Қазақстан Республикасындағы бюждет жүйесінің қазіргі жағдайын талдау

ЖОСПАР

КІРІСПЕ

1. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ БЮЖДЕТ ЖҮЙЕСІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ
Республикалық және жергілікті бюджеттердің қазіргі кезеңдегі орындалу барысын талдау
1.2 Қазақстан Республикасындағы бюджеттік үрдістің қазіргі жағдайы

ҚОРЫТЫНДЫ

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ

Үкіметтің таңдап алған эконмикалық саясаты негізінде жасалынатын әрбір дамып жатқан қоғамның экономикалық құрылымның құрылуына және дамуында алдыңғы, аңықтаушы рөлді мемлекеттік реттеу алады. Соның ішінде мемлекетке өзінің экономиалық және әлеуметтік реттеуін жүзеге асыруға мүмкіндік беретін аса маңызды механизмдердің бірі – қоғамның қаржы жүйесі. Осы қаржы жүйесінің ең маңызды саласы – мемлекеттік бюджет. Осы қаржы жүйесі арқылы мемлекет мемлекет органдарына жүктелген қызметтерін орындауға мүмкіндік беріп, орталықтанған және орталықтанбаған қаржы қорларының құрылуына ықпал етеді.
Бюджеттің ролі, мәні және процедуралық аспектілері экономикада нарықтық қатынастардың белсеңді өзгеруі жағдайында түбегейлі өзгереді. Бюджет мемлекеттің саясатын жүзеге асыру бойынша негізгі құрал болып табылады. Сапалы мемлекеттік қызмет көрсету, ұлттық қауіпсіздік және қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ету, денсаулық сақтау және білім сферасын дамыту, әлеуметтік көмек және әлеуметтік қамтамасыздандыруды көрсету, және де экономиканың нақты секторының дамуын қолдау сұрақтарын шешу бюджетке негізделеді. Нарықтық экономикасы бар мемлекеттің институционалды негізінің элементі болып бюджет табылады. Бюджеттің бағытын анықтаған кезде бюджеттік саясаттың барлық аспектілерімен тығыз байланыстағы мемлекеттің экономикалық қауіпсіздігінің мүдделерін ескеру керек.
Бюджет – қайта өндіру процесінің жүзеге асырылуының аса маңызды құралы. Оның көмегімен әлеуметтік бағдарламаның орындалуына, қоршаған аймақты қорғауды қамтамасыз етілуіне, ғылыми – техникалық процесті жетілдіруге, қорғаныс саласының дамуына және басқа да мемлекеттік қызметтерді орындауға шарттар жасалынады. Сондықтан шаруашылық механизмінің бюджеттік қатынастарды дамытпай, ғылыми жетілген бюджетті саясат орындалмай, бюджеттік процесті басқаруының эффективті жүйесі болмай дұрыс жұмыс істеуі болмайды.
Сол сияқты, біздің еліздегі эконмикалық реформалауы қоғамдық қаржы жүйесінің қайта құрылуы қай бағыттарда болтынына, мемлекеттің бюджеттік саясаты заман талаптарына сәйкестігіне тәуелді.
Қаржылық баланс жүйесінде мемлекеттік бюджет басты орынды алуда. Ол жыл сайын заң түрінде нақтыланып отырады және мемлекеттің ақша қаражатының орталықтандырылған қорын дұрыс қолдану және құру бойынша экономикалық қатынастардың жүйесі болып табылады.
Жоспарлау өз кезегінде мақсаттардың, приоритеттердің жолдарын және оларға жету құралдарын анықтаудың ғылыми негізделген процессі. Тәжірибеде ол жоспар құру арқылы жүзеге асады. Оның негізгі ерекшелігі көрсеткіштердің нақтылығы, олардың сандық және уақыт бойынша анықталғандығы болып табылады.
Осы жұмыстың негізгі мақсаты қоғамдық қаржы жүйесінің маңызды элементі болып табылатын мемлекеттік бюджеттің, оның құрылуының, орындалуы мен ұйымдастырылуының, бюджеттік жүйе мен бюджеттік процестің негізгі шарттарын талдау болып таблады.
Бұл жұмыста экономикалық қауіпсіздік мүддесінің Қазақстандағы бюджетті жоспарлау процедурасымен сәйкестігіне талдау жасалды. Нарықтық моделі бар экономикасы дамыған елдерде болжамдау мен жоспарлау экономиканы мемлекеттік реттеудің маңызды құралы болып табылады. Бұл құралды мақсатты түрде қолданып, бұл елдер техникалық прогресте, халықтың өмірлік деңгейін жоғарлатуда және басқа да әлеуметтік-экономикалық облыстарда көптеген жетістіктерге жеткені белгілі. Соған байланысты шет мемлекеттердің тәжірибесі де сараланды.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ


1. Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 24 сәуірдегі №548-11 жаңа Бюджет Кодексі.
2. “Бюджет жүйесі туралы” 1999 жылғы 1 сәуірдегі Қазақстан Республикасының Заңы.
3. “Республикалық және жергілікті бюджеттердің атқарылуын бақылау туралы” 2002 жылғы 29 қаңтарыңдағы Қазақстан Республикасының Заңы.
4. Финансы. Учебник. //под редакцией Радионовой В.М. –М., 1995. –432 с.
5. Худяков А. Финансовые право Республики Казахстан (Общая часть). –Алматы, 1995. –224 с.
6. Мельников В.Д., Ильясов К.К. Финансы. Учебник. -Алматы, 1997. –472 с.
7. Государственной бюджет. Учебник. // Ильясов К.К и другие –Алматы, 1994. –267 с.
8. Қазақстан Республикасының Конституциясы 1998 жылы 19 сәуір.
9. Зейнельгабдин А.Б. Финансовая система: экономическое содержание и механизм использования. –Алматы, 1995. –160 с.
10. Эсберг К.Т. Курс финансовой науки. –Санкт-Петербург, 1913. –113 с.
11. Мельников В.Д., Ильясов К.К Финансы. Учебник. –Алматы, 2001. –512 с.
12. Қазақстан Республикасының әлеуметтік – экономикалық дамуының 2004 –2006 жылдарға арналған индикативтік жоспары туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 жылғы 12 қыркүйектегі № 926 қаулысы
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ
1. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ БЮЖДЕТ ЖҮЙЕСІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ
. Республикалық және жергілікті бюджеттердің қазіргі кезеңдегі
орындалу ... ... ... ... ... ... ... жағдайы
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Үкіметтің таңдап алған эконмикалық саясаты негізінде жасалынатын ... ... ... ... ... құрылуына және дамуында
алдыңғы, аңықтаушы рөлді мемлекеттік реттеу алады. Соның ішінде мемлекетке
өзінің ... және ... ... ... ... ... аса ... механизмдердің бірі – қоғамның қаржы жүйесі. Осы қаржы
жүйесінің ең маңызды саласы – мемлекеттік бюджет. Осы ... ... ... ... ... жүктелген қызметтерін орындауға мүмкіндік
беріп, орталықтанған және орталықтанбаған қаржы ... ... ... ... мәні және ... ... экономикада
нарықтық қатынастардың белсеңді өзгеруі жағдайында түбегейлі ... ... ... ... ... ... негізгі құрал болып
табылады. Сапалы мемлекеттік қызмет көрсету, ... ... ... тәртіпті қамтамасыз ету, денсаулық сақтау және ... ... ... ... және ... қамтамасыздандыруды көрсету, және
де экономиканың нақты секторының дамуын ... ... шешу ... ... ... бар мемлекеттің институционалды негізінің
элементі болып бюджет табылады. Бюджеттің бағытын анықтаған кезде ... ... ... ... байланыстағы мемлекеттің экономикалық
қауіпсіздігінің мүдделерін ескеру керек.
Бюджет – қайта өндіру ... ... ... аса ... Оның ... ... бағдарламаның орындалуына, қоршаған
аймақты қорғауды ... ... ...... процесті
жетілдіруге, қорғаныс саласының дамуына және басқа да ... ... ... ... ... ... механизмінің
бюджеттік қатынастарды дамытпай, ғылыми жетілген ... ... ... ... ... эффективті жүйесі болмай дұрыс
жұмыс істеуі ... ... ... еліздегі эконмикалық реформалауы қоғамдық қаржы
жүйесінің қайта құрылуы қай бағыттарда болтынына, мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджет басты орынды алуда. Ол
жыл сайын заң түрінде нақтыланып отырады және ... ақша ... ... дұрыс қолдану және құру ... ... ... ... ... өз кезегінде мақсаттардың, приоритеттердің жолдарын және
оларға жету құралдарын анықтаудың ғылыми ... ... ... жоспар құру арқылы жүзеге асады. Оның негізгі ерекшелігі көрсеткіштердің
нақтылығы, олардың сандық және ... ... ... ... ... ... мақсаты қоғамдық қаржы жүйесінің маңызды элементі
болып табылатын ... ... оның ... орындалуы мен
ұйымдастырылуының, бюджеттік жүйе мен бюджеттік процестің негізгі шарттарын
талдау болып таблады.
Бұл жұмыста экономикалық қауіпсіздік мүддесінің Қазақстандағы бюджетті
жоспарлау ... ... ... жасалды. Нарықтық моделі бар
экономикасы дамыған елдерде болжамдау мен жоспарлау экономиканы ... ... ... ... табылады. Бұл құралды мақсатты түрде
қолданып, бұл ... ... ... ... ... ... және ... да әлеуметтік-экономикалық облыстарда көптеген
жетістіктерге жеткені белгілі. ... ... шет ... де ... ... ... БЮЖДЕТ ЖҮЙЕСІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫН
ТАЛДАУ
2.1 Республикалық және ... ... ... ... ... ... кейін Қазақстан Республикасы өзінің жеке бюджет
саясатын қалыптастыра бастады. Алғаш қабылданған тәуелсіз мемлекетіміздің
заңдарының бірі ... ... ... заң ... ... ... ... заңдылықтарының негізі осы заң ... Бұл ... ... жергілікті бюджет республикалық бюджеттен
тәуелсіз, сонымен қатар төменгі деңгейдегі бюджеттердің ... ... ... ... ... ... жергілікті органдарға қолда
бар қаражаттарын еркін пайдалануға құқық берілген.
Қазақстандағы ... ... ... жүйесі туралы» Заңның үш ... 1996, 1999 ... ... «куә» болып, сонымен іргелесе келе
жатыр. Соңғы қабылданған (1999 жылғы) жаңа заң ... ... ... ... ... ... бекіту, орындау және бақылаудың
жаңа тәртібі анықталды. Осы заңмен бюджет қаражаттарын қалыптастыру ... ... ... енгізілді, атап айтқанда:
1. Орталық және жергілікті билік органдарының функциялары бөлінді,
республикалық және ... ... ... ... ... ... бюджетінің жеткіліктілігін қамтамасыз ету үшін олардың
орындайтын функцияларына сәйкес бюджет ... ... бөлу ... ... кредиторлық қарызының өсуінің алдын алу механизмдері
жасалынды.
4. Барлық бюджеттен тыс қорлар қысқартылды.
Бұл заң ... ... ... жақын болғанмен де, бюджет
үрдісін жеткілікті деңгейде реттеуге дәрменсіздеу, кемеліне жетпеген болып
шықты. Сонымен 2004 жылдың 24 ... ... ... ... ... 1 ... бастап күшіне енеді). Бұл Кодекс бюджеттік және
бюджетаралық қатынастарды ... және ... ... ... ... ... қағидалары мен механизмдерін, бюджет ... мен ... ... ... Республикасындағы бюджеттік жоспарлаудың қазіргі
жағдайына аналитикалық баға беру үшін ... ... ... жасау
керек. Бұл мақсатта 2005 жылы Республикалық және жергілікті бюджеттердің
орындалуын қарастырып өтейік.
Кесте 2 - ... және ... ... ... ... ... |Жергілікті бюджет |
| |2005 ... ... |2054 ... ... | |н- ... ... |1 ... |кассалық |на |н |
| ... | ... ... ... |
| ... |атқарылуын|млн.теңге | |кассалық |
| ... | |ың %-ы | | ... | | | | | |ның %-ы |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... |722034 |100,0 |101,7 |486289 |100,0 |104,4 ... оның |649000 |89,9 |101,7 |355676 |73,1 |104,2 ... | | | | | | ... ... |93,0 |104,0 |343855 |96,7 |104,4 ... емес |39348 |6,1 |76,4 |5575 |1,6 |86,8 ... | | | | | | ... |6256 |1,0 |94,6 |6246 |1,8 |111,5 ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | | ... ... |57630 |8,0 |100,0 |122926 |25,3 |107,2 ... | | | | | | ... |15404 |2,1 |106,7 |7696 |1,6 |76,5 ... | | | | | | ... |768935 |100,0 |97,0 |479119 |100,0 |99,5 ... ... |95,0 |97,1 |471957 |98,5 |99,8 ... | | | | | | ... сипаттағы|42738 |5,9 |96,0 |21220 |4,5 |146,1 ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... |40415 |5,5 |91,3 |7153 |1,5 |100,3 ... ... |10,1 |99,9 |17771 |3,8 |99,6 ... қауіпсіздік| | | | | | ... беру |23203 |3,2 |98,9 |130966 |27,7 |99,2 ... |19104 |2,6 |100,5 |74087 |15,7 |98,9 ... | | | | | | ... |202043 |27,7 |97,9 |40145 |8,5 |97,3 ... ету | | | | | | ... әлеуметтік| | | | | | ... беру | | | | | | ... |10321 |1,4 |99,5 |33986 |7,2 |94,7 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |12879 |1,8 |99,5 |20910 |4,4 |96,8 ... туризм | | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | | |
| | | | | | | |
2- ... ... |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... |1,2 |99,2 |783 |0,2 |100,0 ... ... және | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... су, ... |5,7 |93,0 |7022 |1,5 |98,5 ... | | | | | | ... | | | | | | ... қоршаған | | | | | | ... ... | | | | | | ... және |1364 |0,2 |92,0 |2501 |0,5 |95,5 ... | | | | | | ... және |58812 |8,1 |96,5 |25620 |5,4 |96,1 ... | | | | | | ... |68010 |9,3 |97,1 |30973 |6,6 |98,1 ... ... |34338 |4,7 |90,8 |1170 |0,2 |91,4 ... |93630 |12,8 |99,8 |57650 |12,2 |100,0 ... | | | | | | ... |38476 |5,0 |93,8 |7162 |1,5 |82,9 |
| | | | | | | ... |-46901 | | |7179 | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... жылдың 1 қаңтарына Республикалық бюджетке түскен түсімдер көлемі
722 млрд. теңгені құрады, бұл 2004 жылдың ... ... (565,3 ... деңгейінен 27,7% артық. 2004 жылдың тиісті кезеңімен (541,6 млрд.
теңге) салыстырғандан несиелерді есепке ... ... 42% өсті ... ... 1 ... 768,9 млрд. теңгені құрады. Бюджеттің тапшылығы
46,9 млрд. ... ... ... ... ... ... бюджеттің 89,9%-ын табыстар (соның ішінде
салықтар - 93%) құрады. Түсімдер көлеміндегі ресми ... ... - ... ... ... - 35,2% ... сала мен ... мемлекеттік
қызметтер - 21,5% үлесінде. 2003 жылғы тиісті кезеңмен салыстырғанда бұл
шығындар тиісінше 27,4% және 25,5% ... ... ... ... ... ... республикалық бюджеттің шығыс бөлімі мен 2005 жылғы
республикалық бюджет жобасына ... ... ... негізгі мақсаты, экономиканың осы сияқты салаларына
мемлекеттік шығындар динамикасын жасау:
- денсаулық ... ... ... ... қамсыздандыру мен әлеуметтік көмек
- тұрғын-үй шаруашылығы
- ғылыми зерттеулер
- ауыл, су, орман, балық шаруашылығы мен ... ... ... ... ... негізгі қаржылық құжаты болып табылады.
Оның негізінде Қазақстанның барлық ... ... ... бюджет құрылады.
Өткізілген зерттеулер келесіні көрсетті:
- 2005 жылға арналған республикалық бюджеттің шығын бөлігі ... ... ... мыңға дейін көтеріліп, 11,44%-ке өсті.
- 2004 жылғы республикалық бюджеті толығымен пайдаланбады: ... ... жыл ... ... ... ... ол
71,65% ғана құрайды.
- 2005 жылға арналған республикалық бюджеттің шығын бөлігінде ... ... ... ... өсті ... ... ... білім
беру шығындары жалпы республикалық бюджеттің 5,24% құрып, 1,52%-ке
өсті.
- 2005 ... ... ... ... ... ... сақтау шығындары  25 658 814 мыңға өсті (85,36%). Соның
ішінде денсаулық сақтау шығындары ... ... ... ... ... ... Ал 01.10.2004 кезеңіне жоспарланған 30 059 332 мың ... ... тек қана ... мың ... ... 2005 ... арналған республикалық бюджеттің шығын бөлігінде ғылыми
зерттеу шығындары 2 792 941 ... өсті ... ... ... зерттеу шығындары жалпы республикалық бюджеттің 0,60% құрып,
0,23%-ке ...  2005 ... ... ... бюджеттің шығын бөлігінде
әлеуметтік қамсыздандыру мен әлеуметтік ... ... 46 734 ... өсті ... Соның ішінде әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... 26,18%
құрып, 1,78%-ке өсті.
-  2005 жылға арналған республикалық бюджеттің шығын бөлігінде тұрғын-
үй шаруашылығы шығындары 4 182 036 ... ... ... ... тұрғын-үй шаруашылығы шығындары жалпы ... 2,23% ... ... ... 2005 ... ... ... бюджеттің шығын бөлігінде ауыл,
су, орман, балық шаруашылығы мен қоршаған ортаны қорғау шығындары
3 350 557 ... ... ... ... ішінде ауыл, су, ... ... мен ... ... қорғау шығындары жалпы
республикалық бюджеттің 5,71% құрып, ... ... ... ... ... ... туындауына әкелді,
жекелеп алғанда:
1. 2005 жылға денсаулық сақтау, білім беру және ғылым саласына
түсетін ... ... ... ... мақсаттарға
бағытталады?
2005 жылы осы салалардағы шешілмеген мәселелерге байланысты денсаулық
сақтау және білім беру шығындарын ұлғайту орынсыз. ... де, ... ... ... қаражаттардың максималды түрде тиімді шығындалғанына
сенімді болуы керек. Міне сондықтан ... ... ... ... туралы нақты ақпарат болуы тиіс, ал ол мемлекеттік
шығындарды игеру мониторингін өткізуге мүмкіндік береді.
2. Аймақаралық бюджеттер арасындағы қосымша ... ... ... ... ... емес ... мәселесі қаншалықты
ескеріледі?
3.Ауыл шаруашылық, су, орман, балық шаруашылығына, сондай-ақ ... ... ... ... қысқарту қаншалықты негізді? Біз
білетіндей, ... ... ... ... ... өте ... ... отыр.
4. Тұрғын-үй шаруашылығындағы ... ... ... ... негізді?
5. Ағымдағы жылдың денсаулық сақтау бюджетінің орындалуының ... ... ... ... осындай төмен игерудегі денсаулық сақтау
шығындары қаншалықты ақталған?
7. Осы ... шешу үшін ... мен ... қандай
шараларды қолдану қажет?
Аймақтардың қаржылық мүмкіндіктерін теңестіру үшін ... ... ... ... Әлеуметтік-экономикалық бағдарламаларды (білім
беру, денсаулық сақтау, ... және ... ... ... ... жүзеге асыру үшін мақсатты трансферттер жүйесі қолданылады.
Мақсатты трансферт ... ... ... ... ... еліміздің республикалық бюджетінен бөлінген субвенцияның мөлшері
мынадай сипатта (Кесте 3)
Осы кестеден көріп отырғанымыздай, субвенция көлемі жыл ... арта ... ... ... ... ... жағдай бірқалыпты.
Дегенмен, Ақмола облысына бөлінген субвенция 2001 жылы 12,4%-жы құраса, ол
жылдан жылға азайып 2005 жылы 10,7% ... ... ... ... да ... ал Солтүстік Қазақстан облысы
жергілікті бюджеті табысының 2001 жылы 9,5%-ы субвенция ... ... 2004, 2005 ... 8,7%, 7,7 және 8,8% ... отыр. Алматы
облысындағы күрт өзгерістер ерекше көрініп тұр. ... 2002 ... ... ... ... облыс бюджеті табысының 25%-ын
құраса, оның үлесі жыл сайын жылдам ... 2003 жылы 17%, 2004 және ... 12,5 және ... ... отыр. Шығыс Қазақстан, Қарағанды, Батыс
Қазақстан және Қызылорда облыстарының динамикасы біркелкі, яғни ... ... ... азайып отырған жоқ. Субвенцияның ең көп ... ... ... ... оның үлесі 2002 жылы облыс бюджеті
табысының 31,2% болса, 2003 жылы 21,6% болып, 10%-ға ... ... ... субвенция алатын облыстар қатары Павлодар және Ақтөбемен толыққанымен,
оларға бөлінген субвенция көлемі басқалармен ... аз ... 1,1%, ... ... 3 - ... бюджеттен бөлінген субвенцияның мөлшері
мың теңге
|Облыстар |жылдар: |
| |2002 |2003 |2004 |2005 ... |
| |мың тг. |
| |2002 |2003 |2004 |2005 ... |2513486 |569100 |428735 |412341 ... |29880867 ... ... ... |
|Шығыс-Қазақстан|2407479 |- |- |- ... |- |497040 |467825 ... |6655646 |81131 |- |- ... |38406 |- |- |- ... |8434024 |9000442 ... ... |
|Павлодар |2057745 |1895969 |974293 |968524 ... ... ... ... ... |25896304 |
|Барлығы: ... ... |5729991 | |
* ... әр ... бюджеттен алулар бір қалыпты болмағы көрініп тұр.
Атырау облысының үлесі ерекше. Дегенмен жарты ... ... бар ... ... ... ... ... жағдайда емес.
Статистикалық деректерде жалақы мөлшерінен алдыңғы қатардағы облыстың бұл
көрсеткішін тек ... не сол ... ... ... ... Дәлірек
айтсақ, облыстың 42000 тұрғыны күнкөрісі өте нашарлар ... ... ... ... 2003 жылы 323,3 ... ... инвестициясы
игерілілгенін ескерсек, оң бағыттар байқалады. Оның 217,4 ... ... ... үшін айта ... 2003 жылы ... ... ... теңге болған, ал 2002-де одан 12,9 млрд. төмен ... ... ... ... ... және жүзеге асып жатқан 23 салалық бағдарлама
бар. ... ... ... ... жағдайы мен денсаулығын
көтеруге бағытталған. Облыста ауыл инфрақұрылымын дамытуға айтарлықтай іс-
шаралар қолға алынып, осы мақсатқа 8,25 ... ... ... Бұл – ... ... ... 48%-ы. Оның ... білім беру
мекемелерінің құрылысына - 1339,2 млн. теңге, денсаулық сақтау нысандарына
– 1200,0, спорт және ... ... ... – 107,0, ... ... және күрделі жөндеуден өткізуге – 1435,1, жолдарды жөндеуге ... ... – 90 ... теңге бөлінді /19/.
Бюджеттен алу механизм әміршіл - әкімшіл жүйеде пайдаланылған ... яғни ... ... ... ... ... ресурстарын жинауға
және жергілікті әлеуметтік мәселелерді тиімді шешуге ... ... ... ... осы механизм аймақтардың қаржылық дербес болуға
ұмтылыс білдірмейтіндіктерін және қарама-қарсы қаржыландырудың өсіп ... ... ... ... субвенция, мақсатты трансферттер
және бюджеттік кредиттер бөлінеді (олардың ... ... өте ... Осыдан келіп Қазақстан ортамерзімді бюджетаралық қатынастар үлгісінің
жасақталуын қажетсінуі сөзсіз дегіміз келеді.
Бюджетаралық қатынастар мәселесі жергілікті шаруашылықты ... ... ... ... органы ретінде жергілікті өзін-өзі
басқару органдары (және олар жергілікті өкілетті органдар деп ... ... оны ... ... ... ... болсақ) көпбағытта қызмет
атқарады. ... ... ... өзін-өзі басқару туралы ... біз ... ... ... ...... ... шығаруға болмайды. Себебі ... ... ... және ... ... ... жүзеге асуы
Қазақстан Республикасының Конституциясында және оның 1.04.2001 ... ... ... ... ... ... жылы ... жүйесі туралы» және 29.01.2002 жылы қабылданған
«Республикалық және жергілікті ... ... ... Заңдарында
бекітілген. Жергілікті өкілетті органдар салық мәселесі жөнінде де ... ие. Олар ... ... ... ... жер салығының
ставкасын төмендетуге, қоршаған ортаны ластағаны үшін, жергілікті маңызы
бар ... ... ... ... ... үшін ставкасын
белгілеуге құқықтары бар. Сонымен бірге, ... ... ... ... ... ... алып ... бюджеттерге беруге
байланысты, жергілікті өкілетті органдардың ... ... ... кейбір аумақтарда салықтарға түзетулер ... ауыл ... ... ... бұл ... салықтың
түсімі тұрақсыз, ол көбіне климаттық жағдайға ... ... ... ұсыныстар бар /20/.
Мемлекеттің аймақтық саясатының қаржылық теңестіру ... ... ... трансферттер жүйесін жатқызылатыны белгілі,
трансферт жалпы және ... деп ... ... ... ... ... елдің жалпыэкономикалық өсу ... ... ... ... ... ... ... Алғаш рет мақсатты бюджеттік гранттар Ұлыбританияда (тәртіп
сақтауға қолдау көрсету үшін жергілікті биліктерге ... ... 1835 ... еді. ... да ... мәселелер мақсатты трансферттерді
қолдану арқылы шешіледі. Сондай-ақ, Германияда 1995 жылы ... ... он ... ... іске қосылып, соған сәйкес жыл сайын
федералды Жерлер шаруашылық инфрақұрылымды дамытуға ... ... ... ... ... салу жүйесінің ерекшелігі әртүрлі деңгейдегі
бюджеттер ... ... ... ... ... Конституция
ережесімен бекітілген болып табылады; ал ыдыратуға барлық ... ... ... Ұйым ... салынатын салықтан түсетін түсім федералды
және Жер бюджеттері арасында тең бөлінеді. Конституцияға сәйкес қосымша ... ... ... және Жер ... ... ... ... бұл пропорция федералды заң актілерінің көмегімен анықталады.
Қосымша құн ... ... бөлу ... әр екі жыл ... ... және ағымдық қаржылық қажеттіліктерге байланысты түзетулер енгізіліп
отыруы мүмкін. Қазіргі кезде бюджеттер арасында ... құн ... ... құрылымы мынадай: осы салық түсімінің 56% федералды ... ... 44% ... ... ... Жер ... салықтарды
аудару нақты жерлерден келетін түсімдерге байланысты емес, елдің ... ... ... байланысты әр жан басына есептеумен анықталады
[85]. Швецияда қосымша құн салығы ... ... 1969 ... 1 ... Алғашқыда ол тек ерекше тауарлар мен қызмет ... ... ... ... салық салу объектісі кеңейіп, ... бір ... ... басқаларға қосымша құн салығы салынатын болды. Еуропа
Одағы елдерінің ішінде осы салық бойынша ең жоғары ставкасы ... ... Ал ... ... ... ... 28% құрайды. Әрине бұл
басқа дамыған елдермен салыстырғанда жоғары көрсеткіш емес. ... ... ол 52% ... ... ең ... бірі болды. Пайданы есептеу
кезінде жабдықтың жеделдетілген амортизациясы ... ... ... оның құнының 30%, екінші жылы 30%, үшінші және ... ... ... ... Алкогол, табак, бензин және энергия сияқты тауарлар
тобы акциздік болып табылады. Жеке табысқа салынатын ... ... ... XII ... шара ... ... 1902 жылы ... табыс
салығының жүйесі енгізіліп, онда салық декларациясы ... ... ... жеке ... ... ... салық екі бөліктен тұрады:
федералды және муниципалды салық. Табыстары 254000–нан 389000 ... ... 20% ... ... одан жоғарылар 25% төлейді /21/]. Біздің
еліміздегі табыс көрсеткіштері төмендегідей.
Кесте 5 - ... ... ... әр түрлі деңгейлері
бойынша табыстарды бөлу құрылымы
|Бюджет |2001ж |2002ж |2003ж |2004ж |2005ж ... | | | | | |
| |Млн. |% |млн. |% |млн. |
| ... | ... | ... |
| | ... ... |респ. |
| |1993 ... ... |14,5 |8,2 |22,3 |9,5 |
| |1993 |1999 |1990 ... |65 |23 |12 ... |41,6 |40 |27,4 ... |41,7 |33,8 |24,5 ... |21 |45,3 |33,7 ... |36 |54 |10 ... |46 |44 |10 ... мемлекеттерде жергілікті билік органдарына бөлінетін мемлекеттік
трансферттер ... 3 ... ... ... ... ... бөлу арқылы (германиядағы «салықтық теңестіру»
жүйесі);
жалпы аталымдағы субсидия-дотация арқылы (франциядағы дотация ... ... ... не ... ... ... ... 100, Ұлыбританияда 50 түрі бар). Мақсатты ... ... ... ... ... тән. Бұл елдерде
субсидиялар білім беру және денсаулық сақтау ... ... ... ... Құрама Штаттарында, Италияда, Германияда және Жапонияда
полицияны ... ... ... және экономикалық, әлеуметтік
инфрақұрылымдарға бағытталады [76].
Экономикасы ... ... ... ... ... теңсіздік
әділеттілік қағидасымен бағаланады. Теңестіру – жалпыұлттық ... ... ... нығайтуға мүмкіндік береді. Көлденеңінен теңсіздікті
жоюдың басты құралы арнайы ... ... ... табылады. Көптеген
елдердің тәжірибесінде теңестіруші қорлар қолданылады. Әдетте олар ... ... ал ... ... мәселен, Данияда аумақтық билікпен де
жеке құрылады. Аймақтардың қаржылық мүмкіндіктерін ... үшін ... ... ... ... ... ... беру, денсаулық сақтау, шаруашылық және көлік инфрақұрылымы,
қоршаған ортаны қорғау) ... ... үшін ... ... ... ... ... алдын-ала келісілген ... ... ... аумақтық бірліктердің жергілікті бюджетінің
табыс бөлігіндегі салықтық ... үлес ... да ... ... (10- ... 10- ... ... облыстардың жергілікті бюджетінің табыс
бөлігіндегі салықтық түсімдердің үлес салмағы, %
|Аймақтар ... |
| |2001 |2002 |2003 |
|1 |2 |3 |4 ... |56,5 |45,8 |45,2 ... |85,2 |93,9 |92,1 ... |47,9 |54,7 |57,5 ... |98,2 |85,8 |87,7 ... ... |81,3 |76,0 |64,1 ... |52,4 |41,4 |28,2 ... Қазақстан |93,7 |84,5 |89,3 ... |78,8 |51,0 |42,8 ... |96,1 |96,3 |88,3 ... |79,0 |67,0 |65,4 ... |97,4 |97,8 |93,2 ... |88,7 |93,5 |93,1 ... |55,1 |51,6 |49,6 ... | | | ... |47,4 |54,2 |45,4 ... | | | ... қаласы |81,3 |81,1 |67,3 ... ... |94,7 |96,4 |88,7 ... ... ... Республикасы қаржы министрлігінің 1999-2003
жылдарға арналған статистикалық бюллетені
Кесте ... ... ... ... ... ... бөлігін құрайтын салықтар үлесінің де жоғары екендігін айқындап отыр.
Бұл тенденция Маңғыстау, ... ... ... ... ... ... дамып отырған облыстар үшін тән.
Нарыққа өту жағдайында жергілікті бюджеттердің түсімдерін негізгі
толықтырушы болып келген ... ... ... ... ... ... ... толықтай республикалық бюджетке түсетін болды. Қазіргі
уақытта ... ... жеке ... ... ... ... ... өндірілген ішімдік өнімдеріне салынатын акциздер, жер
салығы т.б құрайды.
Биліктің жергілікті органдары бюджет қаражаттарының ... ... ... ... ... бар ... ... өздері
анықтайды. Ал жергілікті бюджеттердің табыс көзін қалыптастыру «жоғарыдан»
жүргізіледі, яғни ... ... ... ... ... ... ... органдары бюджеттің шығысы мен кірісіне ... ... ... ... цифрларын есептей отырып және соның негізінде
аймақтар үшін субвенциялар мен алып алулардың ... ... ... ... анықтайды.
Мемлекеттік шығындар термині қоғамның талаптарын қанағаттандырумен
байланысты материалдық ... пен ... ... ... ... білдіреді. Қаржыларды шығындау саясатының ... ... ... әсер ету ... табылады. Ал мемлекеттік табыстар деп жеке
сектордан ... ... ... және ... ... ... ... саясатының алдында тұрған міндеттерді
екіге ... ... ... ... ... үшін жинақталған қаржы, оның көмегімен
макроэкономикалық тепе-теңдікке әсер ету;
- ресурстарды алу ... ... ... қол ... ... ... ... формалары мен әдістері
бар. Жалпы қаржы ресуртарын жинаудың салықтық және салықтық емес деп ... ... ... ... мен ... ... ... алудың бірден бір жолы ол – салықтар. Ол ... ең ... ... ... ... көмегімен дамыған елдер (АҚШ, Жапония) 29-30%-
дан 50%-ға дейін (Швеция) жалпы ішкі ... ... ... ... ... ... ... олардың механизмнің мазмұндық негізін тіркелген ... ... ... жөн. ... және ... табыстар арасындағы
сандық қатынас жергілікті бюджеттердің дербестік дәрежесінің ... ... ... ... ... бойы ... билік органдарының
өз бюджеттерін құрудағы мүмкіндіктерінің ... ... ... ... бойынша тіркелген табыстар үлесі 30 пайыз шегінен асқан
жоқ. Нарық ... ... ... ... ... өзгеруімен байланысты тіркелген және реттелетін табыстар
арасындағы қатынас айтарлықтай өзгерді, ал ... ... ... ... ... өсті.
Қазіргі кезде Қазақстанда жергілікті органдардың өз деңгейінде салық
салу бойынша өкілеттіліктері жоқ және ... ... әсер ... ... олар ... ... ... қарыздар бойынша
төлемдерін өтеуге «қауқарсыз».
Жергілікті бюджеттерге жергілікті үстемелерді енгізу, ... ... ... ... ... ... ... нақты
мүмкіндіктер беру жергілікті бюджеттердің дербестігіне ықпал етеді.
Жергілікті бюджет ... ... ... ... ... ... ... енгізу арқылы табыс бөлімінің құру
бойынша нақты ... беру ... ... ... ... Тек содан кейін ғана муниципалды облигациялар сияқты қаржылық
құралдарын енгізу орынды болады.
Аймақтық экономиканың қазіргі ... ... ... ... ... ... басқару органдарына жүктелген
міндеттердің өсуі мен ... ... ... ... ... айырмашылықтардың артуы болып отыр.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей бюджет құрылымының қайта құрылуы бюджет
жүйесінің ... және ... ... ... қатынастардың
жетілдірілуімен ғана шектелмейді. Өйткені бұл төмен тұрған ... ... ... құру және ... ... ... шешімдер қабылдауда нақты орталықсыздандыруға әкелмейді. Осыған
байланысты Қазақстанның бюджеттік құрылымын демократияландырудың жетекші
бағыты ... ... ... ... ... ... және ... бөлуге негізделген жергілікті басқару
органдары мен мемлекет арасындағы қаржылық ағындарды шектеу болып ... ... ... ... ... ... ... тұрған деңгей шеше алмайтын
мәселелер бойынша ғана шешім қабылдайды. ... ... ... жергілікті билік органдарының бюджеттік құқықтарын кеңейтуді талап
етеді.
Республика аймақтарының түрлі ... ... (ол ... ... ... ... даму ... әр түрлі болуы
бюджеттерді теңестіру мәселесін туындатады. Жергілікті ... ... ... ... ... бөлу және ... бюджеттік алуларды жүзеге асыру жолымен қамтамасыз етіледі.
Сонымен, аймақтық бюджеттердің аймақтық деңгейдегі экономикалық және
әлеуметтік мәселелерді шешудегі рөліне, оның ... ... ... жасалынды. Аймақтық бюджет табыстары нарықтық экономика жағдайында
Қазақстан аймақтарының дербестігінің қажетті шарты бола отырып, жергілікті
билік ... ... ... ... ... мүмкіндіктерімен
сәйкес келуіне негіз болуы тиіс. Ал бұл, өз кезегінде ... ... ... мен ... ... ... және соған сәйкес бюджетаралық қатынас ... ... ... ... ... қалыптасу және даму
сатысында және оның ... ... ... ... ... ... Бюджетті реттеу, жоспарлау және жобалауды жетілдіру ... ... ... ... ... мен ... алынды.
1. Соңғы бірнеше жыл ішінде Қазақстан экономикасының даму ... ... ... ... ... анықталған бюджеттік саясаттың оң
құрылымдарының Қазақстан жағдайында да болуын көрсетеді. Ол – ... ... ... ... ... ... немесе жол
болуын қамтамасыз ететін, несиелеу нарығындағы төменгі ... ... және ... ... қаржыландыруды көтеруді
қамтамасыз ететін мемлекеттік шығындарды ... ... ... ... ... тұрақты темптеріне және жұмыссыздықтың төендеуіне
әкеліп, сонымен жалпы халыұ жағдайы деңгейінің өсуіне ... ... ... ... ... ... ... болып, қаржы
құралдарының аккумуляциясының негізгі ... ... ... өкіметке өзінің
биліктік құзіретін орындауға мүмкіндік беріп, мемлекет қолына нақты саяси
және экономикалық билікті ... Бір ... ... ... ... ... екіншісімен бекітілетін құжаттар жиынтығы ғана болып,
утилитарлық функцияны орындайды – ел ... ... ... ... ... тек қана ... ... қолда бар ресурстарды және мемлекетке
қажетті қаржы ресурстарын көрсетіп, елдің салықтық райын анықтайды. Бюджет
қана нақты шығындар ... ... мен ... арасындағы
проценттік қатынасты бекітіп, мемлекеттің экономикалық саясатының негізгі
көрінісі болып табылады. Бюджет арқылы ... ... пен ... ішкі ... бөлу ... жүреді. Бюдет экономиканы реттеу және жетілдіру,
инвестициялық белсенділік, өндіріс эффективтілігін көтеру ... ... ... ... ... ... ... бюджет өзінің ішіне барлық негізгі қаржылық категорияларды
(салықтар, мемлекеттік несие, ... ... ... ... ... жүйесінің алдыңғы қатарлы саласы болып, қоғамда маңызды
экономикалық ... ... ... рөлді алады.
2. Бюджет жүйесі – бюджет түрлерінің және бюджеттен тыс ... ... ... ... заң ... қарым-қатынастарының
жиынтығы. Бюджет жүйесі екі немесе үш ... ... ... ... ... ... және ... бюджет буындарынан, ал
федеративті мемлекеттерде үшінші буын федерация мүшелерінің бюджеттерінен
құрылады.
3. Жергілікті ... ... ... мен ... ... ... ... деп түсінеміз. Жергілікті
бюджеттің ... ... ... ... ... түсімі;
- республикалық салықтардан аударма;
- жергілікті алымдардан, айыппұлдардан және ... да ... ... ... ... жер қойнауын пайдалану құқығына төлем;
- жердің, қозғалмайтын мүліктің және коммуналды мүліктің жалдық ақысы;
- жергілікті ... ... ... ... ... ... ... қағаздар, акционерлік қоғамдар мен серіктестіктердің
үлестік жарнасы, жергілікті ... ... ... қарызы бойынша
пайыздық төлемдер:
- муниципалды кәсіпорындар мен басқа да қаржы көздернің табыстары.
4. Жергілікті басқару жүйесіне көшуге ... ... ... ... ... қажеттілігі туындайды, соның ішінде қаржылық. Олай
болса, бюджет тек табыстар мен ... ... ғана ... белгілі
бір саясатты жүзеге асырудың маңызды құралы. Оны ... ... ... ... ... аз ... мәселен жергілікті шаруашылықты
басқаруды қалыптастырудың алғышарттары жасалып та ... 2004 ... ... ... ... ... ... оларға заңды
тұлға мәртебесін беруге мемлекет мүдделі. Олай болса шаруашылық сферасында
оларға бекітілетін ... ... да ... ... ... ... ... бағдарламаларына қаржылық баға беру жергілікті
шаруашылықты ... аса ... ... ... бағдарламаларының
тиімділігін бағалайтын әдістеме мен әдістер Қазақстанда әлі ... ... ... қалыптастыру үшін оның табыс көздерін анықтау
оңайлыққа түспейтіндігіне қарамастан, елімізде ... ... ... бұл ... де ... ... ... да
дәлелденді. Мәселен, салықтарды бөлуде жергілікті жерлерде ... сол ... ... ... ... бар ... да, ... шешімін тапқан мәселе деп айта ... Яғни ... ... ... ... ... орны зор.
Жергілікті шаруашылықты басқару үшін оны ... ... ... ... ... ... бекітілген салықтық және салықтық емес табыс
көздері, сондай-ақ, мемлекет тарапынан ... ... ... ... да ... ... ... мемлекеттен бөлінетін қаржы
жергілікті ... ... ... ... оған әлем
тәжірибелерінен мысалдар келтірілді.
6. Қаржы мәселесі ... ... ... ... ... ... мүмкін деу ағаттық болар еді. ... ... ... ... даму ... бірдей еместіктеріне
байланысты, белгілі бір баланс табу мемлекет үшін күрделі де, ... ... қала ... ... ... тігінен және көлденеңінен
теңестіру бір аймақтардың келіспеушіліктерін (реніштерін) туғызса, келесі
бір аймақтардың басқа біреудің қаржылық көмегіне сүйену ... ... ... ... ынтасының болмауына әкеліп соғады.
6. Мемлекеттiк басқару деңгейлерi арасындағы өкiлеттiктердi ажырату
және бюджетаралық ... ... ... iске ... ... ... ... басқару деңгейлерiне бекiту
реттеледi және бюджетаралық трансферттердiң ... ... ... Оның iшiнде төменгi мемлекеттiк басқару деңгейiн қаржы құралдарымен
қамтамасыз ету тетiгiн енгiзу көзделедi.
7. Бюджет кодексiнің нормаларының ... және 2005 ... ... ... ... ... жұмсаудың тиiмдiлiгiн арттыруды; бюджет
шығыстарының үлкен айқындылығына қол жеткiзудi; бюджет қаражатының ... ... ... ... ... күшейтудi көздейтiн бюджет
шығыстарын басқарудың сапалы жаңа деңгейiне көшудi қамтамасыз етедi.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ... ... ... Республикасының 2004 жылғы 24 сәуірдегі №548-11 жаңа Бюджет
Кодексі.
2. ... ... ... 1999 ... 1 ... Қазақстан Республикасының
Заңы.
3. “Республикалық және жергілікті бюджеттердің атқарылуын бақылау ... ... 29 ... ... ... Заңы.
4. Финансы. Учебник. //под редакцией Радионовой В.М. –М., 1995. –432 с.
5. Худяков А. Финансовые право Республики Казахстан ... ... ... –224 с.
6. Мельников В.Д., Ильясов К.К. Финансы. Учебник. -Алматы, 1997. –472 ... ... ... Учебник. // Ильясов К.К и другие –Алматы, 1994.
–267 с.
8. Қазақстан Республикасының Конституциясы 1998 жылы 19 сәуір.
9. ... А.Б. ... ... ... ... ... использования. –Алматы, 1995. –160 с.
10. Эсберг К.Т. Курс финансовой науки. –Санкт-Петербург, 1913. –113 с.
11. Мельников В.Д., ... К.К ... ... ... 2001. –512 ... Қазақстан Республикасының әлеуметтік – экономикалық ... ... ... ... ... ... туралы Қазақстан
Республикасы Үкіметінің 2003 ... 12 ... № 926 ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджеті: реттеу, жоспарлау және жобалау61 бет
Мемлекеттік бюджетті жоспарлау мен болжаудың теориялық және методологиялық негіздері44 бет
«Қазақстан Республикасының мұнайгаз секторындағы шетел инвестициялары»105 бет
Ақша айналымын тұрақтандыру әдістері мен нышандары34 бет
Еңбек нарығының қалыптасуы мен қызмет етуінің теориялық негізі73 бет
Жұмысбастылық пен жұмыссыздықтың Қазақстан Республикасындағы әлеуметтік жағдайына әсері 26 бет
Зейнетақы жүйесі қалыптасуының теориялық сұрақтары28 бет
Зейнетақы реформасы туралы20 бет
Инвестициялық жобалар және олардың жіктелуі28 бет
Лизингтік қызмет көрсетудің теория-әдістемелік негіздері68 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь