірушілік ықпал етеді. Соның салдарынан қоғамдық құқықтық
санада құқықтың мәнін ... пен ... ... ... ... ... күштеу ретінде қабылдау мен түсіну сақталып ... да ... ... сақтауға азаматтан гөрі, мемлекет ... ... ... ... ... ... ... деңгейіне немесе дәрежесіне қарай
құқықтық сана құқық теориясында дағдылы, кәсіби(заңгерлердің ... және ... ... ... ... сана дегеніміз адамдардың жаппай түсініктері, олардың
күнделікті және ... ... ... ... құқық пен
заңдылық жөніндегі сезімі мен көңіл-күйі болып табылады. Бұл- ... ең ... ... ... емес және ... ... соң ол ... бірге құқықтағы жаңалыққа мейлінше ... ... ... ... ... “қырағы” болып келеді.
Кәсіби құқықтық сана бір түр ... ... ... ... ... ... ... түсіндіруде және құқық қолдануда
өзекті рөл атқарады. Ол екінің ... ... бір ... ... ... ... және формалдылық, ілеспе ... ... ... немесе тіпті негізгі құқықтық өрісін
көру) белгіленген, жазудан ерекше стилі мен заң тілін қалыптастырады. ... ... ... толық түрі.
Ғылыми құқықтық сана құқықты және ... өмір ... ... ... ой ... өткізу арқылы қалыптасады, ол
қоғамның құқықтық идеологиясын әзірлеуде, ... пен ... ... ... белсенді рөл атқарады. Құқықтық сананың осы ең ... ... ... және ... ... ... ... санамен тығыз байланысты және оның туынды құбылысы құқықтық
мәдениет болып табылады. Ол құқыққа белгілі бір көзқарас қана ... ... ... тұрақты құндылық- құқықытық бағдардың және ... заң ... ... мінез-құлықтың бірлігі ретінде көрінеді.
Құққтық мәдениет қолданылып жүрген құқық нормалары білімінің жоғары
деңгейімен сипатталады. Оған субъектінің құқыққа құрметпен ... тән. ... ... ... құқықтық сенімдеріне, сондай-ақ олардың
басқа адамдар қылықтарының заңдылығына баға беруіне және құқықбұзушылықтың
жасалуына бастамашылықпен ... ... ... ... анықтайды.
Құқық өз нормаларына сәйкес мінез-құлыққа оң көзқараста болады. Алайда
егер жеке адам заңды бұзбаса, құқық нормаларын жазалаудан ... ... ... ... яғни ... бәрі ... істеймін
принципі бойынша бұзбайтын болса, бұл әлі де оның қажетті ... бар ... ... сияқты жеке адамның ... ... ... ... ... ... ... болмайды. Заңдарды білуге және
оларды өздері қызмет етіп жүрген мақсаттарға зиян ... ... ... ... ... сөз бостандығын қоғам мүдделеріне
нұқсан келтіре отырып, қиянат жасау да сирек кездеспейді. Керісінше, заңсыз
әдістермен ізгі ... ... ... ... де ... ... оң ... қана жеке адамның ... ... ... ... ... деп танылуы мүмкін.
Заңды мінез-құлықты оның мотивтері бойынша әлеуметтік-құқықтық ... ... ... мен ... ... ... ... тұрып және құқықтық
белсенділік болмай, заң нұсқауларына бағыну) және ... ... ... ... ... ... жіктеумен қатар,
юриспруденцияда заңды мінез-құлықты оның қоғамдық маңыздылық дәрежесіне
қарай да бөлу ... ... ... заңды қажетті мінез-құлық(мысалы, қарулы күштерде
қызмет ету); ... ... ... ... ... ... жол берілетін мінез-құлық(діни-ғұрыптарды атқару және
т.б.) болады.
1.2 Құқықтық ... ... ... құқықтық сананың құқықты және ... ... ... ... бейнелеп, бағалайтын заңдық
ұғымдарды, принциптерді, теорияны құрайтын ... ... ... ... ... ... құқықтық шындықтарды әдетте, сезімдік
қабылдауға ұқсас құқықтық психологиядан ... ... ... бір құқықтық бағалаудың рационалдық деңгейіне сәйкес келеді, құқық
пен мемлекет құбылыстарын ой елегінен неғұрлым терең ... ... ... құқықты қоғам қажеттеріне сай келетін
идеологиялық ... ... ... ... етіп ... үшін оның
мәнін, әлеуметтік құндылығын ашып беруге ұмтылыс тән. Бұған табиғи ... ... ... ... пен ... марксистік
доктринасы мысал бола алады.
XXI ғасырдың табалдырығында Қазақстан принципті түрде жаңа әлеуметтік-
тарихи және геосаяси ... ... ... ... ... ж.) ... орындағаннан кейін оған да Қазақстанның
мемлекеті мен ... үшін ... ... “Қазақстан-2030”
стратегиясынан туындайтын және оны мемлекеттік-құқықтық ... ... ... ... ... ... қоймайды.
Бұл құқықтық идеологияның концептуалды параметрлері:
1. Құқықтық идеология Қазақстан ... ... ... ... және ... дүниежүзілік юриспруденцияның заң теориясы
мен тәжірибесінен сындарлы және пайдалы дегеннің бәрін алуға тиіс.
2. Құқықтық идеология Қазақстан қоғамы дамуының ... мен ... ... ... ... ... жеке адамның рөлі мен құқықтарын мемлекетке алуға
және кемітуге, қоғам мен ... ... ... ... жеке ... ... арқылы ғана болуы мүмкін объективті
шындыққа негізделіп құрылуға тиіс. Адам мен азаматтың міндеттерін
өзінің ... ... ... мәні болғандықтан, адам құқықтары
туралы пайымдауларға араластырып жібермеу керек.
4. Құқықтық идеология ... ... ... мен аумақтық
тұтастығын нығайту, ... ... ... пен ... ... ету ... ... алуға тиіс. 1995 жылғы
Конституцияда негізгі қаланған саяси биліктің ұйымдастырылуы мен жұмыс
істеуі негізінде кәсіби ... және ... ... ... ... керек.
1.3 Құқықтық сана міндеттері
Құқықтық сана құқықтық ... ... ... ... ол заң нормаларын жасаудың алдында жүреді, өйткені, ол нормалар
әрқашанда субъектінің санасы мен еркіне туелді; екіншіден, олармен қоса ... ... ... өйткені құқық нормалары әрқашанда ... ... оның ... мен ... ... ... сана құқықтағы олқылықтарды түсіндірумен анықталады, заңдарды
жетілдіру мен ... ... ... ... ... сана өзара байланысты 3 міндетке: танымдық,
бағалаушылық, реттеушілік міндеттерге бөлінеді.
Танымдық міндет құқықтық шындық құбылыстарын субъектінің ... мен ... ... ... тұрғысынан ой елегінен
өткізуден тұрады. Бағалаушылық міндет ... ... ... оларды реттеудің нақты ережелерімен сәйкестендіруде болып
табылады.
Құқықтық сананы ... ... ... ... ... топтық
(ұжымдық) және қоғамдық құқықтық сана түрлері туралы айтуға болады.
Жеке құқықтық сана адам күнделікті ... ... ... мен ... ... ... өзінің психикалы-
физиологиялық ... ... ... Жеке ... мен ... ... әртүрлі болуы, адамдардың әлеуметтік
жағдайы мен қабілетінің бірдей болмауы жеке ... сана ... ... ... ... ... сана деңгейін көтеру үшін
адамдардың санасы мен мінез-құлқына нысаналы идеологиялық ықпал ... ... ... ... де маңызы аз емес.
Топтық құқықтық сана тиісті әлеуметтік топтар мен ... ... ... ... ... Құқықтық құндылықтар әрбір топта
бірдей танылмайды. ... ... ... құқықтық сана заңдылық пен
әділеттік идеяларын мүлде құрметтемейтіндерінде топтық ... ... ... бар құқықтық идеологиядан ... ... ескі ... ... ... криминогендік жағдайлардың
қалыптасуы мүмкін.
Қоғамдық құқықтық сана құқыққа және құқықтық өмір шындығының ... ... ... ... бейнелейді. Қоғамдық құқықтық
санада қоғамда жеке адамның бостандығына және жеке ... ... ... бере ... ... жоқ әлеуметтік құндылық
ретінде құқық түсінігі орнығады. Құқық болмайынша, оның екеуі де жоқ.
Заңдардағы барлық уақытта дер кезінде ... ... ... ... ... құқықтық санадағы құқық бейнесінің көрінуіне
теріс әсер етеді. Тыйым салушы нормалар мен ... ... ... оған ... ... ... ... салдарынан қоғамдық құқықтық
санада құқықтың мәнін ... пен ... ... ... ... ... ... ретінде қабылдау мен түсіну ... ... да ... нормаларын сақтауға азаматтан гөрі, мемлекет көбірек
мүдделі деген ... ... ... ... ... ... немесе дәрежесіне қарай
құқықтық сана құқық теориясында дағдылы, кәсіби(заңгерлердің ... және ... ... ... ... сана дегеніміз адамдардың жаппай түсініктері, олардың
күнделікті және өмірлік ... ... ... ... ... ... ... мен көңіл-күйі болып табылады. Бұл- ... ең ... ... ... емес және ... ... соң ол ... бірге құқықтағы жаңалыққа мейлінше сезімтал және
құқық қолданудың кемшіліктерін байқауда ... ... ... ... сана бір түр ... ... ... арасында
қылыптасады, норма шығаруда, құқықты ... және ... ... рөл ... Ол ... ... белгілі бір стереотиптермен
(күдікшілік, “айыптауға ... ... және ... ... заң
нормаларын, іс-әрекеттің секторын немесе тіпті негізгі құқықтық өрісін
көру) белгіленген, жазудан ерекше стилі мен заң ... ... ... ... ... толық түрі.
Ғылыми құқықтық сана құқықты және құқықтық өмір ... ... ... ой ... ... ... қалыптасады, ол
қоғамның құқықтық идеологиясын әзірлеуде, мемлекет пен заңдарды дамыту
жолдарын негіздеуде белсенді рөл атқарады. ... ... осы ең ... ... ... және ... ғалымдар болып табылады.
2 Құқықтық мәдениет, жалпы түсінігі
2.1 Құқықтық мәдениет көрінісі
Құқықтық санамен ... ... және оның ... ... ... болып табылады. Ол құқыққа белгілі бір көзқарас қана ... ... ... ... ... ... ... және соларға
сәйкес заң жүзінде маңызды мінез-құлықтың бірлігі ретінде көрінеді.
Құққтық мәдениет қолданылып жүрген ... ... ... жоғары
деңгейімен сипатталады. Оған субъектінің құқыққа құрметпен ... тән. ... ... ... ... сенімдеріне, сондай-ақ олардың
басқа адамдар қылықтарының заңдылығына баға беруіне және құқықбұзушылықтың
жасалуына бастамашылықпен кедергі жпасауына ... ... ... өз ... ... мінез-құлыққа оң көзқараста болады. Алайда
егер жеке адам заңды бұзбаса, құқық нормаларын жазалаудан қорыққандықтан
немесе өзінің комформизмі ... яғни ... бәрі ... істеймін
принципі бойынша бұзбайтын болса, бұл әлі де оның ... ... бар ... ... ... жеке ... немесе топтың ... ... ... ... ... ... ... білуге және
оларды өздері ... етіп ... ... зиян ... етіп
пайдалануға болады. Өмірде құқықтарды, сөз ... ... ... ... ... ... ... да сирек кездеспейді. Керісінше, заңсыз
әдістермен ізгі ... ... ... ... де ... ... оң белсенділік қана жеке адамның немесе ұжымның
жеткілікті ... ... ... деп ... ... ... оның мотивтері бойынша әлеуметтік-құқықтық оң
белсенділікке(заңды мінез-құлықтың дұрыстығы мен ... ... ... ... тұрып және ... ... заң ... ... және ... ... ... жазалаудан қорқып сақтау) жіктеумен қатар,
юриспруденцияда заңды мінез-құлықты оның қоғамдық ... ... да бөлу ... өлшем бойынша заңды қажетті мінез-құлық(мысалы, қарулы күштерде
қызмет ету); ... ... ... ... ... заңды жол берілетін мінез-құлық(діни-ғұрыптарды атқару және
т.б.) болады.
“Мәдениет” деген ұғым ... ... ... алынған. Ол
өңдеу, игеру, әдемілеу, тәрбиелеу, білім алу сияқты мағыналардыбілдіреді.
Ғылыми әлеуметтану ... оның ... ... ... қолымен
істелген және ақыл-ой санасымен өңделіп, жасалған еңбегінің жемісі ретінде
қарастырады.
Мәдениет қоғам ... ... ... ... ... ... ... Мәдениеті өркендеген қоғам әр уақытта ілгерлеп,
дамиды,мәдениет қоғамдағы барлық ... ... ... ... негізінде екі үлкен түрде болады: Материалдық және рухани.
1. Материалдық - бұл ... ... ... ... ... бұл ... ... бұлай бөлінуі белгілі бір шартқа (жағдайға) ... ... ... ... байланы, қатынастар бар. Осылардың
нәтижесінде олар бір-біріне әсер етеді. Мысалы, адам ойындағы ... ... ... тұжырымдар нақтылы өмірде жаңа техника, сайсан, басқа
да құрал-жабдық түріне айналады, ал, жаңадан пайда ... ... ... ... ... ... күнделікті өмірде мәдине
құбылыстардың әр ... ... ... ... ... ... жете ... саналы түрде меңгеріп ... ... ... ... мен ... алу ... болған адамның сапалы ақыл-ойы, мінезі, оның ойлау қабілеті, сезімі
ретінде ... Осы ... олар ... ... құқықтық, кәсіби
(мамандық), эстетикалық, т.б. мәдениетті ... ... ... ... мәдениетті адамның шығармашылық ... ... ... ... ... ... тілдерді білумен,
кішіпейілдігімен, өзін-өзі ұстап білумен, құқықтың жауапкершілігімен
ұштастырады.
Бұл ... ... ... бір жақты қаралып бұрмаланған. Шынын
айтсақ, бұл жерде жеке адамның ... ... ... ... ... ... туралы айтылмақ. Жеке адамның мәдени мұралар мен
мұраттарды, яғни алуан түрлі құндылықтарды, ережелерді, нұсқауларды, жоғары
адамгершілік ... ... ... ... озық ... ... ... бойына сіңіруі, адамдардың
бұларға жаппай тартылуын, оларға белсенді, жауапты қатынасын, ... мен ... ... ... ... ... Ол ол ма, ... мәдениетін, санасын, белсенділігін, жауапкершілігін неғұрлым жоғары
дәрежеде арттыратын ... ... ... ... мен қоғамды ғылыми
басқаруға, мдемократияны дамытуға, ... ... ... ... ... дамуына осылардың тікелей немесе жанама
тигізетін әсері туралы да ештеңе айтылмаған. Ақыр ... бұл ... ... ... ... естен шығарылған. Қазіргі уақытта
мәдениеттің 300-ден астам анықтамалары бар. Осылардың әрқайсысына тоқталмай-
ақ, оның негізгі мынандай үш ... ... жөн ... адам ... жиынтығы. Басқаша айтқанда, мәдениет
адамдардың ... ... ... ... ... ... және адамгершілік қасиеттерінің,
ғылымының, білімінің, тәрбиенің, әдет-ғұрып, салттардың бағалы ... т.б. ... ... шығармашылық іс-қызметінің тәсілі. Қоғамдағы әрекеттер
барысындағы әр түрлі кертартпалық қате түсініктерге, ... ... ... жоқ ... сенуге, ескі көзқарастарға,
әділетсіздікке, әдепсіздікке, формализмге қарсы ... ... ... Маркс айтқандай, мәденит адамның мәнді, маңызды күш-қуатын, яғни
оның мақсатын, ... ... іске ... ... оның ... қалыптастыру және жан-жақты дамуын қамтамасыз етіп, күнделікті өмірде
қолдануды білдірмек.
Сонымен, ... ... жеке адам ... ... ... ... құндылықтармен ұштастырылып, әлеуметтік процестермен біте
қайнасуы болып табылады.
Мәдениет қоғамның ерекше бір салалы ... Бұл ... мен ... ... сипаттамасы ретінде субъектінің қоғамға, табиғатқа
қатынасының деңгейін білдіретін категория.
Жоғарыда ... ... ... жалпы мәдениет ұғымы
нақтыланып, ол ... ... ... ... ... ... ... саяси мәдениет, мінез-құлық мәдениеті, басқару
мәдениеті, т.б. түрінде көрініп отырады.
Мәдениет – ... бір ... оны ... ... ... әдісі
қолданылады. Бұл әдісті негізінде екі тұрғыда ... ... ... ... қоғамның, оның әрбір саласының сапалық сипаттамасы ... ... ...... жүйе ... яғни оның ... ... бөліктер, элементтер, олардың арасындағы ... ... ... ... ... ... адам тек қана ... ғана емес, сонымен қатар ол ешқандай табиғи керемет сырт ... оны ... ... ... ... ... жасампаз куш.
Адам іс-әрекеті дамуының өзі мәдени құбылыстың жеке көрінісі болады.
Жоғарыда ... ... ... ... екі ... бөліктен
құралады:
1) Материалдық мәдениет. Бұл адамның табиғатты өзгерту, қайта құру
процесімен байланысты; 2) рухани мәдениет. Бұл ... ... және ... ... өзгертумен байланысты болады. Осы жерде айта кететін ... ... ... дүние танымызда руханилық, адамгершілік және құнды
қасиеттер, әсіресе, ... ... және ... ... ... ... терең түсіну үстем болып келді. Ал,
бұлардың арасындағы қарама-қатынастар мен ... өте ... ... руханилығын бір жақты ғана қарауға ... ... ... ішкі ... ... ... жақсы мен жаманның, шындық пен өтіріктің, т.с.с. аражігін ажырата
білу негізінде пайда болады. ... ... ... ... ... адам ... ... әлеуметтану зерттеулерінде
сүйенсек, құндылықтар, олардың жүйелері әр уақытта ауысып ... ал ... ... ... ... ... санада өздерінің ішінара
орналасу реті, тәртібі болады. Мысалы, социализм кезінде азаматтық, еңбек
сүйгіштік, міндет, ... ... ... ... ... ... ... нарықтық жағдайда, олар:мейірбандық,
қайырылымдық, іскерлік, табыс, ерекше үлгі-тұлға болып өзгерді.
Қазіргі қоғамдық-саяси ... адам ... ... ... бір жақты
әсер етпейді. Жалпы қоғамның рухани өміріне бір жақты әсер етпейді. ... ... ... ... екі ... бағыт (тенденция) бар екенін
аңғартады: ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді және жалпы адамзат
құндылықтары ... ... ... ... ... ... ... уақытында да бұзылған жоқ, ол қазіргі ... ... ... бағыт, ел- жұрттың белгілі бір бөлігіне ғана тән. Бұл
бөлік бұрынғы идеологияық құндылықтардан, ережелерден қол ... ... ішкі ... ... ... қалды. Ал, адамның рухани
өмірінің осындай жағдайда ... ... ... ... ... ... керісінше, ойға келиейтін олардың ... ... ... ... орай ... ... теріс
құндылықтарды терең біліп, ... ... ... ... ... ... ... қолдану, адамдарда ыдыратуға ... ... ... ... ... ... ... Бұл әлеуметтік және рухани сабақтастығы ... ... ... ... ... ... жалпы әлеуметтанудың арнаулы теориясы – ... ... Ол ... ... ... ... нақтылап айтсақ, қоғамдық жүйеде мәдениеттің алатын орны мен
маңызын, әлеуметтік және ... әр ... ... ... ... деңгейін, мәдени салада бұл топтардың талап-тілегін,
мүддесін, ... ... ... ... ... ... және
мәдениетті тұтыну салаларында мәдени әлеуметтік нституттардың,мекмелердің
жағдайын, атқарып жатқан қызметтерін, ... ... ... ... ... ... Мәдени әлеуметтану мұнымен бірге мәдени
дамуды, оның әр түрлі әлеуметтік институттары ... ... ... көркемөнер, адамгершілік) мен мекемелердің (театр, кино, мұражай,
кітапхананалар) дамуын болжап, жоспарлайды.
Мәдениет әлеуметтануды қарыштап дамып келе ... жеке дара ... ... ... ... Мәдениет теориясының мәдениет
әлеуметтануынан ерекшелігі бар. ... ... ... ... басқа мәселелерді зерттейді. Олар: мәдениеттің іштей дамуы,
мәдени-рухани процесс, әр ... ... ... ... Ал. ... әлеуметтану қоғамда мәдениеттің әлеуметтік
маңызына, ... ... және ... ... ... оның қызмет істеуіне
баса көңіл аударады. Бұл мәселелрді мәдениет теориясы зерттемейді.
Ғылыми әлеуметтану мәдениеті ... ... бір ... ... ... талдап зерттегенде, оның шығуы, пайда болып дамуын, анықталуын әр
уақытта қоғамдық өндірістік тәсілмен байланыстырады.
Жоғарыда көсетілгендей, ... әр ... ... ... оның ... боп ... мен оның қалай іске асырылатыны
көрсетеді. Мұның өзі екі негізгі түрде ... ... ... ... тәсілі, оның шығармашылық мазмұны;
б) адамдардың материалдық және рухани болмыс-бітімі өндіріс процесінде
олардың іс-қызметінің затқа ... ... ... көрінеді. Бұл әрбір
тарихи дәуірде алуан ... ... мен ... ... ... ... тұлғалық сапасы нақтылы іске асырылғанын аңғартады.
Мысал ретінде оқымыстылардың тұжырымдары теория ... боып бір ... зат ... (яғни, техника, станок, алуан түрлі құралдарға,
т.б.) саяси ... , ... ... ... ... ... ... мәдениеттің ерекше
құбылыстарын, оның қоғамда атқаратын қызметінің шығармашылық заңдылықтарын,
қоғамдық мәдениеттің шығармашылық ... ... ... ... ... және рухани құнды мұраттарды қалыптастырады. ... ... ... әлеуметтік тапсырыстардың, яғни жүзеге асуы міндеттеоген
іс-қызметтің (жұмыстың)орындалу мазмұндарын анықтайды. Мысалы, жаңа ... пен ... бір ... өнер ... ... ... әлеуметтік
тапсырысты орындауға қандай факторлар кедергі ... ... ... ... ... жою туралы жаңа шешім, кеңес, ұсыныстар береді.
Мәдени ... ... ... ... ... ... ... қатынасын, олардың мәдениетке қандай
талғамы барын, талап-тілегін қоятынын, мәдени ... тек ... ғана ... ... ... ... қосылуы, арласуы қандай,
бұл іс-жұмыстарда театр, ... ... ... ... ... жәрежелері қалай, олар не істеп жүр, адамдардың, олардың алуан
топтардың талап-тілектерін қанағаттандыра ала ма ... ... ма, т.б., міне осы ... ... ... қазіргі уақытта театрларға көптеген адам бармайды, өйткені
қойылымдар адамдарды ... ... қоса ... ... ... дұрыс жолға қоя алмаған.
Театр туралы айтылған осы пікіріміз кітапханаға да, денешынықтыру
мекемелерінде ... ... ... мәні мен ... оның құрылымымен тығыз байланысты. Ал,
оның құрылымы күрделі болғандықтан әр түрлі ... ... ... негізгі элементтерінің ең бастысы және осыған сәйкес
басты атқаратын қызметі таным, яғни таңба-символдық элемент болып ... ... деп ... ... әр ... ... бір ... түсініктер, т.б. арқылы
қалыптасып, тілде көрініс тауып, анықталады. Тіл-адамзаттың білімі ... ... оны ... ... ... Ол адамның ой-пікірін
және адамдардың бір-бірімен байланыстыратын құрал. ... ... ... ... ... ... маңызы бар. Олардың ... ... ... ... ... қолданылып отыратын бейнесі
(суреті) болып саналады.
Осы таңбаларды, символдарды адам оқу, ... ... ... ... ... ... жаңа мәлімет, хабар арқылы сақтауға,
өзгертуге, бір ... ... ... ... етіп ... ... үшін қолданады. Мәдениеттің екінші элементі-ол құндылық, танымдылық
жүйесі. Құндылық деп, әрбір ... ... ... (адамдардың
немесе әлеуметтік алуан түрлі топтар мен жіктердің, ... ... ... ... ... ... ... т.б. қасиеттерін айтамыз. Әрбір құндылық әлеуметтік
субъектінің мұң-мұқтажын, талап-тілегін, ... ... ... ... ... ... ... құбылыстармен салыстыру арқылы
қалыптасады. Керісінше де солай. Бұл құндылық қатынастар әр ... ... ... ... ... түрлі байланыс, ... ... ... ... Бұл ... ... қажетті
элемент болып есептеледі. Бұл құндылық ... ... ... ... ... ... арман, мұрат, т.б. толып жатқан
құбылыстар мен процестер ретінде көрінеді. Бұл аталғандар ... ... ... ... ... ... ... еңбек пен
қызметінің, тәртібі мен адамгершілік қасиетінің, белсенділігі ... т.б. ... ... ... ... қазіргі кезеңде мәдени әлеуметтану бұрын болмаған
көптеген мәдени құбылыстарды, процестерді, басқа да ... ... ... ... басты бағыттары мыналар:
Мәдениеттің материалдық саласы: еңбек мәдениетін оқып ... ... ... еңбек процесі, өндірісті басқару және әр ... ... ... ... көтерілу жағдайлары );
тұрмыстық- материалдық ... оның ... ... ... ... ... әрбір халықтың, ұлттың мәдени тұрмыстық әдет-ғұрпы, салты;
өткен уақыттағы құндылықтарды сақтау жөнінде бұқара халықтың ой-пікірін,
қозғалысын ... ... ... ... ... ... ... біліп зерттеу, әр жынысты ... ... ... ... кеңінен зерттеу.
Мәдениеттің саяси (оған құқықты мәдениетті кіргізе отырып) саласында:
қоғамның барлық салалрында еңбекшілердің қоғамды, ... ... ... ... ... ... дамыту, адамдардың алуан
түрлі топтарының, жіктерінің саяси және экономикалық ... ... ... ... арттыру, т.б. (Бұл жерде мәдени ... ... ... ... ... мәдениет саласында
нарықтық жағдайдағы еңбекшілердің экономикалық білімдерін, олардың нарықтық
қатынастардың принциптерін толық игеріп, меңгеруі ... ... ... ... ... ... әрбір топтарының мәдени іс-
қызметі және мәдени дәрежесінің көтерілуін; ... ... ... ... ... мәдениеттің жағдайы мен дамуын; рухани
мәдениеттің әр түрлерін (білім, ғылым, эстетикалық және ... ... ... ... ... ... ... театр,
музей, кітапхана, т.б.) іс-қызметін; ел-жұрттың әр түрлі мәдени ... ... емес ... және ... ... терең, жан-жақты зерттеу; қала мен ауыл-селолардың, облыстардың,
жалпы республиканың мәдени дамуының ... және ... ... т.б. жатады).
Жалпы алғанда, мәдени салалрдағы осы зерттеулердің басты мақсаты- ол
еңбекші бұқара ... ... ... ... адамдық
факторларының белсенділігін арттыру және ойлау, ... ... ... ... ... ... ең бастысы адамды өкіметтің озбырлығынан,
оның жеке өміріне қол сұғылмауынан босату болып табылады. Ол ... - ... ... ... ... ... ... құқыққа
сәйкестік түсінігі мен өкіметтің өзінің ... мен ... ... мен ... тану ... жаңғыртушылық, әлемдік ... ... оның ... қамтамасыз ету мәселелерін шешу жолдары. Ұлттық экономика,
идеолгия, ... ... ... ... заң бұл басқалармен
терезесі тең, өзгені де, өзін де сыйлай және сыйлата ... ұлт үшін ... болу ... бар ... ... ... тән алғы ... мүддені қорғауы мен сананың дамуы экономика, ... ... ... ел ... ... ұлттық мүддені, оның
экономикасы мен идеологиясын қолдайтын, ... ... Ата ... іргетасының әрбір тасы сапалы ... ... ... мүдде
орындалмақ, соңда ғана ел болу мүмкіндігі туады.
Құқықтық сана- сан қырлы феномен. Оның жеке адам мен ... ... ... байланысты өз құрылымы бар. Құқықтық сананы негізгі
екі элемент: құқықтық психология және құқықтық идеология құрайды.
Құқықтық ... ... ... ... мен ... тіпті есі кете терең әсер ... ... ... ... байланысты. Ол құқықтық санада көбінесе стихиялы ... ... ... ... көзқарас бейнелетін сезім, көңіл-күйі, сүйкімділік
пен сүйкімсіздік, реніш түрінде қалыптасады. Мәселен, бұл ... ... ... және оның ... жаны ... әділ сот ... сезімі; қылмыстық жазадан қорқу немесе Конституцияны құрметтеу
болуы мүмкін.
Қолданылған әдебиеттердің ... ... 3., ... Б. Қазақстан Республикасы құқық негіздері. –   
  Алматы. 2001ж.
2.  Баққұлов С. Құқық негіздері. - ... ... ... А. ... Республикасының әкімшілік құқығы. –
   Алматы. 2003ж.
4 Баянов Е. Әкімшілік ... ... ... ...    
-Алматы. 2003ж.
5 Қазакстан Республикасының әкімшілік құкық бұзушылық        
туралы   кодексі 2001 жылы 30 қаңтар.- ... ... ... Республикасының Мемлекеттік қызмет туралы заңы 2001 ж.
7 Қазакстан Республикасының Сыбайлас жемкорлыққа қарсы күрес    
туралы ... ... ... ... ... ... саясат тұжырымдамасы. Астана.
2006

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Психика және сана түсінігі13 бет
Құқықтық сана түсінігі19 бет
Құқықтық сана ұғымы, түсiнiгi және маңызы29 бет
Құқықтық сана және мәдениет8 бет
1999 жылғы Қазақстандағы халық санағы бойынша елдің деморафиялық жағдайы4 бет
«Бөлшек сандары бір санау жүйесінен екінші санау жүйесіне ауыстыру»4 бет
Іс-әрекет және мінез-құлық мотивациясы. сана мен зейін бірлестігі7 бет
Авторлық сана – мәтіннің базалық ұғымы56 бет
Адам санасы4 бет
Адамгершілік сананы қалыптастыру әдістері44 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь