Негізгі құралдардың теориялық аспектілері

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 НЕГІЗГІ ҚҰРАЛДАРДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ ... ... ... ..5

1.1 Негізгі құралдардың ұғымы және маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5

1.2 Негізгі құралдардың физикалық және сапалық (моральдық) тозуы, амортизациясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9

1.3 Негізгі құралдарды тиімді пайдалану көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... ... ..15

2 «КАЗТЕМІР ҚҰРЫЛЫС» ЖШС . НІҢ НЕГІЗГІ ҚҰРАЛДАРЫН ПАЙДАЛАНУ ТИІМДІЛІГІН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17

2.1 «КазТемір құрылыс» ЖШС . нің өндірістік . шаруашылық қызметінің сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17

2. 2 Кәсіпорынның негізгі құралдарын жаңарту мен пайдаланудың экономикалық тиімділігін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21

3 ӨНДІРІСТЕ НЕГІЗГІ ҚҰРАЛДАРДЫ ТИІМДІ ПАЙДАЛАНУ ТЕТІКТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..29

3.1Негізгі құралдарды тиімді пайдаланудығы кәсіпорынның инновациялық және инвестициялық саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29

3.2 Негізгі құралдарды модернизациялау мен оларды тиімді пайдалану тетіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .34

ҚОРТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...38

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...40
КІРІСПЕ

Қазіргі таңда біздің мемлекеттің өз алдына қойып отырған мақсаттары мен міндеттері бар. Олар келесідей көріністе: бәсекеге қабілетті экономиканы құру; аймақтық көшбасшы тұғырын қалыптастыру; отандық өндірістердің қосылған құны жоғары өнімдерді шығаруын қамтамасыз ету; ішкі нарықтағы отандық өнімдердің үлесін арттыру және т.б.
Бірақ осы мақсаттарға жетуге көптеген бөгеттер бар. Солардың ішіндегі ең негізгі проблемалары ол: экономиканың бір жақты дамуы; жемқорлық; экономика салаларын дамытуға инвесторлардың құлықсыз болуы; әлемдік ірі державалардың астырын саясаты және т.б.
Біз экономикамыздың бір жақты дамуынан бас тарта алатын болсақ, ол біз үшін өте тиімді нәтижелерді әкелетін еді. Себебі ірі державалар біздің мемлекетті тек шикізат көзі ретінде ғана қабылдайды. Ал біз бұл бағыттан тайюымыз керек. Ол үшін біз отандық өнеркәсіпті барынша жетілдіріп, дамытуымыз қажет және осы мәселе Қазақстан Республикасының 2003 – 2015 жылдарына арналған индустриалды – инновациялық бағдарламасында көрініс тапқан.
Стратегия Қазақстанның 2015 жылға дейiнгi кезеңге арналған мемлекеттiк экономикалық саясатын қалыптастырады және экономика салаларын әртараптандыру арқылы дамудың шикiзаттық бағытынан қол үзу арқылы елдiң тұрақты дамуына қол жеткiзуге бағытталған.
Өңдеушi өнеркәсiпте және қызмет көрсету саласында бәсекеге түсуге қабiлеттi және экспортқа бағдарланған тауарлар, жұмыстар және қызметтер өндiрiсi мемлекеттiк индустриялық-инновациялық саясаттың басты нысанасы болып табылады.
Бәсекеге түсу қабiлетi дегенiмiз қазақстандық кәсiпорындардың экспортқа шығарылатын өнiмдердi өндiру қабiлетiн бiлдiредi. Басқаша айтқанда, өңдеушi өнеркәсiптiң өнiмi осындай әлемдiк стандарттарға сәйкес келуi керек және баға бойынша бәсекелесуге қабiлеттi болуы тиiс.
Стратегияның мiндеті:
- өңдеушi өнеркәсiпте орташа жылдық өсу қарқынын 8-8,4 % мөлшерiнде қамтамасыз ету, 2000 жылмен салыстырғанда 2015 жылы еңбек өнiмдiлiгiн кемiнде 3 есе арттыру және ЖIӨ энергия сыйымдылығын 2 есе төмендету;
- өңдеушi өнеркәсiптiң негiзгi қорларының өнiмдiлiгiн арттыру;
- кәсіпкерлiк ахуалды, құрылымды қалыптастыру және жеке секторды ынталандыратын әрi бәсекелестiк артықшылықты жетiлдiретiн қоғамдық институттарды ұстау, қосылған құнға барынша қол жеткiзе отырып, нақты өндiрiстерде қосылған құн тiзбегiндегi элементтердi игеру;
- ғылымды көп қажет ететiн және жоғары технологиялық экспортқа негiзделген өндiрiстер құруды ынталандыру;
- елдiң экспорттық әлеуетiн қосылған құны жоғары тауарлар мен қызметтердiң мүддесiне қарай әртараптандыру;
- сапаның әлемдiк стандарттарына кө шу;
- дүниежүзiлiк ғылыми-техникалық және инновациялық процестерге қосылу арқылы әлемдiк шаруашылық жүйесiне және өңiрлiк экономикаға ықпалдасуды үдету болып табылады. [1]
Өндірістік қорлар еліміздің ұлттық байлығының аса маңызды бөлігін құрайды. Осы жазылғалы отырған курстық жұмыс нақ осы өндірістік кәсіпорындарының негізгі құралдарының тиімділігін талдау жайлы болмақ. Себебі олар - өндірістік кәсіпорынның тиімділігіне тура әсерін тигізеді және оның жоғарылауына немесе төмендеуіне әкелуі мүмкін.
Негізгі құралдар материалдық өндіріс саласында да, өндірістік емес (әлеуметтік) салада да ұзақ уақыт бойы ( бір жылдан астам) қызмет етеді.
Негізгі құралдар дегеніміз ұзақ уақыт жұмыс істейтін материалдық – заттақ құндылықтар ( ғимараттар, өткізгіш тетіктер, машиналар, жабдықтар, көлік құралдары, құрал – саймандар, өндірістік және шаруашылық мүлкі, жұмысқа пайдаланылатын және өнім беретін мал, және тағы басқалар).
Ақшалай бағаланған негізгі қорлар негізгі құралдар деп аталады. Олар бухгалтерлік есепте осы бағамен көрінеді және субъект балансында көрініс табады. Негізгі құралдар ұзақ уақыт бойы, көптеген өндіріс циклы барысында пайдаланылады, олар бірте – бірте тозады және өзінің қасиеті мен түрін сақтай отырып, өз құнын бірте – бірте жаңадан өндірілген өнімге аударады ( мысалы, станок немесе автомашина өндірісте бірнеше жыл бойы пайдаланылады).
Амортизациялық аударымдар өнімнің, жұмыстардың және қызметтердің өзіндік құнын құрайтын негізгі элементтердің бірі болып табылады. Амортизациялық аударымдар сомасын көтеру немесе түсіру өндіріске жұмысалатын шығынның, жалпы табыстың көлемінің бұзылуына әкеліп соғады.
Курстық жұмыс кіріспе, қорытындыдан және үш бөлімнен тұрады. Оның бірінші бөлімі жалпы негізгі құралдардың теориялық аспектілерін қарастырады. Екінші бөлімі «КазТемір құрылыс» кәсіпорнының мысалында негізгі құралдар және олардың кәсіпорындағы қозғалысы талданады. Үшінші бөлімде негізгі құралдарды пайдалану тиімділігінін арттыру және жетілдіру жайында ұсыныстар жасалады.
Бұл курстық жұмыстың мақсаты кәсіпорынның негізгі құралдарын талдауға негізделген және соның негізінде кәсіпорынның негізгі құралдарын пайдалану тиімділігін арттыру тетіктерін анықтау болып табылады.
Негізгі міндеттеріне:
- негізгі құралдардың аспектілерін қарастыру;
- кәсіпорын мысалында негізгі құралдардың пайдалану тиімділігін зерттеу;
- негізгі құралдарды жетілдіру жайлы және кәсіпорын ның тиімді қызмет етуін арттыру жолдарын ұсыну.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. ҚР 2003 – 2015 жылдарға арналған индустриалды – инновациялық бағдарламасы
2. Сергеев И. В. Экономика предприятия – Москва, «Финансы и статистика», 2001г.
3. Гражданский кодекс РК – Алматы: Юрист, 2005г.
4. Чечевицына Л. Н. Экономика предприятия – Ростов-на-Дону, Феникс, 2008г.
5. Баканов Т. Б., Шеремет А. Д. Теория анализа хозяйственной деятельности – Москва, «Финансы и статистика», 2000г.
6. Қуатова Д. Я. Кәсіпорын экономикасы: практикум – Алматы, Экономика, 2006ж.
7. Пельиха А.С. Экономика предприятия и отрасли промышленности // Москва, Феникс, 2003г
8. Жолдасбекова Г.Ө. Кәсіпорын экономикасы // Алматы, Экономика 2002 ж.
9. Мейірбеков А.Қ. Әлімбетова Қ.Ә. Кәсіпорын экономикасы // оқу құралы Алматы экономика 2003 ж.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
............................................................................
....................................3
1. НЕГІЗГІ ҚҰРАЛДАРДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ..............5
1.1 Негізгі құралдардың ұғымы және
маңызы................................................5
1.2 Негізгі құралдардың физикалық және ... ... ... ... ... тиімді ... ... ... ЖШС – нің ... ... пайдалану
тиімділігін талдау...................................................17
2.1 «КазТемір құрылыс» ЖШС – нің ...... ... 2 ... ... ... ... мен пайдаланудың
экономикалық тиімділігін
талдау...................................................................2
1
3 Өндірісте негізгі құралдарды тиімді пайдалану
тетіктері.................................................................
.....................................29
3.1Негізгі құралдарды тиімді пайдаланудығы кәсіпорынның инновациялық ... ... ... құралдарды модернизациялау мен оларды тиімді пайдалану
тетіктері.................................................................
............................................34
ҚОРТЫНДЫ..................................................................
.................................38
ҚОЛДАНЫЛҒАН
ӘДЕБИЕТТЕР...............................................................4
0
КІРІСПЕ
Қазіргі таңда біздің мемлекеттің өз алдына ... ... ... ... бар. Олар ... ... ... қабілетті
экономиканы құру; аймақтық көшбасшы тұғырын қалыптастыру; ... ... құны ... ... шығаруын қамтамасыз ету; ішкі
нарықтағы отандық өнімдердің үлесін арттыру және т.б.
Бірақ осы мақсаттарға жетуге көптеген бөгеттер бар. Солардың ... ... ... ол: экономиканың бір ... ... ... ... ... ... ... болуы; әлемдік ірі
державалардың астырын саясаты және т.б.
Біз ... бір ... ... бас ... ... болсақ, ол біз
үшін өте тиімді нәтижелерді ... еді. ... ірі ... ... тек шикізат көзі ретінде ғана қабылдайды. Ал біз бұл ... ... Ол үшін біз ... ... барынша жетілдіріп,
дамытуымыз қажет және осы мәселе Қазақстан Республикасының ... 2015 ... ... ... – инновациялық бағдарламасында
көрініс тапқан.
Стратегия Қазақстанның 2015 жылға дейiнгi ... ... ... ... ... және ... салаларын
әртараптандыру арқылы дамудың шикiзаттық бағытынан қол үзу арқылы елдiң
тұрақты дамуына қол жеткiзуге ... ... ... және ... көрсету саласында бәсекеге түсуге
қабiлеттi және экспортқа бағдарланған тауарлар, жұмыстар және ... ... ... ... ... нысанасы
болып табылады.
Бәсекеге түсу қабiлетi дегенiмiз қазақстандық ... ... ... өндiру қабiлетiн бiлдiредi. Басқаша
айтқанда, өңдеушi өнеркәсiптiң өнiмi ... ... ... ... ... және баға бойынша бәсекелесуге қабiлеттi болуы тиiс.
Стратегияның мiндеті:
      - өңдеушi өнеркәсiпте орташа жылдық өсу ... 8-8,4 % ... ету, 2000 ... ... 2015 жылы ... ... 3 есе ... және ЖIӨ энергия сыйымдылығын 2 есе төмендету;
      - өңдеушi өнеркәсiптiң негiзгi ... ... ... - кәсіпкерлiк ахуалды, құрылымды қалыптастыру және жеке секторды
ынталандыратын әрi бәсекелестiк артықшылықты ... ... ... қосылған құнға барынша қол жеткiзе отырып, нақты
өндiрiстерде қосылған құн тiзбегiндегi элементтердi игеру;
     - ғылымды көп ... ... және ... ... ... өндiрiстер құруды ынталандыру;
      - елдiң экспорттық әлеуетiн қосылған құны жоғары тауарлар мен
қызметтердiң мүддесiне қарай әртараптандыру;
      - сапаның әлемдiк стандарттарына кө ... - ... ... және ... процестерге қосылу
арқылы әлемдiк шаруашылық жүйесiне және өңiрлiк экономикаға ықпалдасуды
үдету болып табылады. [1]
Өндірістік қорлар еліміздің ұлттық байлығының аса ... ... Осы ... отырған курстық жұмыс нақ осы ... ... ... ... ... жайлы болмақ.
Себебі олар - өндірістік кәсіпорынның тиімділігіне тура ... ... оның ... ... ... ... ... құралдар материалдық өндіріс саласында да, ... ... ... да ұзақ уақыт бойы ( бір жылдан астам) қызмет етеді.
Негізгі құралдар дегеніміз ұзақ уақыт ... ... ... ... ... ( ... ... тетіктер, машиналар, жабдықтар,
көлік құралдары, құрал – ... ... және ... ... пайдаланылатын және өнім беретін мал, және тағы басқалар).
Ақшалай бағаланған негізгі қорлар негізгі құралдар деп аталады. Олар
бухгалтерлік есепте осы ... ... және ... ... ... ... ... ұзақ уақыт бойы, көптеген өндіріс циклы барысында
пайдаланылады, олар бірте – ... ... және ... ... мен ... отырып, өз құнын бірте – бірте жаңадан өндірілген өнімге аударады (
мысалы, станок ... ... ... ... жыл бойы пайдаланылады).
Амортизациялық аударымдар өнімнің, жұмыстардың және ... ... ... ... ... бірі болып ... ... ... ... ... түсіру өндіріске
жұмысалатын шығынның, жалпы табыстың көлемінің бұзылуына әкеліп соғады.
Курстық жұмыс кіріспе, қорытындыдан және үш ... ... ... ... ... негізгі құралдардың ... ... ... ... ... ... ... мысалында
негізгі құралдар және олардың кәсіпорындағы қозғалысы талданады. ... ... ... пайдалану тиімділігінін арттыру және жетілдіру
жайында ұсыныстар ... ... ... мақсаты кәсіпорынның негізгі құралдарын талдауға
негізделген және соның ... ... ... ... пайдалану
тиімділігін арттыру тетіктерін анықтау болып табылады.
Негізгі ... ... ... ... ... кәсіпорын мысалында негізгі құралдардың ... ... ... құралдарды жетілдіру жайлы және кәсіпорын ның тиімді қызмет
етуін арттыру жолдарын ұсыну.
1. НЕГІЗГІ ҚҰРАЛДАРДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1 Негізгі құралдардың ұғымы және ... ... ... ... және оның ... ... ... бөлігі болып табылады.
Негізгі құралдар – негізгі қорларды сипаттайтын бағалық өлшеуіштер.
Негізгі құралдар - өндіріс ... ұзақ ... ... ...... ... ... отырып, шығарылатын өнім мен
қызметтерге біртіндеп өз құнын ... ... ... мен
қызметтерді жеткізуде үшінші жаққа жалға берілетін құндылықтар.
Оларға кем дегенде бір жыл ... ... ... ... ... еңбек заттары (шикізат, материалдар, сатып алынатын
жартылай фабрикаттар) және еңбек құрал – жабдықтары болып ... ... ...... қатысуымен жүзеге асырылады. Еңбек құрал ... ... ... бір ... ... ... ... қарап емес, өндіріс процесінде атқарар ... ... ... ... ... бу ... ол үшін ... өнім болып
санала-ды, ал орнату үшін субъект ... ... осы ... ... ... ... құралдар функционалдық бағытталуына байланысты келесідей болып
бөлінеді: өндірістік және өндірістік емес.
Өндірістік негізгі құралдарға - өндірістік процеске тікелей ... ...... оның ... ... жағдай жасайтын
(өндірістік ғимараттар, қондырғылар, электр жүйелері және т.б.) және ... ... мен ... ... ететін негізгі құралдар жатады.
Негізгі ... ... ... сипаттайтын жинақтаушы
экономикалық көрсеткіш – ... ... бір ... ... ... ... ақшалай түріндегі өнім болып табылатын қор
қайтарымы.
Өндірістік емес негізгі құрал – ...... ... ... ... Олар ұжымның мәдени – тұрмыстық қажеттіліктерін ұзақ ... ... ... Олар ... процеске тікелей қатыспайды, бірақ
кәсіпорын балансында тіркеледі. ... ... ... үйлер,
балабақшалар, мектептер, денсаулық сақтау мекемелері жатады.
Негізгі құралдарды ... ... ... ... ... салаларына және қызмет түрлеріне, осы ... ... ... немесе жасалған қызметтер экономиканың қай саласына және
қызметтің қай түріне жатса, ... ... ... ... ... ... сүйенеді. Мысалы, «Өнеркәсіп» саласына экономиканың ... ... ... шығару процесімен тікелей байланысты негізгі
құралдар ... ... ... ... пайдалану мақсатына және атқаратын
қызметтеріне қарай мынандай топтарға бөлінеді:
- жер;
- ғимараттар – негізгі, ... ... ... мен әкімшілік
ғимараттар осыған кіреді;
- қондырғылар – бұған ... және газ ... ... ... ... ... жатады;
- тарату жүйелері – бұған газ және ... ... су ... электр тарату жүйелері, байланыс ... ... ... ... ... машиналар мен құрал – жабдықтар – оған компрессорлар, домнапештер,
балқыту ... ... Олар күш ... болып есептеледі. Ал
жұмыс машиналары мен құрал – ... ... ... ... ... ... және қадағалайтын приборлар (вольтметр,
амперметр(, есептеуіш техникалар ( компьютерлер) жатады;
- транспорттық құралдар – бұған барлық қозғалатын ... ... ... ... суда ... ... және ... өндірістік және шаруашылық инвентарь - өндірістікке: механизациялар
мен ... ( ... ... ... ал ... жиһаз, палас, кілемдер жатады;
- жұмыс және аналық мал;
- көп жылдық өсімдіктер – гүлдер, ағаштар, алма ... және ... ... есебінің стандарттарыны сай негізгі құралдардың мынандай
үш белгісі бар:
- материалдық формасының болуы;
- міндетті түрде кәсіпорын ... ... ... ... ... керек ( тауар болмауы тиіс);
- кәсіпорында ұзақ уақыт пайдаланылуы тиіс.
Иелігінде болуына қарай ... ... ... және ... ... ... дегеніміз – субъектіге тиесілі және оның ... ... ... ... ... ... шарт ... басқа
субъектіден алынған негізгі құралдар – ... ... ... болып
саналады.
Негізгі құралдар өндірістік процеске қатысуына қарай активті және
пассивті болып бөлінеді.
Активті ... ... ... ... ... қатысады.
Мысалы, машиналар, құрал – жабдықтар, көлік ... және т.б. Ал ... ... ... ... болады. Себебі олар, өндірістік
процеске тікелей қатыспайды, бірақ ... ... ... ... ... Мысалы, ғимараттар, қондырғылар.[2]
Пайдалану сипатына қарай негізгі құралдар жұмыс істеп тұрған, істемей
тұрған ( тоқтатылып қойған ) және қорда тұрған деп ... ... ... ... құрал – жабдықтар жатады. Жұмыс істемей тұрғандар –
бұл ... ... ... басқа жағдайларға байланысты уақытша
пайдаланылмайтын негізгі құрал – жабдықтар. ... ... ... ...
жабдықтарға жұмыс істеп тұрғандарды жоспарлы түрде ауыстыру үшін ... ... ... ... ... негізгі құралдар мүліктік және ... ... ... Мүліктікке заттай көрінісі бар, санауға және өлшеуге
болатындар ( үйлер, ғимараттар, ... ... ) ... ... пайдаланылатын жер, орман, суға ( ғимараттардан басқа) күрделі
қаржы салымы, яғни ... ... жоқ ... ( жер ... ... ... ... өңдеу, жалға алынған негізгі құралдарға күрделі
қаржы жұмсау, және т.б.) жатады.[3]
Негізгі құралдардың сапалық жағдайын талдау үшін оның ... ... ... құралдардың келесідей түрлері қарастырылады:
1) өндірістік құрылымы
2) технологиялық құрылымы
3) тұтыну уақытына байланысты құрылымы
Өндірістік құрылым деп - ... ... ... ... заттай – натуралды құрылымы бойынша ... ... ... ... ... негізгі құралдардың өндірістік құрылымның негізгі
көрсеткіштері болып – ... ... ... ... ... үлесі
табылады. Бұл кәсіпорынның өнім ... ... ... және ... экономикалық көрсеткіштерінің жұмысының өндірістік
негізгі құралдардың активті бөлігінің көлеміне ... ... ... оның ... ... деңгейге дейін көтерілуі -
өндірістік негізгі құрадардың өндірістік құрылымының бсым бағыттарының бірі
болып табылады.
Өндірістік негізгі құралдардың ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның өзіндік ерекшеліктері; ҒТП-ң
жеделдетілуі; шоғырлану деңгейі; мамандандырылуы; ... ... мен ... ... ... және ... ... құралдардың технологиялық құрылымы оның
кәсіпорындағы ... ... ... ... жалпы құнындағы
пайыздық үлесінде бейнеленуін сипаттайды.
«Тар» ауқымда технологиялық құрылым келесідей ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір түрлі станоктардың
үлесі ретінде немесе жалпы көлік санындағы автосамосвалдың үлесі ретінде
болуы мүмкін.
Өндірістік негізгі ... ... ... олардың мерзімдік
топтарына бөлінуін сипаттайды ( 5жылға дейін, 5 ... 10 ... ... ... 15 жылғы дейін, 15 жылдан 20 жылға дейін, және 20 ... ... ... ... ... орта ... ... секілді есептеледі.
Мұндай есеп кәсіпорын бойынша толық ... ... ... ... ... ... ... бойынша да жүргізілуі мүмкін.
Кәсіпорынның негізгі мақсаты болып - өндірістік негізгі құралдардың
шектен тыс ескіруін болдырмау ... ... ... ... ... моральды тозу деңгейі осыған байланысты болып келеді, яғни, жалпы
айтқанда ... ... ... де ... ... ... ... құралдардың есебін дұрыс ұйымдастырудың басты шарты ... ... ... ... ... ... Негізгі құралдарды
ақшаға шағып бағалау олардың көлемін, құрылымын, тозуын, қайта ... және ... ... ... береді. Негізгі құрал –
жабдықтардың бастапқы құны, ... ... ... құны және ... ... құны қарастырылады.
Бастапқы құн – негізгі құралдарды ... ... ... және ... ... нақты шығындардан және сатып алу барысында ... ... ... – ақ ... ... тағы сол ... кез келген
негізгі құралдарды жұмыс істеу ... ... ... шығындардан
тұрады.
Нарықтық жағдайда негізгі құралдардың кәсіпорынға ... ... арта ... ... ... ... ... кәсіпорынға
келіп түсу тәсіліне байланысты олардың бастапқы құны ... ... ... ... ... ... жарғылық
капиталына салған салымдары бойынша;
- кәсіпорынның өзінде дайындалған, сонымен қатар басқа тұлғалар ... ... ... – осы ... ... ... ) немесе сатып алумен байланысты нақты өндірістік
шығындар, жеткізу, түзету және орналастырумен байланысты шығындарды
қоса алғанда;
- ... ... мен ... ... түрде алынған,
сонымен қатар мемлекеттік органдардың субсидиялары ретінде ... ... ... ...... құжатардың мәліметтері
бойынша;
- жақтардың келісімі бойынша ұзақ мерзімге ... ... ... ... құны – бұл ... ... белгілі
бір мерзімдегі нарықтық бағасы бойынша бағаланған құны. Негізгі құралдардың
ағымдағы құнның оның бастапқы құнынан ауытқу көлемі – ... ... ... ... және т.б. ... ... Негізгі
құралдарды уақытылы, әрі дәйекті қайта бағалануы ... ... оның ... ... ... үшін үлкен маңызға ие.
Инфляция жағдайында негізгі құралдарды қай бағалау кәсіпорынға:
- негізгі құралдардың нақты құнын анықтауға;
- өнімнің өндірісі мен оның ... ... ... ... ... ... ... құралдардың өндірісіне жеткілікті болатын амортизациялық
аударымдардың көлемін нақты, әрі дәл ... ... ... құралдардың сатылу мен жалға беру бағасын
объективті түрде орнатуға мүмкіндік ... ... ... құны – бұл ... ... ... және көрсетілген қызметке әлі аударылмаған құн. ... ... үшін ... ... ... ... объектісінің қолданыста болу
уақыты ұлғайған ... ... өсе ... ... тозу ... ... ... олардың қалдық құны бойынша есептеу олардың сапалық
жағдайын анықтау үшін ... құны – ... ... ету ... ... ... құралдарды жою
кезінде пайда болатын қосалқы бөлшектердің, металл сынықтарының ... ... ... оларды есепке алу үшін, талдау үшін және
жоспарлау үшін, сонымен ... ... ... ... мен құрылымын
анықтау үшін қажет.[2]
1.2 Негізгі құралдардың физикалық және сапалық (моральдық) тозуы,
амортизациясы
Негізгі құралдардың тозуын есептеу. Негізгі құралдар өндіріс ... ... ... ... ... екі түрі бар: табиғи (физикалық)
және сапалық (моральдық), яғни заман талабына сай келмеуі.
Негізгі құралдардың ... ... ... ... ... ... отырып, оларды тұтынудың және табиғи ... ... ... ... ... ... бастапқы қасиеттерінен
айырылады. Физикалық тозу болып ол- негізгі құралдардың өзінің бастапқы
қасиеттерінен айырылуы табылады.
Негізгі ... ... ... – негізгі құралдардың бастапқы
сапасына, оларды ... ... ... ... ... ... ... жағдайына, қызмет көрсететін персоналдың ... ... ... ... және т.б. ... болып келеді.
Кәсіпорында осы факторларды ескеру, негізгі құралдардың физикалық жағдайына
үлкен әсеін тигізуі ықтимал.
Негізгі құралдардың ... ... ... үшін бірқатар
көрсеткіштер пайдаланылады.
Негізгі құралдардың физикалық тозу коэффициенті
К ф.т. = Т/Бқ*100
Т- ... ... тозу ... – негізгі құралдардың бастапқы сомасы
Негізгі құралдардың физикалық тозу коэффициенті жекелеген инвентарлы
объектілері ... және ... ... ... ету ... туралы
мәліметтерге сүйене отырып та есептелінеді.
Нақты қызмет ету мерзімі нормативтіден төмен болған ... ... ... ... ... = ... мен Тнор – берілген инвентарлы объектінің нақты және ... ету ... ... ... ету ... ... тең, ... одан асып
түсетін объектілер үшін ... тозу ... ... ... = Тн/ ...... болған берілген объектінің қызмет ету мерзімінің қалдығы.
Әдетте ол сарапшылық жолмен анықталады.
Негізгі құралдардың жарамдылық коэффициенті – ... ... ... ... ... ... көрсетеді және келесі формула
арқылы есептелнеді
Кж = Бқ-Т/Бқ*100
Сонымен қатар негізгі құралдардың жарамдылық ... ... ... де ... мүмкін
Кж = 100 –Кф.т.
Осы формулалардың барлығы негізгі құралдардың ... ... ... ол ... тура келе ... Осы оның ең басты
кемшілігі болып табылады.
Негізгі құралдардың сапалық ... ... ... ... (моральдық) тозуы техникалық прогреске, ... ... және ... байланысты. Техника мен технологияны жетілдіру
жұмыс істеп тұрған негізгі құралдардың ... ... ... ... ... орай ... негізгі құралдар өздерінің құнының
бөлігін жоғалтып, құнсызданғандай болады.[2]
Машиналардың, жабдықтардың, ... мен ... ... ... ... ... ... жаңа немесе жақсатырылған өнімді
тұқымдарын, көпжылдық өсімдіктердің түрлері мен ... ... ... пайдаланылып жүрген негізгі құралдарды бұдан ... ... ... тиімсіз болып қалады.
Негізгі құралдардың сапалық тозуы дегенді кең ... ... ... ... өндірісте немесе жаңартудағы жаңалықтар (ескі ... ... ... ... ауыстыру);
- технологиялық процесті жетілдіру – жаңа технология ... ... ... мен ... ... мүмкін емес;
- шығарылатын өнім номеклатурасын жаңарту және өзгерту, мұндайда жаңа
өнім шығару үшін ескі машиналар мен жабдықтар жарамайды;
- жекелеген тауарларға ... ... ... бұл ... ... мен ... ... қысқартуды талап етеді;
- жұмысшы күшінің еңбекке қамтылуындағы, жұмысшылар біліктілігіндегі,
ө ндірісті орналастыру географиясындағы өзгерістер өндірістің және
пайдаланылатын ... мен ... ... ... ... ... өндірістің өңдеуші саласындағы өнімнің жекелеген түрлерін шығаруға
қажетті шикізат құрамындағы өзгерістер өнеркәсіптің ... ... ... ... әкеліп соғуы мүмкін. [4]
Моральдық тозудың әсері нәтижесінде табиғи тозу мерзімі келгенге дейін
негізгі құрал – ... ... ... ... үнемді түрлерімен
ауыстырады.
Моральдық тозуды болдырмау мақсатында негізгі құрал – жабдықтар
объектілерін қайта ... ... ... ... ... ... құндылықтарынан, кітапханалар кітаптарынан, фильм қорларынан,
сәулет және өнер ескерткіштері болып ... ... мен ... ... ... құралдар моральдық тозуға ұшырайды.
Жер өндіріс құралы ретінде, еңбектің маңызды заттай факторларының бірі
– еңбек процесінің қажетті материалдық шарты ретінде, сату ... бола ... ... ... ... тозуға жатпайды.
Барлық субъектілер меншік түріне қарамастан, тозуды кітапхана
қорларын, фильм ... ... және ... ... ... ... құралдарын, сәулет және өнер ескрткіштері болып табылатын
үйлер мен ғимараттарды, өнім беретін ... ... ... ... ... жасына жетпеген көп жылдық өсімдіктерді, ... және ... ... ... ... әлемінің
экспонаттаррын, үлгілерді, қолданыстағы және қолданылмайтын модельдерді,
кабинеттер мен ... және ... ... ... мен ... қоспағанда, негізгі құралдардың барлық түрлері
бойынша есептейді.
Негізгі құралдардың ... ... ... тозу ... ... ... карточкаларда көрсетілген объектінің бастапқы
құны, оның пайдалануда болған нормативтік уақыты және ... ... ... ... ... ... негізгі құралдар бойынша амортизация есептелмейді.
Егер негізгі құралдар объектілері бойынша тозуды есептеу доғарылған
болса, онда ... ... ... мүліктік карточкаларда түрлі
түсті қарандашпен амортизация нормасы және қай кезден бастап ... ... ... ... құралдардың сақтау немесе
пайдалану орындарындағы мүліктік карточкаларда « тозды» ... ... ... тозуы субъект қабалдаған амортизацияны ... мен ... ... көрініс табады. Есепте қолданылатын «тозу»
терминін табиғи тозу деп ... осы ... ... ... нарықтық
құнының төмендеуі депемес, пайдалы қызмет еткен уақыты ішінде ... ... ... деп ... жөн. ... ... ... құнын
өндіріс шығындарына немесе айналымға біртіндеп апаруды белгілеу үшін
қолданылады.
Сондай – ақ ... ... ... ... бұрын пайдаланылған
негізгі құралдар объектісі түскен жағдайда, ал ...... ... ... ... ... ... тегін берген (сыйлаған)
кезде болады.
Амортизациялық аударымдар ... ... және ... ... құрайтын негізгі элементтердің бірі болып ... ... ... ... немесе түсіру өндіріске
жұмысалатын шығынның және жалпы табыстың көлемінің ... ... ( ... өтеу ... ... – тозуына қарай негізгі
құралдардың құнын олардың көмегімен ... ... ... ... ... ақша ...... құралдарды ( негізгі капиталды)
қарапайым және кеңейтіп өндіру үшін өндіріс ... ... ... ... ... ... ... үшін еңбек
құралдарының өндіріс процесіне және құн жасауға қатысе ... ... ... ... құралдардың қызмет мерзімінің ұзақтығы
нәтижесінде олардың құны ... бір ... ... ... ... табиғи
және сапалық тозуына қарай бөлек – бөлек өтетін болады. Өнімгің ... ... ... бірнеше кезеңнен өтеді: бітпеген өндіріс, дайын
және сатып - өткізілген өнім элементі ... ... ... Оның ... және дайын өнім кезеңдеріндегі қозғалысы айналым қаражаттарының
аванстандырылуын ... – ала ақша ... ... ... ... ... ... құралдарды қайта қалпына
келтіру үшін жұмысалады. Сондықтан да қызмет етуінің бүкіл кезеңіндегі
амортизациялық ... ... ... ... таза ... ... олардың бастапқы құнына тең болуы керек.[5]
Тиімді пайдалану мерзімі – бұл ... ... ... етуші субъектіге пайда әкелуге немесе оның ... ... ... болып табылады. Жекелеген негізгі құралдардың түріне ол
өнімнің көлеміне немесе атқарылған қызметтердің ... ... ... ... аударымдар амортизация нормалары бойынша ... ... ...... ... жылдық
сомасының негізгі құралдардың орташа жылдық құнына ... ... ... ... ... ... ... мерзімін
көрсететін экономикалық тиімді қызмт мерзіміне қарай ... ... ... – құрылымдық және материалдық – заттық ерекшеліктеріне
қарай бағаланатын негізгі құралдардың ... ... ... және
табиғи тозуына; негізгі құралдардың, әсіресе ... ... ... ... жасына; қолданылып жүрген еңбек құралдарының моральдық
жағынан тозуына тікелей қатысты.
Қызмет ету мерзімі ... ... ... ... ... ... қорларды өңдегеннен кейін күрделі қайта жабдықтаусыз басқа мақсаттарға
қолданыла алмайтын тау – кен өндірісі ( ... ... тау ... ... асыл ... ... мен кен емес ... өндіру)
салаларының негізгі өндріс қорлары бойынша ... ... ... ... ( ... алу мен ... кеткен шығындар) бір
тоннасына теңгемен және тиынмен белгіленеді.
Мынандай негізгі құралдар бойынша амортизация есептелмейді: ... ... ... ... бұғыларға; кітапхана қорларына;
қаланы көріктендіру ғимараттарына; ведомстволық әкімшіліктерге; ... ... ... белгіленген тәртіппен тоқтатылған
қорларға; бюджеттік ұйымдардың қорларына.
Кәсіпорындар негізгі құралдардың ... ... ... баланстық құнына сүйеніп субъект балансында тұрған жекелеген топтар
немесе мүліктік объектілер бойынша ай ... ... ... ... ... бойынша толық қалпына келтіру үшін амортизациялық
есептеу белгіленген норма бойынша 15 жыл жүргізіледі, ал газ ... ... ... ету ... ... 12 жыл бойы төленеді. Жойылатын
және амортизацияланбаған мұнай және газ скважиналары ... ... ... үшін ... ... алдын ала, олардың баланстық құны
өндірілетін мұнай, газ және ... ... ... ... ... ... сомасы ай сайын өндірілген өнімнің, орындалған
жұмыстың немесе көрсетілген қызметтің өзіндік құнына ... ... ... ... ... ... ... жыл
ішінде жұмыс істеу кезеңінің өндірістік шығындарына қосылады.
Бір жыл ішінде осы ай үшін ... ... ... өткен есептелген амортизациялық аударымдар сомасына сүйеніп,
ілгерідегі айдағы негізгі ... ... ... ... амортизацияланған негізгі құралдардың нормативті қызмет ... ... ... ... ... сай ... ... пайдалануға берілген негізгі құралдар бойынша амортизация
есептеу келіп түскен айдан ... ... ... ... ... ал
шығып кеткен негізгі құралдар бойынша – шыққан айдан кейінгі айдың бірінші
күнінен бастап тоқтатылады.
Негізгі құралдардың ... ... ... ... ... ... есеп стандаттарына (БЕС)
сәйкес шаруашылық жүргізуші субъектілері өзінің есептік ... ... ... ... бірін қолдануға құқылы:
1) сызықтық
2) өндірістік
3) қалдық құн
4) кумулятивтік
Негізгі ... құны ... ... ... ... яғни объектінің құны оның ... ету ... ... ... ... ... Сызықты әдіс. Бұл әдіс негізгі құралдардың тозуы оның қызмет ету
мерзімінің ұзақтылығына ... деп ... ... және ... ... отандық тәжірибесінде қолданылып жүрген әдіс.Әрбір
мерзім үшін амортизациялық жарна сомасы ... ... ( ... ... оның ... ... алып тастағандағы) объектіні пайдалану
мерзіміне бөлу арқылы есептелінеді. Амортизациялау нормасы тұрақты болады.
Есептеу формуласы:
АА = ( БҚ – ЖҚ)/ ... ...... құралдардың бастапқы құны;
ЖҚ – негізгі құралдардың жойылу ...... ... ... ... ету ... ... әдіс. Бұл өндірілген өнім мен орындалған жұмыс көлеміне
үйлесімді негізгі қаражат амортизациясын есептеу әдісі. Бұл әдіс ... ... тек ... ... ... ... және оны ... уақыт бөліктері ешқандай роль атқармайды ... ... ... = ((БҚ – ЖҚ)/ ∑ШӨ)*Шөі, мұндағы:
∑ШӨ - пайдалану кезеңіндегі шығарылатын өнім немесе орындалатын
жұмыстың болжамды мөлшері;
Шөі – і жылындағы шығарылатын өнім ... ... ... ... құн ... – бір ... әдісте қолданылатын амортизацияның
көбейтілген нормасын тиісті жылдағы негізгі қаражаттың баланстық құнына
көбейтумен анықталатын негізгі ... ... ... әдісі.
Есептеу формуласы:
АА = ( БҚ * 2АН )/100, мұнда :
БҚ – тиісті жылдағы негізгі құралдардың баланстық құны;
АН – амортизация есептеудің ... ... ... құралдардың
амортизация нормасы ( негізгі құралдар құнын өтеудің жылдық пайызы).
4) Кумулятивті әдіс – ... ... ... - өсу, ... деген
мағынаны білдіреді, яғни сандарды қосу бойынша тозудың ... ... ... ... ... ... объектіні
қызмет ету мерзіміндегі жылдар санын қосу арқылы анықталады.
Есептеу формуласы:
АА = ( Б) – ЖҚ) * Кеа; мұндағы:
Кеа – есеп ... ... ... ... жылы үшін мына
формуламен анықталады:
Кеа = Ni/Шс, мұнағы:
Ni – ... ... ету ... ... ... қалған жыл саны;
Шс – объектінің қызмет ету мерзімінің жыл ... ... ... соңғы екі әдіс амортизацияны есептеудің жеделдетілген ... ... Бұл ... ... ... ... негізгі
құралдардың көптеген түрлері бойынша пайдаланылады, бірақ ол оның алғашқы
жылдарында өндірілетін өнімнің ... ... ... күрт ... ... іс жүзінде пайдаланудың өзі екіталай.[6]
1.3 Негізгі құралдарды тиімді ... ... ... ... сипаттайтын бірнеше көрсеткіштер бар.
Оларды келесідей үш топқа бөлсек болады:
1) негізгі құралдарды пайдалану ... ... ... ... ... жатқызылады:
- негізгі құралдардың орта жылдық құны
- қор қайтарымы
- қор ... ... ... ... ... жылжуын сипаттайтын көрсеткіштер. Оларға:
- негізгі құралдардың жаңару коэффициенті
- негізгі құралдардың шығу ... ... ... ... ... жағдайын сипаттайтын көрсеткіштер. Оған
мына көрсеткіштер ... ... ... тозу ... ... ... ... коэффициенті
Негізгі құралдардың орта жылдық құны – жалпы негізгі құралдардың ... ... жыл ... ... ... ... мен негізгі
құралдарды енгізілген уақыттан бастап, жыл соңына дейінгі жұмыс ... ... 12 – ге ... ... ... құралдар мен негізгі
құралдардың жыл басынан шығарылғанға ... ... ... ... 12 – ге ... ... тең. Яғни ол келесідей көріністе
болады:
НҚорт=НҚжб+(НҚенг*tі/12)-(НҚшығ*(12-tj))/12
Tі – негізгі ... ... ... бастап жыл соңына дейін
жұмыс істеген айлар ...... ... жыл ... ...... құралдардың жыл басынан шығарылғанға дейінгі істеген
айларының саны;
НҚенг – жыл ішінде енгізілген негізгі құралдар
НҚшығ – жыл ішінде шығарылған ... ... ... ... жыл ... ... ... 12000 теңге,
ағымдағы жыл ішінде енгізілген негізгі құралдардың сомасы 2000, ti = 9
айға, ... ... ... ... 500 ... tj = 8 айға. Сонда:
НҚорт = 12000+(2000*9)/12-(500*(12-8))/12=13333
Негізгі құралдардың орташа жылдық құны 13333 теңгеге тең.
Қор қайтарымы – ... ... бір ... ... ... өнім
келетіндігін сипаттайды. Ол келесі формуламен есептелінеді:
Ққ = V/НҚ орт
V – жыл ... ... өнім ... бұл ... ... ... болатын болса, онда ... ... ... ... – қор ... кері шама ... табылады. Яғни,
бір өнім өндіру үшін неше теңге негізгі құралдың жұмысалғандығын ... ... ... анықталады:
Қс =НҚорт/V
Бұл корсеткіш неғұрлым төмен болатын болса, кәсіпорын үшін ... ... ... ... – бір ... қанша негізгі құралдың келетіндігін
көрсетеді. Оны анықтау формуласы:
Ккар = НҚорт/ЖС
ЖС – жұмысшылар саны
Негізгі ... ... мен шығу ... ... ... көрсетеді.
Жаңару коэффициенті – белгілі бір кезеңдегі негізгі құралдардың қайта
енгізілген құны мен сол кезеңдегі негізгі құралдардың ... құны ... тең. Яғни ... = ...... ... жыл ... сомасы
Бұл көрсеткіш арқылы біз кәсіпорынағы негізгі ... ... ... ... ... шығу ... Ол жыл ... белгілі бір
жағдайлармен немесе негізгі құралдардың тозуымен байланысты оны ... ... ... Оны ... ... жыл ... жығарылған негізгі
құралдардың сомасын жыл басындағы сомасына бөлу арқылы табуға болады:
Кш = НҚшығ/НҚжб
Негізгі құралдардың тозу коэффициенті мен оның ... ... ... ... кәсіпорындағы нақты жағдайын сипаттайды. Әсіресе осы
екі көрсеткіш кәсіпорын ... ... ... тигізе алады. Себебі
егенр негізгі құралдар шектен тыс ... ... ... болса, сәйкесінше
онымен өндірген өнімнің сапасы төмен ... ... ... ... ... бұл ... нақталы, әрі уақытылы өткізген жөн болып
табылады. Негізгі құралдардың тозу ... мына ... ... = ... ... ... коэффициенті:
Кжарам = 1 – Ктозу
арқылы есептелінеді. Бұл ... ... ... ... ... ... осы келтірілген көрсеткіштерді практикада дұрыс, әрі дәйекті
пайдаланатын болса, онда кәсіпорынның қызмет ету ... де ... ... ... ЖШС – нің ... ... ... талдау
2.1 «КазТемір құрылыс» ЖШС – нің өндірістік – шаруашылық қызметінің
сипаттамасы
Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейінгі ... ... ... ... өту, ... ... пен ... өзгеруі, өндіріс құрылымы мен өнімді өткізу нарықтарының
өзгеруі өнеркәсіп салаларының нәтижелеріне айтарлықтай әсер ... ... ... ... жаңа ... мен жаңа міндеттер
қойылды. Мұндай талаптарға жауап беру мен міндеттерді ... ... ... ... ... назар аудару қажет. Зерттеу объектісі
ретінде алынған «КазТемір құрылыс» ЖШС – нің ... ... ... ... ... оның өндірістік – ... ... ... ... ЖШС ... ... орналасқан, құрылыс
өнімдерін, соның ішінде бетон және ... ... ... ... ... ... орны бар кәсіпорын болып табылады. Зауыттың
тарихы 1984 ... ... ... Сол ... бері ... ... дейін
«КазТемір құрылыс» ЖШС бірнеше қайта құрылымдаудан ... ... ... ... ... ... және конструкцияларын өндірумен
айналысып келеді.
«КазТемір құрылыс» ЖШС коммерциялық ұйым болып табылады. ... ... ... ... ... табу ... ... негізгі қызмет түрлеріне келесілер жатқызылады:
▪ Темірбетондық және бетондық конструкциялар мен ... ... ... ... ... жарнамалық қызметтер;
▪ Сыртқы экономикалық қызмет;
▪ Арнайы темірбетондық конструкцияларды ... ... және ... ... ... дүкендерді ұйымдастыру;
▪ Қоғамдық тамақтану орындарының қызметі;
▪ Автотұрақтарды ұйымдастыру және эксплуатациялау, ... алу, ... ... және оларға қызмет көрсету;
▪ Тұрғын үйлерді, басқа да өндірістік-техникаға тағайындалған
ғимараттар мен ... ... ... ... саласында жобалау;
Серіктестік мүлкі негізгі қорлардан, сондай-ақ айналым қаржыларынан,
құны ... ... ... ... өзге мүліктерден тұрады.
Мүлік серіктестіктің меншігіне жатады. Серіктестік ... ... ... ... ... ... ... жарғы капиталындағы салымдары;
▪ Серіктестіктін қызметінен алынған табыстар.
▪ Заңда тыйым салынбаған өзге де табыс ... ... ... ... тек облыс көлемінде ғана емес,
сондай-ақ, обылыс ... тыс ... ... және ... ... және ... ... бұйымдарды өткізумен және жеткізумен
айналысады. Соңғы ... ... ... ... шығарылатын
бұйым сапасы, сонымен қатар зауыт басшылығынның жұмыс тәсіліне ... ... ... әдістемесіне байланысты болып келеді.
Кәсіпорын сапа менежджмент жүйесінің ИСО-9001-2001 және экологиялық
менеджмент жүйесі ИСО 14000 ... ие. ... өнім ... ... ... тіркелген лабораториясы жұмыс істейді, ол шығарылған
өнімге сапа сертификатын және сәйкестілік паспортын береді.
«КазТемір құрылыс» ЖШС – де ... ... өнім ... ... ... ... ... қатар, мәдениет, өндірістік,
әлеуметтік объект ... ... ... да өндірумен
айналысады. Құрылыс материалдарын, ... және ... ... ... ... ... және бостық материалдар болып
табылады.
Кәсіпорынның жалпы экономикалық жағдайын бағалау және ... ... ... ... үшін оның ...... көрсеткіштерін
есептеп, талдау жасайық. Оны келесі кесте ... ... ... – кестеде берілген мәліметтер негізінде «КазТемір құрылыс» ЖШС-нің
жалпы экономикалық және өндірістік-шаруашылық қызметін сипаттауға болады.
Мұндағы ... ... ... екі ... ... мәліметтері
негізінде есептелді. Жасалған есептеулерден көріп отырғанымыздай 2006
жылмен ... 2007 жылы ... ... ... ... ... тиімділігі біршама жақсарғанын байқап отырмыз. ... ... ... ... 2007 жылы екі ... жуық төмендеген. Бұл 2007 жылы
кезең шығындарының екі еседен астам ... ... ... ... да ... ... ... табысқа, салық салынғанға дейінгі табысқа және
таза табысқа әсер ... ... ... соңғы нәтижесіне айтарлықтай
ықпал етіп отыр. Ал таза табыстың азаюы басқа да көрсеткіштерге, ... ... ... анықталатын табыстылық немесе ... әсер ... Мұны ... ... ... ... мәні ... нақты көрсетуге болады.
1 – кесте. «КазТемір құрылыс» ЖШС-нің технико – ... ...... ... ... |2006ж. |2007ж. |Ауытқуы |
| | ... | | | |
| | | | | | + - |% |
|1 ... ... ... |мың. тг |956713 |1109798 |+ 153085 |116,0 |
|2 ... ... | | | | | |
| ... құны |мың. тг |773295 |922781 |+149486 |119,3 |
|3 ... ... |мың. тг |183418 |187017 |+ 3599 |101,9 |
|4 ... ... |мың. тг |40643 |111594 |+ 70951 |2,75 |
| | | | | | |есе |
|5 ... ... | | | | | |
| ... ... |мың. тг |142775 |75423 |- 67352 |52,8 |
|6 ... емес ... | | | | | |
| ... ... |мың. тг |-90 |9910 |+ 9820 |- |
|7 ... салынғанға |мың. тг |142685 |85333 |- 57352 |59,8 |
| ... ... | | | | | |
|8 ... ... |мың. тг |97462 |48613 |- 48849 |49,9 |
|9 ... 1 тг ... | | | | | |
| ... |тг |0,85 |0,93 |+ 0,08 |109,0 ... ... ... |12,0 |4,7 |- 7,3 |- ... |Сатудың рентабельділігі|% |10,2 |4,4 |- 5,8 |- ... ... |% |22,2 |7,5 |-14,7 |- |
| ... | | | | | ... ... ... | | | | | |
| ... ... құны |мың. тг ... ... |+ 78435 |106,5 ... ... құралдарының | | | | | |
| ... ... құны |мың. тг ... ... |+ 201491 |163,1 |
|15 ... ақы қоры |мың. тг |204290 |260694 |+ 56404 |127,6 ... ... ... саны ... |405 |439 |+ 34 |108,4 ... |1 ... ... | | | | | |
| ... ... |тг |42035 |49486 |+ 7451 |117,7 ... – Кәсіпорын мәліметтері негізінде есептелді. ... ... ... ... артуы және тұрақты
тұтынушыларының болуы 2006 жылмен ... 2007 жылы ... ... %-ға ... алып келген. Мұндай өсім кәсіпорынның сатудан түскен ... ... да ... әсер ... Атап ... ... ... жылы өндірілген өнімді өткізуден 956 713 ... ... ... 2007
жылы 1 109 798 000теңге ... яғни 16 %-ға өсіп ... ... өнімнің өзіндік құны 149 486 000 теңгеге немесе 19,3 %-ға өскен.
Бұл екі ... ... ... ... ... ... ... көлемінің артуы және кәсіпорынның өз ... ... ... ... ... жалпы табысы 2006 жылмен
салыстырғанда 2007 жылы 3 599 ... ... 1,9 ... ... таза ... ... әсер ... өзіндік құнға
кіргізілмейтін кезең шығындарын азайту барлық кәсіпорындар үшін маңызды
міндеттердің бірі ... ... ... «КазТемір құрылыс» ЖШС-де кезең
шығындары 2006 жылмен салыстырғанда 2007 жылы 70 951 000теңгеге ... ... жуық ... ... ... ... шығындарын үш топқа бөліп
қарастыруға болады. Олар сату шығындары, ... және ... ... төлеу шығындары. Осыған байланысты 2007 жылғы кезең шығындарының
айтарлықтай ... сату ... 45 389 ... немесе 2 еседен
астам шамада өсуінен, сондай-ақ 2007 жылы банктен 159 885 000 теңгеге ұзақ
мерзімді несиелер тартуына ... ... ... ... сыйақы
шығындарын төлеу есебінен болып отыр. Өткiзiлген өнiмнiң өзiндiк құнына
кiрмейтiн тұрақты шығындарды ... ... ... ... негiзгi
қызметтен түскен табысқа тікелей әсер етеді. ... ... ... ... ... арқылы анықталады. Осыған байланысты 2006 жылмен
салыстырғанда 2007 жылы кезең ... ... 2 ... жуық өскендіктен
негізгі қызметтен түскен табыс көлемі де айтарлықтай азайған. ... ... ... 2007 жылы ... ... 47,2 %-ға кеміген. Ал
2006 жылы негізгі емес ... ... ... зиян ... 2007 ... табыс тапқан. Мұның себебін ашып көрсететін болсақ 2006 жылы
621 000теңге табыс тапқанымен жұмсалған шығындардың көлемі одан ... яғни ... ... оның ... негізгі құралдарды
сату, жою немесе қайтарымсыз беруден болса, 577 000теңгесі ... да ... ... ... Ал 2007 жылы небары ... ғана ... оның ... ... ... ... жою немесе қайтарымсыз
беруге байланысты орын алса, 8000теңгесі курстық айырмашылыққа байланысты
болған. ... ... ... емес ... түскен табыс
9 910 000теңгені құраған. ... ... ... көп ... ... ... ... көлеміне де едәуір әсер еткен. Яғни, бұл табыс
көлемі 2007 жылы өткен ... ... 57 352 ... ... ... ... ... кәсіпорынның таза табысы да екі есеге кеміп отыр.
Дегенмен, 2007 жылы ... ... ЖШС ... таза табыс
тапқан.
Кәсіпорынның қалыпты қызметін қамтамасыз етуде оның негізгі құралдары
мен айналым құралдары маңызды роль атқарады. 2006 жылы ... ... ... ... ... жылдық құны
120 074 500теңгені ... 2007 жылы ... ... яғни,
7 843 500теңгеге немесе 6,5%-ға артқан. Ал айналым құралдарының орташа
жылдық құны 2006жылы айтарлықтай ... яғни ... ... ... немесе 63,1%-ға ұлғайған. Бұл өсім негізінен тауарлы ... ... ... тиіс ... қаражаттар мен болашақ кезеңнің
шығындары есебінен болып отыр.
Кәсіпорындағы өндіріс көлемінің ... ... ... ... қажет
ететіндігі белгілі. Кәсіпорын қызметіндегі прогрессивті жағдай 2007 жылы
жұмыскерлер саны мен ... ақы ... ... алып келді. Атап айтар
болсақ кәсіпорындағы жалпы жұмыскерлер саны 34 адамға, ал еңбек ақы ... ... ... артқан. Сонымен бірге жұмыскерлердің
орташа айлық жалақысы да 7451теңгеге (17,7%-ға) өскен.
Кәсіпорынның ... ...... қызметін талдаумен қатар
оның жалпы экономикалық жағдайы мен ... ... ... ... ... ... ... деңгейін есептеудің
маңыздылығы жоғары. Сондықтан өндірістің, өнімнің, сатудың рентабельділігін
және өнімнің 1 теңгесіне кеткен шығындар көлемін ... ... ... ... де ... 1 теңгесіне жұмсалған шығындар көлемі 2006 жылмен
салыстырғанда 2007 жылы 8 ... өсіп 93 ... ... Бұл кезең
шығындарының өсуіне байланысты болып отыр. ... ... екі ... ... және таза ... ... ... шамаға азаюы рентабелділік
көрсеткіштеріне айтарлықтай ықпал еткен. Атап айтар болсақ, 2007 ... ... ... ... ... өнім ... мен оны ... шығындардың әрбір теңгесіне келетін таза табыс мөлшері азайып
отыр. Мұның басты себебі, кезең шығындарының айтарлықтай ... ... ... Ал ... ... 2006 жылы 22,2%-ды құраса, 2007 жылы
7,5% болған, яғни 3 есеге ... ... Бұл ... өндірістік
процесін қамтамасыз ететін негізгі және айналым құралдарының орташа жылдық
құнының ұлғаюы, ал таза табыс көлемінің ... ... ... ... ... ... ... маңызды көрсеткіштердің бірі
сатудың рентабельділігі болып табылады, оны ... ... ... деп ... Ол таза ... ... түскен табысқа қатынасы арқылы анықталады.
Бұл көрсеткіштің мәні таза ... ... ... ... түскен табыстың
қанша теңгесі келетінін көрсетеді. 2007 жылы таза табыс ... ... ... бұл көрсеткіштің мәні де 5,8%-ға кеміген.
2. 2 Кәсіпорынның негізгі құралдарын ... мен ... ... ... ... құралдарды жаңарту мен пайдалану тиімділігін
талдау оның негізгі құралдармен жеткілікті дәрежеде қамтамасыз етілгендігін
және оларды пайдаланудың жалпылама және ... ... ... ... ... себептерін талдау, негізгі құралдарды пайдаланудың
өнім көлеміне және ... да ... ... есептеу, негізгі
құралдарды пайдаланудың интенсивтілігі мен тиімділігін арттыратын ... ... ... ... ... ... ... арқылы
қосымша капитал салымдарынсыз өнім көлемін арттыруға, ... ... ... ... құнының төмендеуіне, өндіріс рентабельділігінің
өсуіне, капитал салымдарын үнемдеуге, ... ... ... ... ... ... неғұрлым жақсы пайдаланған ... ... ... Бұл ... ... ... нәтижесіне айтарлықтай
оң ықпал етеді. Сондықтан негізгі құралдарды пайдалану ... оның ... ... құрамы мен құрылымына талдау жасаудан
бастайық. Кәсіпорынның негізгі құралдарының құрылымдық жағдайын ... (2 – ... ... ... ... – кесте. «КазТемір құрылыс» ЖШС-нің 2006 – 2007 жылдардағы ... ... ... | ... ... |
| ... ... | | |
| | |2006 |2007 |+ - |% |
|1 ... мен ... |60 517 |60 890 |+ 373 |100, 6 |
|2 ... мен ... |48 304 |65 671 |+ 17367 |136,0 |
| ... өткізгіш тетіктер| | | | |
|3 ... ... |9 154 |7 280 |- 1847 |79,5 |
|4 ... де ... ... |2 025 |1 995 |- 30 |98,5 |
| ... |120 000 |135 836 |+ 15836 |113,2 ... 2 – ... ... ... ... отырғанымыздай
«КазТемір құрылыс» ЖШС-гі қалдық құны ... ... ... ... құны 2006 ... ... 2007 ... ... ... өскен. Бұл өсім негізінен негізгі
құралдардың активті бөлігінің, яғни ... мен ... ... ... ... 36%-ға ... артуына байланысты болып отыр. Ал
ғимараттар мен құрылғылар құны ... ... ғана ... ... ... ... (20,5%-ға), өзге де ... ... ... ... ... құрылыс» ЖШС-нің негізгі құралдарын құрылымдық тұрғыда
талдау жасайтын ... 2006 жылы ... мен ...... мен құрал жабдықтар, өткізгіш тетіктер – 40,3%, көлік құралдары ... өзге де ... ... – 1,7% ... 2007 жылы ... мен
құрылғылар – 44,8%, машиналар мен ... ... ... ... ... ... құралдары – 5,4%, өзге де негізгі ... – 1,5% ... 2007 жылы ... ... құрамында оның активті бөлігінің
(машиналар мен құрал жабдықтардың, ... ... ... ... оның ... ... (ғимараттар мен құрылғылар, өзге де негізгі
құралдар)біршама кемігенін ... ... Бұл ... ... ... мен ... жылдан – жылға жақсара түскенін көрсетеді,
әсіресе негізгі құралдарының активті бөлігінің ұлғаюы кәсіпорын қызметінің
тиімділігіне оң әсер етеді.
Кәсіпорынның негізгі ... ... және ... ... үшін оның ... яғни жаңадан енгізілген және істен шығарылған
негізгі құралдарды ... және ... ... ... ... ... құрылыс» ЖШС–гі 2006 – 2007 жылдардағы ... ... ... кесте түрінде (3 – кесте) көрсетуге болады.
Үшінші кестеде берілген ... ... ... ... ... ... ... болады.
3 – кесте. «КазТемір құрылыс» ЖШС-гі 2006 – 2007 ... ... ... ... |2006жыл ... ... + - ... | | | ... | | | |
| ... |енгізілген|істен |енгізілген|істен |
| |ні ......... ... |- |- |3 173 |- |+ 3 173 |- ... | | | | | | ... | | | | | | ... |9 579 |145 |24 703 |6 |+15 124 |- 139 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... |479 |- |- |- |- |- ... | | | | | | ... де |1953 |24 |152 |11 |- 1 801 |- 13 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |12 011 |169 |28 028 |17 |+16 017 |- 152 ...... ... ... ... ... ... ... ... мен ... көріп
отырғанымыздай «КазТемір құрылыс» ЖШС–де 2006 жылы ... ... құны ... ғана болса, 2007 жылы бұл көрсеткіш құны ... ... ... ... ... құраған. Жалпы алғанда 2007
жылы өткен жылмен ... ... ... негізгі құралдар құны
16 017 000теңгеге артса, істен шыққан негізгі құралдар 152 000теңгеге
кеміген. Бұл ... ... ... ... ... ... 2007 жылы енгізілген негізгі құралдарды әрбір түрі бойынша ... ... ... ... ... ... ... 134 691теңгеге шаруашылық инвентарлар, 23 446 738теңгеге
өндірістік құрал-жабдықтар сатып алынса, 3 172 909теңгенің ... ... ... ... ... Ал ... шыққан негізгі
құралдар жөнінде айтар болсақ, физикалық және моральдық тозған машиналар
мен құрал-жабдықтар (6 000теңге), өндірістік ... ... ... ... ... істен шығарылған.
«КазТемір құрылыс» ЖШС– де негізгі құралдарды ... мен ... оның ... мен құрылымын талдау арқылы ғана емес, сондай-ақ
олардың қозғалысына талдау жасау ... ... ... құралдарды
ұтымды пайдалану, оларды жаңарту немесе модернизациялау өндірістік қызметке
ғана ... өнім ... ... ... ... ... және табысының ұлғаюына, қызмет тиімділігіне айтарлықтай әсер
ететіндігі белгілі.
Кәсіпорындағы негізгі құралдарды ... ... ... ... ғана ... ... Себебі, бұл көрсеткіштер
негізгі құралдарды пайдалану тиімділігін ... әрі ... ... бермейді. Сондықтан негізгі құралдарды пайдалану
тиімділігін ... ... ... ... ... жасауға болады. Мұндай көрсеткіштерге негізгі құралдардың жаңару
коэффициенті, негізгі ... шығу ... ... құралдардың
тозу коэффициенті, негізгі құралдардың жарамдылық ... ... Бұл ... ... ... ... түрінде көрсетуге болады.
Кәсіпорында негізгі құралдарды ... ... ... үшін ... ... ... негізгі құралдардың
бастапқы құны, есепті кезең соңындағы негізгі құралдардың бастапқы құны,
негізгі құралдардың қалдық құны, ... тозу ... ... ... туралы мәліметтер қажет болады. Осы мәліметтер негізінде негізгі
құралдардың жағдайына толыққанды талдау ... қол ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін негізгі
құралдармен қажетті деңгейде ... етіп қана ... ... жыл ... ... және өндірістік үрдісте пайдаланылмайтын, өнімділігі мен
тиімділігі төмен бөлігін басқа мақсатта пайдалануға немесе мүлдем есептен
шығаруға да мән ... ... Бұл ... ... ... ... мен басқарушысы үшін де маңызды мәселелердің бірі ... ...... ... құралдарды пайдаланудың салыстырмалы көрсеткіштері
|№ |Көрсеткіштер ... ... ... |
| | | | |+ - |% |
|1 ... қорлардың бастапқы | | | | |
| ... мың ... ... ... |+28 011 |120,6 |
|2 |Негізгі қорлардың ... ... | | | | |
| |мың ... ... ... |+ 15 836 |113,2 |
|3 ... тозу ... , мың |15 707 |27 882 |+ 12 175 |177,5 |
| ... | | | | |
|4 ... ... ... ... | | | | |
| ... құны, мың теңге |12 011 |28 028 |+ 16 017 |233,3 |
|5 ... ... ... қорлар | | | | |
| ... мың ... |169 |17 |- 152 |10 |
|6 ... ... ... | | | | |
| ... |0,09 |0,17 |+ 0,08 |188,9 |
|7 ... ... шығу | | | | |
| ... |0,001 |0,0001 |- 0, 0009 |10 |
|8 ... ... тозу |0,12 |0,17 |+ 0,05 |141,7 |
| ... | | | | |
|9 ... ... ... | | | | |
| ... |0,88 |0,83 |- 0, 05 |94,3 |
4 – ... ... ... ... ... ... «КазТемір құрылыс» ЖШС– де негiзгi ... ... ... жақсарғанын байқауға болады. Бұл 2007 жылы келiп түскен негiзгi
құралдардың құны ... ... ... ... жоғары болуынан, яғни,
28 028 000теңгені құрап 133%-ға артуымен байланысты ... ... ... ... өткеніміздей, машиналар мен құрал-жабдықтар, өндірістік және
шаруашылық инвентарлар сатып алуы және жаңа ғимараттар мен құрылыстардың
пайдаланылуға ... ... ... Ал негізгі құралдардың шығу
коэффициенті айтарлықтай төмендеген. Бұл 2007 жылы ... ... ... ... ... ... 152 000теңгеге дейін азайған. Яғни
2006 жылы 169 000теңгенің ... ... ... ... 2007 жылы
істен шыққан негізгі құралдар құны ... ғана ... ... ... ... шығу коэффициенті айтарлықтай төмендегенін
көріп отырмыз. Мұндағы бір ескеретін жағдай бұл көрсеткішті есептеу кезінде
есепті кезеңнің басындағы негізгі ... ... құны ... ... ... есепті кезеңде істен шыққан негізгі құралдар құнын ... ... ... бастапқы құнына бөлу арқылы есептеледі. Бұл
көрсеткіш есепті кезеңде істен шығарылған негізгі құралдарды ... ... ... ... жағдайын негізгі
құралдардың тозу және жарамдылық коэффициенттері арқылы сипаттауға болады.
«КазТемір құрылыс» ЖШС– де бұл көрсеткіштердің мәні 2007 жылы 0,17 ... ... ... негізгі құралдардың тозу шамасы 17% болса, ... ... ... Бұл ... мәні ... негізгі
құралдардың тозу дәрежесіне және қалыптасқан амортизациялық саясатқа
байланысты өзгеріп отырады. ... ... ... ... ... мәні 50 % -дан ... ... жағдайда кәсіпорын қызметіне
кері әсерін тигізуі мүмкін. ... ... ... тарапынан
кәсіпорынның материалдық – техникалық базасын нығайтуға және жаңартуға баса
назар аударылуы тиіс. Ал, жаңа техникалар мен ... ... ... қызметiнiң соңғы нәтижесiне, өнiм сапасына, өзiндiк құнға
және басқа да көрсеткiштерге оң әсер ... ... ... ... пайдалану тиімділігін едәуір айқын
көрсететін көрсеткіштердің қатарына қор қайтарымдылығы, қор сыйымдылығы,
қормен ... ... ... ... және т.б. ... сондай-ақ, өндірістік үрдіске тікелей әсер ететін ... ... ... үлесін анықтаудың да ... ... ... ... бұл көрсеткіштердің мәндерін есептеп, келесі
кесте ... ... ... ... ... ... ... олардың иелiгiндегі
активтердiң құрамындағы негізгі құралдарды пайдалану тиімділігін талдаудың
маңыздылығы жоғары. Кәсіпорынның ұзақ мерзімді активтерінің ... ... ... ... ... белгілі. Ал, осы негізгі құралдардың
жалпы ... ... ... ... мен ... тиімділігі оның соңғы
нәтижелеріне, яғни, өнім өндіру көлемі, өндірілген өнімнің ... ... мен ... да айтарлықтай әсер етеді. Сондықтан да оларды
ұтымды пайдалану, физикалық және моралдық ... ... ... ... ... өндірістік үрдіске қатыспайтын немесе еңбек
өнімділігі және қызмет тиімділігі төмен бөліктерін ... ... ... ... ...... Негізгі қорларды пайдалану тиімділігін сипаттайтын көрсеткіштер
|№ |Көрсеткіштер |2006 жыл |2007 жыл ... |
| | | | |+ - | % |
|1 ... ... ... | | | | |
| ... құны, мың теңге ... ... |+ 7843,5 |106,5 |
|2 ... ... ... мың |956713 |1109798 |+ 153 085 |116,0 |
| ... | | | | |
|3 ... ... ... | | | | |
| ... ... мың ... |57458 |72951 |+ 15493 |127,0 |
|4 ... ... мың ... |97462 |48613 |- 48 849 |49,9 |
|5 ... ... адам |405 |439 |+ 34 |108,4 |
|6 ... қорлардың активті | | | | |
| ... ... % |47,9 |53,7 |+ 5,8 |112,1 |
|7 |Қор ... ... |7,97 |8,68 |+ 0,71 |108,9 |
|8 |Қор ... ... |0,13 |0,12 |- 0,01 |92,3 |
|9 ... ... мың ... |296,5 |291,4 |- 5,1 |98,3 ... ... ... | | | | |
| ... ... |0,8 |0,4 |- 0,4 |50,0 ... – Кәсіпорын мәліметтері негізінде есептелді. ... ... ... ... мәліметтерден көріп
отырғанымыздай «КазТемір құрылыс» ЖШС– де 2006 жылмен салыстырғанда негізгі
құралдардың активті бөлігінің үлесі 2007 жылы 5,8%-ға өсіп ... ... ... негізгі құралдардың жартысынан астамын оның активті бөлігі
құрап отыр. Жасалған талдау нәтижелері көрсеткендей 2007 жылы ... ... ... активті бөлігінің құны өткен ... 1,5 ... ... Бұл ... ... ... ... үлесінің артуына тікелей әсер еткен.
Нарықтық экономика жағдайында негізгі құралдардың табыстылығы, қор
қайтарымдылығы, қор сыйымдылығы және қормен ... ... ... ... ... ғана ... ... кәсіпорын қызметінің
тиімділігін сипаттайтын көрсеткіштер ... де ... ... ... 2007 жылы ... ... салыстырғанда екі есеге
төмендеген. Яғни, негізгі құралдардың әрбір теңгесіне келетін таза табыстың
көлемі 2006 жылы ... ... 2007 жылы ... ғана ... ... күрт төмендеуінің негізгі себебі таза табыстың 2 ... ... ... ... ... ... пайдалану тиімділігін
сипаттайтын тағы бір маңызды ... қор ... ... табылады.
Ол белгілі бір кезең ішінде өндірілген өнім (орындалған жұмыс, ... ... ... ... ... ... құнына қатынасы арқылы
анықталады. Бұл көрсеткіш тек өнім ... ғана ... ... ... сатылған өнім көлемі арқылы да анықталуы мүмкін. ... ... ... ... бұл ... мәні сатылған өнім көлемі арқылы
анықталып отыр және 2007 жылы ... ... ... отырмыз. Нақты атап
айтар болсақ, кәсіпорындағы пайдаланылып отырған негізгі құралдардың әрбір
теңгесіне сатудан түскен табыстың ... 2006 жылы ... ... 2007
жылы 8680теңгеге жеткен. Демек 2007 жылы өткен жылмен ... өсіп ... Ал осы ... кері ... қор ... Ол негізгі құралдардың орташа жылдық құнын өнім ... ... ... Бұл ... ... мәні ... өндіріс
көлемін алуға қажетті негізгі құралдар құнын көрсетеді. «КазТемір ... де қор ... аз ... ... да төмендегенін көріп отырмыз. Бұл
кәсіпорын үшін қолайлы құбылыс ... ... және ... ... ... ... жақсарғанын көрсетеді. Жалпы алғанда ... ... ... істеп тұрған негізгі құралдарды пайдалану
деңгейін талдау үшін пайдаланылса, қор сыйымдылығы негізгі құралдарға деген
қажеттілікті жоспарлау үшін қажет ... ... ... ... ... ... талдау кезінде қормен қарулану көрсеткішін есептеудің
маңыздылығы ... Ол ... ... ... құралдармен
қамтамасыз етілу шамасын көрсетеді. Бұл ... мәні 2007 ... ... Ашып ... ... 2006 жылы ... ... негізгі құралдар құны 296 500теңге болса, 2006жылы 291 400теңгеге
дейін азайған. Мұны 2007 жылы ... ... ... 8,4%-ға,
ал негізгі құралдардың орташа ... ... ... ғана ... ... ... Кәсіпорында өндірістік үрдісінің
үздіксіздігін қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... өте маңызды.
Сонымен «КазТемір құрылыс» ЖШС– де негізгі құралдарды ... ... ... ... ... Мұны ... құралдар құнының
артуынан ғана емес, сондай-ақ оның өндірістік үрдіске тікелей ... ... ... ... ... негізгі құралдарды жаңарту
мүмкіндігінің жақсарғанымен, қор қайтарымдылығының артуымен және ... ... ... ... Ал, қор ... мен қор ... ... жаңа ... ... ... ... ғана емес, машиналар мен құрал-жабдықтардың
өнімділігін өсіру, олардың тоқтап тұруларын қысқарту, техникалар мен құрал-
жабдықтарды ұтымды жүктеу, негізгі ... ... ... ... де қол ... болады.
Кәсіпорын қызметінің қалыпты жүруін қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... етіп қана ... ... сайын жаңартып отыруға және өндірістік үрдісте пайдаланылмайтын,
өнімділігі мен тиімділігі төмен бөлігін басқа ... ... ... есептен шығаруға да мән берілу қажет. Бұл ... ... ... иесі мен ... үшін де ... ... бірі
болып табылады.
Қазіргі кезде отандық кәсіпорындардың көпшілігінде негізгі қорларының
тозу дәрежесі төмен. Мұндай жағдай ... ... ... ... ... кері әсерін тигізетіндігі белгілі. Сондықтан бұл
мәселені шешуде лизингті пайдалану ... үшін ... ... ең ... ... бірі ... ... Сонымен қатар
кәсіпорында негізгі қорларды пайдалану тиімділігін арттыруға кәсіпорынның
нақты жағдайына байланысты белгілі – бір іс – ... да ... ... ... ... ... ЖШС– де негізгі құралдардың жағдайы,
олардың құрамы, құрылымы, ... ... және ... да ... оң нәтижелер байқалады. Дегенмен кәсіпорынның нарықтағы ұстанымын
нығайту мен даму ... оның ...... ... ... қорларды пайдалану тиімділігін арттыру қазіргі әлемдік экономикаға
кірігу мен ... ... ...... ... дамуы
жағдайында кәсіпорында алдыңғы қатарлы озық техникалар мен технологияларды
пайдаланудың маңыздылығы жоғары. ... ... ... жоғары
экономикалық нәтиже беретіндігі белгілі.
Дегенмен қазіргі ақпараттық технологиялар мен ғылыми – ... даму ... ... ... ... техникалар мен
технологияларды жүйелі түрде жаңарту мен тиімді ... баса ... ... ... байланысты кәсіпорында негізгі құралдарды жаңарту мен
пайдалану тиімділігін ... ... ... ... ... ... ... құралдарды тиімді пайдалану тетіктері
3.1 Негізгі құралдарды тиімді пайдаланудығы ... ... ... ... ... ... өндіруде техниканың жаңа ... ...... ... ... өңдеуден өнім өндіруге, содан кейін тұтынушыға ... ... ... ... ... ... жаңа ... алдыңғы қатарлы инновациялық жетістіктерге негізделуі тиіс.
Жаңа техникамен қаруландыру әртүрлі жолмен кәсіпорынға ... ... ... ... ... басқарудың жаңа нысандарын
енгізудің қажеттілігі туып отыр.
Еңбек, қор, ... ... ... ... еңбек
өнімділігінің артуына, өндіріс тиімділігін көтерудің ең басты факторы болып
табылады. Өндіріс тиімділігін көтерудің басты шартына өндірістің техникалық
деңгейін ... ... ... ... ... ... тауарлар
өндіретін салаларды жедел турде дамыту жатады.
Негізгі қорлардың ұдайы түрде жаңаруы, ... ... ... өнім өндіруге ықпалын тигізеді, өндіріске инвестиция
салудың тұрақты түрде өсуі өнім өндірудегі ... ... ... ... мен капитал және қор сыйымдылықтарының тұрақты түрде өсіп
отыруымен тығыз ... ... ... ... бағыты
капитал және қор сыйымдылығы жоғары саладарды дамытуда экстенсивті дамуға
бағытталуы тиіс. ... ... ... ... Сауда Ұйымына мүше 144 елдің 135 ел
мен сауда қарым-қатынастарын жасауда. БСҰ-на мүше болу ... ... мен ... ... ... пайдалануға, ішкі нарықта
бәсекелестікті дамытуға, шетелдің инвестиция ... оған ... ... ... ... ... жол ашады. Қазіргі таңда
елімізде мысалы, машина жасау ... ... ... ... ... ... бойынша 55 пайызды, ал оның ішінде белсенді бөлігі 90
пайызды құрайды. Бұл ... ... ... ... бәсеке қабылеттілікке
шыдай алмайтындығын көресетеді. ... ... ... ... модернизациялау үшін және 7000-нан астам станоктарды ауыстыру үшін
75-тен 100 млрд дейін теңге ... ... ... ... ... қаржыны бюджет
көтере алмайтыны белгілі. Сондақтан дамаған ... ... ... лизинг арқылы жаңарту механизмін қолданған жөн. ... ... ... жағдайында өнеркәсіптік құралдарды лизингтік компаниялар
сатып алып, содан кейін оларды кәсіпорындарға ... ... ... ... мен агрегаттарды лизингке алу 1 пайызды ғана құрап
отыр. Жалға алған өнеркісіптік құралдарды өтеу үшін 5-7 жыл ... ... ... ... отандық өнеркәсіп өнімдерінің әлемдік
нарықтағы бәсекелік қабылеті төмен, оның басты себептеріне: өндеу ... ... ... және ... ... ... ... жйне тағы басқалардың технологиялық жағынан артта қалуы;
кейбір салаларды негізгі ... ... 50-60 ... және ... үлес салмағы 10 – 20 % - ға ... ... ... ... ... ... соңғы жылдары бір қатар іс – шаралар
дайындады. Оларға импорт ... ... ... ... ... – инновациялық дамыту, әлеуметтік проблемаларды
шешу, инвестициялық саясатты жүргізу жатады.
Қазақстанда жалпы негізгі капиталға жұмсалған инвестициялар 2006 ... ... ... ... бұл 2007 ... салыстырғанда 102 есе көп. 2006
жылы инвестицияның өсуі 2007 жылмен салыстырғанда республиканың 15 өңірінде
байқалады. Мұның өзінде ең көп өсуі ... ... ... (1,5) есе,
Алматы, Шығыс Қазақстан, Оңтустік Қазақстан (1,4) есе, ... (1,3) ... ... ... (1,2) есе облыстарында және Алматы (3,5) есе,
Астана (9) есе, қалаларында тіркеледі. Негізгі капиталға ... ... ... ... ... субъектілердің меншік қаражаты 56,8 %
және шетел инвестицялары 25,2 % ... ... ... 12,6 % ... 5,4% құрады. Бидай өнімдерін өндіру ... ... ... жалпы көлемінен 33,9%, жылжымайтын мүлікпен операциялар
21,1% , көлік және байланыс 14,8 %, өңдеу өнеркәсібі 10,4% ... ... ... технологияның қарқынды турде ... ... ... ... әрі ... ... талап етуде,
мемлекеттік ғылыми және инновациялық танытып ... ... ... ... ... мен келіссөздер жүргізу арқылы өзара
байланысты нығайту және ... даму ... құру ... іс – ... ... әкеп ... көзделген мақсатқа қол жеткізу үшін мемлекет бүгінде баяу
инвестициялық ... ... ... ауысып инвестицияны үлестіру
қызметін өзіне алмақ. Президенттің халыққа жолдауында әртараптандырылған
және сапасы жоғары өнімді ... ... оның ... мен ... ... ... ... елді қалыптастыруда міндеттер қояды, ол
индустриялық – инновациялық дамытудағы белсенділік саясатты ... ... ... ... ... ... ... немесе фирмада инвестиция көлемі көп болғанымен, олар ... ... ...... жаңартуға жұмсалады. Керісінше
инвестицияның аз көлемін кәсіпорын басшылары инновациялық өнім өндіруге
жұмсауы мүмкін. ... ... көп ... ... инновациялық
өнім шығаруды көбейтуге алып келе бермейді.
Инвестицияны мемлекеттік қолдаудың мақсатына ... ... ... инвестициялық климат қалыптастыру және жаңа технологияны қолдана
отырып, кеңейтілген және ... ... ... ... және жаңа ... ... құру, қолданыстағы қорларды сақтап
қалу, қоршаған ортаны ... ... Бұл ... ... ...... ... болып отыр.
Қазіргі кезде технологиялық үрдістерді жаңарту мен ресурстарды үнемі
жетілдіріп отыру ... ... ... сақтап қалады.
Қазіргі кезде еліміздің экономикасының даму бағытында алда шешілшуі
тиіс біршама мәселелер тобы ... ... ... 50 елдің
қатарына кіру кезеңінде кәсіпорындардың дамуы жағдайына ықпал етуші негізгі
тетіктерді қолданудың маңызы зор:
- ... ... ... ... ... ... ... қолайлы жағдай жасау;
- кәсіпорындардың бәсеке қабілеттілігін арттыруда ... ... ... ... ... ... несиелеуді оңтайландыру, дамушы елдерде негізгі
құралдарды сатып алудағы банктік ... ... бола ... банк алдында қарыздарының өсіп кетпеуіне ықпал жасайды,
сонымен бірге лизинг капитал салымдарының өсіріп, және тауар ... ... ... ... ... өндірісте еңбек құралдары мен заттарының ... ... ... ... ... негізгі капитал пайдаланудың тиімділігін арттыруда тікелей
және жанама мемлекеттік қолдауды талап ететін инвестициялық және
инновациялық саясатты жетілдірудің маңызы зор. Инвестиция мен ... ... ... ... ... ... ... басты
мәселе болып отыр.
Нарықтық экономика жағдайында инновациялық қызметтің тиімділігін
талдау қиындайды және көп ... ... ... ... ... жаңа ... және технологияны қолдану қажеттігін дәстүрлі
қорытындылайтын техникалық деңгейдегі жеке ... және жаңа ... ... ... ...... деңгейінің экономикалық тиімділігін
арттыру көрсеткіштері және өз деңгейінің көрсеткіштері, яғни техниканың,
технологияның, ұйымдастырудың, ... және ...... және
конструкторлық жұмыстар жөніндегі көрсеткіштерді әдіснамалық тұлға ... Ең ... ... ...... ... өндірісітік
процестің негізгі қорларын пайдалану деңгейінде байқалады. Міне, сондықтан
да ... ... ... ... ... қор қайтарымы,
материалды қажетсіну, айналым қаражатының айналымдылығы ретінде ... ... ... қамтитын жаңа техника мен технологияны
экономикалық деңгейін арттыру көрсеткіші болып табылады. ... ... ... ... қор ... материалды қажетсіну және
айналым қаражатының айналымдылығы) қарқындатудың жеке көрсеткіштері ... ... ... мен технологияны ... ... ... ... төрт ... ... кезең – бұл инновациялық шараларды іске ... үшін ... ... ... – бүл ... ... ... анықтау;
Үшінші кезең – бұл жаңа техника мен тнхнологияны өндіріске ... ... ... ... – бұл ... ... ... арқылы
салыстырмалы жаңалықтардың тиімділігін бағалау.
Жалпы түрінде ғылыми – техникалық пргресті жеделдету тиімділіктің бірнеше
түрін жасайды: ... ... ... және ... ... – бұл еңбек өнімділігінің артуы, еңбек және
материалдық сыйымдылықтарды ... ... ... ... ... өсіру және пайдалылықты онан әрі арттыру.
Ресурстық нәтижелілік – бұл ... ... ... ... ... және ... нәтижелілік – бұл жаңа техника мен технологияны ашу,
өнертабыс және ... ... ноу – хау ... да жаңа ... ... нәтижелілік – бұл халықты материалдық және ... ... ... ... олардың тауарлар және қызмет көрсетуде
мұқтаждарын ... ... және ... ... ... ауыр қол ... үлесін төмендету және тағы басқалар.
Бұл нәтижелерге қол жеткізуге болады, егер де үкімет тарапынан ... ... ... ... ... ... ... инновация ұғымы – техника мен технологиялардың ауысымын
қамтамасыз етуге байланысты ... ... ... ...... жетістігі нәтижесіндегі жаңа техника және технология. Инновацияны
анықтайтын фактор – ол ... ... ірі ... ... ... ... ... қажет ететін технология негізінде ... ... ... ... және ... ... тұрған өндірісті қайта құруды
қамтамасыз етеді.
Негізгі қорға қаржы жұмсау(өндірістің негізгі қоры) босалқы ... ... –ақ ... ... және ... да ... ... құнды қағаздар шығаруға ұзақ мерзімді капитал бөлуді инвестиция
деп атайды. Материалдық – заттық ... - ол ... ... және ... емес ... ... машиналар және тағы
басқалар, сонымен қатар, ол – ... ... ... ... ... ... ... инвестициялық тауарларды анықтауға
бағытталған.
Өндірістегі жалпы инвестиция өнім инвестициясы деп ... Ол ... ... ... ... ... Жалпы инвестиция
біріктірушінің екеуінен қосылады. Оның ішінде біреуі – амортизация. Ол ... ... ... ... тозу және оның ... ... өнімге
көшу процесі.
Екінші біріктіруші таза инвестиция – бұл капиталдың қаржы ... ... ... ... ... ... ... өндіру және қондыру,
қосымша жабдықтар, қолда бар өндіріс қуаттылығын жаңғырту мақсатында іске
асырылады. [9]
Күрделі ... ...... капиталдың ұдайы өндірісіне
(қолдданыстағы негізгі қорларды қайта құруға, кеңейтуге және ... ... ... ... ... ... – бұл ... және өндіріс
қаражаттарын қалпына келтіруді ұлғайту процесі. Кәсіпорынның негізгі қоры,
машиналар мен ...... ... ... және ... ... олар өндірістік процесс барысында ұдайы ... ... ... оның ... ... ... ... өндіріске жаңа
үлгідегі техника мен технологияны тартуға, оны техникалық жағынан қайта
жарақтану және қайта ... ... ... байланысты
Өндірісте қорлар орнын толтыру процесінде кәсіпорын тиімділіктің
мына екі түрімен кездеседі: орнын ... ... ... бір ... ... ... мен сұранымын өзгертеді; өндіріс көлемінің
артуынан туындайтын тиімділік.
Капитал шығынының өсуі ... ... ... ... ал бұл, ... ... ... сұранымды арттырады.
Кәсіпорында техникалық және ұйымдық дамудың ... ... ... мына ... ... ... еңбек өнімділігінің үстелуі, жұмыс істеушілердің саны және еңбек ... ... ... ... ... ... ... ресурстардың шығындарының
салыстырмалы ауытқуы;
- негізгі өндірістік ... қор ... ... ... ... өндірістік қорлардың салыстырмалы
ауытқуы;
- айналым қаражатының айналым жылдамдығының үстелуі, (босатып алу немесе
байлау ) ... ... ... ... ... есебінен еңбек, материалдық және қаржы ресустарын ... ... ... ... ... пайданың немесе өнімнің өзіндік құнының үстелуі ;
- кәсіпорынның ... ... және ... ... ... ... және технологиялық шешімдердің үдемелілігі
өндірісті ... ... ... ... ... ең ... дәрежесі техникалық әдістік заттарға технологиялық
қарқындылық және технологиялық басқарылатын процестерге, оның
бейімделу – ... ... әсер ... ... ... ... ... анықтамалылығы – бұл табыс табу мақсатында
шаруашылық қызметіне жұмсалатын активтердің барлық ... Ал ... ... ... – ол құруға, кеңейтуге, қайта құруға,
негізгі капиталды техникамен жарақтандыруға, сол ... ... ... ... емес ... жұмсалатын шығыстар деп
түсіндіруге болады. ... ... ...... ... ... ... негізгі капиталға жұмсалатын шығыстар қозғалысын
түсіндіреді.
Күрделі қаржы – ... ... ... ... ... Олар ... негізгі қорларды ұдайы жаңартуға бағытталған шығындар. Күрделі қаржы
кәсіпорынның тіршілік ... ... ... ... ... қаржы құрамына кіретіндер: құрылыс – монтаж жұмыстарына
кететін ... ... ... сатып алуға жұмсалатын шығындар
(станоктар, машиналар, құрал - жабдықтар) ; ... ... ... ... ... ... және тағы басқалар; еңбек ресурстарын
инвестициялау; және ... да ... ... ... ... қатар,
жаңа құрылыстар, жаңадан игерілетін алаңда жаңа ... ... ... ... қайта жабдықтау, яғни ... ... ... ... және ... ... агрегаттардың техникалық деңгейін арттыру.
Егер де кәсіпорын ойдағыдай ... ... ... ... ... ... ... қуаттарын кеңейтетін, ... ... ... ... ... және ... өзінің
жайғасымын нығайтатын болса, онда капитал салу қажет және оны салу пайдалы.
Соңғы жылдары ... ... ... ... ... кәсіпорындардың санының көбейе түскені мәлім. Қазіргі ... ... ... аса ... проблемалардың бірі
болып отыр. Осыған орай, өндіріске және меншік инвестицияларды уақытша
ынталандырудың қажеттілігі туып ... ... ... жаңа ... тек ... инвестициялардың белсенді түрмен қатысуы мен олар
үшін барынша қолайлы жағдай жасалуымен ғана қол ... ... ... ішкі ... ... ... жеткіліксіз.
3.2 Негізгі құралдарды модернизациялау мен оларды тиімді пайдалану
тетіктері
Қазіргі кезде кәсіпорын өндірісті өндірістік процесті ... ... ... ... қозғалып келеді. Кәсіпорынның
ғылыми – техникалық саясаты игерілген өнімнің ... ... ... ... бағытталған және бағдарламаларды құрастырудың негізінде
жүзеге асырылып отырады.
Өндірісті шығарылатын өнімді ... ... ... ... ... ... және ... фирмалар шығаратын балама өнімдердің
техникалық – экономикалық көрсеткіштеріне қол жеткізу мақсатында өзгерістер
мен ... ... ... тәрізді мәселелерді шешуді
ескереді.
Өндірісті жақсартылған қасиетке ие бұйымдарды шығаруға арнап бағыттау
өндіріс шығындарын ... мен ... ... жетілдірудің тұрақты
қажеттілігін ескерумен мұндай іс - ... ... ... ... ... ... етеді.
Мұндай саясатты жүзеге асыру НИОКР-ға салыстырмалы түрде ... ... ... ... ... ... стандартталған
бөліктері мен бөлшектерді қолданудың арқасында салыстырмалы түрде ... ... ... ... ... ... ... етеді.
Мұндай саясат тауарлардың меншікті әзірлемелеріне – нарықта пайда
болған жаңа заттардың ... ... ... ... ноу – хауларды сатып алудың нәтижесінде өзге фирмалардың
ғылыми – техникалық ... ... ... ... ... ... – ақ бұйымдардың жаңғыртылуы мен олардың техникалық –
экономикалық сипаттамаларының жақсаруын қамтамасыз ... жаңа ... мен ... алу ... өнімді фирмааралық кооперацияға
негізделумен шығаруды ескеруі мүмкін.
Өндірісті ... ... ... қасиеттері жақсартылған және
жаңа пішінімен ерекшеленетін бұйымды шығаруға бағыттау НИОКР – ға ... ... ... ... оның ... құрылымдылық базаны, дизайнерлер
мен инженерлердің жұмысын үздіксіз түрде ... ... ... ... әрекеті бұйымдарды пайдалануды ыңғайлы ететін
аздаған өзгертілерді енгізумен және ... ... ... ... ... ... – ала ... қойған сегменттеріне енгізумен де жүргізііп
отыруы мүмкін. Былайша айтқанда, шығарылатын бұйымдарды ... ... ... ісі ... өте ... ... ... нарықтарда сұранысқа ие дәстүрлі
тауарларды шығаруға ... ... ... ... ... бойынша
реттелген өндірісін сақтап қалу керек пе немесе жаңа ... ... пе ... ... ... мәселені шешуді қажет етеді. Бұл ретте
нақты өнім ... ... ... ... ... ... бір
ғана өнім түрінің өмірлік циклының сатыларын анықтау маңызды мағынаға ие
болады.
Дұрыс құрастырылған ғылыми – техникалық ... ... ... ... ... ие ... себебі ол нарықтың даму келешектері мен
фирманың ресурстарды ... іс - ... ... үміт ... шоғырландыру мүмкіндіктеріне баға беруге мүмкіндік береді.
Мұндай саясат шығарылатын өнімнің үздіксіз түрде жетілдірілуі ... ... етуі ... ал бұл ... ... ... мен ... өнімді игеру және оны ... ... ... ... ... ... ... мұндай іс - әрекетке жұмысалатын шығындар жайлы да,
жоспарланған ... ... ... ... мерзімдері туралы да ... ...... ... ... ... ... бөлімшеде НИОКР
бағдарламасын әзірлеу арқылы іске ... ... ... нақты
міндеттер, оларға қол жеткізудің мақсаттары мен ... ... ... ... ғылыми – техникалық әлеуетін келесі ... ... үшін ... ... ... ... ... нәтижелері НИОКР – ды жоспарлаудың
негізін құрайды.
Кәсіпорынның техникалық саясатын кәсіпорынның техникалық қызметтері
жоспарлайды. ... ... бас ... қызметтері, құрастыру,
техникалық бөлімдері, зертханалар, техникалық ақпарат, оңтайландыру бюросы,
техникалық кітапхана кіреді.
Техникалық саясатты әзірлеу ісіне ... және ... ... ... ат салысады.
Техникалық қызметтердің міндеттеріне келесілер жатады. Жаңа өнімді,
оны өндіру технологияларын, технологиялық нұсқаулықтар мен ... ... ... ... жаңарту – жаңа прогрессивтік
технологияларға көшу; жабдықты айырбастау және ... ... ... құрылысқа арнап ТЭН-ды әзірлеу; шығарылып жатқан өнімнің сапасын,
ақаулар мен ... ... ... және ... ... жою
әдістерін әзірлеу; өзге фирмалардағы ғылыми – техникалық прогресті ... ... ... ... мен ... Өндірістік процесте құралдар
оларды үнемі қолдануына байланысты ... ... орай ... ... қалпында ұстау үшін оларды тұрақты түрде жөндеуден өткізіп отыруы
қажет.
Жөндеудің үш түрі қарастырылады. ... ... ... ... және ... ... толық жөндеулер.
Қалпына келтіру жөндеулері – бұл әртүрлі жағдайларға: табиғи апаттарға
( топан су, өрт, жер сілкінісі және т.б.), ... ... ... ұзақ уақыт бойы қызмет ... ... ... ... ... ... ... келтіру жөндеулері мемлекеттің арнайы
қаражаттары есебінен жүргізіледі.
Ағымдағы ... – бұл ... ... ... ... ... алмай жасалатын ұсақ жөндеулер. Ол өндірістік процесті ұзақ
уақытқа ... Ұсақ ... ... ... ... ... жөндеу жұмыстары жүргізіледі.
Күрделі немесе толық жөндеулер – бұл ... ... ... ... ... оның ... ... бөлшектері толығымен
ауыстырылып, жөнделген қалпы бастапқы қалпына жақын болуы тиіс.
Модернизациялау. Ол – негізгі құралдардың техникалық ... Ол ... ... ... жою мен оның технико ... ... жаңа ... ... ... ... ... Жаңару деңгейіне қарай жартылай және толық ... ... ... мен ... қарай толық және
жекелеген болып бөлінеді. Екелеген модернизация – бұл көп ... бір ... ... ... ... бұл -
өндірістің қажеттіліктеріне байланысты жетілдірулер.
Ескірген бөлшектерді қалпына келтіру:
- кейбір бөлшектердің ... ... жою және ... ... өткізуге;
- жөндеу шығындарды төмендету, себебі, бөлшектерді қалпына ... ... ... алу немесе жаңа өндірілгендерге қарағанда әлде
қайда ... ... ... бөлшектерді кәсіпорындарға жеткізуден ... ... ... ... көрсеткендей қалпына келтіретін бөлшектер орта, әсіресе ... ... ... өзін - өзін ... ... ... пайдаланудың тиімділігін жоғарылату кәсіпорын
қызметінің қаржылық ... ... ... ... ... құнды
төмендету, өнімнің сапасын жоғарылату, ... ... ... ... ... ... арқылы әсер етеді.
Кәсіпорында негізгі құраларды пайдалану тиімділігін келесі жолдармен
арттыруға болады:
- кәсіпорынды артық құралдардан босату, яғни машиналар және ... ... ... ... беру ... ... және ... жұмыстардың уақытылы және сапалы өткізілуінің
жаспарлық – болжамдары;
- жоғары сапалы негізгі құралдарды сатып алу арқылы;
- негізгі ... ... ... ... ... ауыстырылуы
олардың шектен тыс табиғи немесе сапалы тозуын болдырмау мақсатында
жүргізілуі;
- шикізаттар мен материалдардың өндірістік процеске дайындау деңгейін
жоғарылату;
- кәсіпорынның ... мен ... ... ... пен ... ... ... – жұмыс уақытын
жоғалту мен машиналар мен құралдардың жұмысын тоқтатуды қысқартуға
мүмкіндік береді.
Қорытынды
Нарықтық экономика қарсаңында жұмыс жасап ... ... ... мен ... ... ... ол нарықтың талабы. Қазақстан
Республикасындағы ... ... ... қазіргі жағдайында
өнеркәсіптік кәсіпорын қызметінің ... ... және ... ... ... болып отыр. Осыған байланысты кәсіпорын
қызметінің көлемдік сипаты, өндіріс шығынын және тиімділігін ... ... ... түрлі дәрежесіндегі экономист жұмысының мағынасы
болуы тиіс. Экономикалық кадрларды даярлау барысында, әсіресе, ... және ... ... ... ... және сандық талдау
әдісін, кәсіпорынның экономикалық тиімділігін және оның ... ... ... мен өнім өндірісіне жұмсалатын шығынды есептеу
және калькуляциялау әдістерін оқыту қажет.
Негізгі капиталсыз кәсіпорынның іс - ... ... ... ... Шикізаттық бағыттан арылу бүгінгі экономиканың басты мақсаты.
Отандық өнеркәсіпте өңдеуші салаларды дамытудың маңызы зор. ... ... әсер ... кедергілердің біріне өнеркәсіптегі техника сапасының
төмен деңгейі ... ... ... ... моральдық және табиғи тозуға
ұшырауы, кәсіпорындардағы өндірістің ескі құрал – жабдықтармен жұмыс істеуі
импорттың аналогтармен бәсекеге түсе ... ... ... өнім өндіруге
әкеп соқтырады. ... ... ... ... қуат та ... ... ... кәсіпорын өндірісіне қолданылатын техниканың
ішінде моральдық және табиғи ... ... ...... ... ... ... болады. Тоқтап тұрған құрал – жабдықтарды іске қосу шараларын
ұйымдастыру әлеуеті төмен болып отыр. ... ... және ... ... ... аппарат басым. Өндірістегі құрал – жабдықтардың орташа
жасының жоғарылығы ... ... ... ұзақ ... сақтау еліміздің
өндірістік аппаратының әрі қарай ескіруіне әкеп ... ... ... ішкі ... және ... ... ... қабілетті жоғары
өнім өндіруге мүмкіндік бермейді. Еліміздің техникалық артта қалуы күшейе
туседі және ол жыл өткен сайын жинақталған ...... ... ... ... ... негізі кәсіпорынның техникалық жарақтануы мен
технологиялық ... ... ... ... үнемі
негізгі капиталдарды жетілдіріп отыру, оларды тиімді ... ... ... ... техникалық қайта жарақтандыру шараларын
ұдайы жүргізу арқылы сапалы, бәсекеге ... ... ... ... ... ЖШС – нің ... капиталы кәсіпорынның
маңызды активтері болып табылатындықтан негізгі өндірістік ... ... ... қалмауына жол бермеу кәсіпорынның негізгі міндеті.
Кәсіпорында өндірістік ... ... ... үшін ... ... сапалы әрі дер кезінде жүргізіп отыру, өндірістік
қуаттарды толық пайдалануын ... ету, ... ... тозу ысырабын
азайту, өндірісті және еңбекті жетілдіру негізгі қорларының құрылымын
жетілдіру, ... ... бос ... ... ... ... ... қол жеткізіледі.
Негізгі қорларды пайдаланудың халық ... ... ... Бұл ... шешу ... қажетті өнім көлемін жоғарлатады,
халық қажеттілігін толық ... және ... ... ... ... ... ... қор жинауын
жоғарылатады.
Сондай – ақ нарықтық қатынастар жағдайында ... ... ... экономикасына елеулі ... ... ... тым ... деңгейі өндіріс шығындарының мөлшерін
көбейтеді, осыған орай өнімнің бәсекеге жарамдылығы төмендейді, ... бұл ... ... ... ... ... ... аударымның кемітілген үлесі негізгі қорларды
сатып алуға құрылған қаржының айналым мерзімін ұзартады, ал бұл ... ... әкеп ... ... ...... даму ... экономика дамуындағы басты бағыт болып отыр. Өнім сапасының
халықаралық ... ... ... амортизациялық
саясатты жетілдіру және білікті мамандарды дайындау мен ... ... ... ... ... ... жылжыту және өндірісті әртараптандыруды
қамтамасыз ететін жаңаша инфрақұрылым құру қазіргі заман талабы.
Мен Қазақстан Республикасының ... және ... ... еліміздің қазіргі даму жолын қолдай отырып, еліміздің жарқын
болашағына сенемін. Қазақстан бәсекеге қабілетті елу ... ... ... өз экономикасының жарқын болашағын таңдап алды деп ойлаймын.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. ҚР 2003 – 2015 жылдарға ... ...... ... И. В. ... ...... «Финансы и статистика»,
2001г.
3. Гражданский кодекс РК – Алматы: ... ... ... Л. Н. ... ... – Ростов-на-Дону, Феникс, 2008г.
5. Баканов Т. Б., Шеремет А. Д. Теория анализа хозяйственной деятельности –
Москва, «Финансы и ... ... ... Д. Я. ... ... ... – Алматы, Экономика,
2006ж.
7. Пельиха А.С. Экономика предприятия и отрасли промышленности // Москва,
Феникс, 2003г
8. Жолдасбекова Г.Ө. ... ... // ... ... 2002 ж.
9. Мейірбеков А.Қ. Әлімбетова Қ.Ә. Кәсіпорын экономикасы // оқу ... ... 2003 ж.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бюджеттік органдардағы негізгі құралдар қозғалысы80 бет
Дамудың жас және жекелік ерекшеліктері15 бет
Кәсіпорынның негізгі капиталын пайдалану63 бет
Кәсіпорынның негізгі құралдары70 бет
Негізгі құралдар аудиті37 бет
Негізгі құралдар қозғалысының аудиті17 бет
Қазақстандағы экономикалық өсудің негізін қалаған экономикалық реформалардың талдауы94 бет
Aspergillus туысына жататын саңырауқұлақтардың эндоглюконаза гендерін прокариот жүйесінде экспрессиялау және клондау40 бет
«Білгенге маржан» баспасының бизнес- жоспары8 бет
«Су ресурстары қызметі» ЖШС-ң құжат айналымын автоматтандыру45 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь