Қазақстан Республикасының инфляцияға қарсы саясаты

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5

I. Инфляцияның экономикадағы ролі мен мәні
1.1 Инфляцияның мәні жане даму механизмі,түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 7
1.2 Инфляцияның әлеуметтік.экономикалық зардаптары, себептері және
оның түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 10
1.3 Филипс қисығы жане стагфляция ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14

II. Ақша.несие саясатының негізгі мақсаты инфляцияны тежеу
2.1 Антиинфляциялық саясат ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 17
2.2 Инфляцияға қарсы саясат жане Қазақстандағы оның әдістері ... ... ... ... . 18

III. Қазақстан Республикасында инфляция қарқынын жою жолдары
3.1 Қазақстан Республикасындағы инфляцияның процестерін болжау ... ... .. 25
3.2 Мемлекеттің инфляция деңгейін болдырмау үшін қолданылатын
нақты шаралар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
Кіріспе

Экономиканың өз заңдылығы бар.Ол да адам тәрізді: қалыпты жағдайда дұрыс тыныс алады,аршындап алға басады, тірлік ретті болады.Адамның қызуы көтерілгені сияқты экономиканың да қызуы көтерілетін болады.Адам ағзасы әлсірей бастаған уақытта әуелі түшкірік пайда болады. Бір-екі түшкірік денсаулығы мықты организмге әсер ете қоймауы мүмкін.Түшкірік басылмаса,дене қызуы көтерілсе сырқаттың күш алып кететіні белгілі. Мәселе-кез келген дерттің алдын алуда.Кейінгі кезде инфляция туралы жиі сөз бола бастады. Осы жерде "инфляция деген не? Ол қандай құбылыс, қашан пайда болған?.." деген сұрақ туады.
Экономикалық құбылыс ретінде инфляция көптен бері өмір сүріп келеді.Оны тіпті ақшаның шығуымен бірге пайда болды әрі ақшаның қызметімен тығыз байланысты деп саналады.
"Инфляция" термині (латын inflation сөзінен шыққан-кебіну,ісіну) ақша айналысына қатысты XIX ғасырдың орта шенінде пайда болды жане АҚШ-тың Азамат соғысы жылдары (1861-1865жж) қағаз долларының ("гинбектердің") қисапсыз көп шығарылуыменбайланысты болды.XIX ғасырда бұл термин сондай-ақ Англия мен Францияда қолданылды.Экономикалық әдебиеттерде ол 20-шы жылдары жазыла бастады.
Инфляцияның дәстүрлі ең жалпы анықтамасы-тауар айналымының қажеттілігімен салыстырғанда айналыс сферасының артық қағаз ақша массасымен лыққа толып кетуі,олардың құнсыздануы жане соның натижесі ретінде-тауарлар мен қызметтер көрсетуге бағаның өсуі; ақшаның сатып алуға жарамдылығының төмендеп кетуі.Инфляция кезінде қоғамдық өндіріс процесінің алшақтарына және артық көп ақшаның шығарылуына байланысты ақша айналысының заңы бұзылады.
Ұзақ уақыт бойы инфляцмяны монетарлық құбылыс деп санай отырып,ол ақшаның құнсыздануы мен тауар бағаларының өсуі тұрғысында түсіндіріліп келеді. Әлі де бірқатар шетелдік авторларинфляцияны экономикада бағаның жалпы деңгейінің артуы ретінде анықтайды. Алайда инфляцияның тауар бағасының өсуіне көрінгенімен оны тек таза ақша феноменіне жатқыза салуға болмайды. Бұл нарықтық шаруашылықтың түрлі сфераларындағы ұдайы өндірістің сәйкессіздігінен туатын күрделі әлеуметтік-экономикалық құбылыс. Инфляция әлемнің көптеген елдердегі экономиканың қазіргі дамуының ең өткір проблемаларының бірі болып есептеледі.
Бүгінгі инфляция бағаның өсуі нәтижесіндегі ақшаның сатып алу жарамдылығының құлдырауымен ғана емес, сонымен бірге елдің экономикалық дамуының жалпы қолайсыз ахуалымен де байланысты. Инфляцияның әуел бастағы себебі-ұлттық шаруашылықтың түрлі сфераларындағы жинақтау мен тұтыну, сұраным мен ұсыным, мемлекеттің кірістері мен шығыстары, айналыстағы ақша массасы мен шаруашылықтың ақшаға қажеттілігі арасындағы алшақтықтар.
Инфляциядан өндірісте біраз зардап шегеді. Инфляцияның деңгейінің көтерілуіне байланысты еңбекке деген ынта да бузылады. Инфляция тауар тапшылығының басты себебі бола тұрып тауар мен азық-түлікті белгіленген норма бойынша бөлуге мәжбүр етеді.
Инфляция халықаралық экономикалық қатынастарды, жұмыс күшін ұдайы өндіру жағдайын ұйымдастыруды бұзып, экономикалық қылмыс, көлеңкелі экономика жане т.б. белсенділігін арттырады.
Қазақстан экономикасы ретті жүргізілген реформалардың арқасында мың құбылған үрдістерден кідіріссіз өтіп келеді. Ұлыбританияның премьер-министрі Э.Чарльз Линтон Блэрдің: «Қазақстан тәуелсіздік алған күннен бері айтарлықтай экономикалық прогреске қол жеткізілді. Қазіргі нарықта бағдарланған мөлдір және ашық инвестициялық ахуалды дамыту маңызды болып отыр. Бұл Қазақстан қол жеткізген табыстарды шоғырландыруға көмектеседі, ол Орталық Азияның басқа елдері үшін тамаша үлгі болады», деген сөзі бар.
Жыл өткен сайын ел алдында жаңа меже, жаңа бағдарлар қойылып отыр. Президенттің бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына ену туралы бастамасы ақыл-ой, қуатын жедел жинақтап, белді буу қажет. Осы ретте инфляцияны ауыздықтау әрекетін жасауға тура келеді. Елбасының Қазақстан халқына арнаған жыл сайынғы жолдауында қаржы жүйесінің және Ұлттық банктің алдында:
- инфляция қарқынын бәсеңдету және инфляцияның өсуінің теріс салдарын азайту үшін нақты айырбас бағамына тиісті икемділігін қолдануға және сонымен бірге экономикалық өсуі ынталандыру;
Халықтың күн-көрісі арасында айырма өскен сайын ертеңгі күнге деген алаңдатушылық арта түседі. Үкімет жағдайы қаншалықты өз бақылауында ұстай алады? Шошыған балықтай инфляция қолдан сусып шығып кетіп жүрмей ме? Мемлекет белгілеген шаралар қаншалықты бекем? Баға мен бағам бетімен кетіп қалмай ма? Барлығымыздың көкірек түкпірінде тұрған сауалдар осындай.
Қолданылған әдебиеттер тізімі

1. Назарбаев Н. Ә. «Қазақстан Республикасының ұзақ мерзімді даму
стратегиясы.» — Алматы, 1997. 25-31 бет.
2. Назарбаев Н. Ә. «Елдегі жағдай, ішкі және сыртқы саясаттың негізгі
бағыттары туралы: Жаңа ғасырда қоғамды демократияландыру,
экономикалық және саяси реформа. ҚР Президентінің қазақстан
халқына жолдауы.» — Алматы, 1998. 17-28 бет.
3. Аубакиров Я. Ә. «Экономикалық теория негіздері» -Алматы, 1998.
152-157 бет.
4. Брю С. Л. «Экономикс» - Бишкек, 1998. 1 том, 78-81 бет.
5. Жүнісов Б. А. «Нарықтық экономика негіздері» -Ақтобе, 1993. 92-101
бет.
6. Иманғазин О. Қ. «Экономикалық саясат» - Алматы, 2002. 105-110 бет.
7. Көшенова Б. А. «Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары» -
Алматы, 2002. 75-79 бет.
8. Мақыш С. Б. «Ақша айналысы және несие» -Алматы, 2000. 84-89 бет.
9. Осипова Т. М. «Экономикалық теория негіздері» -Алматы, 2002. 203-
209 бет.
10. Шеденов «Жалпы экономикалық теория» - Алматы, 2002. 215-219
бет.
11. Құлпыбаев С. «Қаржы» - Алматы, 2003. 426-440 бет.
12. «Инфляция — хроническая болезнь бумажных валют» - Журнал:
Финансы Казахстана, 1995. 13-17 бет.
13. Қожахметов А. «Инфляция и ее последствия» -Журнал: Экономика и
статистика, 2001. 25-29 бет.
14. Райымқұлов С. «Экономикалық теория негіздері». Шымкент 2005 ж.
15. Черняк В.З. Основы экономики в схемах и таблицах. Москва, 2003.
16. Егемен Қазақстан. Инфляция неден именеді. 2006, сәуір.
17. Егемен Қазақстан. Инфляция. 2006, 29 қараша.
18. Егемен Қазақстан. 2006, 6 маусым. 3 бет.
19. Егемен Қазақстан. 2006, 11 мамыр.
20. Егемен Қазақстан. 2006, 18 сәуір.
21. Егемен Қазақстан. 2004, 19 мамыр.
22. Қазақ елі. 2004, 21 сәуір.
23. Егемен Қазақстан. 2006, 14 маусым. 6 бет.
24. Егемен Қазақстан. 2006, 19 сәуір.
25. ҚазҰУ хабаршысы. Экономика сериясы, №5. 2006.
        
        Аннотация
Курстық жұмыстың тақырыбы «Қазақстан Республикасының инфляцияға қарсы
саясаты».
Бірінші тарауда инфляцияның мәні, дамуы, ... ... ... және оның ... ... ... себептері
қарастырылған.
Екінші тарауда ақша-несие саясатының негізгі мақсаты инфляцияны тежеу,
антиинфляциялық саясат және Қазақстандағы оның әдістері ... ... ... Республикасында инфляция қарқынын жою жолдары,
инфляция процестерін болжау және деңгейін болдырмау үшін нақты ... ... 30 ... 4 ... 2 ... 25 әдебиет қолдандым.
Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.............................................. 5
I. Инфляцияның экономикадағы ролі мен мәні
1.1 Инфляцияның мәні жане даму
механизмі,түрлері...................................... ... ... ... ... себептері және
оның
түрлері.....................................................................
.................................... 10
1.3 Филипс қисығы жане
стагфляция................................................................
14
II. Ақша-несие ... ... ... инфляцияны тежеу
2.1 Антиинфляциялық
саясат......................................................................
....... 17
2.2 Инфляцияға қарсы саясат жане Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... жою ... Қазақстан Республикасындағы инфляцияның процестерін болжау.......... 25
3.2 Мемлекеттің инфляция ... ... үшін ... ... 29
Қолданылған әдебиеттер
тізімі......................................................................
. 30
Кіріспе
Экономиканың өз заңдылығы бар.Ол да адам ... ... ... тыныс алады,аршындап алға басады, тірлік ретті болады.Адамның қызуы
көтерілгені сияқты экономиканың да қызуы көтерілетін ... ... ... ... әуелі түшкірік пайда болады. Бір-екі түшкірік
денсаулығы мықты организмге әсер ете қоймауы мүмкін.Түшкірік басылмаса,дене
қызуы ... ... күш алып ... ... ... ... алдын алуда.Кейінгі кезде инфляция туралы жиі сөз бола бастады. Осы
жерде "инфляция деген не? Ол ... ... ... пайда болған?.." деген
сұрақ туады.
Экономикалық құбылыс ретінде инфляция көптен бері өмір ... ... ... ... ... пайда болды әрі ... ... ... деп ... ... ... ... сөзінен шыққан-кебіну,ісіну) ақша
айналысына қатысты XIX ғасырдың орта ... ... ... жане ... ... ... ... қағаз долларының ("гинбектердің")
қисапсыз көп шығарылуыменбайланысты болды.XIX ғасырда бұл термин сондай-ақ
Англия мен ... ... ... ол 20-шы жылдары
жазыла бастады.
Инфляцияның дәстүрлі ең жалпы ... ... ... ... сферасының артық қағаз ақша массасымен
лыққа толып кетуі,олардың құнсыздануы жане соның ... ... ... көрсетуге бағаның өсуі; ақшаның сатып алуға жарамдылығының
төмендеп кетуі.Инфляция ... ... ... ... ... артық көп ақшаның шығарылуына байланысты ақша ... ... ... бойы ... ... ... деп санай отырып,ол
ақшаның құнсыздануы мен ... ... өсуі ... түсіндіріліп
келеді. Әлі де бірқатар шетелдік авторларинфляцияны экономикада бағаның
жалпы ... ... ... ... ... ... ... өсуіне көрінгенімен оны тек таза ақша феноменіне жатқыза салуға
болмайды. Бұл нарықтық шаруашылықтың түрлі ... ... ... ... күрделі әлеуметтік-экономикалық құбылыс. Инфляция
әлемнің көптеген елдердегі экономиканың қазіргі дамуының ең ... бірі ... ... инфляция бағаның өсуі нәтижесіндегі ақшаның сатып алу
жарамдылығының құлдырауымен ғана ... ... ... елдің экономикалық
дамуының жалпы қолайсыз ахуалымен де байланысты. Инфляцияның әуел бастағы
себебі-ұлттық ... ... ... ... мен ... мен ... ... кірістері мен шығыстары, айналыстағы ... мен ... ... ... ... ... ... біраз зардап шегеді. Инфляцияның деңгейінің
көтерілуіне байланысты ... ... ынта да ... ... ... ... себебі бола тұрып тауар мен азық-түлікті белгіленген
норма бойынша бөлуге мәжбүр етеді.
Инфляция халықаралық ... ... ... ... ұдайы
өндіру жағдайын ұйымдастыруды бұзып, ... ... ... жане т.б. ... арттырады.
Қазақстан экономикасы ретті жүргізілген реформалардың арқасында мың
құбылған үрдістерден ... өтіп ... ... ... ... ... ... «Қазақстан тәуелсіздік алған күннен бері
айтарлықтай экономикалық прогреске қол ... ... ... ... және ашық ... ... дамыту маңызды болып
отыр. Бұл Қазақстан қол ... ... ... ... ... Азияның басқа елдері үшін тамаша үлгі болады», деген сөзі бар.
Жыл өткен сайын ел алдында жаңа ... жаңа ... ... ... ... ... ... 50 елдің қатарына ену ... ... ... жедел жинақтап, белді буу қажет. Осы ретте
инфляцияны ауыздықтау әрекетін жасауға тура ... ... ... ... жыл ... жолдауында қаржы жүйесінің және Ұлттық банктің
алдында:
- инфляция ... ... және ... ... ... ... үшін ... айырбас бағамына тиісті икемділігін қолдануға ... ... ... өсуі ... ... ... ... өскен сайын ертеңгі күнге ... арта ... ... ... қаншалықты өз бақылауында ұстай
алады? Шошыған балықтай инфляция қолдан ... ... ... ... ме?
Мемлекет белгілеген шаралар қаншалықты бекем? Баға мен бағам бетімен кетіп
қалмай ма? Барлығымыздың көкірек ... ... ... ... Инфляцияның экономикадағыролі мен мәні
1.1 Инфляцияның мәні даму механизмі және түрлері
Инфляция-жалпы баға деңгейі мен ақша ... ... ... ... өсуі мен құнсыздануы арқылы ... көп ... Жеке ... кез ... баға ... ... болып табыла
бермейді. Ол өнімнің сапасының жақсаруына,сыртқы саудаға, басқа факторларға
байланысты өзгерген болуы мүмкін.Баға мен ... ... ... қарама-қарсы дефляция деп атайды. Яғни инфляция қарқынын
төмендетуге ... ... Баға ... ... ... деп ... ... баға өсуі үздіксіздігі,жалпыламалығы, бір қалыпсыздығы
мен ерекшеленеді.
Экономикалық әдебиеттерде ... ... ... ... ... сурет №1 көрсетіледі.
Сурет №1
Инфляцияның түрлері
Экономиканы мемлекеттік реттеудің "тереңдігіне", антиинфляция саясаты
құралдарына байланысты инфляция айқын және ... ... ... ... ашық ... инфляция процесі баға ... ... ... ... көрінеді. Басыңқы немесе жасырын инфляция жасырын
түрде және өнім сапсының оның ассортимент құрылымының өзгеруі, ... ... ... белгілі болады.
Зерттеу объектісіне байланысты ... және ... ... Ұлттық және аймақтық масштабта зерттеу объектісі болып
көтерме және бөлшек ... ... ... ... ... ... Евро-Одақ) қандай да бір елдегі ЖҰӨ дефляторы
болып табылады.
Жүйеге ... ... ішкі және ... ... әсерімен болған
инфляция қарқынына байланысты импорттық және экспорттық ... ... ... ... курс ... жағдайда импорттық
тауарларға кез келген бағаның көтерілуі елдің ішіне импорттық инфляцияны
әкеледі. ... ... ... ... бұл ... маңызды ЖҰӨ-ң
жалпы көлеміндегі сыртқы сауда үлесіне ... Ол ... ... ... ... эффект тиімділігі соншалықты жоғары.
Бағаның өсу қарқынына ... ... ... ... ... ... ... немесе "латындық" инфляция деп бөлінеді.
200%-тен жоғары-"гиперинфляция" (Амерыкалық экономист ... ... ... ... қандай типі болып жатқанын анықтау үшін баға өсу қарқынының
қоғамдық ұдайы өндірістің ... ... ... ... ... ұдайы өндіріс процесінде теріс ... ... ... ... ... ... ... құрылымындағы
диспропорцияның пайда болуы туралы мәлімдейді. "Гиперинфляция" ... ... ... ... ... ... ... баға өсу қарқынына бейімделуіне ... ... және ... деп ... Бірінші жағдайда бағалар баяу
және тұрақты өседі. Қалған макроэкономикалық көрсеткіштер іс жүзінде бірдей
өзгереді.
Ал баланстанбаған йнфляция ... ... ... ... ... ... де,экономика өзгерген жағдайларға бейімделіп үлгермей
қалады.
Инфляциялық процеске мемлекеттің әсер ету ... ... және ... ... ... ... жағдайда-
мемлекет орташа мерзімде бағаның өсу қарқынын азайта немесе ... ... ... ... ... ... ... сұраныстың өсуі жағдайында ЖҰӨ көрсеткішінің өзгеруіне
байланысты ... және ... ... ... ... ... ... бағаның өсуінен асып түсетін нақты өндіріс көлемінің ... ... ... Екінші кезеңде сұраныс қысымының артуына байланысты
шығындардың өсуі,ақша айналымының бұзылуы ... ... ... ... ... ... ... бағаның өсу қарқынын және оған бейімделу дәрежесін анықтайтын
шаруашылық агенттерінің ... ... ... ... және ... ... деп ... процесті тудыратын және өрбітетін факторларға байланысты
сұраныс және шығындар инфляциясын бөледі.
Осылайша ... ... ... ... ... ... ... бұзылуын көрсетеді.Айналымдағы ақшаның мөлшерінің
немесе олардың айналым жылдамдығының артуы жиынтық сұранысты өсіреді және
керісінше.Жиынтық сұраныстың өсуіне ... ... ақша ... ... ... ... ... қаржылай
саясатқа,мемлекеттік саясатқа,"баспа станогының" көмегімен бюджет дефицитін
жабу,несиені ұлғайту режимі инвестициалық бум ... ... және ... ... инфляция дамуына ... ... ... ... ... бұл түрі ... инфляциясы деген атау
алады. Сұраныс инфляциясы деңгейі жиынтық ұсыныс қисығының ... және ... ... анықталады:
- экономиканың өсуінің орташа жылдық қарқынымен.
- еңбек нарығындағы жағдаймен және толық ... ... ... ... компоненттерінің өсу динамикасы қарқынымен.
- шаруашылық агенттерінің болашақтағы баға өсуін болжай алу қабілетімен
байланысты.
Сурет №2
Сұраныс инфлияциясының өсуі.
Нақты өндіріс көлемі
Экономикада инфляция ... ... ... ... ... бұл жиынтық ұсыныс қисығының солға ... ... ... ... ... көтеріледі.
Экономикада сұраныстың өсуі бағаның,еңбекақының,жұмысбастылықтың нақты
көлемінің өсуіне әкеледі.Бұл процес шығындар инфляциясы ретінде көрінеді.Іс
жүзінде инфляцияның екі түрі де бір ... ... және ... әсер ... ... ... ... зардаптары мен себептері
Инфляция – қағаз ақшаның құнсыздануына байланысты болатын әлеуметтік
экономикалық құбылыстар ... ... ... ... ... ... тауарлар бағаларының қосындысынан артып кетіп, осының
нәтижесінде тауарлармен қамтамасыз етілмеген ақшаның ... ... ... Оның ... ... үшін мынадай мысал келтірелік. Айтарлық, тауар
айналымы үшін 10 млрд алтын доллар керек екен, ал қағаз ақша 20млрд ... ... ... Мұның өзі қағаз доллардың екі есе құнсыздануына
әкеліп соқтырады. Инфляция жұмысшылардың тұрмыс жағдайына ықпалын тигізеді.
Себебі тауар ... ... есе ... ал ... ... бұрынғы
дәрежесінен арттырмауға тырысады. Ақшаның құнсыздануы халықтың әл-ауқатын
дәрежесін төмендетуге әкеп соқтырады.
Инфляциядан ... ... ... ... Инфляцияның деңгейінің
көтерілуіне байланысты еңбекке деген ынта да бұзылады. ... ... ... ... бола ... ... мен азық-түлік белгіленген
норма бойынша бөлуге мәжбүр етеді.
Ақша тауарларды сатып алу қабілеті күшті ... ... ... ... ... яғни ақшаның алтынға қатысты
құнсыздануы,алтынды ... ақша ... ... эквивалент деп
қарастыруда жатыр.Ең ... ... өсуі ... сұраныстың оның
ұсынысынан артық болуымен байланысты.Белгілі ... ... ... ... ... ... әлі ... емес. Инфляция елдегі баға
деңгейінің өсуі.Бағаның көтерілуіне нақтылы экономикалық жағдайлар да әсер
етеді.Мысалы, 70-жылдардағы энергекикалық ... тек ... ... ... басқа да тауар мен ... ... ... ... 1973 жылы ... бағаның деңгейі 7%-ке, 1979 жылы-9%-ке артты.
Ақша ... ... ... ... ... ... және ... толқуларға,ұдайы өндірістегі құрылымдық
өзгерістерге, бағаның монополиялануы мен ... ... жаңа ... ... ... девальвациялануы
мен ревальвациялануына,нарық конъюктурасының өзгеруі мен ... ... ... және т.б. ... ... неше ... ... әсері болады.
Сонымен,баға өсуінің инфляциялық себептеріне нені жатқызамыз?
Біріншіден, мемлекеттік шығыстар мен кірістердің тепе-теңдігінің
бұзылуы,баланстың ... ... ... ... ... ... эмиссия банкісінен заем ... ... ... ... ... ... ақша массасы көбейеді. Айырбастың сандық теңдігін MV=PO еске
түсірсек, М мен P ... ... ... ... ... жолмен,әдіспен инвестицаны қаржыландыру жүргізілген
жағдайда да бағаның инфляциялық өсуі болады.Әсіресе ... ... ... ... ... ... мақсатқа пайдалану, өндірісте емес шығындар-олар қоғамдық
байлықты текке әуре етеді. Әскери ассигнация бір сәтке ғана ... ... бар ... ... қамтамасыз етілмеген ақша массасының
өсуіне әкеледі.Әскери шығындардың өсуі мемлекеттік бюджетті ... ... және ... қарыздың ұдайы өсуіне ұрындырады.
Үшіншіден, баға деңгейінің жалпы өсуі ... ... ... ... Бұл ... ... бәсеке кезіндегі нарықта
көптеген өндірушілер болып,өнімдердің түрі ... ... оңай ... ... ... ... ... дәрежеде олигополиалық нарық. Ал
олигополист (жетілмеген бәсекелес) едәуір ... ... ... ... өсіруді бірінші болып бастамаса да, олар оны
қолдауғаынталы. Жетілмеген бәсекелес ... ... ... ... ... ... пен тауар ұсынуды қысқарту арқылы дефицит ... ... ... ... ... ... төмендеуін болдырмау үшін
олигополия мен монополия икемді тауар ұсынысына қарсы болады. ... ... ... ... үшін олигополистерге жиынтық сұраныс пен
ұсыныстың сәйкес келмеуі көмектеседі.
Төртіншіден, елдің экономикасының ашық ... оның ... ... ... ... ... ... инфляцияның қауіпі
туады.Жоғарыда аталған 1979 жылғы энергия бағаның ... ... ... ... ... тізбек бойынша басқа тауарлар
бағасының қымбаттауына әкелді."Импорттық" инфляциямен күресу ... ... өз ... ... ... валютаның құнын
жоғарылату арқылы мұнай импортын арзандатуға болады.Бірақ ревальвациф
отандық тауарлардың ... ... да ... бұл ... ... ... төмендетеді.
Бесіншіден, инфляция өзіне-өзі дем беретін сипат алпды, ол ... ... орын ... ... пен ... ... күту
себептерін жою инфляцияға қарсы саясаттың ең басты міндеті.
Дүниежүзілік қоғамдастықтың барлық елдерінде де инфляция өршуінің сан
түрлі ... бар. ... бұл ... ... ... жекеленген елдің нақты экономикалық жағдайына ... ... мен ... ... ... ... |
|1 |2 ... ... ... ақша |Байлық пен кірістің орнықтылуы. |
|эмиссиясы, ішкі сауда). | ... ... ... ... ... ... ... ... ... ірі ... ... пайыздың төмендеуі. |
|монополиясы. ... ... |
| ... |
| ... ... |
| ... ... ... ... ... және ... елімізде осы факторда
ерекше көрсетуде. Халық пен өндірушілердің инфляцияны күту себептерін жою
инфляцияға қарсы ... ең ... ... ... ... ... инфляция болуының әр түрлі
себептерін айта келе, оның альтернаивті қайнар көздері ретінде сұраныс және
шығын ... ... ... ... пен ... ара қатынасының бұзылуы
сұраныстан көрінеді. Мұндағы негізгі себептер мемлекеттік тапсырыстардың
ұлғаюы (әскери, ... ... ... ... ... ... құрал-жабдықтарына сұраныстың өсуі, өндірістік қуаттардың толық
жұмыс істеуі, кәсіподақтар әрекетінің нәтижесінде ... ... ... ... ... өсуі) т.б. Осының салдарынан айналымға
тауар көлемінен артық ақша ... ... ... ... ... ... қамту толық болғанымен өндірушілер ... ... ... ... бере ... ... Басқаша айтқанда айналымдағы төлем
қаржыларының көбеюі шектелген тауар ұсынысына тап ... ... ... ... ... ... Бағалардың өсуін өндіріс шығындарын ұлғаюымен
түсіндіреді. Шығындардың көбеюі баға белгілерді олигополиялық ... ... және ... ... ... ... кәсіподақты жалақыны көтеру талабынан және т.б. болады. Тәжірибеде
инфляцияның бір түрін ... ... оңай ... олар ... тығыз
байланысты, сондықтан жалақының өсуі, мысалы, сұраныс инфляциясы немесе
шығындар инфляциясы ретінде де көрінуі мүмкін.
Экономиканың ... мен ... ... ... ... толық
пайдаланбауына байланысты бағалар үнемі өсіп отырады. Мысалы: ... І ... ... өзгерістердің кезінде барлық бағалардың
бірден өсуі орын алды. Мұндай құбылыстарды стагфляция деп ...... ... пен ... ... (стагнация)
жағдайындағы бағаның инфляцияның өсуі.
Инфляцияның түрлдері.
Инфляция бағаның өсу қарқынына ... үш ... ... ... ... баға жай ... де, ... 10-20 дан аз) ақша
негізінде өз құнын сақтап қалады. Мұндай кезде халықта да, ... ... ... тап ... ... ... инфляция 2-3%
деңгейінде қатты құбылыс деп ... ... 1992 жылы ... – 2,7% ... ... мен ... 3,8% ... инфляция кезінде баға жылына 10-20% -дан 200-300%-ға өседі.
Соның салдарынан жалақы өсіп, ал ... одан әрі ... әкеп ... ... ... ақшаның саны мен баға астрономиялық қарқынымен
500-1000%-ға дейін ... ... Баға мен ... ... алшақтап, бай
адамдардың да тұрмыс тіршілігі қиындай бастайды. Экономикалық тарих ұшқыр
инфляцияның таңқаралық. Инфляция 1985 жылы ... - 3400%, 1990 ... - 2000% ... ... ... ... ... байланысты
инфляцияны ашақ және жасырын деп бөледі. ... баға ... ... ашық ... ... тауарлар мен қызметтерге созылмауы артуы түрінде
көрінеді.
Ашық инфляция кейбір ... ... ... ... ... оның өсуін баяулаумен сыйыса береді. Ашық инфляцияның ... ... ... әйтсе де оны толық бүлдіре алмайтынын
көрсетеді.
Жасырын инфляция деп аталатын басымды ... ... ... ... тән, ... тапшылығында, өнімін сапасының
нашарлауында, амалсыздан ақша жинақтауда, астыртын ... ... ... көрінеді. Басыылыңқы инфляция ақшаның жалпылама төлем
қабілеті бар құрал және ... ... ... ... ... ... тауар бағасын сұраным мен ... ... ... ... отырудың мемлекеттік қолдауына нәтижесінде пайда
болады. Мұндай жағдай ұзақ ... бері ... ... тән ... ... ... ... ақша амалсыз жиналыммен,
астыртын экономиканы, бартерлік келісіммен дамуымен ... ... ... ... бағасын сұраным мен ұсыным тепе-теңдігі бағасынан
төмендеіун қолдау әсерінен туады, онда ақшалар ... ... ... бөлу ... ... ... атқарудан қалады. Егер біздің осы
уақытқа дейінгі экономиканы алсақ, онда ол ұзақ ... бойы ... ... ... және болашақ экономика үшін қауіпті емес, одан
әлі де болса құтылуға ... ... ... және ... экономисті Филипс 50 жылдардың соңында жұмыссыдық нормасымен
еңбекақының өсуі ... ... ... аса ... ... келе еңбекақы деңгейі (6-7%) бар болады және оның өсуі 0-
ге тең болады деген қорытындыға келді.Осы ... ... ... ... ... өсуі тездетіледі және керісінше.
Филипс қисығы жұмыссыздық пен инфляцияның арасында тұрақты және алдын
ала белгілі кері ... бар ... ... ... ... ... ... ғана жоғары бола алады. Экономикада бағалар
өспейтін ... ... ... бар.
Сурет-2
Филлипс қисығы
W – номиналды еңбекақы өсу қарқыны.
P – инфляция деңгейі.
U – жұмыссыздық деңгейі %.
Филлипс қисығына екі ... ... бар. ... бойынша Филлипс
қисығы экономикалық заң ретінде ... ... елде ... ... инфляциямен жоғары жұмыссыздық болуы мүмкін ... ... ... ... ... ... нүктелерінде
болатын инфляция мен жұмыссыздық деңгейінің үйлесуіне қол жеткізуге болады.
Демек қисық бойынша жоғары және төменге оңай ... ... ... ... жағдайлармен, сондай-ақ үкіметтің әлеуметтік саясатымен
анықталады.
Екіншісі бойынша экономикада инфляция мен ... ... пен ... ... ... ... жұмысбастылықтың
жоғары деңгейіне инфляцияның бірқалыпты қарқында ғана қол ... ... 2003 — 2004 ... ... саны және
жұмыссыздық деңгейі.
Филипс қисығының мәні жиынтық сұраныс пен ... ... ... ... ... жиынтық сұраныстың өсуі экономикадағы
диспропорцияны тереңдете түседі және ... ... ... ... ... ... сұраныстың өсуінен
инфляция өрши түседі. Жиынтық ... ... ... және ... ... деңгейіне жақындаған сайын бағалар өсе ... ... мен ... (әсіресе монополияда) экономика өсу кезінде
баға мен еңбекақыны көтеру оңай. ... ... ... ... аз еңбекақыға келісуге мәжбүр етеді. Бұл инфляциялық "еңбекақы-баға"
спиралін азайтады. Сонымен ... ... ... ... ... көтеруін тежейді Қарама-қарсы жағдайда ... ... ... ... ... ... қосымша
өндіріс факторларына сұраныс өсе бастайды. Осының ... ... асып ... ... өсуі ... "Еңбекақы-баға"
инфляциясының спиралі қайтадан өсе ... Осы ... ... ... өсуі ... ... ... жұмыссыздықты тоқтату мақсатының
қайшылығы Филипс қисығын солға төмен ... ... ... қол
жеткізіледі.
70-80 жылдары инфляция ... ... ... ... арасындағы байланыс тұрақсыз болған деген қорытындыға
келуге болады. Экономикалық тоқырау ... ... мен ... ... экономикалық жағдайды стагфляция (бір мезгілде инфляция
кезіндегі экономикалық ... ... ... ... мен
экономикалық құлдыраудың қосылуы). Осы кезде инфляция мен ... ... ... ... ... екі ... келуге болады:
немесе Филипс қисығы оңға ... ... ... инфляцияның әрбір
деңгейіне өсіп отырған жұмыссыздық ... сай ... ... бұл ... ... ... ... шығындарының өсуі мен жиынтық ұсыныс қисығының солға жылжуына
70-80 жылдары келесі факторлар әсер етті:
- мұнай мен ... ... ... 4 есе өсуі
- дүниежүзінде азық-түлік кризисі, сонымен бірге ауыл ... ... ... сауда жағдайының төмендеуі және импорт инфляциясы
- табыс саясатынан бас тарту,баға мен ... ... ... ... ... осы өсу ... ... өнімділігінің өсу
қарқынының төмендеуі.
- номиналды еңбекақы мен еңбек шығындары бірлігінің ... ... ... күтімі.
Жұмыспен қамту теориясының келесі бір түрі неоклассикалық теорияның
жаңа бағыты- монетаризмнің негізін ... ... ... ... баға салыстырмалы түрде тұрақты болғанда ғана жұмыспен қамтудың жоғары
деңгейіне қол жеткізуге болатындығын айтты. Сондай-ақ, ... ... ғана ... ... мен жұмыссыздық арасында
тұрақты компромисс жоқ,нақты факторларға сәйкес келетін, ... ... ... жеделдетілген инфляция көмегімен сол
төмен не жеделдетілген дефляция ... ... ... ... болады...
Инфляция мен жұмыссыздық арасында тұрақты компромисс жоқ,тек уақытша таңдау
болуы ... ... ... ... ... ... ... ал
жоғары қарқыны өсірмейді... Инфляциямен күресудің бір ғана жолы бар,ол-ақша
санының өсу қарқынын баяулату", - ... ... ... ... ... ... ... инфляцияны тежеу
2.1 Антиинфляциялық саясат
Антиинфляциялық саясат-инфляцияны төмендетуге бағытталған мемлекеттік
реттеу құралдарының жиынтығы болып бабылады.
60-жылдың ортасынан бастап барлық экономикаға ... ... шай ... ... ... шаралар қолданыла бастады. Тікелей реттеу табыс
саясаты шегінде жүреді. Табыс ... екі ... ... ... ... ... тікелей бақылау жасау және бағыт беру.
Осылардың ... ... ... пен бағаның өсуін азайтуға ... ... ... ... ... ... Ал бақылауды заң актілерінің
күшімен жасайды. Ереже ретінде баға мен еңбекақының максималды ... ... ... ... экономикадағы еңбек өнімділігінің өсу
қарқынына байланысты, ал бағалар ебекақы шығынының өзгеруіне қарай ... Яғни ... ... ... тікелей реттеледі,ал пайда-бағалар
арқылы жанама реттеледі.
Бақылау-бағалар мен еңбекақыға белгілі бір мерзімге бірден "қатырып
тастау" туралы заң ... ... ... ... жөнінде табыс
саясаты дискриминациялық сипат алады, себебі мемлекеттік ... ... ... қарағанда еңбек ақыға бақылау жасауға ынтамен кіріседі.
Тауар топтпрының өте шексіздігіне байланысты ... ... ... ... ... ... өнімділігінің артуы экономикада ұлттық табыста
жұмысшылар үлесінің салыстырмалы және абсолюттік қысқарына ... заң ... тиым салу ... ... ... пайда болуына
немесе тауардың сапасының, салмағының төмендеуіне ... ... ... ... нарықтың дұрыс қызмет етуіне, ресурстар мен капитал құйылуына
кедергі жасайды. Нәтижесінде экономикада ... ... ... ... нарықты экономикалық мемлекеттерде жүргізілген табыс саясатынан
ешқандай тиімділік болмады. Сондықтан 70 жылдары барлық дамушы елдер одан
бас ... ... ісер ... ... әдісіне монетарлы жіне фискальді
саясаттарының "дефляциялық" шаралары жатады. ... ... ... банк ақша ... ... ... несие көлеміне шектеу қою,
ашық нарықта мемлекеттік құнды қағаздарды сатуға міндетті ... ... есеп ... ... қолданылады. Мерзімдік жағдайда өкіметте
антиинфляциялық саясатты жүргізудің екі альтернативаси бар: ұзақ мерзімге
сүйене отырып саясаттыбіртіндеп енгізу немесе ... ... ... ... жолы ... ... ... жоқ. Оның бәрі елдің
көлемінен,экономика ... ... ... кіру ... ... ... ... мен қатынастары, елдегі әлеуметтік-
экономикалық жағдайға т.б. байланысты қолданылады.
Қазақстан ... ... ... ... антиинфляциялық
шаралар монетарлық "естен тандыру терапиясы" әдісін қолданылды,бірақ ол оң
нәтиже бермеді. ... ... ... ... ... ретінде өтуде.
2.2 Инфляцияға қарсы саясат және Қазақстандағы оның әдістері
Құнсызданудың жағымсыз әлеуметтік және экономикалық салдары ... ... ... ... ... ... мәжбүр етеді.Бұл
жерде экономистер ең алдымен мына арқылы инфлияцияны жою ... ... ... ... ... ... екі ұшты ... әртүлі елдерде ерекші жағдайға байланысты шешіледі
екен. Мысалы, АҚШ-та және Англияда инфлияциямен ... ... ... ... ... ... ... елдерде инфлияцаға икемделу іс-
шаралары жүргізіліп, тіпі арнайы ... ... ... және ... ... саясатты сипаттағанда,екі әдістемені бөліп айтуға
болады. Бірінші әдістеме шеңберінде (оны осы ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі-сұранымға ықпал
жасау мақсатында мемлекеттік шығындар мен салықтар реттеледі. Инфляция
жағдайында ... ... ... ... ... қысқарды,инфляция қарқыны төмендейді.Бірақ сонымен
бірге өндіріс өсуі де ... Бұл ... ... ... ... ... ... қоғам үшін
инфляцияны тежеудің құны болады. ... ... ... ... ... ... Егер сұраным жеткіліксіз болса, онда
мемлекеттің инвестиция бағдарламасы іске ... және ... ... ... Ең ... ... ... нарық субъектілеріне
салынатын салық қысқартылады. Бұл бірден нәтиже береді: сұраным тес ... ... ... ... ... өсу ... ... 60-70
жж дамыған елдердің тәжірбиесі көрсеткендей сұранымды бюджет ... ... ... ... ... ... ... бюджет
шығындарының артуы бюджет тапшылығын қалыптастырады және салық пен шығын
арқылы экономиканы реттеуді мүмкіншілігі қысқарыды.
Екінші ... жаңа ... ... экономистер ұсынады. Олар
бірінші орынға ақша-несие аркылы реттеу әдәсін қояды. Бұл әдіс ... ... ... ... ... ... Бұл саясатты үкіметке тікелей
бағынбайтын Орталық банк жүргізеді. Орталық банк айналымдағы ақша көлемін
өзгертеді және қкрыз пайызц ... ... ... ... ... ... айтқанда, мемлекет сұранымды шектеу мақсатында инфляцияға
қарсы іс- шаралар жүргізу қажет.
Батыс елдерінде жинақталған ... ... ... ... ... мерзімдік іс-шаралар саясатын қолдану қажет. Бұл ... ... ... ... ... ... жою мақсайтын көздейді. Ол үшін кез келген үкімет
инфлицияғақарсы ... ... ... түрде жүргізіп,тұрғындардың
сенімін орнықтұруға тырысады.
Екіншіден, салықтарды арттырып бірақ мемлекеттік шығындарықысқарту
арқылы ... ... ... ... жүргізіледі.Бюджет тапшылығын
Орталық банк несиесімен қаржыландыру инфлияцаны ысқындырады.
Үшіншіден, ақша айналымен реттеу іс-шаралары, нақты айтқанда,әржылдық
ақша ... ... шек қою, бұл ... ... ... ... ... әсерін әлсірету. Жеке алғанда бюджек
тапшылығын қаржыландыру үшін ... ... ... ... ... жасайтын инфляциялық ықпалын әлсірету.
Инфляцияға қарсы саясатқа байланысты инфляциямен күресу шығындары
туралы мәселе туындайды. ... ... ... ... арттырып,
өндіріс көлемін қысқарту мүмкін. Мамандардың есептеуінше, инфляцияны ... үшін ... оның ... деңгейінен 2% арттыру қажат болады
екен.
Инфляцияны тез ауыздықтау Қазақстанда жүргізіліп жатқан ... ... ... ... ... белгілеумен байланысты болды.
Республикамыз ТМД аумағында алғашқылардың бірі болып мынадай ... ... ... ... ... ... ... және бюджетке төленетін басқада міндетті төлемдер туралы" ... ... жүйе және ... ... ... ... ... қарқынын жыл ішінде 5-6%
шамасында болуына ұмтылып отыр.
Мұндай нәтижеге жету үшін ... ... және ... ... ... Ішкі инвестициалық мүмкіндіктерді өрістатуге көмектесетін қаржылық
механизмді дамытады;
- Жинақтаушы зейнетақы қорларға ақшалай қаржылардың айтарлықтай бөлігін
қауіпсіз ... ... ... ... ... ... қаржыландыруға құнсызданбайтын көздерді
пайдаланады;
- Мемлекеттік құнды қағаздардың айналым мерзімін ұзартады және т.б.
Индексациялау-ақшаның құнсыздану нәтижесінде болған ... ... ... ... ... ... білдіреді. Бұл әдіс 1999 жылғы 5-сәуірде Қ.Р
Үкіметінің шешімімен "еркін өзгермелі валюта бағамына" өту барысына, ... ... ... ... ... туындаған халықтың
екінші деңгейлі банктердегі теңгедегі ... ... ... мемлекеттің
қаражаты есебінен қалпына келтіру мақсатында пидаланылды.
Инфляцияның өрістегі, күшеюі экономикалық және әлеуметтік ... ... ... ... ... жою және ... тұрақтандыруға арналған шаралар қолдана бастайды. Инфляция
кезінде мемлекет іс-қимылдың екі нұсқасы ... ... ... жүргізу немесе инфляцияға бейімделу;
бұл кезде табыстарды, ... ... ... ... жөнінде шаралар қолданылады;
компаниялар мен фирмалар қысқа мерзімді жобаларды өткізеді, жеке тұлғалар
табыстың қосымша көздерін ... және ... ... ... ... басу ... инфляцияға қарсы шаралардың
кешенін жүргізу.
Инфляция жою ... ... ... ... ... ... құқықтық, институционалдық, моральдық-адамгершілік
сфераларының әр түрлі жақтарына әрекет етуді қамтиды. Десекте, ... ... ... ... ... ... ... ақша және фискалдық саясаттық ... ... ... әдістермен жетуге болады.
Инфляцияға қарсы саясат – инфляциямен күреске бағытталған экономиканы
мемлекеттік реттеу жөніндегі шаралар кешені. ... ... екі ... ... дефляциялық саясат және кірістер саясаты.
Дефляциялық саясат – мемлекеттің шығындарын азайту несие үшін пайыздық
мөлшерлемелерді арттыру, салық ауртпалығын ... ақша ... ... ... және ... ... арқылы ақша сұранымын реттеуді
қарастырады. Бұл саясат экономиканың өсуін тежейді.
Кірістер саясаты - бағаға және жалақыға оларды ... ... ... өсу ... ... жолымен параллелдік бақылау жүргізуді қажет
етеді. Оның жүзеге асыру әлеуметтік ... ... ... қарсы саясат ақшалай ұсынымды шектеудің
әр ... ... ... ... ... ... ақша эмиссиясын қысқарту арқылы айналыстағы
ақша массасының ауқымын азайту.
2. ... ... ... ... және ... қол ... мақсатында орталықтандырылған кредиттер үшін қайта қаржыландырудың
есептік ... ... ... мультипликаторын қысу және коммерциалық банктердің ... ... жету үшін ... ... ... банктерге
резервтік талаптарын арттыру.
4. Сондай мақсаттарда орталық банктің кредиттерін тікелей қысқарту.
Иифляцияға қарсы фискалдық саясат салықтарды ... ... және ... ... ... ... тапшылығын
төмендету арқылы жүргізіледі.
Салық саясаты инфляция жағдайында екі өзара байланысты, ... ... ... тиіс:
1. Мемлекеттік бюджеттің теңдестігіне жету және тапшылығын жою үшін
оның кірістерінің деңгейін ... ... ... ... ... - өндіріс пен айырбас сферасында
экономикалық ... ... ... ... ... саясаты жанама салық салуды қысқартуда болып
отыр. Жанама ... ... ... ... ... олар бағаны
өсіреді, сұранымды қысқартады. Жоғары слықтардың ... ... ... олардың қысымы болып табылады, бұл ұсынымды шектейді.
3. Едәуір салық ауыртпалығы әдеттегідей салық жүйесін ... ... ... ... ... ... салық салуға акцентпен жеңілдіктердің шарттарымен ауыртпалығы,
әдеттегідей, салық жүйесін күрделілендіретін ... ... ... байланыстырады. Мұның өзі салықтан жалтарынуға әкеп соқтырады.
Сондықтан ... ... ... ... салуға акцентпен
жеңілдіктеудің шарттарымен ауыртпалық түсірмейтін қарапайым және сенімді
салық жүйесі тәуірірек ... Бұл ... ... дәрежеде табысқа
салынатын салықпен мүлік құнына қарай ... ... ... бар ... ... сай ... ... қысқарту бұл процесті бюджет сферасына да,
мемлекеттің шаруашылық жүргізуші субъектілеріне қатысты материалдық өндіріс
сферасына да ... ... ... Бұл жерде мынаны ойда ұстаған жөн: соңғы
жағдайда инфляцияға қарсы шаралар инфляцияның екінші ... ... ... ... өңдірушілер инфляциясына қатысты болып отыр, сондықтан
олардың ықпалы бөлек қарастырылатын ... Бұл ... ... екі
түрі мен қарсы әрекеттің кешенді әдістері себептерінің өзара байланысы
байқалады.
Жалпы мемлекеттік және жергілікті деңгейлердің ... ... ... бағыт барлық мүмкін болатын баптар бойынша оларды барынша ... ... ... ... ... ... кірістері
бар қызметкерлерді қорғау жөніндегі өміршеңдік маңызды әлеуметтік
қажеттіліктер қамтамасыз ... ... ... ... ... ... жетуге болады:
а) тура әдістермен шектеумен (рестикциялармен), яғни заңнамалық актілер
немесе өкілетті мемлекеттік органдардың ... ... қол ... ... ... ... ... секвестрлеу әдісімен - барлық ... ... ... ... ... ... ... сәйкес пропорционалды
төмендетумен;
б) қолда бар кірістердің деңгейін бақылаумен;
в) мемлекеттік бюджет тапшылығының деңгейін ... ... ... ... дамудың көптеген ұлттық бағдарламаларының іс -
қимылын, тез қайтарым бермейтін әртүрлі лайықты ... ... ... және ... ... нәтижесінде инфляцияның екінші типін – шығындардың
(өндірушілер ... ... ... ... жою ... ... қиынырақ болып келеді:
1. Жалақыны көбейту;
2. Ұйымдық сипаттағы себептер бойынша шаруашылық механизмінің бұзылуына
байланысты еңбек өнімінің төмендеуі;
3. Шикізат және энергетикалық ресурстар ... ... ... қарай олар өндірістің бастапқы өнімдеріне бағаны көтереді.
Өндіріс шығындарымен байланысты болатын инфляцияны жою ... ... ... ... блоктарын шешуді қажет етеді.
Инфляцияны төмендету проблемаларының бірінші блогы экономикалық
тұрақтандырудың ... ... ... ... ... ... ... болып отыр. Өз кезегінде ол мына ... ... ... ... ... ... ... оның
тиімді нәтижелеріне ынталылықты ... ... ... басымдық
ретіндегі өндірістік еңбек қызметін қалпына ... ... ... ... оның ... ... ... байланыс болатын жекеше өндірістік
секторды дамыту негізінде қол жетеді.
Сауда-делдалдық сфераға ... ... ... ... ету ... Өндірістік сфераның дамуын көтермелеуге салықтардың
жеңілдік жүйесімен, кредитті кедергісіз алумен және ... ... ... ... ... ... ... ақы төлеу
қорларына даму үшін ... ... ... ... және ... жетуге болады, қажетті жағдайда өндірістік сектор
қызметінің ... ... ... ... ... қолдау жүзеге
асырылады.
Инфляцияны жеңіп шығу жөніндегі шаралар жүйесіндегі қажетті элемент
нарықтық бәсеке ... мен ... ... нысандарының шаруашылық
жүргізуші субъектілерінің ... ... ... жасау
болып табылады; аталған механизмдердің іс-қимылы мына сызбаға саяды:
шығындардың ... - ... ... ... өсуі ... ... көлемінің сақталуы - ұсынымның көбеюі - сұранымның қанағаттандырылуы.
Бәсеке ... ... ... ... ... ... түрлі нысандарын дамытумен, шаруашылық - қаржы қызметіндегі
олардың теңдігін заңнамалық ... ... ... ... болады.
Инфляцияға ықпал етудің ең түбегейлі құралы экономиканы мемлекеттік
реттеу шеңберінде баға мен ... ... қою ... табылады. Баға мен
жалақыны реттеудің ... ... ... ... ... ... және кеңінен инфляция деңгейіне, өндіріс
қарқынына, халықты ... ... ... ... ... ... ... шекті-шикізат, отын, басқа бастапқы
өнімдерді өндіруде бағаны реттеуді жүргізудің маңызы зор. Тап ... ... ... шектердің өнімі бағасының бүкіл пирамидасының негізіне
қойылады.
Жалақыны реттеу ... (қол ... ... ... ... артуына қатаң байланысты жүзеге асырылады, өйткені номиналды жалақы
мөлшерлемелерінің еңбек өнімділігі өсуінің қарқынына тең ... ... ... ... емес ... ... экономикалық қызметті қамтып көрсететін төлем балансы тарапынан
инфляцияны төмендету шаралары оның құрылымын ... ... ... бұл ... мен ... яғни ... және импорттық
операциялардың қозғалысымен байланысты болатын ағымдағы опреациялар бойынша
теңдікке жетуге қатысты болады.
Төлем балансының ағымдағы тапшылығын ... ... ... мен ... ішкі ... ... ... мен қызметтерге
ауыстыру есебінен, сондай ақ сыртқы ... ... ... ... арттыру есебінен жету керек. Бұған ... ... ... белгілеу саясатын жүргізу, инфляциялық серпіліс
кезеңінде сауда және ... ... ... ұштасуы және инфляция
қарқыны төмендеген кезде сыртқы ... ... ... ... басқаруды жақсарту және инфляцияға қарсы саясат шараларының
бірі ретінде кәзіргі ... ... ... ... ... ... банктың негізгі міндеті ретінде ... ... ету ... ... мүлдем жаңа айқындама Ұлттық банк
жариялаған Еуроодақ стандартына және инфляциялық тарегттеуге ... ... ... ... ... және оған көшу ашқа
бағасы байынша мақсатты көрсеткіштерден біртіндеп бас ... ... ... ... көрсеткіштерге көшуді болжайды. Соңғы жылдары
формаларды мақсатты инфляциялық көрсеткіштерді ... ... ... ... өнеркәсібі дамыған елдерде ғана емес, рыноктық экономикасы
қалыптасып келе жақан елдерде де ... ... ... ... ... жүргізілетін ақша-кредит саясатына деген сенімді
арттырады. Инфляция бойынша мақсатты көрсеткіштерді ... ... бар ... ... өсу осы ... артықшылықтары бар
екендігінің жанама белгісі болады.
Австралия, Канада, Финляндия, Жаңа Зеландия, ... ... ... ... ... көшті. Сонымен қатар, рыноктың
экономикасы қалыптасып келе жатқан көптеген елдерде де: ... ... ... ... ... ... Республикасы инфляцияны
таргеттеуге көшеді. Инфляция ... ... түлі ... банк ... ... репо ... ... дәлізде ұстап тұру арқылы инфляцияны басқаруды көздейді. Сонымен
бірге инфляциялық таргеттеу тетігінің мынандай түрі ... ... ... ... мен оның өзгерістері дәлізінің енін өзгерте отырып,
банктық резервтер мен банкаралық ... ... ... бір ... қол жеткізеді. Банк аралық мөлшерлемелер өз
кезегінде, кредиттер мен депозиттер бойынша ... ... ... ... қатар банктық өтімділікті яғни инфляцияны да ... ... ... ... ... ашық ... операциялары
болады. Ашық рынок операцияларына ішкі рыноктан мемлекеттік ... оның ... кері ... алу ... репо ... алу және сату ... Репо операцияларының көлемі мен ... ... ... ... ... ... орнықты
болғанда, макроэкономикалық тұрақтылық және ... ... ... ... ... ақпараттық ашықтығы жайдарларында инфляциялық
таргеттеу табысты ... ... ... ... ... осы ... бәрі ... уақытта инфляциялық таргеттеудің енгізуге дайындық ... ... ... ... банк 2000 ... бастап ақша-кредит
саясатын жоспарлаудың үш жылдық деңгейін белгіледі. 2004 жылдан ... ... ... ... ... базалық инфляция индексі
қолданыла отырып, белгіленеді. Бұл ... ... емес ... ... дағдарыстық ықпалын жояды және инфляциялық
процестерді ... ... ... ... бойы ... ... құбылыс деп санай отырып, ... ... мен ... ... өсуі тұрғысында түсіндіріліп
келді. Әлі де бірқатар шетелдік авторлар инфляцияны ... ... ... артуы ретінде анықтайды. Алайда инфляцияның тауар
бағасының ... ... оны тек таза ақша ... ... ... Бұл нарықтық шаруашылықтың түрлі сфераларындағы ұдайы өндірістің
сәйкессіздігінен туатын күрделі ... ... ... ... тәуелсіздігінің төл белгілерінің бірі – ұлттық ... ... ... мемлекетіміздің өндірістік сферасы, халықтың
көптеген жігінің материалдық жағдайы, ... ... - ... ... валютаның экономикалық құндылығына байланысты. Осы
мақсатта Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... жылдың қаңтарынан бастап Ұлттық банктің мақсаты ретінде бағаларды
тұрақтандыру және мемлекеттік бюджеттің тапшылығын қаржыландыруға тыйым
салу ... ... ... бұл инфляциялық таргеттеу енгізудің қажетті
шарттарының бірі болып табылады.
Еліміздің орталық банкі ретінде Ұлттық банктің тәуелсіздігін күшейтетін
нормативтік құқықтың ... ... ... ... ... қайта
қаржыландыру ставкасын белгілеу мүмкіндігі қарастырылуда.
ІІІ. Қазақстан Республикасында инфляция қарқынын жою ... ... ... ... болжау
1993 жылы бүрынғы кеңестік республикалардың (егемендіктер парадының)
басталуы және жаңа экономикалық ... ... ... ... өте ауыр ... экономикалық-жағдайға әкеп соқтырды
көрсеткіштері іс жүзінде экономиканың сферасында ... ... ... ... ... ... 1994 жылы ... гиперинфляцияға
өсіп жетті. Саяси және экономикалық себептер 1993 жылы қараша айында
республиканы ... ... ... ... ... ... мәжбүр етті, оның
өзі алғашқы 9 ай ішінде асса салмағын ... ... ... қиын ... мезгілде экономиканы ырықтандырумен аса қатаң монетарлық ... ... ... ... ... ... инфляция ауындықталды.
1999 жылы инфляция 11,7% болды, ол 1994 ... ... 100 есе ... ... ... инфляцияның тез ауыздықтау
Қазақстанда жүргізіліп жатқан нарықтың реформаны құқық бойынша рәсімдеудің
шараларын ... ... ... Республикамыз ТМД ... бірі ... ... ... ... ... ... инвестициялар туралы» Заң, «Салықтар және ... ... да ... ... туралы» жаңа Заң, «Бюджетті жүйе және басқалар
туралы» Заң.
Үкімет ... «2030» ... ... ... жыл ... ... болуына ұмтылып отыр.
Мынандай нәтижеге жету үшін үкімет:
• ақшалай несиелік-бюджеттік ... ... ... ішкі инвестициялық мүмкіндіктерді өрістеуге көмектесетін қаржылық
механизмді ұмытады.
• жинақтаушы зейнетақы қорларға ... ... ... ... ... ... ... ұмтылады.
• бюджеттік жетіспеушілікті қаржыландыруға құнсызданбайтын көздерді
пайдаланылады.
• мемлекеттік құнды ... ... ... ... ... ... ... деңгейін болдырмау үшін қолданылатын нақты
шаралары
Елбасы Н.Ә.Назарбаев 2006 жылғы 1 ... ... ... ... 50 ... қатарына кіру стратегиясы. Қазақстан өз
дамуындағы - жаңа ... ... ... атты Қазақстан халқына
Жолдауында, ақша-кредит саясатының негізгі ... ... ... ету ... ... және бұл мақсатқа жету ... ... Банк пен ... жүктеледі деп атап көрсетті. Осыған
орай бүгінгі таңдағы инфляцияның өсуі көп ... ... ... ... мен ... субъектілерінің нақты іс-әрекеттеріне байланысты
күрделі көп факторлы құбылыс екендігін айта кеткен ... өсуі және ... ... ... алғашқы жылдары
бағаның козғалысы көптеген факторлармен айқындалды, олардың басымдары
мыналар болды: ... ... және ... ... ... ... шекті деңгейін біртіндеп алып тастау, энергия
ресурстарына арналған бағаны ... және ... ... ... ж.ж. ... деңгейі
1995 |1996 |1997 |1998 |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 ... |28,7% |11,2% |1,9% |17,8% |9,8% |6,4% |6,6% |6,8% |6,7% |7,6% ... ... 2005 ... тұтыну тауарлары және қызмет көрсету бағалары
мен тарифтер индексінің өзгеруі.
Бірақ 2006 жылдан бастап бағаның жаңадан көтерілуі байқалады. Бұл ретте
2006 жыл ... ... ... ... ... 1) ... тауарларына
арналған бағаның орта есеппен 8,1%-ға, соның ішінде: ет және ет ... ... ... пен ... - ... сүт және сүт ... - ... 2) бензинге - 12,7%-ға: 3) газбен жабдықтауға - 23,4%-ға өсуі ... ... ... ... ... ... ақша ... көбеюіне (басқа да теңдей жағдайлар кезінде) ықпал
етелі және инфляцияны туындатуы дейді.
Инфляция бізде ... ... ғана ... негізінен алғанда
күнделікті сұраныс тауарларының ...... ... отыр. Соңғы екі-үш жыл ішінде отынға, ТКШ ... ... ... елеулі түрде жоғарылады. Бір сөзбен айтқанда, қазіргі
кезде біздің талдауымызша инфляция өсуінің негізгі ... ... ... ... ... жалпы тауар тапшылығы, әсіресе күнделікті
сұраныстағылары; 2) монополистер мен ... ... ... 3) ... көлікке, энергияға бағалар мен тарифтердің озық өсіп кетуі; 4)
ақша ... ... 5) ... ... ... пайда алуға көбірек ұмтылуы; 6) жергілікті жерлердегі атқарушы
биліктің инфляцияны ... және ... ... ... мен қызмет
көрсетулеріне бағалар мониторингін жүзеге асыру жөнінде ... ... 7) ... ... ... 8) инфрақұрылымға ... ... үлес ... және күрделі қаржыны игеру
мерзімдерінің ұзақтығы; 9) әлсіз бәсеке: 10) ... ... ... ... және ... ... ... 2006 жылғы теңгеге
қатысты өзгеруі.
Инфляция импортының ... ... бірі ... жылы қант
бағасының күрт өсуі болып табылады, ол 2006 жылдың жеті айында 33%-дан
астам ... оның ... ... бес жылда 71,9%-ға өсті.
Нарық жағдайында бағаны адал ниетті ... ... ... ... ол болмаған жағдайда баға өсе беруі мүмкін. Бұл
ретте өндірушілер ... үшін ... ... бір бірімен бәсекелесуі
керек. Бұл үшін ішкі ... ... орта ... ... әсіресе,
бұл мұнай өнімдері, азық-түлік тауарлары мен қызмет ... ... Бір ... ... адал ... бәсеке болса, тұрақты баға ... ... ... мен ... орны ерекше.
Қазақ Үкіметі алдағы үш жылдағы негізгі тетіктерді айқындап үлгерді.
Бірінші ... ... ішкі ... ... жылдық нақты өсімін 8,5 пайыз
мөлшерінде қамтамасыз ету. Бұл 2000 жылмен ... 2008 жылы ... есе ... Үш ... экономиканың жалпы өсімін 27,7пайыз
деңгейінде ұстау ... ... жылы бұл ... 5600 АҚШ ... ... тиіс. Яғни қазіргі
деңгейден 1,5 есе жоғары. Бұл Үкіметтің нақты бағдары.
Үкімет ... ... 2006 жылы 5,7-7,3 ... ... ... 5-7
пайыз аралығында ұстап отыруды көздеп отыр. Осы мақсатта арнайы жұмыс тобы
құрылып, инфляциялық ... ... ... мен беталысы мұқият бақылауға
алынған.
Мемлекеттік бюджеттің ағымдық шығындарын қысқарту арқылы да инфляцияны
ауыздықтауға ... ... ... ... не керек, не керек
еместігін уақтылы айқындап отырса, ... ... ... болатын
негізгі шығындарды реттеуге мүмкіндік бар. Үкімет соңғы жылдары ... ... ішкі ... ... алғанда 22-23 пайыз деңгейінде ... ... 2005 ... ... қарай бұл көрсеткіш 22,9 пайызды құраса,
2004 жылы 23,4 пайыз болған еді. Бұл ... ... қор ... таза ... шығындар туралы әңгіме болып отыр.
Инфляциялық үдерістерді реттеуде антимонополиялық саясаттың орны өте
зор. Осы ... ... ... ... ... ... ... 1 шілдеден бастап нақты жұмысқа ... ... ... үшін ... ... ... өндіріс
салаларындағы «жасырын монополияларды» жою ісі қолға алынбақ.
Көптеген монополистeр өз делдалдары арқылы жұмыс ... ... ... ... ... ... ... кетеді де түпкі тұтынушы
зардап шегеді. Сондықтан ... ... бір ... ... делдал
құрылымдардың шектен тыс көбеюіне тоқтам салу ... ... ... деректерді ескере отырып, келесідей қорытындыға
келуге болады.
Инфляция дүниежүзіндегі барлық ... ... ең ... ... ... ... ... Бұл құбылыс тек мемлекет ішіндегі
экономикаға ғана әсер етіп ... ... ... ... өзінің кері әсерін тигізеді.
Қазіргі таңда Елбасының қолдауымен инфляцияның төменгі деңгейіне жету
және соны үстап түру ... ... ... және қаржылық реттеуді,
еліміздің банк жүйесін нығайтуды және ... ... ... ... ... ... жалғастырумен бірге ақша-несие және бюджет
саясатын қатайту көзделген.
Ақша құнының тапшылығы макроэкономикалық түрақсыздыққа әкеп ... ... ... ... ... ... және
қаржы жүйесінің түрақтылығы, орталық ... ... ... ... ... таргеттеу табысты енгізілуі мүмкін.
Қазіргі ... ... осы ... бәрі бар. ... ... ... ... перспективті саясат шаралары
қабылданды. Ұлттық банк 2000 жылдан бастап ақша-несие саясатын ... ... ... ... 2004 ... ... инфлияция бойынша мақсатты
көрсеткіштер "базалық инфлияция" индексі қолданыла отырып белгіленеді. Бұл
индекс монетарлық емес ... ... ... дағдарыстың ықпалын
жояды және инфляциялық процестердің негізгі ... ... ... ... мақсатты инфляциялық көрсеткіштерді белгілеуге
негізделген ақша-несие саясаты өнеркәсібі дамыған ... ғана ... ... ... келе ... ... де ... қолданылуда.
Инфляцияның мақсатты көрсеткіштер жүйесі ... ақша — ... ... ... ... Инфляция бойынша мақсатты көрсеткіштерді
қолданатын өтпелі экономикасы бар елдер қатарының өсуі осы ... бар ... ... ... ... Канада, Финляндия, Жаңа Зеландия, ... ... ... ... ... ... жеңіп шығу жөніндегі шаралар жүйесіндегі қажетті элемент
нарықтық бөсеке механизмі мен меншіктің ... ... ... ... ... жауапкершілігі механизмін жасау
болып табылады; ... ... іс ... мына сызбаға көрсетіледі:
шығындардың төмендеуі — бағалардың төмендеуі - өндірістің өсуі ... ... ... ...... көбеюі — сұранымның
қанағаттандырылуы.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Назарбаев Н. Ә. ... ... ұзақ ... ... — Алматы, 1997. 25-31 бет.
2. Назарбаев Н. Ә. «Елдегі жағдай, ішкі және сыртқы саясаттың негізгі
бағыттары туралы: Жаңа ғасырда қоғамды ... және ... ... ҚР ... қазақстан
халқына жолдауы.» — Алматы, 1998. 17-28 бет.
3. Аубакиров Я. Ә. ... ... ... ... ... бет.
4. Брю С. Л. «Экономикс» - Бишкек, 1998. 1 том, 78-81 бет.
5. Жүнісов Б. А. «Нарықтық экономика негіздері» -Ақтобе, 1993. ... ... О. Қ. ... саясат» - Алматы, 2002. 105-110 бет.
7. Көшенова Б. А. «Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары» -
Алматы, 2002. 75-79 бет.
8. ... С. Б. ... ... және ... ... 2000. 84-89 ... ... Т. М. «Экономикалық теория негіздері» -Алматы, 2002. ... ... ... ... ... ... - Алматы, 2002. 215-219
бет.
11. Құлпыбаев С. «Қаржы» - Алматы, 2003. 426-440 бет.
12. «Инфляция — хроническая болезнь бумажных валют» - Журнал:
Финансы ... 1995. 13-17 ... ... А. ... и ее ... ... Экономика и
статистика, 2001. 25-29 бет.
14. Райымқұлов С. «Экономикалық теория негіздері». Шымкент 2005 ж.
15. Черняк В.З. ... ... в ... и таблицах. Москва, 2003.
16. Егемен Қазақстан. Инфляция неден именеді. 2006, сәуір.
17. Егемен Қазақстан. Инфляция. 2006, 29 қараша.
18. Егемен Қазақстан. 2006, 6 ... 3 ... ... ... 2006, 11 ... Егемен Қазақстан. 2006, 18 сәуір.
21. Егемен Қазақстан. 2004, 19 мамыр.
22. Қазақ елі. 2004, 21 сәуір.
23. Егемен Қазақстан. 2006, 14 маусым. 6 ... ... ... 2006, 19 сәуір.
25. ҚазҰУ хабаршысы. Экономика сериясы, №5. 2006.
-----------------------
Баға деңгейі
Инфляция ... ... ... ... бойынша баға өсу деңгейінің айырмашылығы
Күтім және болжамдық инфляция
Инфляция түрлері
Күтілген
инфляция
Балансталған инфляция
Ұстамдық инфляциялары
Галопириялық инфляция
Гиперинфляция
Балансталмаған ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Инфляция,оның Қазақстандағы ерекшеліктерін талдау және Ұлттық Банктің инфляцияға қарсы саясаты21 бет
Макроэкономикалық көрсеткіштерге сипаттама (2013-2015). Инвестициялар және мемлекеттің инвестициялық саясаты. Инфляция және мемлекеттің инфляцияға қарсы саясаты. ҚР экономикалық өсім14 бет
Макроэкономикалық көрсеткіштерге сипаттама. Инвестициялар және мемлекеттің инвестициялық саясаты. Инфляция және мемлекеттің инфляцияға қарсы саясаты. Қазақстан Республикасының экономикалық өсімі6 бет
Мемлекетің инфляцияға қарсы саясаты6 бет
Мемлекеттің инфляцияға қарсы саясаты8 бет
Қазақстан Республикасында инфляцияны жүргізу саясаты және инфляциямен күресу жолдары12 бет
Қазақстан Республикасының инфляцияға қарсы саясаты жайлы20 бет
Қазақстан Республикасының инфляцияға қарсы саясаты туралы27 бет
ҚР инфляцияға қарсы мемлекеттік саясаты16 бет
ҚР инфляцияға қарсы саясаты10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь