Ұзақ мерзімді басым мақсаттары мен оларды іске асыру стратегиялары

МАЗМҰНЫ

1. ӘЛЕУМЕТТІК САЯСАТТЫҢ МӘНІ МЕН МАЗМҰНЫ ... ... ... 5

1.1. Қазақстандағы әлеуметтік саясаттың негізгі бағыттары ... ... ... .. 5

1.2. Халықты әлеуметтік қорғау механизмін реформалау ... ... ... ... .. 25

2. ҰЗАҚ МЕРЗІМДІ БАСЫМ МАҚСАТТАРЫ МЕН ОЛАРДЫ ІСКЕ АСЫРУ СТРАТЕГИЯЛАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33

2.1. Қазақстан азаматтарының денсаулығы, білімі мен салауатты өмір сүру мүмкіндігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33

2.2. Қазақстанның әлеуметтік жағдайдағы бүгіні мен ертеңі ... ... ... 37
1. ӘЛЕУМЕТТІК САЯСАТТЫҢ МӘНІ МЕН МАЗМҰНЫ

1.1. Қазақстандағы әлеуметтік саясаттың негізгі бағыттары


Қоғамдағы дамудың бастапқы кезеңдерінде шаруашылық прогресі көбінесе теңсіздік пен әділетсізідікке негізделетіні белгілі. Осы күні қалыптасып отырған нарықтық қатынастар да әлеуметтік әділеттікті қамтамасыз ете бермейді.
XVIII-XIX ғасырларда өткен өндіріс революциясы нарықтық қатынастарды өте күшті дамытты. Нарықтық қатынастардың дамуы бас бостандығы мен еркіндікке, әлеуметтік әділеттікке жол ашып берді. Еркіндік идеологиясын насихаттатйтын қоғамдық – саяси ағымдар қалыптасты. Осының барлығы индустриялды елдерде әлеуметтік теңсіздікті азайту заңдылығын қалыптастырды. Батыста және Шығыстың дамыған елдерінде орташа әлеуметтік топ қалыптасып, оның үлес салмағы артты. Мысалы, АҚШ-та осы күні табысы орташа әлеуметтік топтың үлес салмағы тұрғындардың 70% ін құрайды. Жалпы алғанда, нарықтық экономиканың осы күнгі моделі біршама әлеуметтік теңестіруді көздейді деп айтуға болады.
Бұл жерде, біріншіден, қоғамдық сананың нарық деген – оған қытасушылардың өзара келісімге келуі екенін ұғыну деңгейіне жеткенін көрсетеді. Соңғылар дербес, өз еркімен бір-бірімен қарсы тұрады, бірақ бір-біріне тәуелді: олардың мақсаттары қарсы ұшырасатын қажеттіліктерді қанағаттандыру арқылы ғана іске асады: Екіншіден, нарықтық әбден толған және бәсекелестіктің қатты дамыған жағдайында тауар мен қызмет өндірушілер тұтынушылардың табысы жоғары болуына мүдделі./1.93-103б./
Бірақ осы жағдайды көрсеткенде мына бір мәселені баса айтқан жөн сияқты: нарық пен толық теңдік үйлесімге келмейді. Біріншіден, бұл нарыққа шығушылардың жеке бас ерекшеліктеріне байланысты болады. Ерекшеліктер адамдардың әлеуметтік, биологиялық және психологиялық табиғатына байланысты келеді.
Екіншіден, нарық механизмдерінің мәніне, нарықтық құн мен нарықтық бағаның қайшылықтарына, жұмыс күшін сату мен сатып алудың ерекшеліктеріне және басқаларға байланысты.
Сонымен, осы күнгі дамыған нарық қатынастары салыстырмалы түрдегі әлеуметтік теңдіктің қалыптасуына мүмкіндік береді. Бірақ оларды іске асыру белгілі бір принциптер тұтастығына негізделген мақсаттық шараларды қажет етеді. Осы шаралар әлеуметтік саясат, немесе мемлекет саясатының әлеуметтік аспектісі болып табылады.
Қоғамда еңбекке араласу мүмкіндіктері шектеулі азаматтарды біріге қорғау міндетін атқара отырып қана экономикалық еркіндікке қол жеткізуге болады.
Нарықтық экономика әр адамға, оның қабілеттілігіне қарай, өзінің экономикалық өмірін құру үшін толық еркіндік береді. Бұл еркіндік қоғамның басқа мүшелерінің еркіндігі мен құқығына және мүддесіне қайшы келемеуі, кедергі болмауы қажет.
Екінші принцип, мемлекеттің әр түрлі қоғамдық топтар мүдделері арақатынасын анықтауына бацланысты. Экономикалық саясаттың, оның ішінде әлеуметтік саясаттың алдында қоғамдағы әртүрлі мүдделер арасындағы ең оңтайлы үйлесімділікті табу міндеті тұрады. Мемлекеттік биліктің институтционалдық құрылымы барлық тұрғындардың ықылас – мүдделерін ескеру қажет. Бірақ, әрбір жеке тұрғынды есепке алу мүмкін емес, сондықтан оларды әлеуметтік топ деңгейіне дейін жеткізіп жинақтайды. Сонымен, әлеуметтік-экономикалық саясат, біріншіден, топтар мүдделерінің өзіне-өзі іске асуы үшін құқықтық және ұйымдық жағдай жасады, ал екіншіден, оларды жалпы даму бағытымен сәйкестендіру қажет./2.54-65/
Әлеуметтік бағдарламаларды жасағанда және оларды іске асыру кезінде тұрақты қоғамдық бақылау, институтционалдық күштердің тепе-теңдігі, қоғамда демократиялық мәдениетінің жоғары деңгейі қажет болады.
Әлеуметтік теңдіктің деңгейі ең алдымен табыстар жүйесіне байланысты келеді. Соңғысы адамның белігілі бір өмір сүру деңгейіне қажетті материалдық игіліктерге жұмсалатын барлық қаржы – қаражат сомасы, табыстар, заңды түрде – экономикалық қызметтің нәтижесі. Табыстар қалыптасу көзіне қарай жіктеледі. Оларды негізгі және қосымша табыс түрлері деп бөледі. Дамыған нарықтық экономика жағдайында адам, қалыпты түрде, белгілі бір негізгі табыс түріне ие болады. Жалдамалы еңбек ететіндер үшін бұл еңбекақы, ал кәсіпкерлер үшін – таза пайда.
Қосымша табыстарға негізгі табыстан тыс түсетін ақшалай немесе материалдық кіріс түрлері жатады. /2. 85-102б./
Нарықтық экономика дамыған сайын қосымша табыс табу мүмкіншіліктері кеңейе түседі. Осы табыс түріне құнды қағаздардан, салық төлемдерінің төмендеуінен, мұрагерліктен т.б. түсетін табыстар жатады. Қосыша табыс табуға адамдар екі себептен ұмтылады.
Біріншіден, табыс көзін көп тарапты ету негізгі табыстық төмендеуінен сақтандырады. Екіншіден, қажеттіліктің табыс негізі табыс түрінің өсуінен тұрақты түрде озып отыруына байланысты. Осы екінші жағдай өтпелі экономика үшін маңызды. Мысалы, мамандардың бағалауынша Қазақстанда жұмыскерлердің 50%, зейнеткерлердің 30% осы күндері қосымша табыс табу мақсатында қосымша еңбектенуге мәжбүр екен.
Қарастырылып отырған тұрғыдан алғанда әлеуметтік қамсыздандыру көрсеткіштерінің маңызы өте зор. Оны сипаттайтын экономикалық өлшемдердің арасында тұрмыс деңгейінің көрсеткіштері негізгі орындарды иемеденеді. Бұл жерде материалдық игіліктерді тұтыну деңгейі туралы сөз болып отыр. Соңғы жылдары әлем практикасында кең тараған көрсеткіштер отандық статистикада пайдалана бастағанын айтуға болады. Жеке алғанда, бұл «тұтынушылық қорысын» деген ұғымға қатысты. Осы ұғым адам өміріне қажетті ең негізгі материалдық игіліктер мен қызметтер құрамасын білдіреді.
Экономикалық нарықтық үлгісіне көшу кезінде әлеуметтік жіктелуі артады. Сондықтан тұрмыс деңгейін өлшемді түрде сипаттайтын «тұтынушылық қоржынды» толтырудың бірнеше нұсқалық түрлері қалыптасқан. /2.145-148б./
Тұтынудың «рационалды» және «минималды» деңгейлерін есептеу қабылданған. Осы күнгі отандық статистика мекемелері «тұтынушылық қорын» құрамы мен оның минималды және рационалды деңгейлерін тұрақты түрде есептеп көрсетеді. Соңғы кездері біздің экономикалық әдебиеттерге «өмір сүру сапасы» деген ұғымда енгізілді. Осы көрсеткіш тұрмыс деңгейін жүйелі түрде өлшеп сипаттайды. Бұл көрсеткіш материалдық игіліктерді тұтынумен бірге әлеуметтік игіліктерді (денсаулық сақтау, білім алу, демалыс мәдениет т.б.) пайдалануды да есепке алып, қоғамының тұрмыс деңгейін жан - жақты сипаттайды. Мемлекеттің әлеуметтік саясаты – оның қоғам өмірінің әлеуметтік –экономикалық жағдайларын реттеу жөніндегі қызметінің бір бағыты. Әлеуметтік саясаттық мәні қоғамдағы әділеттілік қатынастарды қолдау немесе қоғамдағы әлеуметтік топтардың арасындағы қатынастарды реттеу, қоғам мүшелерінің тұрмыс дәрежесін, әл-ауқатын көтерудің жағдайларын қамтамасыз ету, ауқатын көтерудің жағдайларын қамтамасыз ету, қоғамдық өндіріске қатысу үшін экономикалық ынталандырудың әлеуметтік кепілдіктерін жасау. Мемлекеттің қоғамдық өнідірісті реттеу мақсатында жүргізетін шаралардың құрамды бөлігі ретінде мемлекеттің әлеуметтік саясаты елдегі экономикалық ахуалмен тығыз байланысты болады.
Еңбек ақы төлеуде теңгермешілікті жоюдың маңызы зор. Еліміздің тұтыну рыногының бірыңғайлылығын қаматамасыз ету керек, яғни қорлардың бұл бөлігін тұтынушылар барлық еңбекшілер емес, тек осыны тұтынуға тиістілер.
Мысалы, дәрігерлік көмекті жұрттың барлығы емес, тек ауыратын адамдар ғана сұрайды, мектеп мекемелерінің қызметін тек мектеп жасындағы балалары барларға ғана керек. Басқаша айтқанда, қоғамдық тұтыну қорлары еңбекке байланысты емес, табыстар айырмашылығын жұмсартуға тиіс. Сонымен қатар олар еңбек қабілетін қалыптастыру, жоғарғы білім алу мен мәдениетті қолдау, денсаулықты сақтау, зейнеткерлерді қамсыздандыру сияқты маңызды қажеттіліктерді қанағаттандыру сияқты маңызды қажеттіліктерді қанағаттандырулары тиіс. Бірақ бөлудің бұл түрі бүкіл қоғам және оның жеке мүшелерінің мүддесін қамтығандықтан, денсаулық, білім тұрғын үй және т.б. саладағы әлеуметтік саясат мемлекеттің назарында болуға тиіс. /2.159-169б./
Елдің экономикалық даму деңгейі тұтынудың көлемімен дәрежесін анықтайды. Әлеуметтік қорғау жүйесі тек халықтық табыссыз топтары мен өндіріске қатыспағандарды оқушылар, зейнеткерлер, мүгедектер ғана
        
        МАЗМҰНЫ
| | | |
| | | |
| | | ... ... ... мәні мен ... |5 |
| | | ... ... ... ... ... |5 |
| ... | |
| | | ... |Халықты әлеуметтік қорғау механизмін |25 |
| ... | |
| | | |
| | | ... ... ... басым мақсаттары мен оларды іске асыру |33 |
| ... |
| |.. | |
| | | ... ... ... ... білімі мен салауатты |33 |
| |өмір сүру | |
| ... |
| ... | |
| | | ... | ... ... жағдайдағы бүгіні мен |37 |
| ... | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
1. ... ... МӘНІ МЕН ... ... ... саясаттың негізгі бағыттары
Қоғамдағы дамудың бастапқы кезеңдерінде шаруашылық прогресі көбінесе
теңсіздік пен әділетсізідікке негізделетіні белгілі. Осы күні ... ... ... да ... әділеттікті қамтамасыз ете
бермейді.
XVIII-XIX ғасырларда өткен өндіріс революциясы нарықтық қатынастарды
өте күшті дамытты. ... ... ... бас ... ... ... ... жол ашып берді. Еркіндік идеологиясын
насихаттатйтын қоғамдық – саяси ... ... ... ... ... әлеуметтік теңсіздікті ... ... ... және ... дамыған елдерінде орташа әлеуметтік
топ қалыптасып, оның үлес салмағы ... ... ... осы күні ... ... топтың үлес салмағы тұрғындардың 70% ін құрайды. Жалпы
алғанда, нарықтық экономиканың осы күнгі ... ... ... көздейді деп айтуға болады.
Бұл жерде, біріншіден, қоғамдық сананың нарық ...... ... ... ... ... ... деңгейіне жеткенін
көрсетеді. Соңғылар дербес, өз еркімен бір-бірімен қарсы тұрады, бірақ ... ... ... мақсаттары қарсы ұшырасатын қажеттіліктерді
қанағаттандыру арқылы ғана іске асады: Екіншіден, ... ... ... ... ... ... ... тауар мен қызмет өндірушілер
тұтынушылардың табысы жоғары болуына мүдделі./1.93-103б./
Бірақ осы жағдайды көрсеткенде мына бір ... баса ... ... нарық пен толық теңдік үйлесімге келмейді. Біріншіден, бұл нарыққа
шығушылардың жеке бас ерекшеліктеріне байланысты ... ... ... ... және ... ... ... нарық механизмдерінің мәніне, нарықтық құн мен ... ... ... ... сату мен сатып алудың ерекшеліктеріне
және басқаларға байланысты.
Сонымен, осы күнгі ... ... ... ... ... теңдіктің қалыптасуына мүмкіндік береді. Бірақ оларды іске асыру
белгілі бір принциптер тұтастығына негізделген мақсаттық шараларды ... Осы ... ... ... немесе мемлекет саясатының әлеуметтік
аспектісі болып табылады.
Қоғамда еңбекке ... ... ... ... ... ... атқара отырып қана экономикалық еркіндікке қол ... ... әр ... оның ... қарай, өзінің
экономикалық өмірін құру үшін толық ... ... Бұл ... ... ... еркіндігі мен құқығына және мүддесіне қайшы келемеуі,
кедергі болмауы қажет.
Екінші принцип, мемлекеттің әр ... ... ... ... ... ... Экономикалық саясаттың, оның ішінде
әлеуметтік саясаттың ... ... ... мүдделер арасындағы ең
оңтайлы үйлесімділікті табу ... ... ... ... құрылымы барлық тұрғындардың ықылас – мүдделерін ескеру
қажет. Бірақ, әрбір жеке тұрғынды есепке алу мүмкін емес, ... ... топ ... дейін жеткізіп жинақтайды. Сонымен, әлеуметтік-
экономикалық саясат, біріншіден, топтар ... ... іске ... ... және ... ... ... ал екіншіден, оларды жалпы даму
бағытымен сәйкестендіру қажет./2.54-65/
Әлеуметтік бағдарламаларды жасағанда және оларды іске ... ... ... ... ... ... тепе-теңдігі,
қоғамда демократиялық мәдениетінің жоғары деңгейі ... ... ... ... ең ... ... ... байланысты
келеді. Соңғысы адамның белігілі бір өмір сүру ... ... ... ... ... ...... сомасы,
табыстар, заңды түрде – экономикалық қызметтің нәтижесі. Табыстар қалыптасу
көзіне қарай жіктеледі. ... ... және ... ... түрлері деп
бөледі. Дамыған нарықтық экономика жағдайында адам, қалыпты түрде, белгілі
бір ... ... ... ие ... ... ... ететіндер үшін бұл
еңбекақы, ал кәсіпкерлер үшін – таза ... ... ... ... тыс ... ... немесе
материалдық кіріс түрлері жатады. /2. 85-102б./
Нарықтық ... ... ... ... ... табу ... түседі. Осы табыс түріне құнды қағаздардан, салық ... ... т.б. ... ... ... ... табыс
табуға адамдар екі себептен ұмтылады.
Біріншіден, табыс көзін көп тарапты ету негізгі табыстық ... ... ... ... ... табыс түрінің өсуінен
тұрақты түрде озып отыруына байланысты. Осы екінші ... ... ... маңызды. Мысалы, мамандардың бағалауынша ... ... ... 30% осы ... ... ... табу ... қосымша
еңбектенуге мәжбүр екен.
Қарастырылып отырған тұрғыдан алғанда ... ... ... өте зор. Оны ... экономикалық өлшемдердің
арасында тұрмыс деңгейінің көрсеткіштері негізгі орындарды иемеденеді. Бұл
жерде материалдық ... ... ... ... сөз ... ... Соңғы
жылдары әлем практикасында кең тараған көрсеткіштер отандық статистикада
пайдалана бастағанын айтуға болады. Жеке алғанда, бұл ... ... ... ... Осы ұғым адам өміріне қажетті ең негізгі материалдық
игіліктер мен қызметтер құрамасын білдіреді.
Экономикалық нарықтық үлгісіне көшу ... ... ... Сондықтан тұрмыс деңгейін өлшемді түрде ... ... ... ... ... ... қалыптасқан. /2.145-148б./
Тұтынудың «рационалды» және «минималды» деңгейлерін есептеу
қабылданған. Осы күнгі ... ... ... ... ... мен оның ... және рационалды деңгейлерін тұрақты түрде
есептеп көрсетеді. Соңғы кездері біздің ... ... ... ... деген ұғымда енгізілді. Осы көрсеткіш тұрмыс деңгейін жүйелі
түрде өлшеп сипаттайды. Бұл ... ... ... ... әлеуметтік игіліктерді (денсаулық сақтау, білім алу, демалыс мәдениет
т.б.) пайдалануды да есепке алып, қоғамының ... ... жан - ... ... әлеуметтік саясаты – оның қоғам өмірінің ... ... ... ... ... бір ... саясаттық мәні қоғамдағы әділеттілік қатынастарды қолдау немесе
қоғамдағы әлеуметтік топтардың арасындағы қатынастарды реттеу, ... ... ... ... ... жағдайларын қамтамасыз
ету, ауқатын көтерудің жағдайларын қамтамасыз ету, қоғамдық өндіріске
қатысу үшін ... ... ... ... жасау.
Мемлекеттің қоғамдық өнідірісті реттеу мақсатында жүргізетін шаралардың
құрамды ... ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты болады.
Еңбек ақы төлеуде теңгермешілікті жоюдың ... зор. ... ... ... ... ету керек, яғни қорлардың бұл бөлігін
тұтынушылар барлық еңбекшілер емес, тек осыны тұтынуға тиістілер.
Мысалы, дәрігерлік көмекті жұрттың ... ... тек ... адамдар
ғана сұрайды, мектеп мекемелерінің қызметін тек мектеп жасындағы балалары
барларға ғана керек. Басқаша айтқанда, қоғамдық ... ... ... ... ... айырмашылығын жұмсартуға тиіс. Сонымен қатар
олар еңбек қабілетін ... ... ... алу мен ... ... сақтау, зейнеткерлерді қамсыздандыру сияқты маңызды
қажеттіліктерді ... ... ... ... ... ... ... бұл түрі бүкіл қоғам және оның жеке
мүшелерінің мүддесін қамтығандықтан, денсаулық, білім тұрғын үй және ... ... ... ... ... ... ... /2.159-169б./
Елдің экономикалық даму деңгейі тұтынудың ... ... ... ... жүйесі тек халықтық табыссыз ... ... ... ... зейнеткерлер, мүгедектер ғана
қамтымайды, ол сонымен қатар ... ... ... да, ... ... ... де ... сияқты өткір әлеуметтік проблемеларды шешу – мемлекет
жұмысының, соның ішінде ... ... ... бір бағыты. Бұл әл-
ауқатты өмірді қамтамасыз ете алмағанымен ... ... ... ... тіршілік деңгейін жасап, тұрмысы қатар адамдардың ... ... ... ... азайту – рыноктық экономикаға ... ... ... ... ... ... әр түрлі
деңгейінің еңбек пен жұмысшы күнгі факторларымен ... атап ... ... факторлар: отбасының көлемі, ондағы жұмыс ... ... ... ... ... ... табиғат жағдайлары
және т.б. Әлеуметтік саясаттың негізі мақсаты – осы ... ... ... мүшелерінің өмір сүруіне қолайлы материалдық
негіз жасау. Мұндай мақсатты жүзеге асырудың түрлеріне қызмет пен өнімдерді
трансферттік ... ... бөлу ... ... ... бағдарламасы жатады. /2.176-192б./
Біздің елімізде қоғамдық тұтыну қорлары экономикалық категория
ретінде бүкіл ... мен ... ... оның ... арасындағы өмір
сүру қорының бөлінуі жөніндегі қатынасты білдіреді. Олар белгілі дәрежеде
бұрынғы немесе ... ... ... ала ... ... тұтыну қорларының бір бөлігі мемлекеттік бюджет арқылы
құрылып, ... ... Оның ... ... ... пайдасынан және қоғамдық ұйымдардың ... ... ... ... бойынша қоғамның жаңа мүшелерін тәрбиелеу,
қарттарды және ... ... ... ... алу, ... ... ... – экономикалық саясатта қоғамдық тұтыну үш бағытта жүреді.
Бірінші бағыт халыққа ... ... ... ... ... және ... ... байланысты.
Бұлар алдымен әлеуметтік қамсыздандыруға, ауырған кездегі ... ... ... мен ... ... ... ... көмек.
Қоғамдық тұтыну қорды бөлудегі екінші бағыт – адамның еңбегіне
байланысты ... ... ... ... көп ... ... басты аналарға, арнайы емдеуге берілетін көмектер, мемлекеттің
мектепке дейінгі балалар ... ... ... дотациялар жатады.
Қоғамдық тұтыну қорлардан берілетін ... ... ... – жеңілдіктер халыққа өндірістік емес сала ... ... ... ... ... ... ... қатар адам дамуы тұжыымдамасының туындауына
базалық мұқтаждар ... ... роль ... ол ХХ ... ... Скандинавиядағы зерттеу топтарының арасында пайда болды. 1976 жылы
осы ... ... ... ... ... ... өсу және
базалық мұқтаждар» баяндамасының арқауы болды.
Базалық мұқтаждар тұжырымдамасы үкіметтерге мына ... ... ... ... және әлеуметтік саясат құруды ұсынады: отбасының
тамақ ішудегі, ... ... мен үй ... ... ең ... ... түрде қанағаттандыру; ауыз сумен емдеуге
қамтамасыздандыру, тұратын орындарының санитарлық ... ... ... ... мен ... беру ... ... қызметтерді
жақсарту.
«Адам дамуы» категориясын жасауға өзге әлеуметтік- ...... ... өз ... ... ... монографиясында «тұрмыс сапасы дегенде халықтық әл-
ауқаты мен жеке адамдардың әлеуметтік көңіл ... ... ... ... ... ...... және адамның тіршілік
әрекетіндегі өзге де жағдайлардың белігілі бір ... ... ... ... ... мәні шоғырландырылған түрде ... ... ... ... құру» еңбегінде айтылды, онда
былай делінген: «Осы шама тұтас ... жеке ... ... ... ... ... жай ғана ... алу арқылы емес, сонымен
бірге адамның негізі құндылықтары жүйесіне сәйкес ойластырылуы және жете
зерттелуі ... ... ... ... ... жеке қырларын бейнелейтін
көрсеткіштердің біртұтас жүйесі негізінде жүзегеи асырылады. Өткен ғасырдың
70-ші жылдарында Дж. Феррестер тұрмыс сапасын ... бес ... ... ... олар: халықтың саны, қорланған, капиталдың ... ... ... ... қолда бар табиғи ресурстар мен мекендеу
ортасының ластануы. Экономикалық дамудың әлеуметтік ... ... ие ... ... олар ... ... ... ажырамас бөлігіне және көптеген елдердің экономикалық даму
үлгілерінің, ... ... швед ... әлеуметтік бағдарланған
Германияның, жаңа ... ... ... деңгейіне айналды.
Әлеуметтік саясатта адам дамуының негізі аспектілерін сипаттайтындар:
- демографиялық дамуды;
- еңбек ресурстарын, жұмыспен қамтылуды, жұмыссыздықты, әлеуметтік
көмекті;
- әлеуметтік ... ... ... үй мен коммуникацияларды сипаттайтын;
- қоғамдық еркіндіктерді; сөз, іс-әркеттер, саяси үрдістерге қатысу
бостандығын;
- кенттендіру, табиғи ... ... мен ... ... ... ортаны пайдалануды, оның ықпалы мен қорғалуын;
- әлеуметтік саладағы инвестицияларды, көмек ағындарын, ресурстардың
түсімдерін, сәйкессіздіктерді;
- адам ... ... ... ... ... әйел ... ... көрсеткіші (ӘМКК);
- халықтың жоқтылық индексі (ХЖН-1 және ХЖН ... ... ... болжалды өмір сүру ұзақтығын; халықтың өнім-жітімін,
халықтың денсаулығы мен денсаулық сақтау жүйесін сипаттайтындар;
- хаоықтың білім деңгейі мен ... ... ... ... ... ... жан басты таққандағы табыстарды бөлу мен
пайдалануды, ... ... ... ... сипаттайтындар.
Әлеуметтік саясаттағы адам дамуының маңызды 4мүмкіндігі «базалық» ... ... ... ... білім алу, лайықты тұрмыс ... ... ... қол жеткізу және қоғам өміріне қатысу ... ... АДН ... де, ал өлшеу мүмкін болғмағандықтан 4-і
элемент оған ... ... АДН ... ... – ел ... есептелген орташа шамалар
үлкен теңсіздікті жасыруы мүмкін ... Ең ... ... үшін АДН жасау
өте дұрыс шешім болар еді: мысалы үшін; ... ... ... ... топ ... есеп ... ... – елдің дамуы саласындағы жалпы процесін сипаттайтын болса, ал
Халықтың жоқшылығы индексі (ХЖН) процестің бөлінуін көрсетеді және ... ... ... ... ... ... өлшеу үшін
дамушы еолдерде халықтың жоқшылық индексі ХЖИ-1, ал дамыған елдерде ХЖН-2
пайдаланылады. 1995 жылы ... ... ... ... даму ... ... ол ... мен еркектер арасындағы теңсіздікті көрсету
мақсаттарында АДН түзету үшін ... Әйел ... ... ... ... ... және ... өмірге белсенді қатысу
мүмкіндіктерін бейнелейді.
Жоғарыда қаралған 4 индекс (АДН, ХЖН-1, ХЖН-2 ГФДН) өздеріне ... ... олар - өмір сүру ... білім, тұрмыс деңгейі,
бірақ осы индекстерді есептеу ... ... ... ... кесте АДН, ХЖН-1, ХЖН-2, ГФДН компоненттері мен көрсеткіштері
|Көрсеткіш |Өмір сүру |Білім ... ... |
| ... | ... |өмірге қатысу |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... кездегі |1.Ересек |Халықтың жан |- |
| ... өмір ... ... | |
| ... ... ... ... ЖІӨ| |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | ... ... ... |Ересек халықтың|Мыналармен | |
| ... ... ... ... | |
| ... 40 жасқа |коэффициенті |экономикалық | |
| ... өмір | ... | |
| ... | ... суға | |
| ... | ... жоқ| |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | ... 5 | |
| | | ... ... | |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | ... | ... |Аg ... келген|Функционалды |Кедейшілік |Ұзақ ... |
| ... оның 60ж ... ... ... |жұмыссыздың |
| ... өмір ... ... ... кешетін|деңгейі (12 ай|
| ... ... ... ... ... одан |
| ... ... үлесі |пайыздық үлесі|ұзақ) ... И ... мен |1. ... |Қаржы | |
| ... ... мен ... | |
| ... ... |әйелдердің |бақылау | |
| ... өмір ... ... | |
| ... ... ... ... | |
| | |2. 1-і, 2-і, ... | |
| | |3-і ... |әйелдер мен | |
| | ... ... | |
| | |мен ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... ... | |
Адам дамуы туралы Ұлттық ... ... ... үшін ... индексін (ХКН) әзірледі. /8. 200-254б/
Адам дамуын талдау үшін әлемдік деңгейде жетіп де -10 рентер қолданылады,
олар ... ... ... ... бар. Оған БҰҰ Статистикалық
коммиссиасының ұсынысы бойынша ...... ... ... құру септігін тигізеді.
Көрсетілген жүйе статистикалық деректердің 12 блогынан турады, олар:
демографиялық сипаттамалар; қоршаған ... ... ... мен ... ... сақтау мен тамақтану; білім; экономикалық әрекет; әлеуметтік
топтар мен халықтың жинақтығы; әлеуметтік ... бос ... ... уақытты пайдалану; қоғамдық тәртіп пен қауіпсіздік; әлеуметтік
қатынастар; саяси әрекет.
Бүгінгі ... ... ... ... ... ... да ... бірқатар мемлекеттер, қағида бойынша, әсіресе, ең кедей елдер үшін
осы мақсаттарға жетудің ықтималдығы қиындай ... ... Егер ... 23%-ы ... 55 елде 2015 ... қарай мақсаттардың ең кемі
төрттен үшін орындап үлгеруге жеткілікті ... ... ... ол ... 20% -ын ... 33 ел ... көрсеткіштердің тең
жарымынан астамын орындауға артта қалып отыр.
Бір мақсаттарды ... ... ... өзгелермен салыстырғанда
үлкен жетістіктерге қол жеткізді.
Мәселен, жалыпға бірдей бастауыш біліммен, білім саласында қыздар мен
ұлдардың теңдігін қамсыздандыру ... ... ... ... ... қол ... немесе соған тақау. Дамудың көптеген салалары
үшін білімнің өзекті мәнін ескере келгенде осы ... өзге ... ... ... ... ... ... көптеген дамушы елдер де аштықты жою мен халықтың ... ... ... мақсаттың көрсеткіштерді орындады
немесе орындауға жақын. Солай болғанмен, әлем халқының 28% -ын ... ... ел, 2015 ... ... ... ... екі есе ... үшін
қажет қарқындарға жете алмай отыр. Бұған ... ... ... баяу өсуі ... ... ... қысқарту мақсатын
жүзеге асыру үрдісіндегі ... ... ... ... Балалар өлімін азайту проблемасы да осындай күйді
кешіп отыр.
Бақылауға ырық ... ... іс ... орындалуы немесе
орындалмауы мүмкін емес. Бұл жағдай ең күрделі проблемалардың ... ... ... табылатын білдіреді. Халықаралық статисканың
қазіргі жағдайында жоқшылық пен аналар өлімімен күрес жүргізу ... ... қол ... ... ... ... ... Тіпті бақыланатын мақсаттар контексіндегі статистикада ... ... ... ... жоқ ... іс жүзінде нашар көрсеткіштердің орын алу
ықтималдығы салдарынан прогреске ... ... ... ... ... ... деп ... әсері де жағдайды одан беттер қиындата түседі.
Мемлекеттің әлеуметтік саясаты – қоғамның әлеуметтік экономикалық өмір
сүру жағдайын ... бір ... ... ... экономикалық жағдайымен тығыз байланысты және екі жақты
қызмет атқарады. Бір жағынан, әлеуметтік саясатта тікелей және жанама ... ... ... ... ... ... экономикалық іс-
әрекет қоғамының барлық топтарына жақсы жағдай жасау мақсатында жасалады.
Екінші жағынан, әлеуметтік саясат ... ... ... ... ... экономикалық даму халықтың әлеуметтік жағдайын жақсартпаса, онда еңбек
өнімділігі төмендеп, жұмыс күшінің сапасы келмеді; ... ... пен ... артады. /6.90-93б./
Әлеуметтік саясат әр елде әр түрлі ... ... ... қоғамының әрбір мүшесіне заңды түрде анықталып бекітілген тұрмыс
деңгейін ... ... ... көлемін алу туралы кепілдік береді. Бұл
жерде әлеуметтік әділеттік принципі іске асады.
Нарық жағдайында мемлекет қоғамының әрбір ... өз ... ... ... ... ... жағдай жасауға міндетті болады.
Әлеуметтік саясаттың, нәтижелік көрсеткіштерін халықтың өмір сүру
деңгейі сипаттайды. ... ... ... ... ... деңгейін
өлшеп – сипаттайтын көресеткіштер құрамасы мынандай: жиынтық ұлттық
өнімдегі (ЖҰӨ) ... ... ... ... ... ... көлемі және
халық санына бөлініп есептелген деңгейі; азық-түлік пен ... ... ... ... тұтыну үлгісі; еңбек жағдайы және еңбекпен қамту
деңгейі; денсаулық сақтау және ... беру ... ... ... мен ... ... салаларының даму деңгейі;
тұрғындардың ... өмір сүру ... ... үй мен ... ... ... коммуникацияның (көлік, жол, байланыс) дамуы;
экология және адамның өмір сүру ... ... және т.б. ... тәуелсіз Қазақстан мемлекеті ұстанып отырған әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... арналған орта мерзімдік әлеуметтік саясаты соңғы жылдары
қоғамда көзге көріне қалыптасып ... оңды ... мен ... ... ... дағдарыстан шығып
өсуіне қарай жұмыссыздықпен кедейшілікті жоюға және әлеуметтік дамудың ұзақ
мерзімдік ... ... ... ... ... ... ... қиыншылықтардың салдарын мүмкін болғанша жеңілдетіп, оны жеңу
үшін ... салу ... ... салық төлеу тәртібін нығайтып,
жауапкершілікті арттыру; ... ... және ... ... ... мемлекет тарапынан міндетті түрде материалдық көмек
көрсету және ... ... ... ... ... ... ... шұғылдануына қажетті жағдай жасау; еңбек нарығына белсенді
де ықпалды саясат жүргізу көзделіп отыр.
Әлеуметтік саясатта келесі принциптер қолданылады: ... ... ... ... ... ... ... жүргізу міндеттері
мен жауапкершіліктерін нақты ажыратып анықтау; әлеуметтік ... ... әр ... ... ... ... ... негізі ретінде білім беру, денсаулық сақтау,
әлеуметтік қамсыздандырулардың ... ... ... ... ... ... мен ... мемлекет иелігіне алу немесе
жекешелендіру; әлеуметтік қызмет ... ... ... жою,
арнайы рұқсат беру негізінде бұл ... жеке ... ... ... ... оны пайдалану; әлеуметтік іс-шараларының нақты бағдарламасын жасау,
олардың нақты орындалу ... ... және ... ... ... ... ... күндері тұрғындардың көбі әлеуметтік қорғау мен қамсыздандыруды
қажет етеді. Қазақстан Республикасының Статистика және Сораптау комитеті ай
сайын қазақстандықтардың ... ... ... мақсатында арнайы
статистикалық бақылау және зерттеу жұмыстарына жүргізеді. «Қазақстан ... ... даму ... Халықты ... ... ... жою 1-ші ... ... ... ... ретінде атап көрсетілген. Статистикалық мәліметтер бойынша
Қазақстанда 2001жылы орташа табыс ... 34 024 ... ... және ... ... 1,2 есе өскен. 2001 жылдың соңында орташа табыс
деңгейі 13 195 ... ... бұл 2000 ... ... ... 15% жоғары./13.171-179б./
Соңғы жылдары Қазақстанда макроэкономикалық тұрақтылықтың элементтері
қалыптасқан: жалпы ішкі өнім 2003ж 13%-ке өскен; инфляция «ауыздықталып»,
шамамен 20-25% - тен 60%-ке ... ... ... жылына 30%-ке
өскен, еңбекақының орташа көлемі 2003 ж. 17 600 ... ... ... ... ... ... алдыңғы жылмен
салыстырғанда жұмысты қамтылғандардың саны 20%-ке қысқарған. ... ... ... ... ... қамтылғандардың саны өндірісте -20 712
мың адамға, ауыл шаруашылығында -287мыңға, транспорт пен ... ... ... ... – 147 мыңға өскен.
Сонымен, жұмыссыздық, халықты жұмыспен қамтамасыз ету мәселесі ... ең ... ... ... ... ұзақ ... ... даму бағдарламасында
жұмыссыздықпен кедейшілікті толық та ... жою ... 2010 ... ... ... міндет ретінде анықталғаны белгілі. Осы 2010 жылға
дейін Қазақстан Экономикасында ... де ... ... ... ... жүргізу қажет. Осы құрылымдық даму стратегиясы бір-
бірімен байланысты жалпы ұлттық экономикалық, ... және ... мен ... орындалуын көздеген. Қазақстанда еңбек
сиымдылығы ... ... ... қалыптастыру және дамыту; ауыл
шаруашылық шикізаттарын терең технологиялық ... және ... өнім ... мемлекет тарапынан басым түрде қолдап – дамыту ... ... ... Бұл ... іске ... ... көптеген жұмыс орындарын
ашуға, жаңа мамандықтар дайындауға, жұмыссыздықты жоюға, еңбекақы табысын
арттыруға жол ашады; 2-ден еңбек пен ... ... ... ... еңбек
өнімділігі және жалпы экономика тиімділігі артады; ... ЖҰӨ ... ... ... ... артады; 4-ден, салық төлемдері өседі және
мемлекет ... ... ... бұл ... ұзақ ... ... – экономикалық және
құрылымдық даму бағдарламасы екені түсінікті. Ал, ... ... оның ... ... пен ... табу ... күнделікті және
тоқтаусыз шешімдер мен іс-әрекеттерді қажет ететіні де белгілі. Сондықтан,
Президентінің Үкімімен ... ... пен ... әкімшіліктер алдына
басым міндет ретінде жұмыссыздық пен кедейшілікті жоюдың ... ... ... жеке ... орта ... және ... әрбір кезекті жылдарға
арналған арнайы бағдарламаларын жасау, олардың орындалуын қамтамасыз ету,
Үкімет пен ... ... ... ... есеп ... ... өсу және Қазақстандағы адам дамуындағы жұмыспен қамтылу
арасында байланыс өте көп. Қазақстанда экономикалық ... ... ... үрдістердің, еңбекке жарамды жасқа ... және ... ... ... ара ... ... етуімен, еңбек рыногында
құрылымдық терең өзгерістер жүрді. 1991 жылмен ... 2002 ... ... ... ... 9,5% -ға ... ... экономикалық
белсенді халықтың саны 13,1% -ға кеміді. Бұл ... егер 1991 ... ... саны ... ... халықтың 95,8 %-ын
құраса, ал 2002 жылы осы ... ... ... ... Сонымен бірге
еңбек ресурстары құрылымында өздігінен жұмыспен ... ... ... ... ... ... ... қамтылудың негізгі құрамдас
бөліктерінің бірі ... ... ... ... 1991 жылмен
салыстырғанда 10 ... өсті және 2,7 млн ... ... ... 2002 ... органдардың деректері бойынша, 2002 жылы ... ... мың адам ... ... ол ... ... халықтың 9,3%-ы.
Өнеркәсіп және ауылшаруашылық ... ... әр ... ... ... халықтың ықшам қоныстанулары ... әр ... ... ... ... ... ... проблемасы мынадай ерекшеліктермен сипатталады: Халықтың
ұжайы өсіп-өнуі ... ... ... ... ал ... мен өнеркәсіп инфрақұрылымы дамыған аймақтарда жоғары. ... ... ... ... жұмылдырумен ерекшеленеді. Бұл сол
аймақтардағы жұмыссыздық деңгейіне өз ... ... ... мен ... өсу ... ... ... жасайды.
Жұмыспен қамтылған халықтың салалық құрылымында да сондай-ақ елеулі
өзгерістер байқалады. Мәселен, 2002 жылы құрылыста ... ... 1991 ... ... 3 ... ... ... – негізінен
өңдеуші өнеркәсіпте ... ... ... ... ... – 2 есеге, денсаулық сақтау саласында 1,6 ... ... ... осы ... аралығында саудада жұмыс істейтіндердің саны – 1,5 есеге,
ауыл шаруашылығында 1,4 есеге өсті;
2000 жылдан бері ... саны ... ... ... 1999 жылмен
салыстырғанда жалдамалы жұмыскерлер санын 20,2%-ға ұлғайтудың ... саны 2002 жылы 27,3% - ға ... ... ... ... арасындағы әйелдердің үлесі 1998-2000
жылдарда 45,8 –дан 42,2% дейін төмендеді. Еңбектің бірдей ... ... ... және ол ... ХЕ 4 ... ... ... әйелдердің орташа жалақысы еркектердің осындай
жалақылармен ... 1998 ... ... 2001жылы 58,7% -ға дейін
азайды. Оның себебі, бірдей еңбек үшін әйелдерге ... ... ... ... емес, әйелдердің мемлекет сектордағы көбіне аз ... ... ... ... білім 74,6 % және денсаулық
сақтау 81,5% секторларында жұмыс істейтін әйелдер жұмыспен ... ... ... бөлігін құрайды және олар ... ... ... ... ... ... жоқ ... жұмыспен
қамтылған халықтың арасында 52,3 % басым. /7.26-32б./
Жастар жұмысқа орналасуға байланысты ең осал топ болып табылады, ... олар ... де ... Жастар арасындағы жұмыссыздықтың
жоғары деңгейіне және толық жұмыспен қамтылмауға, әсіресе ауылдық жерлерде
көп кездесетін ... ... ... және ... олар ... ... ... кезде білім жүйесі еңбек
рыногының талаптарына бейімделмеген.
2- кесте Жұмыспен қамтылғандар мен ... ... ... және ... мың ... |1997ж |1998ж |1999ж |2000ж ... жұмыспен қамтылғандар |6472,3 |6127,6 |6105,4 |6201,0 ... | | | | ... |3520,9 |3321,2 |3261,2 |3255,5 ... |2951,4 |2806,4 |2844,2 |2945,5 ... ... |257,2 |251,9 |251,4 |231,4 ... ішінде: | | | | ... ... ... | | | | ... ... ... тіркелген | | | | ... ... | | | | ... |86,0 |95,5 |101,9 |99,0 ... |171,5 |156,4 |149,4 |132,4 ... жастағы жастар |91,4 |82,2 |72,2 |67,2 ... ... ... ... ... ... бүгінгі күндері Қазақстанда халықты әлеуметтік қорғаудың және
халыққа әлеуметтік кепілдік ... жаңа ... ... және аймақтың деңгейде, өндіріс ұжымдары мен жеке ... ... ... мен ... ... ... ... анықтау, олардың есептеу-жоспарлау әдістемелерін жетілдіру, заң
жүзінде бекіту жұмыстары ... ... ... ... өндіріс, әртүрлі әлеуметтік
топтар мен еңбек ұжымдары деңгейінде ... ... ... ... 3 ... ... ... болады:
1) тұрғындардың барлығына ортақ әлеуметтік – экономикалық кепілдіктер
мен әлеуметтік қорғаулар;
2) қоғамның ... ... ... ... ... уақытша жұмыссыздарға арналған әлеуметтік кепілдіктер мен ... ... ... жарамсыз мүшелерінің мүддесін қорғайтын және
оларға белгілі мөлшерде әлеуметтік кепілдік беретін мемлекет шаралары.
Нақты ...... ... ... кепілдік берілетін және
анықталып, заң жүзінде бекітілетін жалақының, окладтар мен ... мен ... ...... ... мөлшері. Мысалы
2002жылғы Республика Бюджетінде ... мен ... ... ... ... Бұл ... ресми түрде басқа да көптеген
әлеуметтік кепілдіктер мен әлеуметтік ... ... ... мен әлеуметтік даму индикаторлары анықталған.
Қазақстан үкіметінің «2001 - 2003 ... ... ... ... ... ... деп аталатын бағдарламасында жиынтық
ішкі өнім 2003 жылы 2001 жылмен салыстырғанда -124%, ... ... ... -130% , ... 128% ... ... ... саны -150% өсетіні
мұнай белгіленіп отыр. Әлем ... 1998 ... 1-і ... ... ... ... бағасы орта есеппен алғанда 20% төмендеген, ал ... қара ... ... ... металдар түрлеріне және мұнайға,
сарапшылардың болжауына қарағанда, әлем нарығында сұраныс ... ... баға ... ... ... Осы ... ... экономика мен
әлеуметтік даму ресурстары мен мүмкіншіліктерін Қазақстанның сыртынан емес,
өз ішінен, ұлттық өндіріс ... ... ... ... ... ... ... жеделдету үшін нарықтық
экономиканың ... Заң ... одан әрі ... ... ... ... мен міндеттерді нақты жүзеге асыру үшін
әр түрлі ... ... ... мен ... ұйымдардың күш
–жігерін жұмылдырып, қабылданған Заңдардың үстемділік етуін қамтамасыз ету
бір ... ... ... ... стратегиялық бағыт. Нарықтық шаруашылық
субъектілерінің, әр түрлі әлеуметтік топтардың және ... ... ... және ... ... ... ... элементтердің озбырлығынан ... ... ... ... ... пен ... жол ... заңдар
жүйесі алдағы 3 жыл ішінде толық жасалып, қабылданған. Нақты айтқанда 2003
жылдың 1 қаңтарынан бастап ... ... жаңа ... ... Қазақстанда зейнетақымен қамсыздандырудың көп сатылы жүйесі
қалыптасуда. ... ... ... ... ... ... ... өздеріне және жұмыспен қамтамасыз ... ... ... қабылданған зейнетақы реформасы
дамыған ... ... ... әлі ... енгізілмеген, бірақ оның
қажеттілігі толық ... ... өте ... де ... ... атап айту ... Бұл ... түпкіліктілігі оның нарық
прициптеріне ... ... ... әрбір жеке адам табысының 10%-ін ай сайын таңдаған зейнетақы
қорына аударып отырады. Яғни, ... ... ... жеке өзіне, оның тапқан табысына тікелей байланысты болмақ.
2-ден, Зейнетақы қорында жиналған қаражат капитал нарығында ... ... ... ... ... ... ... Зейнетақы қорлары
және ондағы жиналған қаражат, капиталға айналып, капитал нарығының ... ... ... ... ... ... ... беруші институт ретінде қызмет
атқаратын болады.
4-ден, Зейнетақы қорларында ... ... ... капитал
ретінде пайдаланылып, ұлттық шаруашылықтың ішкі инвестициялық және ... ... ... өткендей Қазақстанда соңғы жылдары БҰҰ-ң арнайы
агенттігінің ... ... ... ... адам ... 5 рет қатарынан ғылыми – тәжірибелік конференция өткізілді. БҰҰ-ң
жанындағы агенттік әлемінің 174 елінде тұрғындардың өмір сүру ... ... ... ... ... индексі» деп аталатын статистикалық мәліметтер
бойынша қорытынды баяндамасын жариялап, жыл сайын арнайы ... ... АДК ... 4 ... көрсеткіштердің негізінде
есептеледі. Олар: тұрғындардың орташа өмір сүру ұзақтығын ... ... ... ... ... ... және ... өлшейтін индекстер: Мысалы, Қазақстан тұрғындарының білім деңгейі
97,5% және бастауыш, орта және жоғарғы орындарындағы оқушылардың үлесі ... ... ... орта есеппен тұрғындардың білім деңгейі 11,7
оқу жылына тең екенін білдіреді екен, ал білім алу ... – 0,873. ... осы ... ... ... ... күнде статистикалық агенттердің мәліметтері ... және ... емес оқу ... саны өте көп. ... ... ... білім алу мектептері, арнайы мамандырылған оқу орындары,
колледждер және жоғарғы оқу орындары.
3 кесте ... ... ... ... |2001 |2002 |2003 |2004 ... дейінгі мемлекеттік |924 |923 |956 |954 ... саны | | | | ... ... мың адам |108,2 |117,1 |124,6 |132,0 ... ... ... ... |7,4 |9,7 |7,5 |10,1 ... ... | | | | ... дейінгі ұйымдарға |81 |84 |86 |91 ... ... ... | | | | ... ету | | | | ... ... ... білім |8091 |8153 |8240 |8160 ... ... саны | | | | ... ... ... (мың ад) |3101,4 |3229,1 |3063,7 |3093,7 ... ... жалпы білім |31 |44 |48 |47 ... ... саны | | | | ... ... мың адам |24,3 |25,5 |24,6 |24,5 ... ... |285 |282 |284 |287 ... оқу орындар саны | | | | ... ... мың адам |89,9 |86,1 |87,3 |90,8 ... ... саны |175 |176 |180 |177 ... ... мың ад |109,6 |121,4 |135,8 |142,4 ... халық санына |73,6 |81,8 |91,6 |95,8 ... ... |42,1 |53,4 |57,1 |52,8 ... адам саны | | | | ... саны мың адам |45,4 |33,6 |35,3 |33,7 ... ... оқу орындар|57 |58 |59 |50 ... | | | | ... ... мың адам |271 |313,8 |330,8 |338,8 ... ... ... |181,9 |211,4 |223,2 |227,9 ... оқу ... ... |70,9 |93,0 |100,4 |102,7 ... саны | | | | ... адам | | | | ... ... |47,9 |55,0 |52,0 |46,5 ... | | | | ... адам | | | | ... ... ... ... ... ... деңгейі ұғымы бірқатар әр
түрлі ... ... ... ... олар – ... ... ... істеу, қоғамдық жағдай, медициналық қызмет көрсету, мәденит ... ... ... ... ... ... ... Тұрмыс деңгейі санаты 2
аспектте қаралады. Тар мағынадағы ... ... ... кең мағынасындағы
тұрмыс деңгейі қоғам өмірінің әлеуметтік- экономикалық жағдайларының бүкіл
жиынтығын ... Осы ... ... сапасы» немесе «тұрмыс салты»
терминдері жиі қолданылады. /8.312-320б./
Жеке адам, отбасы немесе халықтың әлеуметтік тобы иеленетін ... ... ... ... ... ... ... тіліктер мен
қызметтер санына қарай анықтайды.
Осы санаттағы 4 деңгейді бөліп атауға болады:
1. ...... ... ... қамтамасыз ететін тіліктерді
пайдалану;
2. Қалыпты деңгей – адамның дене және ... күш – ... ... ... ... ... ... нормалар
бойынша оңтайлы тұтыну;
3. Кедейшілік – жұмыс күшін ұдайы ... ... ... ... ... ... тіліктерді пайдалану;
4. Жоқшылық – биологиялық критерийлер бойынша ең төменгі мүмкіндікте
тіліктер мен ... ... ... тұтыну адамдардың тіршілік
қабілетін демеп отыруға ғана жетеді.
Халықтың тұрмыс ... ... ... үшін ... санаттың әр түрлі
жақтарын көрсететін көрсеткіштердің ... ... ... және ... ... ... топтастырған:
- халық табыстарының көрсеткіштері;
- шығындардың және материалдық игіліктер мен қызметтерді ... ... ... ақша;
- жинақталған мүлік пен халықтың ... ... ... халық табыстарын саралаудың, кедейшілік деңгейі мен шектерінің
көрсеткіштері;
- әлеуметтік- ... ... ... ... деңгейінің қорытындылаушы бағалары. Осы көрсеткіш
топтар жеке қосалқы жүйе ... ... ... жалпы жүйесіне кіреді және түрлі елдердің
экономикалық даму деңгейлеріне халықаралық ... ... ... ... ... үшін де ... деңгейі көрсеткіштерінің қосалқы жүйесі негізінен мемлекеттің
әлеуметтік саясатын әзірлеу және халықтық жеке топтарына ... ... ... ... ... үшін ... ... жағдайларының сапалық сипаттамасы үшін тұрмыс ... ... ... ... ... ... ... негізгі
демографиялық көрсеткіштер, денсаулықтың ... мен оны ... ... ... ... сапасы мен құрылымы, сауаттылық
деңгейі және білім мен мәдениет саласының ахуалы жатады.
Халық табыстараның негізгі көрсеткіштерінің бірі – ... ... ... ол ... ... жәрдемақыларды, зейнетақыларды
степендияларды және ақша нысанындағы өзге де ... ... ... қағаздар, кәсіпкерлік қызмет бойынша меншіктен түсетін
пайыздар түріндегі ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы өнімдерді сатудан түсетін түсімдерді,
несиелер мен өзге де түсімдерді ... ... ... ... нақты табыстардың абсолютті көлемі
емес, ал оның салыстырмалы шамасы, яғни нақты табыстар индексі ... ... ... табыстары бағалардың өзгеруін есепке алу
арқылы түзетіледі және уақыт бойынша нақты табыстар көрсеткішінің өзгеруі
зерттеледі. Тұтыну бағаларының ... ... ... емес ... ... ... мен ... бағаларының жалпы деңгейінің уақыт
бойынша өзгеруін сипаттайды. Ол ... ... ... ... ... ... ... құнының оның алдыңғы мерзімден
құнына қатынасын өлшейді. Бағалардың қалай ... ... ... табыстарына сатып алуларына болатын тауарлар мен қызметтердің
жиынтығы да ... ... ... ... алу қабілетті де өзгереді. /15.16-
23б./
Жеке тауарлар бағалары ара қатынасының ... ... үшін ... ... ... алу ... ... көрсеткіші есептеледі, ол
орта есеппен жан басына шыққанда белгіленген ақшалай табысқа ... ... ... мен ... жиынтығын көрсетеді.
Аймақтар, экономика салалары немесе әлеуметтік топтар бөлігіндегі
халық табыстарының салыстырмалы талдауында халықтың жан ... ... ... табыстар көрсеткіштерін пайдаланған жөн. Орта есеппен жан
басына ... ... ... халықтың ағымдағы мерзімде тапқан
ақшалай табыстар халықтың ағымдағы мерзімде тапқан ... ... ... халықтың жылдық орташа санына бөлу жолымен есептеледі. Бұл
ретте табыстардың жоғарыда аталған жиынтық көрсеткіштерінің ... ... ... ... ... олар дың ... ... көрсеткіштері –
жалақының, тағайындалған зейнетақының т.б. орташа мөлшері ... ... - ... ... ... баға беру мен оның ... ... жасау үшін қолданылатын халық табыстарының негізгі
көрсеткіштері келтірілді.
4 – кесте Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... индикаторлары
|Негізгі индикатор |1998 |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 ... ... |2371 |2849 |3020 |3408 |3983 |3982 |20305 ... есеппен айына | | | | | | | ... жан бас ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... ... |6841 |8541 |9683 |11864 |14374 |17303 | ... жалақы теңге | | | | | | | ... ... |3283 |3554 |4213 |4270 |4462 |4947 |5818 ... орт маш | | | | | | | ... есеп жан бас ... |103,0 |99,8 |104,4 |103,6 |110,6 |107,6 ... ақш таб, | | | | | | | ... ... салыс % | | | | | | | ... ... ... орт айл |102,9 |106,4 |105,9 |113,1 |107,1 |111,1 |110,1 ... алд жылм ... | | | | | | |
|% | | | | | | | ... орт ... |136,0 |97,4 |109,5 |87,9 |95,2 |104,2 |111,1 ... ... ... | | | | | | | ... жылм. салыст-да | | | | | | | ... ... ... «статис жинағындағы деректер бойынша құрылды» -
Алматы ҚР. Стат ... ... ... деңгейінің сипатамасында сондай-ақ елдегі демографиялық хал-
жағдайдың талдауы да маңызды роль ... Ол ... ... ... ... ... саласының даму деңгейі;
экологиялық хал ... ... ... ... құрылымы; тамақтың
сапасы мен құрылымы және т.б.
Тұрмыс деңгейін ... ... ... ... ... де ...... белсенді халықтың саны
мен құрамы, экономикада жұмыспен қамтылғандар мен халықтың жалпы сананың
ара ... ... саны мен ... ... деңгейі. Одан
басқа, еңбек шартының, жұмыс күні мен ... ... ... ... ... жарақат пен кәсіптік кеселдің деңгейі
көрсеткіштері де қосылады.
Табыстардағы, сондай-ақ материалдардың және ... ... ... ... ... болуы, соған сәйкес, ... ... ... ... ... осы үдерңісті баламалы
өлшеу қажеттілігін белгілейді.
Кез келген экономикалық жүйеге ілесетін кедейшілік құбылыс ретінде даму
деңгейінің байланыссыз ... ... ... ... және ... де ... тек ... тұрмыс деңгейіне ғана ықпал етумен шектелмейді,
ол сонымен бірге қоғамның әлеуметтік және саяси саладағы өңірлеріне ... ... ... ... өсуі мен ... ... ... көздеріне айналады. Соның салдары ретінде, кедейшілік
ауқымдарын азайту ... ... ... ... ... ... ... дамуы үшін, сондай-ақ әр ... ... іске ... үшін де жағдайлар жасау арқылы қоғамдағы
кедейшілік ... ... қол ... ... Басқаша айтқанда,
кедейшілік проблемасынан арылу үшін бірқатар жағдайларды қамтамасыз ету
қажет, атап ... оған ... ... өсу, халықтың өнімді
жұмыспен қамтулары үшін мүмкіндіктерді ... ... ... ... мемлекетті ұтымды басқару мен ... ... ... ... ... ... ... кезекте
кедей тұрмысты адамдардың мүдделерін ... ... ... ... ... мен іске асыру - әлемдегі кедейшілік
ауқымдарын ... ... қол ... ... қадам болып табылады.
Нарыққа көшу үрдісі бірқатар мемлекеттік кәсіпорындардың тоқтауы мен
жабылуы ... ... ... ... және ... ... ...
жұмыссыздықтың күрделі ауқымдары пайда ... ... ... ... ... ... айналды. Әсіресе
ауылдық жердегі жұмыссыздық проблемасы шиелінісе түсті.
Қазақстандықтардың тұрмыс ... ... ... ... көрсеткіштер, өтпелі кезеңнің адамдардың әл-
ауқымына ... ... ... үкіметтің тұрақтандыру ... ... ... ... ұшырады. Жұмыссыздық едәуір
өсіп, халықтың нақты табыстары төмендеуі, өмір сүру ... ... ... ... және ... Осы жағдайларда
республикадағы кедейшілік проблемасы өзге де ... және ... ... ... де ... ... айналды. Инфляцияның елеулі
қарқындары жағадйында алдыңғы ғасырларды ... ... ... ... жағдайын шиеленістірген мәселе жалақы, зейнетақы мен әлеуметтік
жәрдемақылардың төлемі бойынша берешектер болады.
Соңғы он жылдықта әлеуметтік сала – ... ... ... ... ... ... ұшырады. Өтпелі кезеңнің әлеуметтік –
экономиканың ... ... ... ... бөлігі үшін
табыстың азаюына түрткі болды. ... ... ... 60% ... орта ... жан басына шаққандағы ақшалай ойлық табыстары 1997-
1998 жылдарда 3000 ... ... ... ... ... жуық бөлігі орта есеппен жан басына шаққанда
айына 3001-6000 ... ... ... ... Тек 1999 және 2000 ... ғана
халықтың нақты табыстары орта есеппен 4-5%-ға өсе бастады.
Қазақстандағы кедейшіліктің негізгі ... ... ... ... халықтың үлесі болып табылады. ... ... ... айта 4761 ... ... ол ... Республикасы Ұлттық
банккінің осы кезеңдегі ресми бағалы ... ... 1 АҚШ ... ... шаманы, ол Ұлттық валюталардың СҚП бойынша – күніне 4,7 АҚШ долларын
құрайды.
5-кесте 1997-2003 ж.ж. ... ... ... ... көрсеткіштері |1997 |1998 |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 ... күн тіп ... |34,6 |38,3 |39,0 |34,5 |31,8 |28,4 |24,2 ... ... үлесі | | | | | | | ... ... тіп ... |38,3 |39,0 |34,5 |31,8 |28,4 |24,2 ... ... ... | | | | | | | ... ... ... |- |12,7 |16,2 |14,5 |11,7 |11,7 |8,9 ... тол хал ... | | | | | | | ... тереңдігі |11,4 |12,1 |12,8 |13,7 |10,3 |7,8 |6,1 ... ... |5,2 |3,1 |3,8 |5,5 |4,0 |3,1 |2,2 ... ... ... жан |2821 |3120 |3336 |3394 |4007 |4596 |4761 ... шаққандағы күнкөр | | | | | | | ... ... | | | | | | | |
* ... «ҚР кедейшілік мониторингінің индикаторлары» стат ... ... ... ... Республикасының «күнкөріс минимумы
туралы Заңында «Кедейшілік шегі» ұғымына анықтама беріледі, ол ... ... ... ... үшін ... табыстық шегі ретінде
түсіндіріледі». Осы ... ... аз ... ... ... ... ... критерийі болып табылады.
Және ол мемлекеттің экономикалық мүмкіндіктеріне ... ... ... анықтау тәртібі туралы» Үкімет Қаулысына сәйкес ... ... ... ... ... Министрлігі 2000 -2001 жылдарда
республика бойынша «кедейшілік шегін» күнкөріс минимумының 38% деңгейінде
белгіледі (немесе 2000ж 1522,6 ... және 2001ж 1746,5 ... 2002 ... ... 40% ... /18. ... жылы 1,137 млн-ға жуық қазақстандықтар Қ.Р. ... ... ... Заңына сәйкес мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмек алды ... ... ... ... ... ... ... алғандардың
тең жарымынан астамы -18 жасқа дейінгі балалар (55,3%); жұмыссыз азаматтар
– 18,3% және ақы төленетін жалдамалы жұмыскерлер ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық дамуының әркелкілігін айғақтайды.
Күнкөріс минимумынан төмен тұрмыстағы кедей халықтың ең жоғарғы үлесі ... ... ... ... 48,4 % Республикасының ең ... ... ... ... ... 46,2% Қызылорда 38,5 %, Оңтүстік
Қазақстан 38,4%. Сонымен бірге Астана (2,2%) және Алматы (5,5%) қалаларында
кедей ... ... ... үлесі республика бойынша ең аз.
Кедейшілікпен күрес жүргізу стратегиясының өзге құрамдас бөлігі ... ... ... ... ... ... және ... табу жөнінде
мүмкіндіктер туғызатын лайықты жағдайлар ... ... ... ... ... ... ... тіршілік жасаулары үшін қажет
машықтар атаулары үшін білім және ... ... ... ... ... ... сонда халық қаржы ... үй ... ... де ыңғайлы
Денсаулық сақтаудың сапалы – қызметтерімен қамтамасыз етілген болар ... ... ... ... механизімін реформалау
Адам жөнінде қамқорлықтың өсуі, оны әлеуметтік қорғау тек этикалық
моральдық ... ғана ... ... сонымен бірге оның практикалық
негізі де бар, ... ХХІ ғ. ... ... ... ролі
экономикалық өсудің басты қорғаушы күші ретінде шырқау биікке көтерілді.
Әлеуметтік ... ... ... қоғамының барлық мүшелері үшін
төменгі ... ... ... ... ... ... тәсілдің
теориялық негізін алғаш рет Джан Роулз қалады. Оның ... ... ... әр азамат өзінің болшағын нық сенімімен ... ... ... ... көзінен айрылудан сақтандыру әбден
тиімді болуы мүмкін.
Ең аз ... ... ... ... нысандарын
қабылдау ықтимал: өздерінің ағымдағы табыстарының бір ... ... беру ... ... ... ... ... жағдайларын
өзін сақтандырғандай болады. «Әлеуметтік қорғау» ұғымының экономикалық
шаралар қабылдаумен шектелмейтінін атап көрсету ... ол өзге де ... ... ... ... ... ... алғысы келмейтін немесе ала алмайтын отбасыларда ... жат ... ... ... күн ... ... ... жезөкшелік, арамтамақтық, ұрлық, ондай балалар шын ... ... ... ... ... ең ... осы ... әлеуметтік
қорғаудың түрі болып табылатын қалыпты тәрбиеге мұқтаж болады.
Әйелдердің әлеуметтік қорғалуы туралы мәселе қозғалғанда, 1-і кезекте
оларды ауыр және ... ... ... ... ... ... сұраншақтықтан, жәбірлеуден, ұрып – соғудан және адамның қадір-
қасиетін қорлайтын өзге де әрекеттерден қорғау ... ... ...... ... ... ... да сондай
араласуға, рақымдылыққа және ... ... ... өзге ... емес шараларына мұқтаж.
Әлеуметтік қорғауда «таза күйде», «саяси», «құқықтық», «әлеуметтік»
немесе «экономикалық» шараны бөліп қарау ... ... бола ... бір ... ... ... ... медицина қызметкерлеріне,
мұғалімдерге жалақының заң жүзінде көбейту) үлкен саяси, әлеуметтік және
экономикалық мән болуы мүмкін.
Теория мен ... ... ... көбіне тар мағынада ең
алдымен ерекше күрделі жағдайлардағы және сырттан ... ... ... ... ... (қарттар, жетімдер,
жұмыссыздар мен ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ұмтылатын мемлекеттің әлеуміттік саясаты ... ... ... ... ... әлеуметтік қорғау
механизмі небәрі соның бір бөлігі болып ... да, ... ... яғни
әлеуметтік қорғаудың бүкіл жүйесін қамтымайды. Оны әлеуметтік қайыр көрсету
немесе әлеуметтік көмек ретінде сипаттауға ... Одан ... ... ... мен ... ... бөлу қатынастарын жетілдіру және
өзгелерді қамтиды.
Халықты әлеуметтік ... ... мына ... ... ... және ... әкімшіліктерінің, кәсіпорындардың
парапынан;
- кәсіподақтар, әр түрлі үкіметтік емес ұйымдар мен еңбек ұжымдарының
тарапынан;
- ... ... және ... ... ... ... қорғаудың мынадай нысандарын бөлуге болады;
• балалар
• аз қамсыздандырылған отбасылар мен ... ... мен көп ... ... ... зейнеткерлік жастағы адамдар;
• науқастар мен мүлгедектер;
... ... және ... сияқты әлеуметтік
салаларға қолдау көрсету.
Аталған деңгейлер мен нысандар өзара байланысты және ... ... ... ... ... ... бір жола отбасының ... ... ... кезде көптеген отбасылар өз балаларына тіршілік
әрекетінің толыққанды ... ... ... саны көп болғанда,
қамтамасыз өте ... ... ... мен көп ... ... ... ... басқару органдырының тарапынан әлеуметтік қорғау қажеттілі
туындайды. /3.354-358б./
Жетім балаларды әлеуметтік қорғаудың мысалы С. ... ... ... ... ... ... ... табылады. Атап айтқанда, оның
қатысуымен халықаралық «SOS- Киндердорф ... қоры ... 1-і ... ... балалар бақшасы салынды. Оларға «Бөбек»
балалар қоры достарының ... ... ... ... батыс елдерінің тәжірибесі, әлеуметтік сақтандыру. Әлеуметтік
қорғау мен ... ... ... ... ... ... қабілетті
екендігін көрсетеді. Әлеуметтік сақтан дыру қағидаты ... ... ... ... ... ... ... алдын ала
қаржыландыруға бағдарланады.
Бірде-бір тіпті ... ең ... ... де, ... ... жағдайларын алдын ала ескере алмайды, солардың салдарынан
адам қиын жағдайға ұшырауы мүмкін. Сондықтан әлеуметтік қорғаудың ... ... ... ... ... жеке ... және ол ... жағдайдан өз қаражаттарымен шығуға шамалары
келмейтіндеуге көрсетіледі. Әлеуметтік ... ... көзі ... ... оның ... әр ... қаржы жағдайына
қарай белгіленеді.
Әлеуметтік қорғаудың ең ортақ қағидаларына жататындар:
• халықтың ... ... ... әрекетінің қолайлы жағдайларын
қамтамасыз етуге қоғам мен ... ... ... ... ... ... әлеуметтік және кәсіптік оңалтуды
жүзене ... ... ... ... ... және жәсіптік қауіптерден қорғаудың
жалпыға бірдей және міндетті сипатты;
• халықтың неғұрлым саласын ұлғайту ... ... ... ... мен өз ... ... басқа үй шаруашылықтарының ... ... ... отбасыларға балалар үшін жәрдемақы төленеді. Балалары арналған
жәрдемақылар –демографиялық ... бір ... ... ... ретінде,
олар бола түзу көрсеткіштерін ынталандыру мақсатын ... ... ... ... ең аз ... ... ... заңнама болып
табылады.
Индустриялы елдердегі әлеуметтік қорғаудың ұлттық ... ... адам ... ... ... ... халықаралық
нормалар мен стандарттарға сүйенеді.
Шетелдік теория мен практика әлеуметтік ... ... ... ... бағыттарын жасады:
• бір-бірін қайталайтын көптеген жәрдемақылардың орнына атаулы
бағыттағы бірыңғай жәрдемақы енгізу;
• материалдық жағдайларын мұқият ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік бағдарламаларды қамтамасыз ету бойынша негізгі ... ... ... ... бюджеттерге
көшіру;
• әсіресе еңбекті ынталандыратын кәсіпорындарда әлеуметтік қызмет
көрсетулердің бір бөлігін сақтау.
Бүгінгі таңда Қазақстанда халықты әлеуметтік ... мына ... ... ... ... ... жұмыссыздарды қорғау, медициналық
қызметтер ақысын жарым-жартылай төлеу, ... ... ... Осы бағыттардың әрқайсысын толық қарап көрелік.
Жұмыссыздарды әлеуметтік қорғау жүйесінде белсенді және ... ... ... шараларға кәсіптік даярлау мен жұмыссыздарды
қайта оқыту, қоғамдық жұмыстар ұйымдастыру және жаңа жұмыс ... ... және ... ... ... көрсетудің
қамтыды.
Қазақстанда 1991-1999 жылдары халықты әлеуметтік қорғаудың енжар
нысандарына ... ... 1991 жылы ... ... ... қоры ... қорға бюджеттен тыс саладағы кәсіпорындар мен
ұйымдар, ал 1997 жылдан бері бюджеттік саладағылар да ... ... 1-2 ... аудара бастады.
Қ.Р. «халықтың жұмыспен қамтылуы туралы» 1-і ... ... ... ... стажына, асыраудағы жандарына, жұмыстағы
үзілістердің ұзақтығы мен өзге факторларға қарай жұмыссыздарға сараланған
жәрдемақылар белгіленеді. ... ... ... ... жоғарғы
деңгейі штатының қысқаруына немесе кәсіпорындарды ... ... ... ... ... ... ... оқыту мерзімінде жұмыссыздарға стипендиялары төлеу қарастырылды.
/19.64-66 б./
1999 ж 1 қаңтардан ... ҚР ... ... қамтылуы туралы»
Жаңа Заңы күшіне енвді, ол жұмыспен ... ... ... ... ... жұмыс іздеуге уәждеуге, халықтың ең осал санаттарына
әлеуметтік қорғау көрсетуге бағдарланды. Осы ... ... ... жәрдемақы едәуір азайтылды және ол ашық есепттік көрсеткіштің 3,5
еселік ... ... ... ... ... ... ... жойылды.
Қ.Р. 1999 ж. 5 сәуіріндегі ... ... ... ... Республикасының Заңына өзгертулер енгізу туралы» Заңына сәйкес
белгіленген тәртіпке жұмыссыздар болып танылған азаматтарға ... ... ... ... Оның ... жергілікті бюджеттің
қаражаттары есебінен атаулы көмек көрсету қарастырылды, оны аудандық
еңбек, жұмыс пен ... және ... ... ... ... ... көмек- біздің жағдайларымызда өте «бұлыңғыр» санат. ... ... ... ... ... жағдайын ескеру арқылы
беріледі. Қазақстанда шағын нәтижелендіру бағдарламасы
1998 ж. біраз дамуын ... ... ... ... жаңа ... ашу
және әлеуметтік көмек ретінде қарауға болады.
Алайда қаржылай қаражаттардың жеткіліксіздігіне байланысты бұл
бағдарлама 2000 ж ... ... ... қамтудың белсенді
саясатына көшу мән ... ... ... ... ... ... ... орналастыру мен кадрларды ... ... ... ... жоқ. Әлеуметтік сақтандырудың есебінен сыйақы беруге жататын
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... 2003-2005
ж.ж. жоспарланып отыр. Сонымен бірге жұмыссыздарды ... ... ... ... 3 ... қол жеткізуді көздеуі тиіс: экономикалық
нақты секторын ... жаңа ... ... ... үшін ... шағын және
орта бизнесті дамыту; кәсіпорындардың жаппай банкротқа ұшыраулары мен
қызметкерлерді ... ... жол ... ... ... ... бар мүмкіншілігіне қолдау көрсету; жұмыспен қамту орындарын
жекешелендіру, мұндай ... ... ... айырмашылығы,
жекешелендіру жұмыскерлерді жұмысқа орналастыру мен ... ... ... ... ... ... асыруға септігін тигізген болар еді.
Қажетті медициналық қызметтерді алудың кепілдіктері іске ... ... ... қорғау жүйесінің маңызды құрамдас бөлігі болып
табылады және оның адам ... ... ... аса ... – адам ... ... өндірудің экономикалық - әлеуметтік
үрдістеріндегі ролі ... ... роль ... сақтандыру жүйесінің жұмыс істеуіндегі маңызды
принципті ерекшеліктерге негізделеді: қоғамдық ынтымақтастықта құру, іс-
әрекеттерді орталықсыздандыру, ... ... ... ол ... ... ... ... рыногын тудырады, рыноктағы осы
қызметті өндірушілердің – ... ... ... жеке ... ... ... өз еңбектерінің
сан және сана жөнінде тікелей мүдделігі ... олар ... ... ... ... медицинасы 1995 ж бері дами бастады, сол кезде
тиісті заң қабылданды және міндетті медициналық сақтандыру қоры ... ... ... ... ... ... ... кірді, сол оқиғалар болған жағдайда міндетті
медициналық сақтандыру қоры қаражаттарының есебінен ... ... ... ... ... ... шығындар өтелетін
болады. Сондай-ақ осы бағдарлама арқылы ... ... ... ... ... ... ... халықтың жеке санаттарының дәрілер
бойынша жеңілдіктері қарастырылады.
Әлемдік тәжірибеде ... ... ел ... ... ... оны ... ұстауға мүмкіндіктері азаяды, ... ... ... ... шығындардың жиынтық көлеміндегі ... ... ... ... ... ... ... даму деңгейі мен халыққа тегін медициналық ... ... ... міндеттемелер шарасы арасында өзара тығыз байланыстың
бар екендігі туралы айтады.
Медициналық қызметтердің үдей ... ... ... қаржы ресурстарының болмауы халықтың едәуір бөлігін
медициналық ... ... ... мекемелеріне берілген жаңа
мәртебе – коммуналдық – қазыналық кәсіпорындар да және ... ашу да ... ... ... ... халі ... ... отыр. Медициналық қызметтердің кепілденген
минимумын проблемалары халықтың денсаулығы мен ... ... ... ... ... ... ... инфляциялық
аурулармен ауырғандардың көбеюі байқалды. ... ... ... ... ... саны ... ... қалыптасқан
жағдайда денсаулық сақтау саласында ... ... ... ... ... ... ... жағдайларында халыққа әлеуметтік ... ... ... ... ... оның ... ... кепілденетін
минимум» қалайды. 2002 жылғы 1 қаңтарда күшіне енген «мемлекеттің атаулы
көмегі туралы» заңға сәйкес аса ... ... ... жеткілікті
қамтамасыз етілмегені бойынша ақшалай жәрдемақылар алуға құқылы. ... - ... ... алуға үміткер отбасының немесе жеке
азаматтардың қайсібір шамада ... ... ... ... ... жалғыз нысаны. Әлеуметтік қолдау көрсетудің бас
қағидасы кедейшілік шегіне дейін қосымша төлем жасау болып ... ... ... ... қағидатын жақтай отырып, мынаны
атап көрсету керек, теория мен практикада бұл қағида пікірталас ... ... ... ... ... ... ... БҰҰ
сарапшылары Еуропа және ТМД ... адам ... ... ... осы ... бас ... ... береді: «Әлеуметтік
қорғаудың іріктемелі, спотанды үлгілері, ... ... ... сияқты, қомақсыз қамту мен ұйымдық – ... ... ... ... ... тағы бір атап ... ... шын мұқтаж адамдардың салыстырмалы үлкен емес үлесі ғана
қамтылғаны туралы халықаралық ... ... ал ... ... және ... бақылау жасауға ... ... ... да өсе ... ... аса ... құрамдас бөлігі – ... ... ... ол ... ... халықтың
үштен бір бөлігінің мүдделерін қорғайды.
Ерекше күнделігіне байланысты зейнетақымен ... ... ... қажет.
Әлеуметтік қорғау жүйесінің бір саласы бола отырып, зейнетақымен
қамсыздандыру жәрдемақы алатындарға да, ... ... ... ... ... де қауіпсіздік сезімін ... ... әр ... әлеуметтік-экономикалық даму деңгейне, саяси режим мен
заңнамасына ... ... ... мынаны атап көрсетеді,
зейнетақымен қамсыздандыру саласындағы шамадан тыс кепілдіктер жеке ... ... ... әкеледі, олардың инвестициялар мени
экономикалық ... ... ... Және ... ... ... көрсеткіштері –халықтың асыл қорғалуының айғағы.
Ұрпақтар ынтымақтастығы қағидасына негізделетін ... ... ... ... ... ... ... мөлшері
негізінен мемлекетке байланысты болады, ол жеке адамдардың жоғары еңбек
белсенділігі мен ... ... и ... қорын жинау ынталарын жояды;
зейнеткерлердің әл-ауқаты нашарлайды, ... ... ... ... ... мен ... ақшаларының өсу есебінен едәуір
көтерілер еді, әлеуметтік әділдік бұзылады ... ... ... ... салымдарын өтеу ке пілденбейді.
Осы кемлішіліктер қор жинау жүйесі кезінде елеулі шамара ... ... ақша мен ... ... арасында қатаң байланыс
белгіленеді; табыстылықтың анағұрлым жоғары ... ... ... ... ... ... үшін
аудандардың орташа мөлшерлемесі төмендекйді және ... ... ... ... ... үшін қор ... жүйесінің ең ... ... ... ... ... ... халықтық ... ... ... ... аса ірі көзіне
айналады, ол ... ... ... соның ішінде Қазақстан
үшін де ... Одан ... ... зейнетақы ... ... қор ... тек ... ... ғана ... ... бірге оларды ... ... ... ... ... ... алу арқылы да ... ... ... ... ... ... дамытуда капитал рыногын
жасаушы инвесторлар тартумен, жаңа ... ... ... ... ... және ... ... жүйесінің табыстары мен халықтық ... ... ... ... тығыз байланысты қарау қажет.
2. ҰЗАҚ МЕРЗІМДІ БАСЫМ МАҚСАТТАР МЕН ... ІСКЕ ... ... ... денсаулығы, білімі мен ... сүру ... ... жоғары перспективаларға қол жеткізу үшін ... ... жеті ... іске ... қажет:
1. Ұлттық қауіпсіздік. Аумақтың тұтастығын ... ... ... ... егемен мемлекет ретінде дамудын
қамтамасыз ... Ішкі ... ... пен ... ... ... және ... ондаған жылдар ішінде ұлттық стратегияны
жүзеге ... ... ... іскі ... ... ... біртұтастылықты сақтап нығайта ... ... ... мен ішкі ... ... ашық ... ... негізделген ... ... ... ... ... және барған сайын
арта түсетін қарқынына қол ... ... ... ... ... ... Қазақстандықтардың өмір сүру ... ... мен ... ұдайы жақсарту, экологиялық
ортаны жақсарту.
5. Энергетика ... ... мен газ ... ... қалыпты экономикалық өрлеу мен ... ... ... табыс алу мақсатында ... ... ... ... ресурстарын тиімді пайдалану.
6. Инфрақұрылым, әсіресе көлік және ... Осы ... ... ... ... ... тұрақтылық ... ... ... етіп дамыту.
7. Кәсіби мемлекет. Ісіне адал әрі ... ... қол ... ... ... болуға қабілетті
Қазақстанның мемлекеттік қызметтерінің ... және ... ... ... ұзақ ... басымдықтардың әрқайсысы үшін біз ... үш, ал ... бес ... жоспарларда белгіленіп
нақты іс-қимылдарға ... ... ... ... ... жасауға және оны ... ... ... тиіспіз. /20.12-15б./
Ұзақ мерзімді басымдықтар мелекет пен біздің ... ... үшін ... етуге еліміздің бюджеті
мен кадр ... ... ... ... ... ... дамуының тұжырымдамасы ұзақ ... ұзақ ... өмір сүру ... тұрғысында түсіндіреді. Адам
дамуы адам ... ... ... үшін бір ... жасаудық жеткіліксіз екендігі ... Оның ... ... ауру ... өмір ... дұрысы, бақытсыздық
ретінде құралады.
Дүниежүзілік ... ... ... ... денсаулыққа
толық рухани, физикалық және ... ... ... ... береді. Осындай ауқымды және ... ... ... ... бірақ сонымен ... ... емес ... айқын, ... ол ... ... ... ... ... ... соған қарай оны ... ... - ... пайдалану мүмкін емес. Алайда бұл арада ... ... ... физикалық және ... ... ... ... тығыз байланысты ұғымдары.
Денсаулық пен ұзақ жасау –тек ... тек ... ... ... ... адам ... аса маңызды алшғышарттары.
Мәселен, өндіріс ауқымдарын ... ... ... ... сияқты келеңсіз салдарларға ... ол ... ... әрекетіне теріс ықпалын тигізіп, ... үшін ... ... ... нашар адам толық
шамадан таңдау ... ... бұл өз ... ... тежейді.
Халық денсаулықтың жай-күйін ... ... ... ... демографиялық статистика ... ... ... ... Жалып өлім – жітім;
- Алдағы өмірдің ... ... ... дейінгі балалар ... ... ... ... ие. ... ... термині кеңес ... ... ... ... ол «босану айналасындағы
өлім» ... ... Ал 1874 ж есеп ... өлім ... ... нысаны енгізілді.
Нәрестелер өлімі дегеніміз - өмірінің ... ... ...... ... ... ... өлімінің көрсеткіші Қазақстан үшін өте ... ... ... ... мен нығайту ... ... ... ... өлімінің ең жоғары деңгейі
1993 ж ... ... ... осы ... азаю ... ... 2001 ж ол 1000 тірі ... нәрестеге шаққанда
19,4 тең болды. /8.254-310б./
Қазақстан ... ... ... мен ... ... бірі өлім ... индикаторлары, болып
табылады, олар өлім ... ... ... ... қала және ауыл халқы ... жас ... ... ... ... мен оны ... талдау
үшін пайдаланылады.
Өлім динамикасының ... ... баға беру ... ... үшін осы ... ... ... өлім-жітімнің жалпы коэффициенті кеңінен танымал, ол ... ... ... ... ... орташа санына
қатынасы ретінде 1000 адам есептегенде ... - әр ... ... болатын көптеген жекелеген өлімнен
құралатын ... ...... себептерінің ірі 2 тобы бар: эндогендік ... адам ... ... ... ішкі ... ... туындайтын себептердің шартты түрде
бөліп ... ... және ... ... орталық әсерінен
болатын өлім ... ... ... ... ... ... жүйесі мемлекеттік ... емес ... ... ... ... ... ... негізделген
денсаулық сақтау саласындағы ... ... ... ... ... ұйымдар мен денсаулық ... ... ... ұйымдардан тұрады.
Денсаулықты сақтандыру мемлекеттік емес ... ... ... жеке ... ... ... ... заңды
тұлға құрмастан медициналық қызметті ... ... ... сақтау саласындағы ... оқу ... ... ... ... ... ... мынадай
ұйымдары жұмыс істейді.
1) азаматтарға ...... және ... ... ... медициналық мекемелер;
2) балалардың амбулаториялық - ... және ... ... ... ... ... ... ұйымдары;
4) халықтың санитарлық – ... ... ... ... денсаулық сақтау ұйымдары;
5) фармацевтикалық қызметке ... ... ... ... ... ... ғылыми ұйымдар;
7) денсаулық сақтау саласындағы ... ... ... қан қызметі, сот медицинасы саласында ... ... ... ... ... ... заңнамасында қамтылған өзге
де ... ... ... ... ... өз міндеттерін қаншалықты жақсы
орындайтыны жөнінде баға ... екі ... ... ... ... Біріншісі алынған ... ... ... ... ... жауап қату реакциясы мен әділ ... ... неге қол ... анықтауды білдіреді.
Екіншісі жүйе қол ... ... ... осы ... ... ... ... немесе сол ресурстар арқылы
қол жеткізуге ... ең озық ... ... ... ... ... табысты болу мен ... ... ... ... ... олар ... органимзміне әсер етуіне де жауапты ... /21.4-6 ... ... жүйесінің бірнеше құрылымдық бөліктері бар, олар ... ... ... ... пен сыртқы ықпалдарды қосқанда), мазмұндық
болып бөлінеді. Кейде әр елдегі білім жүйесін ... үлгі деп ...... және созылыңқы үдеріс, ол қазіргі заманғы көзқарастар
тұрғысынан, ... ... адам ... тұжырымдамасы тұрғысынан адам
өмірінің үлкен бөлігін қамтуы тиіс. Осыған ... ... оның ... ... бар.
Білімнің адам дамуындағы айқындаушы ролін тану адам ... ... ол ... ... XX ғ. 60-шы ... Осы ... ілімнің маңыздылығын абстрактілі қабылдаудан нақты
ұғынуға көшуге, соның ішінде білімнің өте-мөте ... ... ... ... ен ... және ... капитал екендігі
дәлелденді. Адам капиталы теориясын басшылыққа ала отырып, дамыған елдердің
үкіметтері мен ... ... ... ... ... оған аса
маңызды экономикалық және саяси басымдық берді және ... ... ... ... ірі табыстарға жетті.
Адам капиталы теориясын практикаға енгізу білімнің бұқаралығын жаппай
күшейтуге, оның ауқымдары мен ... ... ... ... ... ... ... білім беру реформаларыныц әлемдік білім
беру революциясына уласуына ... осы ... ... ... ... ... ... Ол білім беру революциясының
талаптарына толық тамада жауап бере ... ... беру ... ... ... ... адам дамуы тұжырымдамасының контексінде анағұрлым кен аукымда
және көп аспектте карау осы мәселенің шешіміне айналды. Тұжырымдамада ... ... ... ету мен мүмкіндіктерін айтудың ... ... ... ... дәрежелі құбылысы ретіндегі
іргелі коғамдық ... ... ... ... ... бой ... Адам ... тұжырымдамасының шеңберінде білім
мақсаттарына жету үшін халықаралық қоғамдастық жасаған аса ... ... ... ... ... ... ... және "Баршаға бірдей білім" ... ... ... ... ... және ... Ұлттық білім
үлгісін қалыптастырудан көрініс тапты. ... ... ... ... мезгілге қарай еліміздегі
білім беру ... ... және ... ... ... ... ... әлеуметтік бағыттылық пен адам дамуы ... ... ... әлеуметтік жағдайдағы бүгінгі мен ертеңі
Елбасы тәуелсіздіктің бастауында қабылданған ұзақ мерзімдік стратегия
мен он ... ... ... жүзеге асырылып жатқанын хабарлай келіп,
халық тұрымысын жақсартудың медениет, білім және ... ... ... ... ... ... ... саралады.
Қазақстан Республикасының жағдайындағы экономикасының ... ... ... ... ... және қаржы
саясаттарының шешуші шараларына байланысты.
Қазіргі мемлекеттердің барлығында дерлік, ... ... ... ... ... әлеуметтік қолдау жүйесі бар.
Әлеуметтік қолдау денегіміз – ... ... аз ... ... ... көрсететін үкімет бағдарламасы. Оларға жұмыссдық бойынша жәрдемақы,
қарттар мен ... ... ... және әл-ауқаты нашар
отбасыларына ... ... ... мен 2002ж 1 ... ... ... әлеуметтік көмек және басқа да түрлері ... ... ... тегін медициналық қызмет көрсетуі, тегін пәтер
беруі, сондай-ақ табысы аз отбасыларының әлеуметтік ... ... т.б. ... Әлеуметтік қорғау бағдарламасының мәні, қоғамдағы табысты
қайта бөлумен көрсетіледі.
Мемлекет халықтың әл-ауқатын тұтас деңгейін жақсарту мақсатында белгілі
бір әлеуметтік ... ... Ал ... кірісті қайта бөлу
функциясы, мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... тұрмыс деңгейі нормаларға – мемлекеттік ... ... ... ... да ... саясаттар жүргізу арқылы жүзеге
асырылады.
Біздің қоғамымыздың өтпелі кезеңінің адмуына, ... ... ... ... ... ... халықты әлеуметтік қорғау моделі мен
әлеуметтік салаларды қаржыландыру жүйесі бүгінгі күнде ... ал ... ... әлі ... кезеңде және оны дамытудың ... ... ... ... ... ... мен оны
қанағаттандырудың негізі болып, еңбек ақы төлеу түрлері мен жүйелері, табыс
және әлеуметтік ... ... ... еңбек ақыны реттеуі, тұтынуға
бағытталған қордың өсімін немесе еңбек ақы ... ... ... реттеуі
саналады.
Халықтың кедейлігі мәселесін түсінуге деген ... үш ... ... ... ... ... негізгі қажеттіліктер тұрғысынан;
- адам әлуетін дамыту мүмкіндіктері тұрғысынан.
Қазіргі кезде, ... ... ... саясатынның стратегиялық
мақсаты болып, экономикалық өсу негізінде халықтың әл-ауқатын жақсарту
болып табылады. ... ... ... ... ... ... дәрежесі әлеуметтік аяға жұмсалған қаржы дәрежесіне тікелей
байланысты.
Қазіргі ... ... ... батыс елдердің көбінесінде
инвестицияны әлеуметтік аяға, ... ... ... ... ... ... материалды – заттай элементтеріне салынатын капитал
салымына қарағанда әлдеқайда жылдам ... ... да ... ... бұрған кезде, қайта бағытталудың мақсаты мен соңғы
нәтижесі ... ... ... ... көзі мен ... ... қажет.
Әлеуметтік аядағы қаржы механизмінің әрекет етуінің өз ерекшелігі
бар. Әлеуметтік ал көп ... ... ... табылғандықтан,
мемлекеттің реттеуші ролі экономиканың басқа ... ... ... ... ... ... әлеуметтік мәселелерді шешу,
жергілікті бюджеттің ролін арттыра түсуде. Мемлекеттің ... ... ... үшін, жергілікті бюджет қорының жетіспеушілігі салдарынан
трансферттер, мақсатты субензиялар, ... ... ... ... ... реттеуші механизмдерді пайдалануды мәжбүр етті.
Ал Қазақстанның әлеуметтік аясын ... ... ... ... 1999 ж. ... ... қаржыландыру көзі
болып бюджеттен тыс қорлар, яғни зейнетақы, әлеуметтік сақтандыру, жұмыспен
қамту, міндетті медициналық сақтандыру ... ... ... Ал
бүгінгі таңда ... бәрі ... ... ... ... негізгі көзі болып мемлекеттік және жергілікті бюджет көре
түседі. /22.13-15б./
Осы ... аяны ... ... ... ... ... ... қызметтердің қасиеттеріне және ... ...... дамуындағы қаржыландыруды шектеу,
әлеуметтік аядағы мекемелердің атқаратын ... ... ... ... ... ... ... Рспубликаның бюджетінің әлеуметтік саланы
қаржыландыру құрылымы
|Әлеуметтік |1999 |2000 |2001 |2002 ... | | | | ... | | | | ... ... ... ... |Жалпы шығ үлесі % |жосп |Жалпы шығ үлесі % |жосп |Жалпы шығ
үлесі % | |Білім беру |13871506 |4,2 ... |3,7 ... ... |2,8 | ... қамтамасыз ету, әлеуметтік көмек |141314208
|43,4 |151339841 |39,7 |157251139 |32,2 ... |29,6 | ... |8938759 |2,7 |8156516 |2,1 ... |2,8 ... |2,1 | ... ақы ... ету |3684761 |1,1 |4655391 |1,2 |5861697 ... |1,4 | |Әлеуметтік салаға жұмыс қаржы көлемі ... ... |46,8 ... |40,4 |206597482 |36 | |
Осы кестеде көріп отырғанымыздай, Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... ... шығындардың
ішіндегі ең ірі болып әлеуметтік қамтамасыз ету мен әлеуметтік көмек, ... ... ... ... сақтау, мәдениет, спорт және ақпаратпен
қамтамасыз ету баптары орын ... ... ... ... ... көңіл аударсақ, осы салаға жұмсалған қаржы деңгейінің, 1999
ж. бұл ... ... ... ... ... 51,5% ... ал 2002 ж бұл 36%-ке дейін төменлеген, яғни жылдан жылға әлеуметтік
саланы қаржыландыру деңгейінің ... ... күні ... ... ... ... тиіс:
- тиімді демографиялық саясат;
- адамдық капиталдың ... мен ... ... ... ... ... дамыту немесе халықтың қоғамдық өмірге қатысу
мүмкіндіктерін кеңейту.
Адамзаттардың Конституциялық құқықта ... ... жеке ... жалпы білімге, жасына байланысты әлеуметтік қамтамасыз етілуіне,
мүгедектікке асырушы адамын жоғалтуының байланысты, балалардың тууы мен
тәрбиеленуіне, ... және ... ... ... ... құқықтары бар. Басқаша ... ... ... ... ... ... мемлекеттің имандылық принциптерімен
шектеледі. /2.176-192б./
Қазақстанның ертеңі зор мүмкіндіктер табалдырығында тұр. 2030 ж қарай
Қазақстан Орталық Азия ... ... Және өзге ... елдер үшін үлгі
болады деп сенеміз. Дегенмен 2030 ж. ... ... ... пайда
болмайды. Оны біз өз қалауымызбен және табысқа жетуге талпынған ерік
–жігеріміз ... ... Егер біз осы ... ... ... егер біз болашағымызға жоспар құрмай және бүгінгі күні нақты іс-
қимылдары іске асырмай, күндер мен ... ... ... алсақ, егер
сәтсіздікке ұшырсақ, онда өзімізден басқа ешкімге кінә арта алмаймыз.
Салауатты әрі ... ... ... біз ... мемлекет пен
қарулы күштер құра аламаймыз, демографиялық, экологиялық және әлеуметтік
міндеттерді несие алмаймыз, ... ... жеке ... ... мен әл-
ауқатын артыра алмаймыз. Адамдардың әл-ауқатының өсуі ... ... ... Күретамыры болады. Еліміздің мұраты: ұлттық
біртұтастың, әлеуметтік әділеттілік тән әрі ... ... ... ... ... ... ... және саяси тұрақты Қазақстанды сомдау
деп есептейміз.
2030 ж. ... ... ... ... ... ... ... елге айналуы
тиіс. Өндіріс қалдықтары мен радиация бұдан былай біздің үйлеріміз ... ... ... ж. ... әлі де ... ... алмайды. Ол әлі әлемдегі ең
бай, ең білімді, ең дамыған ел бола қоймайды, ... ол ... ... ... және дамудың келесі кезеңіне нық қадаммен аяқ басқан ел
болады. ... ... ... ... ... ай ... кейінгі 1 жасқа толғанға дейінгі өлім
Өлі туғандар
Перинаталды өлім
Нәрестелер өлімі
Неональды өлім
Неонаталдыдан кейінгі өсім

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«DreamPro» компаниясының даму стратегиясы93 бет
Банктің инвестициялық операциялары5 бет
Туристік қызметтер саласындағы маркетинг79 бет
Жарнамалық әрекетті бағалаудың теориялық негіздері54 бет
«компания капиталының құрылымын оңтайландыру»140 бет
Ілгерімелі қаржылық есеп63 бет
Ағымдағы міндеттемелер мәні және мазмұны38 бет
Бюджеттік ұйымдардағы бухгалтерлік есеп пен есептілік жүйесін ұйымдастыру ерекшеліктері91 бет
Дебиторлық берешек есебі мен аудитін, талдауын жетілдіру жолдары64 бет
Дебиторлық берешектер есебі96 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь