Әлемдік мұхит

Кіріспе .

1. Дүниежүзілік мухиттың геологиялық даму тарихы .

2. Дүниежүзілік мухиттың бөліктері .

3. Мухит суларының қасиеттері . ( температура қысымы , тығыздығы ) .

4. Мухит ағыстары .

5. Мухиттағы тіршілік .

6. Дүниежүзілік экологиялық проблемалары .

7. Дүниежүзілік мухитты шаруашылықта пайдалану.
Кіріспе.

Менің ойымша «Жалпы жертану – біртұтас жүйе болып табылатын географиялық қабықша туралы теория , материяның дамуы туралы географиялық және басқа ақпараттардың негізі . Сондықтан « Жалпы жертанудың»теориялық тұжырымдары салалық географиялық талдаудың методологиялық негізі болып табылады .
Болашақ мамандардың географиялық дүние- танымына негіз қалайды . «Жалпы
жертану» пәніндегі географиялық дүние таным біртұтастығымен сиппатталады: табиғи құбылыстар мен процестер бір –бірімен ғана емес қоршаған ортамен де тығыз жүйелік байланыста қарастырылады .
«Жалпы жертану» глобальды экологияның теориялық базасы болып табылады , өйткені тірі организімдер мен адам баласы өмір сүріп отырған ортаның экология- лық қауіпсіздігін қамтамсыз ету мақсатында географиялық қабықшаның қазіргі күйін , оның болашақта өзгеру бағытын анықтауға ат салысады . Глобальды өзгерістерлі зерттеудегі негізгі мақсат : Жер системасының дамуына әсер ететін физикалық , химиялық және биологиялық процестердің қарым- қатынасын анықтау , оған ғылыми тұрғыдан баға беру .
Біртұтас жүйе – географиялық қабықша ( комплекстік геосфера , эпигиосфера ) ілімі соңғы уақытта космостық ізденістердің , эволюциялық географияның , Палеогеографияның мәліметтерімен толығуда .
Сондықтан (Жалпы жертанудың» ғылыми бағыты фундаментальды физгеографиялық заңдылықтарды зерттеуден планетарлық масштабта табиғи – антропогендік ортаны тиімді пайдалану , апатты табиғи құбылыстар мен процестерді болжау және онымен күресе білуге бағытталған .
Біртұтас географиялық қабықша біртекті емес , оның құрлысы да күрделі . Әсіресе , барлық қабықшалардың түйісу орталығы күрделігімен ерекшелінеді . Мұнда географиялық қабықшаның жекеленген компоненттердің -топырақ және тірі организімдердің кеңістікте әртүрлі таралуы мен дамуы нәтижесінде әртүрлі деңгейдегі табиғи – территориялық комплекстер дамиды .
Сонымен , «Жалпы жертану» географиялық қабықтың жалпы заңдылықтарын дамуын , оның жекелеген компонеттері мен комплекстерінің кеңістік пен уақыт аралығында өзгеруін , қазіргі табиғи – антропогендік комплекстердің болашақта дамуын зерттейтін ғылыми сала . Сондықтан қарапайым деңгейдегі де табиғи комплекстердің дамуын , динамикалық ерекшелігін және кіші табиғи-антропогендік комплекстерге баға беріп , болжау үшін планетарлық географиялық заңдылықтар-ды білу міндетті .
Адамдар Жердің шар тәрізді екендігін дәлелдеу үшін мыңдаған жыл уақытын сарп етті . Тек ХV ғасырда ғана бұлжытпас деректердің алдында ақыры Жердің жұмыр екендігі мойындалды . Сөйтіп барлық елдердің оқушылары өз планетасын жұмыр глобус арқылы оқып , зерттей бастады .
Шын мәнінде Жер дұп- дұрыс шар емес . Оның нақты формасын айқындау үшін ғалымдар көп күш –жігер жұмсады . Қандай тәсілдер қолданылмады десеңші ! Сонда да біздің планетамыздың формасын дәлме- дәл белгілеу әлі қолдан келген емес . Ал мұның өзі білімнің көптеген салалары жөніндегі мамандар үшін өте маңызды . Сөйтіп , біздің Жеріміз – полюстар тұсында ішке қарай басыңқы үлкен шар – ғалымдар осындай пікірге келіп отыр . Бірақ Жердің үсті теп- тегіс емес . Бір жерлерде таулар аспанмен таласса , басқа бір жерде жазықтар көсіліп жатады , енді бір жерді ойпаңдар алып жатады . Егер жер бетінің бүкіл ойлы- қырлы бедерін ескеретін болсақ , Жердің формасы аса күрделі болып шығар еді . Сондықтан оны тіпті ең күрделі математикалық теңдеулермен бейнелеп беру мүмкін емес .
Сондықтан Жердің беті деп материк астымен ойша жүргізілген су айдынын алуға ұйғарылған . Мұндай фигура «геоид» деп атайды .
«Геоид» сөзін ғалымдар Жердің пішінін белгілеу үшін әдейі ойлап тапқан . Оны белгілі ғалым Листинг ұсынған . Бұл сөздің ешқандай геометриялық мағынасы жоқ. Оны тура аударсақ «Жер бейнесіндегі дене» дегенді білдіреді . Жердің радиусы шамамен 6 мың километрге тең . Глобустың радиусы одан миллион есе кіші . Сөйтіп Жердің полярлық және экваторлық радиустарының арасындағы 21 км айырма глобуста милиметрдің бөлігіне айналады . Бұл айырмашылықты глобуста бейнелеп көрсетудің ешқандай мүмкіндігі жоқ екені түсінікті де .
Сондықтан глобусты жер шарының моделі деп атайды . Оның бетінде материк- тер , мухиттар , аралдар , түбектер біздің планетамыздың үстіңгі беті кішірейтілген түрінде бейнеленген .
Глобус бетінде Жердің тәулік ішіндегі қалай айналатынын көрсетуге , жер осінің құлдилау бұрышын көруге болады . Глобус бетінде түрлі өлшемдер жүргізуге бола- ды : қашықтықтар анықталады, аудандар есептеліп шығарылады . Қажетті нүктелердің географиялық координаттары табылады . Адамдар жердің шар тәрізді екендігін дәлелдеу үшін мыңдаған жыл уақыттын сарп етті. Тек XV ғасырда ғана бұлжытпас деректердің алдында ақыры жер жұмыр екендігі мойындалды. Сөйтіп, барлық елдердің оқушылары өз планетасын жұмыр глобус арқыды оқып, зерттей бастады. Шын мәнінде жер дұп-дұрыс шаремес. Оның нақты формасын айқындау үшін ғалымдар көп күш жігер жұмсады. Мұның өзі білімнің көптеген салалары жөніндегі мамандар үшін өте маңызды. Сөйтіп, біздің жеріміз –полюстар тұсында ішке қарай басыңқы , үлкен шар. Бірақ жердің үсті теп-тегіс емес. Бір жерде таулар аспанмен таласса , басқа бір жерде жазықтар көсіліп жатады , енді бір жерді ойпаңдар алып жатады. Егер жер бетінің бүкіл ойлы-қырлы бедерін ескеретін болсақ , жердің формасы аса күрделі болып шығар еді. Сондықтан оны жіпті ең күрделі математикалық теңдеулермен бейнелеп беру мүмкін емес. Сондықтан жердің беті деп материк астымен ойша жүргізілген. Су айдының алуға ұйғарылған. Мұндай фигура «геоид» деп аталады. «Геоид» сөзін ғалымдар жердің пішінін белгілеу үшін әдейі ойлап тапқан. Бұл сөздің ешқандай геометриялық мағынасы жоқ. Оны тура аударсақ «жер бейнесіндегі дене» дегенді білдіреді. Жердің радиусы шаиаиен 6 мың км-ге тең. Глобустың радиусы одан миллион есе кіші. Сөйтіп жердің ролярлық және экваторлық радиустарының арасындағы 21 км айырма , глобуста мм-ң бөлігіне айналады. Сондықтан глобусты жер шарының моделі деп атайды. Оның бетінде мұхиттар , материктер , аралдар ,түбектер , біздің планетамыздың үстіңгі беткі кішірейтілген түрінде бейнеленген.
        
        Әлемдік  мұхит .
Кіріспе .
1. Дүниежүзілік мухиттың геологиялық даму ... .
2. ... ... ... .
3. ... ... қасиеттері . ( температура қысымы , тығыздығы ) .
4. Мухит ағыстары .
5. Мухиттағы тіршілік .
6. ... ... ... .
7. Дүниежүзілік мухитты шаруашылықта пайдалану.
Кіріспе.
Менің ... ... ...... жүйе ... табылатын
географиялық қабықша туралы теория , материяның дамуы туралы
географиялық және басқа ақпараттардың негізі . Сондықтан « ... ... ... ... талдаудың
методологиялық негізі болып табылады .
Болашақ мамандардың географиялық дүние- танымына негіз қалайды . ... ... ... ... ... ... ... құбылыстар мен процестер бір –бірімен ғана емес
қоршаған ортамен де тығыз жүйелік байланыста қарастырылады .
«Жалпы ... ... ... ... ... ... табылады
, өйткені тірі организімдер мен адам баласы өмір ... ... ... лық ... ... ету ... географиялық
қабықшаның қазіргі күйін , оның болашақта өзгеру бағытын анықтауға ат
салысады . Глобальды ... ... ... ... : ... дамуына әсер ететін физикалық , химиялық және биологиялық
процестердің қарым- қатынасын анықтау , оған ғылыми тұрғыдан баға беру ... жүйе – ... ... ( ... геосфера ,
эпигиосфера ) ілімі соңғы уақытта космостық ізденістердің , эволюциялық
географияның , Палеогеографияның ... ... ... ... жертанудың» ғылыми бағыты фундаментальды
физгеографиялық заңдылықтарды зерттеуден планетарлық масштабта табиғи –
антропогендік ортаны тиімді пайдалану , апатты ... ... ... ... және ... күресе білуге бағытталған .
Біртұтас географиялық қабықша біртекті емес , оның құрлысы да
күрделі . Әсіресе , барлық қабықшалардың ... ... ... . Мұнда географиялық қабықшаның жекеленген компоненттердің
-топырақ және тірі организімдердің кеңістікте әртүрлі таралуы мен дамуы
нәтижесінде әртүрлі деңгейдегі табиғи – территориялық ... ... ... , «Жалпы жертану» географиялық қабықтың жалпы заңдылықтарын
дамуын , оның жекелеген компонеттері мен комплекстерінің кеңістік пен уақыт
аралығында өзгеруін , қазіргі ...... ... ... зерттейтін ғылыми сала . Сондықтан қарапайым деңгейдегі де
табиғи комплекстердің дамуын , динамикалық ерекшелігін және кіші табиғи-
антропогендік ... баға ... , ... үшін ... ... білу міндетті .
Адамдар Жердің шар тәрізді екендігін дәлелдеу үшін мыңдаған жыл
уақытын сарп етті . Тек ХV ... ғана ... ... ... ... ... екендігі мойындалды . Сөйтіп барлық елдердің оқушылары
өз планетасын жұмыр глобус арқылы оқып , зерттей бастады .
Шын мәнінде Жер дұп- ... шар емес . Оның ... ... ... ... көп күш –жігер жұмсады . Қандай тәсілдер қолданылмады десеңші
! Сонда да біздің планетамыздың формасын дәлме- дәл белгілеу әлі ... емес . Ал ... өзі ... ... ... ... мамандар
үшін өте маңызды . Сөйтіп , біздің Жеріміз – полюстар тұсында ішке қарай
басыңқы үлкен шар – ... ... ... ... отыр . ... Жердің
үсті теп- тегіс емес . Бір жерлерде таулар аспанмен таласса , ... ... ... ... ... , енді бір ... ... алып жатады . Егер
жер бетінің бүкіл ойлы- қырлы бедерін ескеретін болсақ , Жердің формасы аса
күрделі болып шығар еді . Сондықтан оны ... ең ... ... ... беру ... емес .
Сондықтан Жердің беті деп материк астымен ойша жүргізілген су ... ... . ... ... ... деп ... ... сөзін ғалымдар Жердің пішінін белгілеу үшін әдейі ойлап
тапқан . Оны ... ... ... ... . Бұл ... ... мағынасы жоқ. Оны тура аударсақ «Жер бейнесіндегі дене»
дегенді білдіреді . Жердің радиусы шамамен 6 мың километрге тең . ... одан ... есе кіші . ... ... ... және ... арасындағы 21 км айырма глобуста милиметрдің бөлігіне
айналады . Бұл айырмашылықты глобуста ... ... ... жоқ ... ... де ... ... жер шарының моделі деп атайды . Оның бетінде
материк- тер , мухиттар , аралдар , түбектер біздің планетамыздың үстіңгі
беті ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі қалай айналатынын көрсетуге ,
жер осінің құлдилау бұрышын көруге болады . Глобус бетінде түрлі өлшемдер
жүргізуге бола- ды : ... ... ... ... ... ... нүктелердің географиялық координаттары табылады . Адамдар жердің
шар тәрізді екендігін ... үшін ... жыл ... сарп етті. Тек XV
ғасырда ғана бұлжытпас деректердің алдында ақыры жер жұмыр екендігі
мойындалды. Сөйтіп, барлық елдердің оқушылары өз ... ... ... ... ... ... Шын ... жер дұп-дұрыс шаремес. Оның нақты
формасын айқындау үшін ғалымдар көп күш ... ... ... өзі ... ... ... ... үшін өте маңызды. Сөйтіп, біздің
жеріміз –полюстар тұсында ішке қарай басыңқы , үлкен шар. Бірақ жердің үсті
теп-тегіс емес. Бір жерде таулар ... ... , ... бір ... ... жатады , енді бір жерді ойпаңдар алып жатады. Егер жер
бетінің бүкіл ойлы-қырлы бедерін ескеретін болсақ , жердің формасы ... ... ... еді. ... оны жіпті ең күрделі математикалық
теңдеулермен бейнелеп беру мүмкін емес. Сондықтан жердің беті деп материк
астымен ойша ... Су ... ... ... ... ... деп аталады. «Геоид» сөзін ғалымдар жердің пішінін белгілеу ... ... ... Бұл ... ешқандай геометриялық мағынасы жоқ. Оны
тура аударсақ «жер бейнесіндегі дене» дегенді білдіреді. Жердің радиусы
шаиаиен 6 мың км-ге тең. ... ... одан ... есе ... ... ... және экваторлық радиустарының арасындағы 21 км айырма ,
глобуста мм-ң ... ... ... ... жер ... моделі деп
атайды. Оның бетінде мұхиттар , материктер , аралдар ,түбектер , біздің
планетамыздың үстіңгі беткі кішірейтілген түрінде ... ... ... ... ... Жер асты ... ... қажетті ұштан-теңіз қазына жатыр. Дегенмен табиғат жасаған
барлық байлық ішіндегі шын мәніндегі ең құндысы –табиғаттың ғажайып талмас
туындысы-Жер болып табылады. Жерге адамның ... мен оның ... ... Біз ... ғана өз ... үшін табиғатты бір ғажайып
көркімен сақтаймыз. Сонда ғана олар бізге алғыс айтып, риза болады.
Дүниежүзілік мұхиттың геологиялық даму ... – Жер ... ең көп ... зат, ... ... ... – судың
басты сақтаушысы. Біздің планетада су қалайша ... ... ? Бұл ... ... ... жоқ . Жер ... болған кезде су ... ... ... ... ... бөлініп шыққан немесе біртіндеп
жиналған деп жорамалдайды . ... ... ... , ... ... ... мұхиттық жер қыртысы пайда болған сәтте
Жер бетіне төгіле ... су ... ... да ... ... ... де миллиондаған жылдар бойы осылай бола бермек. Жер шарына судың бір
бөлігі космостан келеді. Мұхит ... ... ... – оның тұздылығы мен
температурасы .
Үнді мұхитының физикалық – географиалық орны. Бұл ... ... орын ... оның көп ... ... ... шарда орналасқан . Мұхит
солтүсті-гінде Евразиямен шектеседі және Солтүстік Мұзды мұхитпен байланысы
жоқ. Үлкен Зонд ... мен ... оны ... ... ... ... мұхиты-мен шекарасы Игольный мүйісінің меридианы арқылы, ал Тынық
мұхитпен шека-расы – ... ... ... арқылы өтеді . Мұхиттың
жағасы аз тілім- денген . ... ... және ... ... ... ... құрлыққа бойлай еніп жатады. Аралдары біршама аз . Мұхиттың
шекарасында ғана ірі арал-дар бар. Мұхитта ... және ... ... ... ... – ежелгі цивилизация дамыған аудандардың ... онда ... жүзу ... ... ... шамамен 6 мың
жыл бұрын басталған деп жорамалдайды. ... жүзу ... ... рет ... ... География ғылымы үшін Үнді мұхиты
жөніндегі мәлі-меттер Васко да ... ... ... ... ... жинала бастады. XVIII ғасырдың соңында ағылшынның теңізде ... Кук бұл ... ... ... рет ... .
XIX ғасырдың соңында мұхитты комплексті зерттеу жұмысы басталды.
«Челлен-джер» кемесімен ... ... ... аса ірі ... ... XX ... соңына дейін Үнді ... ... . ... ... ғылы-ми- зерттеу кемелерін пайдаланатын ондаған
экспедициалар оның ... ... ... ...... ... және басқа ғылыми кеме-лер бар.
Мұхиттың орташа тереңдігі шамамен 3700 м, ал ең ... жері ... 7450 м-ге ... Мұхитта қайраң онша үлкен емес. Шарасы
басқа мұхиттардағы сияқты , мұхит түбінің ең үлкен бөлігін алып ... ... ... ... ... өтеді. Батыс бөлігінде су асты жотасы созылып
жатыр , ол Африканың ... ... ... ... ... ... түбіндегі терең жарықтар , жер сілкіну және вулканизм
аймақтары жотаның орталығына қарай шоғырланған . Жер ... ... ... ... жалғасып, одан құрлыққа өтеді . Қазіргі кезде ... орыс ... ... Олар ... ... ... ... жас базальт лаваларын бақылады. Бұл лава-лардың ... ... ... ... ... , Қызыл теңізде жер қыртысының
ажырағанын, сөйтіп жаңа ... жер ... ... ... Тынық
мұхит – оны Ұлы мұхит деп те ... ... ... 1\3 –ін ... ... ... ... дерлік алып жатыр. Мұхит ... ... ... ... енді , ... ол ... жағы ең жылы ... шығысындағы жағалық сызығы аз тілімденген; онда бірнеше
түбектер мен шығанақтар бар. Батысында Евразия мен ... ... ... ... . Бұл Жер ... ... сызықтың ең көп
тілімденген ауданы. Теңіздердің ... ... 100 м ... ... ... де бар. ... теңіздер литосфера плиталары(Жапон, Охот
және басқа ) өзара әсер еттін зонада орналасқан. Олар терең әрі ... ... ... .
Тынық мұхитта аралдар өте көп , олардың саны 10 ... ... ... ... мен аралдарын мекендеген халықтар ертеден –ақ ... , оның ... ... Ф. ... , Дж. ... ... ... мұхит туралы мәліметтер жиналды. И. Ф.
Крузенштерн мен Ю. Ф. ... Жер ... ... ... ... ... XIX ... мұхитты кеңінен зерттеуге бастама ... ... С.О. ... «Витязь» кемесімен комплексті зерттеу жүргізді.
Экспедициалық кемелер 1949ж. бастап жүйелі ғылыми рейстер жасауда. ... ... ... ... ... арнайы халық-аралық ұйым құрылған.
Соңғы онжылдықтар ішінде мұхит таби-ғатының ... ... ... ... оның ең ... жері анықталды, ағыстары , түбінің жер
бедері, терең сулы науаларындағытіршілік , ... ... ... ... жаңа ... ... Тынық мұхитты зерттеп білу
үшін біздің ... , Қиыр ... ... ... ... арнаулы
ғылыми – зерттеу орталығы құрылған.
Солтүстік Мұзды мұхит – Жер ... ең кіші ... ... ... нақ ... ... ол Солтүстік полюстің
айналасындағы мұхитты, таяу жатқан материк ... ... ... ... ... кеңістікті алып жатыр. Мұхиттың жағалары
негізінен ойпатты, тек кей ... ғана ... ... ... ... халық аз қоныстанған және ... ... ... . ... бұл жазықты және батпақты тундыралар.
Мұхит аумағының елеулі бөлігі теңіздерден тұрады. Олардың көбі шеткі
теңіздер, тек біреуі ғана ішкі теңіз ... ... ... ... ... ... жақын орналасқан. Жаңа Жер , Новосибирск және ... Олар ... таяу ... ... ... ... зерттеу-
бұл бірқатар елдердің : ТМД , Норвегия , ... және ... ... жүзушілерінің , саяхатшыларының және ... ... ... ... ... ерте ... жайпақ шағын қайықшамен және қайықтармен орыс
адамдары – поморлар саяхатқа шығатын. Грумантте (Шпицбергенде) қыстап ... ... ... ... ... Олар балық аулауды кәсіп етті, теңіз
аңдарын аулады және поляр суында жүзудің жағдайын жақсы ... ... ... жүзуі жөніндегі деректерін пайдалана отырып ,
ағылшындар мен ... ... ... елдеріне (Қытай мен Үндістан )
аса қысқа жолды іздеп табуға әрекет етті . Виллем Баренцтің XVI ... ... ... нәтижесінде мұхиттың батыс бөлігінің картасы
жасалды.
Ұлы солтүстік экпедициясы (1733-1743 жж.) ... ... ... ... ... Оған ... ғылыми ерлік жасап , Печора
сағасынан Беринг бұғазына дейін ... ... ... мен ... картаға
түсірді . Олардың көпшілігі есімдері (Челюскин , ... және ... ... ... қалды. Осы экспедиция жинаған деректерді
зерттей отырып, М.В.Ломоносов Солтүстік Мұзды ... ... ... ғылыми
түсінікті тұжырымдады: полюс ауданында теңіз түбінің көтерілуі ... ... өз ойын ... ... ... ... ... батысқа
қарай ығуын болжап берді. Орыстардың тәжірбиесіне сүйене отырып,XIX
ғасырдың ... А. ... ... ... швед ... ... жолда бір қыстап , батыстан шығысқа қарай мұхитты алғаш
рет төтелей жүзіп өтті. XX ... ... бұл ... Р. ... ... ... маңы аймағының табиғаты туралы алғашқы
мәліметтер XIX ... ... Ф. ... ... кемесімен ығуы кезінде
және XX ғасырдың басында Г. ... ... Фок» ... ... қарай
жүзуі кезінде жинақталды. Россияда мұхитты зерттеудің жаңа ... ... ж. ... С.О. Макаровтың жобасы бойынша дүние жүзіндегі ең ... ... ... ... онымен поляр суында үш рет жүзу жүзеге
асырылды және ... ... ... жеңуге болатыны дәлелденді.
Бір жүзу маусымында мұхит арқылы өтудің мүмкіндігін 1932 ж. кеңестік
«Сибиряков» мұзжарғышының ... ... ... Осы ... ... ... ... мұздың қалыңдығын
өлшеді, табиғатқа бақылау ... ... ... ... мұхитты зерттеудің жаңа тәсілдерін
талдап жасады. 1937 ж. ыққан мұзда ... ... ...... ... ... Төрт ... поляршысы И.Д. Папаниннің
басшылығымен мұз үстінде Солтүстік ... ... ... ... ығып ... Ағыспен осы ығу мұхитты зерттеу жөніндегі жаңа
тәсілдің заманын ашты. Ықпалы станцияны қазірде ТМД, ... және ... ... ... ... 1937 ж. «Георгий Седов» мұзжарғышы мұз құрсауында қалды, сөйтіп ол
қалқымалы ғылыми ... ... Ұзақ ығу ... ... ... ... маңы ... табиғаты туралы жаңа мәліметтер
жинады. Солтүстік полюске жеткен кеңестік «Арктика» атом мұзжарғышы мұнда
еркін жүзген ... кеме ... (1977 ... ... үшін ... ұшақтар пайдаланылады, олар мұзға қонып,
бір ... ... ... ... ... ... мұхит
үстіндегі атмосфера жағдайының өзгеруі туралы , ... ығуы ... ... ... осы ... ... ... мұхиттың
табиғаты (климаты туралы, органикалық дүниесі жөнінде) көп ... оның ... жер ... ... түпкі ағыстар зерттелді.
Солтүстік Мұзды мұхит табиғатының көптеген құпиялары қазірдің өзінде
белгілі, бірақ болашақ ұрпақтың ашатын жаңалықтары әлі көп, оның ... ... де ... ... ... ... бөліктері.
Жер шарының су қабаты – дүниежүзілік мұхит деп аталатын біртұтас бет. ... 361,3 млн км2 (жер ... 71%), ... ... 3,7 км , көлемі –
1 370 000 000 км3( гидросфера көлемінің 94%) . ... беті ... ... ... етіп жайғанда оны 2700 метрдей ... ... ... ... ... салыстырғанда бұл қабат мардымсыз, аз, ... ... ... ... үшін ... ... ... мен мұхиттар жер бетінде біркелкі таралмаған. Оңтүстік жарты
шар мұхиты – оның ауданының 81% -ын , ... ... ... 61% -ын ... Планетамызда құрлықтар мен мұхиттардың біркелкі таралмауы Жер
бетінің табиғи ... ... ... ... болып
есептеледі.
Шартты түрде Дүниежүзілік мұхит бір- бірінен ... , жеке ... ... ... ... рет Дүниежүзілік мұхитты жекелеген бөліктерге
жіктеуді 1650 ж. ... ... Б. ... өткізген. Ол Дүниежүзілік
мұхитты бес бөлікке бөлген: Солтүстік ... ... , ... ... , ... ... мұхит. Кейбір шетелдік географтар осы уақытқа дейін бұл
классификацияны ... ... ... және Тынық мұхиттардың оңтүстік
бөлігінің физикалық, химиялық, биологиялық және динамикалық қасиеттеріне
байланысты Оңтүстік мұхтииың бар ... ТМД ... да ... оның ... ... ... мен ... қазіргі
мұхиттар классификациясында Оңтүстік мұхит бөлінбеген. Сондықтан жер
шарында төрт ... ... (14 ... ... ... Мұхиттар |Жалпы |Су ... ... ... |Өте |
| ... |бетінің |ауданы млн км|көлемі |тереңдігі,м |терең |
| |млн км ... | |млн км | ... ... | |млн км | | | | ... | 182,6 | 178,7 | 3,9 | 707, 1 | 3957 | ... ... | 92, 7 | 91, 7| 1, 0 | 330, 1| 3602 | ... Үнді | 77,0 | 76, | 0, 8 | 284, | 3736 | ... | |2 | |6 | | ... | 18, 5| 14, 7| 3, 8 | 16, 7 | 1131 | ... | | | | | |5220 ... | 370, | 361, | 9, 5 | 1338, | 3704 | ... |8 |3 | |5 | |11034 ... ... мұхит бірнеше тармақтардан тұрады:олар ... ... ... – көршілес бөліктерден физикалық және химиялық
қасиеттері-мен, ( тұздылығы, ... ... т.б.) ... ... мен ... ... ... мұхиттың
азды- көпті оқшау-ланған бөлігі. Морфологиялық және ... ... ... ... , жерорталық (ішкі құрлықтық және
құрылық аралық ) және арал аралық деп жіктеледі.
Шеткі теңіздер ... ... ... ... ... ... ... 200 метр , сирек – 200 метрден асады. Мұхиттардан
олар аралдар тізбегімен , сирегірек ... ... ... ... ... ... суы ... емес. Мысалы Сары теңіздің
максимальды терең-дігі 106 метр, өтпелі зонадағы теңіздердің ... ... ... ... ... Шеткі теңіздер Дүниежүзілік мұхит суымен
қатынасып жатқандықтан физикалық қасиеті мен химиялық құрамы бойынша мұхит
суларынан айырма-шылығы жоқ.
Жерорталық ... ... еніп ... ... ... ені тар бұғаздармен бөлініп жатады. ... ... ... ... су айырбасының күрделенуі салдарынан бұл
теңіздердің ... ... ... ... ... ... ... және құрылық аралық деп бөлінеді. Құрылық аралық теңіздер ірі,
тектоникалық активтілігі ... ... ... ... ... ... тілімденген, сейсмикалық және вулкан-дық процестер тән.
Олар құрлықтардың аралық бөлігінде орналасқан: Евразия мен Африка
құрлықтарының арасындағы – ... ... ... құрлықтық теңіздердің жағалаулары бір құрылық шеңберінде (мысалы,
Балтық, Ақ, Қара теңіздер) және құрлықтық қыртыста ... , онша ... , ... ... ... ... ең ... тереңдігі -470 м, Ақ
теңіздікі 350 м, Азов теңізі -13 ... ... ... ... ... ... ... арал
тізбектері арқылы бөлініп жатады. (Филиппин, Банда, Сулу т.б). ... де арал ... ... ... табылады. Мұхиттың ортасында орналасып ,
айқын шекарасы жоқ болса да өзіндік гидрологиялық режимі, жануарлары мен
өсімдік ... ... ... ... ...... ... еніп жатқан бөлігі . Шығу тегіне , жағалау-
ларының құрлысына , формасына қарай шығанақтар: фьорд, бухта, лиман деп ... ... ... ерте ... ... ... кеткен түсініктер
бойынша кейбір теңіздер шығанаққа (Парсы, Мексика, Бенгаль), ал ... ... ... ... ... да , ... жатқызылып кеткен
(Босфор теңізі, Линкольн теңізі).
Мұхиттарды, теңіздерді және шығанақтарды бір- ... ... ... Өте енді және ... ...... ... (Оңтүстік
Американың оңтүстігін-де ) –орташа ені 986 км , ... ... 3111 км ... ең ұзын ... ... бұға-зы – 1760 км.
Дүниежүзілік мұхиттың еркін жатқан беті деңгейлік деп аталады. Тыныш
күйде бұл ... ... сай ... ... ... ... ... әсері: температура, атмосфера қысымы, жел, толысу ... су ... жер ... ... – оның ауытқуын тудырады.
Мұхит деңгейінің үздіксіз ... ... және ... де ... Ауытқу кезеңдері өте қысқа (бірнеше сағат) және өте ұзақта
(ғасырлық ... ... ... ... ... ... ... қабатының
қызуы деңгейінің көтерілуін, қыста оның суынуы төмендеуін тудырады. Мұхит
деңгейінің баяу ... мен ... екі ... ... ... Мұхит
деңгейінің көтерілуі немесе түсуі мұхиттағы судың азаюмен, көбеюмен – су
балансының өзгерісімен ... ... тууы ... ... мұз жамылғысының толық еріп кетуі Мұхит деңгейінің шамамен 60
метрге көтерілуін туыдырады. ... ... ... ... болуы Мұхит
деңгейінің төмендеуін тудырса керек. Мұхит деңгейінің жағдайы жер ... да ... ... ... мен ... ... осы ... төмен түсуі салдарынан Мұхит
құрлыққа өріс жаяды, ал ... ... ... ... ... ... шегінеді.
Соңғы жарты ғасыр аралығында Дүниежүзілік мұхит ... 10 ... , ... көтерілу деңгейі мұхиттардың әртүрлі бөлігінде әрқалай.
Мұхит деңгейінің ауытқын отыруын бақылауды арнайы постар зерттейді. ... ... XҮII ... ... (1682ж. ... ... ... күні Дүниежүзілік мұхиттың су деңгейінің өзгерісін
бақылайтын осындай постардың саны ... ... ... ... ... ... ... отырады және оның
әртүрлі бөлігінде әрқалай. Жалпы өзгеру механизмі күрделі, 1500-ден артық
бақылау ... ... көп ... ... өзі ... орташа тереңдігін есептеп шығаруға мүмкіншілік аз. ... көп ... ... ... ... жекелеген нүкте үшін жеке-жеке
есептеп шығарады. Осы ... ... ... ... ... ... ... алғашқы нүкте болып табылады. Әрбір елде
бір нүкте алынады. ТМД елдерінде тереңдік пен ... ... Фин ... ... (Кронштадт футштогының нолдік деңгейі),
Батыс Европа елдерінде Солтүстік теңіз деңгейінен есептеледі.
Мұхит суларының қасиеттері
(температура қысымы, ... суы- бұл ... ... ... бәрі ... табылған ерітінді .
Онда тұздар , газдар, организімдердің тіршілік әрекеті ... ... ... еріген . Судың ішінде ерімейтін бөлшектер де ... ... ... ... ... ... ақ онда кейбір тұздар болған . Басқа
тұздар мұхитқа материктерден құйылатын сумен бірге келеді . ... ... ... ... бірдей емес. Негізгі өзгерістер беткі қабаттан
байқалады . Бұл қабаттың тұздылығы негізінен атмосфералық жауын-шашын мен
буланудың арақатынасына байланысты өзгеріп отырады . ... ... ... 34‰ шамасында , тропиктерге таяу ... 36‰ ... ... ... 33‰ ге ... ... мөлшері буланудан артық,
құйылатын өзен суы мол , мұздар еріп жататын жерлерде судың тұздылығы кем
болады.Теория жүзінде суда ... зат жоқ, ... ... суларында
Менделеев таблицасының барлық элементтері бар деп айтуға болады. Бірақ
кейбір элементтер өте аз ... ... бар ... біз осы
элементтерді бойын-да сұрыптап жинау қабілеті бар теңіз организмдерінің
құрамынан ғана анықтай ала-мыз. Олар, мысалы кобальт, никель және қалайы
голотурийдің, омарлардың, ... және ... ... ... ... ... Мұхит суларында ерітінді түрінде кездесетін қатты заттардың
орта-ша
көрсеткіші салмағы бойынша 3,5% . Теңіз суында ең көп ... хлор -1,9% ... ... 0,13% , күкірт-0,088% , кальций- 0,040% , калий-0,038
%, бром-0,0065% , көміртек- 0,003% . ... және ... ... ... ... ... 0,3 %. Мұхит суларында бағалы
металдар да кездеседі, бірақ олардың шоғырлануы нашар, өте аз ... ... ... ... –алтын 55∙105 тонна , күміс -137∙106 тонна ... ... көп ... негізгі элементтер «таза»күйінде кездеспейді ; көбінесе
әртүр-лі қоспа түрінде таралған . Олардың негізгілері:
1. Хлоридтер(NaCl, Mg Cl ) ... суда ... ... 88,7 %. ... ... ... дәмі ащы ;
2. ... MgSO4, CaSO4, K2SO4 )-теңіз суындағы мөлшері -10,8% ;
3. Карбонаттар(Ca SO3 )-бүкіл ... ... 0,3% ... ... зат ... үшін ... суларында хлор қоспаларының
мол, ал өзен суларында өте аз ... ... зор . ... пен өзен ... ... ... 15-кесте.
| Химиялық заттар | Мұхит суы | Өзен суы |
| ... | 88,7 | 5,2 ... |10,8 |9,9 ... |0, 3 |60,1 ... ... |0, 2 |24,8 ... өзен ... ... ... құрайтын карбонаттар
мұхиттарда жоқпен тең .
Мұхит суларындағы заттардың ... мен ... ... ... ... . Ол ... суының барлық бөлігінде : беткі
қабатында да, ... ... де ... . ... ... ... ... –де пайыздың қарым-қатынасы өзгермейді . Сондықтан, ... ... ... үшін бір ... элементтің (жылдам анықталатын болған-
дықтан әдетте хлордың) ... ... ... , сол ... ... ... ... элементтердің мөлшерін анықтайды. Мұхит суының тұздылығы мен
хлордың эмпирикалық қарым-қатынасын төмендегі формуламен анықтайды .
S ... саны хлор ... деп ... ішкі ... ... ... ... айырмашылықтар
бар, бұл формула жарамайды. Сондықтан еріген тұздардың қарым-қатынасы әрбір
теңізге жеке-жеке есептеледі .
Мұхиттардағы тұздың ... ... ... ... т. Егер де ... Мұхит түбінің қазан-шұңқырлары мен тегіс бөлігіне жаятын болсақ,
онда қалың-дығы-60м, бүкіл Жер ... -45м, ал ... ... ... ... ... ... тұздылығы барлық жерде бірдей емес, мұхиттың ... ... ... , ... ... 35‰ - бұл көрсеткіш
климаттық жағдайға: жауған жауын-шашын мен буланудың айырмасына байланысты.
Сондықтан оның таралуында зоналық ... ... ... да, тұздылықтық
өзгеруін картаға түсіруге мүмкіншілік туады- изогалин картасы деп аталады.
Мұхит суындағы ең төменгі тұздылық ... ... Оның ... ендікте жауын-шашын мөлшері буланудан жоғары, өзенмен келетін ағын
судың молдығы (солтүстік жарты шарда) мен ... ... ... ... ... ... тұздылық артады, максимальды мөлшері 20
және25 ендік аралығында, өйткені буланудың шамасы ... ... ... ... ендікте жауын-шашын мөлшерінің көбеюіне байланысты
қайтадан тұздылық азаяды.
Дүниежүзілік мұхит суындағы ең жоғарғы тұздылық ... ... ... ... ... -32% , ірі өзен ... 20‰-ке
дейін төмендейді.
Зоналық ендік бойынша да вертикальдық бағытта тұздылықтың таралуы әр-
қалай. Поляр ендігінде 200м ... ... ... тез өседі де осы
тереңдіктен төмен тұрақтанады. Қоңыржай ендікте төмендеген ... ... ... Субтропиктік ендіктерде 1000м-ге дейін азаяды, осы тереңдіктен
төменде ... ... ... ... ... тереңдеген сайын
біртіндеп артады да 100-150м тереңдікте тропиктен тереңдік ағыстарымен
келетін суға ... ... ... күрт ... -36‰ және ... 150м ... тұрақты шамаға ие болады-34,7 -34,9‰ , ал ендік
бойынша өзгеруінде айтарлықтай ауытқулар байқалмайды.
Теңіз суының тұздылығының мұхит суының ... ... ... да – ең ... су ... ... яғни климаттық жағдайға
тәуелді. Теңіздегі тұз мөлшері оның беткі қабатында да , тереңдеген ... ... ... , ... ... ... отыруы мүмкін .
Теңіздер өздері ... ... ... ... ... болады және
тұздылықтың өзгеруін дүниежүзілік мұхитпен байланысы да ... Егер ... ... ... ... мұхиттың (теңіздің) тұздылығынан аз болса ,
онда көршілес теңізден ... ... ... ... судың тығыздығы
жоғарғы болғандықтан теңіздің терең қабатын толдырады, сөйтіп ... ... ... ... Мысалы, өте тұзды Жерорта теңізі ... Қара ... ... орнасасқан Мрамор теңізі – Жерорта ... суы ... ... арқылы еніп, тұздылығы 38-39 ‰ Мрамор теңізінің
төменгі қабатын толтырса , тұздылығы 25 ‰ Қара ... суы ... ... ... ... яғни дүниежүзілік мұхит суымен байланысы
жоқ , орнасасқан теңіздердің тұздылығы климаттың ерекшелігіне (жауын-шашын
мөлшерінің булануға қатынасына), ... ... ... ... өзен
суларының химиялық құрамына , ағын судың шығынына да байланысты ауытқымалы.
Мысалы, Қызыл теңіз ыстық және құрғақ климатта ... ... ... ... ... мөлшері буланудан 30 есе кем , ал ... ... , су ... іске ... ... ... өте тар. Теңіз бен дүниежүзілік мұхит арасындағы су айырбасы нашар,
сондықтан Қызыл теңіздің тұздылығы 42‰ . Қара ... су ... ... ... судың мөлшері жауын-шашыннан артық емес, тұздылығы
небәрі 18‰ ... ... ... ... ... тұздылығының айырмашылығы онша көп емес
–шамамен -0,2‰, поляр аймағының жағалауға жақын жерлерінде жазғы
мұздықтардың еруінен 0,7‰-ге дейін төмендейді. Су өзі ... ... ... ... ... ... ... атмосфера газдары , өзен
суы алып келетін газдар, әртүрлі ... және ... ... пайда болған газдармен қатар мұхит түбіндегі вулкандық
атқылаулардан ... ... ... Мұхит суының әртүрлі газдарды
еріту мүмкіншілігі температураға, тұздылыққа және ... ... ... мен тұздылық жоғары болса-онда теңіз суында еріген
газдың мөлшері аз. Жалпы ... суда ... ... ... аз ... да
олардың мұхиттар мен теңіздердің органикалық өмірі үшін маңы-зы ... ... ... ең ... роль ... ... ... сияқты оттегінің мөлшері де температураға , тұздылыққа жіне теңіз
суының араласу қарқындылығына ... Осы ... ... ... ... қарай оттегінің мөлшері де экватордан полюстерге
қарай артады.
Судың құрамына оттегі тек атмосферамен ... ғана ... ... ... мен ... өмір ... ... фотосинтез
процесі сал-дарынан да түседі . Фотосинтез процесі судың ... ... ... ... ... ... азаяды. Осы жоғарғы
қабаттағы (100-300м) оттегінің мөлшері жоғары -180‰-ға дейін. Артық ... ... ... Мұхит сулары-ның өте терең қабатында оттегі
жоқ деп айтуға болмайды. Мұнда оттегіні ... ... ... суық ағыс оттегіге қанық және экватор ... ... ... ... ... мөлшері ендік бойынша ғана емес ,
жыл мезгілдері , тіптітәулік ішінде өзгермелі-өйткені фотосинтез ... ... ... энергияның жарықтығына байланысты ауытқып отырады.
Көмір қышқыл газы оттегі мен ... ... ... ... ,
негізінен алғанда, байланысқан күйде, көмірқышқыл ... ... мен ... кездеседі. Ол суға атмосферадан келіп
түседі, ... дем ... және ... ... ... ... су асты ... жер қыртысынан келіп қосылады. Оттегі сияқты
көмірқышқыл газы суда жақсы ериді. Сондықтан температура жоғарылағанда су
оны атмосфераға ... ... ... ... ... ... ... еру жылдамдығы оттегімен салыстырғанда жоғары болғандықтан ... ... ... 60 есе көп. Азот та ... ... ... басқа газдармен салыстырғанда мөлшері аз . Мұхитта ол, сірә үлкен рөл
атқармаса керек. ... ... ... мен ... ... ... мүлде өзгеше. Төменгі тереңдікте оттегі жоқпен
тең, орнына күкіртті ... ... ... ... шоғырланған тереңдікте
тіршілік көзі болуы мүмкін емес . ... Қара ... ... ... тереңдікке күкіртті сутек басым. Өйткені теңіз суы толығымен
араласпайды, төмендеген ... ... ... , ... сутек артады да
теңіз түбінде ... ... 6,5 ... тең ... судың физикалық қасиеті 2 түрлі көрсеткішке байланысты:
темпера-тура мен ... ал ... ... ... ... ... ... Теңіз суының тұздылығымен тазартылған суда
болмайтын, оның мынандай қасиеттері ... ... ... ... ... ... түсетін күн жылуының әсерінен ... суы да ... ... ... үлкен болғандықтан , мұхит құрлыққа қарағанда жылуды
көп қабылдайды. Су бетінің температурасы әркелкі болады және географичлық
ендікке қарай ... ... ... ... мұндай заңды бөлінуді
мұхит ағыстары, тұрақты желдер, ал жағалау бөліктерінде-материктерден
құйылатын едәуір жылы су ... ... ... ... ... ... да өзгереді. Алғашында ол
болма-шы ғана төмендейді де, одан соң баяулайды . 3-4 мың м-ден астам
тереңдікте темпера-тура әдетте +20-тан ... ... ... ... ... ең жоғарғы жылдық орташа температура 27-280С экватордың
солтүстігінде 5 және 100солтүстік ендікте байқалады. Мұнда жердің
термикалық режимі орналасқан. ... және ... ... ... ... 8-100С . Осы ... шығыс жағалауындағы
температураның төмен болуы пассат желдеріне байланысты, өйткені теңіз
жағалауынан жылы су ығысады да орнына тереңнен суық су көтеріледі. Оңтүстік
жарты ... ... ... құрылық жоқ болғандықтан температураның
ендік бойынша таралуы-600о.с 00С-тан 400о.е. 100С шамасында ауытқып
отырады.
Солтүстік жарты шардың қоңыржай недігінде теңіз суы ... ... ... айында поляр шеңберіне дейін жетеді.
Дүниежүзілік мұхит суының беткі қабатының температурасы 17,40С, яғни
бүкіл жер ... ... ... ... Ең жылы мұхит-Тынық мұхиты-теңіз бетінің орташа температурасы
19,10С, Үнді мұхитында-17,60С, Атлант-16,90С, Солтүс-тік мұзды мұхитында-
0,750С. Ең төменгі температурада(-1,70С) ақпан айында Солтүстік мұзды
мұхитта, Ең ... ... (+320С) ... ... тіркелген.
Антарктида суының суытуы әсерінен, жалпы алғанда, жыл бойы оңтүстік жарты
шардың суы жамылғысымен салыстырғанда суығырақ.
Мұхит бетіндегі ... ... ... 10С-тан аспайды.
Орташа жылдық температура амплитудасы төменгі және жоғарғы ендіктерде 10С
және 20С, тек қоңыржай ендікте 100Сжәне одан ... ... ... ... ... ... ... артқан сайын тығыздық
та өседі. Теңіз суының беткі қабатының ... ... ... болуы, булану және суынуы ықпал етеді. Ашық ... ... ... ... ... ... ... жылжығанда
артады .
Мұхит ағыстары
Үздіксіз қозғалыста болу –мұхит суы ерекшеліктерінің бірі. Жюль Верннің
белгілі ... ... атты ... ... ... ... ... деген сөз болуы тегін емес.
Судың бетінен түбіне дейінгі бүкіл қабаты қозғалыста ... ... ... ... ... ... бар. ... ең бастысы-жел.
Бұлар мұхит суының бетін горизонталь қозғалуға, яғни ағыстардың түзілуіне
мүмкіндік туғызады. ... мен ... ... да ... ... ... мұның өзі судың тығыздығын өзгертіп, ағын туғызады,
осының нәтижесінде мұхит суының ... ... ... ... бағыты желге ғана емес, сонымен бірге Жердің өз ... ... ... ... түбінің жер бедеріне, ... де ... ... туралы негізгі мағлұматтарды теңізде
жүзушілер өте ертеде-ақ анықтаға-ған. Кемелердің ... ... ... ... ... ... мен жылдамдығын анықтауға
жәрдемдесті.
Беткі ... ... ... ... жел ... ... мен ағыстардың арасындағы байланысты ... қиын ... ... ... ... ... бөлігін мысалға ала ... ... ... су ... ... қарай айдап,
Солтүстік Пассат ағысын түзеді. Ол ... ... ... жағасында
екіге айырылады. Бір тармағы Экваторлық Қарсы ағысты түзеді, яғни судың бір
бөлігі шығысқа қайтады. Пассат ағысының екінші тармағы ... ... ... ... деңгейін көтеріп, Гольфстрим ағысын түзеді. Ол су
массаларын ... ... ... батыс желдері соғып тұрған қоңыржай
белдеулерге өтеді. Бұл су массаларын оңға қарай бұратын ... ... ... ... осылай қозғалуына себепші болды.
Қоңыржай және поляр ендіктеріне жылы су әкелетін Солтүстік Атлант
ағысы ... ... ... ... және ... ендіктерден судың
қайтуынан, сондай-ақ тереңдегі судың жоғары көтерілуінен Канар ... ... ... мұхитының солтүстік бөлігінде судың сағат тілінің
жүрісіне сай ... алып ... ... ... болады. Бұл мұхиттың
оңтүстік бөлігінде де ... ... ... Оңтүстік Пассат ағысы
Оңтүстік Америка жағасында Бразилия ағысына айналады да, одан әрі ... ... ... жалғастырады және Бенгел ағысының қатысуымен
судың тағы бір айналмалы қозғалысы пайда ... ол ... ... қозғалыс солға қарай ауытқитындықтан, сағат тілінің жүрісіне қарсы
бағытталған.
Негізгі ағыстардың осындай ... ... ... да байқалады.
Мұндағы Куросио ағысы ... ... ... ... Перу ... ... ұқсайды және ... ... ... ... Үнді және ... ... ... ағыстардың
көрінісі біраз басқаша болады.
Оңтүстік жарты шардағы ... ... ... ... ... ... ... ағысы немесе Батыс желдері пайда болады.
Бұл ағыс арқылы бір жыл ішінде дүние ... ... ... ағып өтетін
судан 200 есе көп мөлшердегі су ағады.
Сонымен, Дүниежүзілік мұхиттағы беткі ағыстардың таралуынан ... ... ... ... ағыстардың жалпы схемасы тұрақты желдердің
схемасына сай келеді. Пассаттар су ... ... ... ... ... ... ... оларды керсінше-шығысқа қарай
бағыттайды, бұл жағдай-да Жердің өз осінін ... күші ... ... ... ... оңға ... ал ... жарты шарда –солға қарай
ауытқуға мәжбүр етеді. Сондықтан ағыстар ... алып ... ... ... ... ... ... ағыстардан басқа, өзінің де
ағыстары болады. Олардың бағыттары мұхиттың географиялық орнына, көлеміне
және ... да ... ... ... ... ... бөлінуіне зор ықпал етеді. Олар мұхит пен
атмосфераға жылуын тропиктік белдеулерден ... ... ... рольді атқара-тын басты ағыстар Гольфстрим мен Куросио болып табылады.
Суық және жылы ағыс-тар ... ... ... ... ... ... қасиетте-рі түрліше судың түйісу аймақтары пайда болады,
құйындар туады. Бұл ... ... ... ... ауа ... әсер ... одан соң ... белдеуде жатқан құрлықтың ауа
райынан да байқалады. Әр ... ... ... ғалымдары ағыстарды
зерттеу жөнінде бірлесіп жүргізетін зерттеу ... ... міне ... ... географиялық орны климаттың қалыптасуына күшті әсер етеді .
Мұхит ... ... ... бөлігінде маусымдық муссон
желдері соғып ... ... бұл ... ... ... оған ... ... әсері тиеді. Оңтүстікте
мұхитқа Антарктиданың суық ағысы әсер ... оның суын ... ең суық ... осында орналасқан.
Су массаларының қасиеттері климаттың ерекшеліктеріне байланысты.
Мұхиттың жақсы қызатын әрі суық су ... ... ... оның ... ... ... судың температурасы басқа мұхиттарың осындай
ендіктеріндегі судың ... ... ... ... ... ... ... төмендейді. Тұтас алғанда,
Дүниежүзілік мұхиттың орташа тұздылығы-на қарағанда, судың ... ... ... ... ал ... ... ол ерекше жоғары(42‰-ге дейін).
Мұхиттың солтүстік бөлігінде ағыстардың пайда болуы-на желдердің маусымдық
ауысыуы әсер ... ... ... ... бағытын өзгертеді, оларды
араластырады, ағыстар жүйесін ... ... ... ... ... мұхит ағыстары жалпы
схемасының құрамдас бөліктері болып табылады.
Тынық мұхит батыстан шығысқа қарай өте созылып жатқандықтан, ... су ... ... ... ... ... және ... су бетінде шеңбер тәрізді су ағыны пайда болады. Солтүстік
бөлігінде судың қозғалысы Солтүстік Пассат ағынынан, ... ... ... және ... ... қалыптасады. Батыс және оңтүстік-
батыс желдердің әсерімен Солтүстік Атлантика ағысының жылы ... ... ... ... ... мұхитқа құяды. Олардың мұхитқа бойлай
енген жерінде қыста ... ... ... ... ... аққан су батысттан шығысқа қарай жылжиды.
Атлантиканың аса тұзды жылы суы Солтүстік Мұзды мұхиттың суық және ... ... ... ... ... ... ... жылы судың бір
бөлігі шығысқа ... ... ... ... ... ... Беринг
бұғазынан Гренлан-дияға дейін бүкіл мұхит арқылы су кері бағытта ... ... ... ... ... ... бағытта бір жерден екінші
жерге орын ауыстыруын теңіз ағыстары дейміз. ... ... ... ... ... ... үшін маңызы зор: жылудың таралуына,су айырбасына,
мұздықтардың еруіне, ... зат пен ... ... және ... ... ... ... Мұхит суының бетіндегі жалпы су
циркуляциясына байланысты ... ... екі ... ... ... ... ... ағындар пайда болады. Солтүстік пассат
ағыны Гвинея шығанағында пайда болып , ... ... ... де , ... 2тармаққа бөлінеді: бір тармағы ... ... ... ... ... ағысына құраса, 2-ші Антиль аралы жағалауын ... ... ... да ... жылы ... құрайды. Ағыстың ені 75-
120 км, жылдамдығы сағатына ... жылы ... ... ... суық ағыстан бөліп тұрады. 800-1200м тереңдікте ағыс ... ... ... ... ағысын құрайды-жылдамдығы
сағатына 0,5-1,0 км.
Гольфстрим ағысының жылдық орташа температурасы ... ... ... суы ... ... 5‰ ... мұхиттың экватордан ... ... ... ... ағыны қалыптасады. Филиппин аралының батысында ол 3
тармаққа бағытталады.
1) бір ... ... ... ... ... құяды;
2) Зонд аралына бағытталады;
3) ең ірі тармағы жылы Куросио ағысын құрайды.
Жылы Куросио ағысының ... ... ... суды
толығымен қамтымайды; оның бір бөлігі Филиппин мен ... ... ... ... бір ... ... ... өтеді. Жылдамдығы
тәулігіне 90-100 км болса да, онша ... түсе ... ... ... ... да айыру қиын; жыл мезгілдері бойынша да ағыс
айырмашылығы ... жаз ... қыс ... ... ... ... ... бірақ Жапония маңында ешқашан 400солтүстік
ендіктен ары солтүстікке тарамайды.

Пән: География
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биосфераның ғаламдық экологиялық проблемалары: Әлемдік мұхиттың, атмосфераның, топырақтың ғаламдық ластануы. Экологиялық жағдайлар мен экологиялық дағдарыс9 бет
Негізгі абиотикалық факторлар және ағзалардың оларға бейімделуі. Биосфера ғаламдық экожүйе. Биосфераның ғаламдық экологиялық проблемалары: Әлемдік мұхиттың, атмосфераның, топырақтың ғаламдық ластануы. Экологиялық жағдайлар мен экологиялық дағдарыс14 бет
Әлемдік мұхиттың ластануы10 бет
А.С.Пушкиннің “ Капитан қызы ” повесінің қазақша нұсқалары10 бет
Биогеоценоз және экожүйе туралы түсінік15 бет
Дамып жатқан елдерге шет елдердің көмек мәселелері6 бет
Латын Америкасы6 бет
Меркантелизм5 бет
Су жүйелер экологиясы19 бет
Халықаралық экологиялық құқықтық жауапкершілік»24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь