Нарық жағдайындағы қаржының экономикалық рөлін жетілдіру жолдары

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

1. Қаржы туралы жалпы ұғым және оны басқарудың негіздері
1.1 Қаржының экономикалық мәні және қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.2 Қаржның атқаратын қызметтері және экономикадағы рөлі ... ... ... ... ... ..10
1.3 Қаржының басқа экономикалық категориялармен байланысы ... ... ... ... .13

2. Қазақстандағы қаржының нарықтық жағдайы және оның қызметін
талдау
2.1 Макроэкономикалық даму жағдайындағы мемлекеттік қаржының
қызметтері және рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..16
2.2 Қазақстан Республикасының қаржы жүйесі және оның негізгі
буындары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18
2.3 Нарықтық қатынастардағы халықтың қаржыгерлікті жүргізу
құндылықтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24

3. Нарық жағдайындағы қаржының экономикалық рөлін жетілдіру
жолдары
3.1 Қаржы секторының бәсекеге қабілеттілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27
3.2 Мемлекеттік қаржы саясаты және қаржы жүйесін жетілдірудің негізгі
бағыт ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .33

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...34
Кіріспе

Нарықтық қатынастардың құрылымында да, мемлекет тарапынан оларды реттеу механизмінде де қаржы зор рөл атқарды. Қаржы – нарықтық қатынастардың құрамды бөлігі және мемлекеттік саясатты жүзеге аырудың құралы. Бұл орайда қаржының әлеуметтік-экономикалық мәнін түсіне білудің, оның ңс-әрекет етуінің ерекшеліктерін терең ұғынудың, Қазақстан экономикасын ойдағыдай дамыту мақсатымен қаржы ресурстарын неғұрлым толық және ұтымды пайдаланудың әдістері мен амалдарынкөре білудің маңызы зор.
Қоғамдық өнімді бөлумен және осының негізінде ақшалай қорланымдарды, табыстарды және қорларды жасаумен, оларды ұлғаймалы ұдайы өндірістің мақсаттарына және қоғамдық дамудың қажеттіліктерін қанағаттандыруға пайдаланумен байланысты болатын экономикалық қатынастар қаржы туралы ғылымның мән-мағынасы болып табылады. Қаржы ресурстары мен мақсатты ақша қорлары, олардың қалыптасуы, қозғалысы және пайдаланылуы қаржының объектісі, ал қоғамдық өмірдің ұйымдастырушысы ретіндегі мемлекетті қоса алғанда қызметтің өндірістік және өндірістік емес сфераларының сан алуан шаруашылық, қоғамдық және басқа ұйымдары оның субъектілері болып табылады.
Қаржы туралы ғылымда және қаржыны зерделеу кезінде танып білудің негізгі әдісі – материалистік диалектикалық-тарихи әдіс қолданылады, ол нақты тарихи жағдайларды ескере отырып, қаржы қатынастары мен құбылыстарын олардың дамуы мен өзара байланыстылығы негізінде зерттеуді болжайды.
Экономикалық өмірде қаржының сыртқы көрінісі қоғамдық өндірістегі
әр түрлі қатысушылар қаражаттарының қозғалысы түрінде болып жатады.
Құбылыстар бетінде бұл қозғалыс ақшалай соманы шаруашылық жүргізуші субъектілердің бір-бірімен қолма-қол ақшасыз жасасатын есеп айырысулары; негізгі капиталға жұмсалатын амортизациялық соманы есептеу; табысты (пайданы) бөлу және кәсіпорындарда, фирмаларда ішкішаруашылық арналымның қорларын қалыптастыру; мемлекеттік бюджеттеріне салық төлемдерін аудару; қайырымдылық қорларына қаражат төлеу; экспортталатын тауарлар үшін кеден баждарын төлеу және тағы басқа операциялар қолма-қол ақшасыз немесе қолма-қол ақшамен есеп айырысу түрінде бір иеленушіден басқа иеленушіге беруі болып табылады. Осының барлығында және осыған ұқсас қаржы операцияларында ақша қатынастарының қозғалысы болып жатады.
«Қаржы» ұғымы ақша нысанындағы қоғамдық өнімді бөлумен байланысты болатын экономикалық қатынастардың кең ауқымын қамтиды. Тауар-ақша қатынастарының жалпы қамтуындағы сипатқа ие болып отырған нарықтық экономика жағдайында қаржы нақтылы және үздіксіз болып жататын ақша айналымын ақша ағынын бейнелеп көрсетеді.
Мемлекет қаржысы әдетте мемлекеттік бюджетке шоғырландырылады. Мемлекеттік бюджетте әртүрлі қаржы көздері жинақталып және шоғырланып, белгілі бір уақыт аралығында мемлекеттің әртүрлі қызметтеріне жұмсалынып отырады. Жалпы кез-келген мемлекет макроэкономикалық даму жағдайында өз қаржы қорларының толықтығы мен жеткіліктігінсіз өзге мемлекеттермен қатынастарға түсе алмайды, өзіндік қаржы-несие жүйесін құра алмайды және өндірісін дамыта алмайды. Демек мемлекет дамуының ерекше маңызды бағыты және жолы ол мемлекет қаржы қорларына тікелей байланысты. Қазақстан Республикасы егемендігін алғаннан бастап, елдің қаржы жүйесін қалпына келтіруге және жетілдіруге, қаржыларды жинақтаудың негізгі бөлімі – салық жүйесі мен салық қызметін дұрыс жолға қоюға, кәсіпорындар мен ұйымдардың қаржылық жағдайын жақсарту мен дамытуға ерекше көңіл бөліп отыр. Алайда бүгінгі таңда, мемлекеттік қаржылық жүйеде мәселелер де аз емес.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан
халқына жолдауы.
2. Амрекулов Н. «Қаржы жүйесін ұйымдастыру және бюджет жүйесі»
Экономика-2006 ж. Оңтүстік Қазақстан облысының және Қазақстан
Республикасының статистикалық мәліметтері.
3. Ілиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. «Қаржы» Алматы-2005ж.
4. // Қазақстан жоғары мектебі 2005ж.
5. Ысқақов Д. «Ілгерілеу бар, баяулы байқалады» // Қаржы-қаражат
№5- 2006ж.
6. Жанибеков С. «Бюджеттің орындалуын қалай көтеру керек?» Қазақстан
қаржысы. №8-2006ж.
7. «Қаржы секторының бәсекеге қабілеттілігі» // Егемен Қазақастан
2006ж. қараша.
8. «Облыс бюджетінің басты бағыты» // Оңтүстік Қазақстан 2007 ж. қазан.
9. «Мемлекеттің қаржы саясаты» // Хабаршы №11-2007ж.
10. «Қаржы жүйесін жетілдірудің негізгі бағыттары» // Хабаршы №9-2006ж.
11. 2007жылғы Шымкент қаласының бюджеті. 2007ж. қыркүйек.
12. Иманбердиев Б.Ж. «Қазақстан Республикасындағы экономикалық саясаттың экономикалық өсу нәтижелері» Статистика №2-2007ж.
13. Жүнісова Н.А. «Бюджет саясаты» Саясат, №1-2007ж.
14. «Салық – халық несібесі» // Егеменді Қазақстан, 2007ж. 1 қазан.
15. Кадырбекова М. «Преодоление малежного баланса и дефицита госбюджета», Алматы 2006ж.
16.
        
        Аннотация
Курстық жұмыста қаржы – экономикалық категория ретінде қаржының
экономикалық мазмұны мен қажеттілігі, басқа экономикалық категориялармен
байланысы және макроэкономикалық даму жағдайындағы қызметтері жағынан
ашылды.
Қазақстандағы қаржының ... ... мен ... қаржыгерлікті
жүргізу құндылықтары және нарық жағдайындағы қаржының экономикалық рөлін
жетілдіру жолдары, қаржы секторының бәсекеге қабілеттілік мәселелері
қарастырылды.
Курстық жұмыс 36 бет ... ... ... 4 сызба және 1
кесте, 12 түрлі әдебиет және 8 мерзімдік басылым қолданылды.
Мазмұны
Кіріспе
............................................................................
..........................................5
1. Қаржы туралы жалпы ұғым және оны ... ... ... ... мәні және қажеттілігі
.......................................6
1.2 Қаржның атқаратын қызметтері және экономикадағы рөлі
......................10
1.3 Қаржының басқа экономикалық категориялармен байланысы
.................13
2. Қазақстандағы ... ... ... және оның ... ... даму ... мемлекеттік қаржының
қызметтері және рөлі
............................................................................
..........16
2.2 Қазақстан Республикасының қаржы ... және оның ... ... ... ... ... ... Нарық жағдайындағы қаржының экономикалық рөлін жетілдіру
жолдары
3.1 Қаржы секторының бәсекеге қабілеттілігі
...................................................27
3.2 Мемлекеттік қаржы саясаты және қаржы ... ... ... ... ... қатынастардың құрылымында да, мемлекет тарапынан оларды
реттеу ... де ... зор рөл ... ...... ... бөлігі және мемлекеттік саясатты жүзеге аырудың
құралы. Бұл орайда қаржының ... ... ... ... ... ... ... терең ұғынудың, Қазақстан
экономикасын ойдағыдай дамыту мақсатымен қаржы ресурстарын неғұрлым ... ... ... ... мен ... ... маңызы зор.
Қоғамдық өнімді бөлумен және осының негізінде ақшалай қорланымдарды,
табыстарды және қорларды ... ... ... ұдайы өндірістің
мақсаттарына және қоғамдық дамудың ... ... ... ... ... ... қаржы туралы
ғылымның мән-мағынасы болып табылады. Қаржы ресурстары мен мақсатты ... ... ... ... және ... қаржының
объектісі, ал қоғамдық өмірдің ұйымдастырушысы ... ... ... ... өндірістік және өндірістік емес сфераларының сан алуан
шаруашылық, қоғамдық және басқа ұйымдары оның субъектілері болып ... ... ... және қаржыны зерделеу кезінде танып білудің
негізгі әдісі – материалистік диалектикалық-тарихи әдіс ... ... ... ... ... ... ... қатынастары мен құбылыстарын
олардың дамуы мен өзара байланыстылығы негізінде зерттеуді болжайды.
Экономикалық өмірде қаржының ... ... ... ... ... қатысушылар қаражаттарының қозғалысы түрінде болып жатады.
Құбылыстар бетінде бұл ... ... ... шаруашылық жүргізуші
субъектілердің бір-бірімен қолма-қол ақшасыз жасасатын есеп айырысулары;
негізгі капиталға жұмсалатын ... ... ... ... бөлу және ... фирмаларда ішкішаруашылық арналымның
қорларын қалыптастыру; мемлекеттік бюджеттеріне ... ... ... ... қаражат төлеу; экспортталатын тауарлар үшін кеден
баждарын төлеу және тағы басқа операциялар қолма-қол ақшасыз немесе ... ... есеп ... түрінде бір иеленушіден басқа иеленушіге беруі
болып табылады. Осының барлығында және осыған ұқсас ... ... ... ... ... жатады.
«Қаржы» ұғымы ақша нысанындағы қоғамдық өнімді бөлумен байланысты
болатын экономикалық ... кең ... ... ... ... қамтуындағы сипатқа ие болып отырған нарықтық
экономика ... ... ... және үздіксіз болып жататын ... ақша ... ... ... қаржысы әдетте мемлекеттік бюджетке ... ... ... ... ... жинақталып және шоғырланып,
белгілі бір уақыт аралығында мемлекеттің әртүрлі қызметтеріне жұмсалынып
отырады. Жалпы кез-келген ... ... даму ... өз
қаржы қорларының толықтығы мен жеткіліктігінсіз өзге мемлекеттермен
қатынастарға түсе алмайды, ... ... ... құра ... және
өндірісін дамыта алмайды. Демек мемлекет дамуының ... ... ... жолы ол ... ... ... ... байланысты. Қазақстан
Республикасы егемендігін алғаннан бастап, елдің қаржы жүйесін ... және ... ... ... негізгі бөлімі – салық
жүйесі мен салық қызметін дұрыс жолға ... ... мен ... жағдайын жақсарту мен дамытуға ерекше көңіл бөліп ... ... ... ... қаржылық жүйеде мәселелер де аз емес.
1. Қаржы туралы жалпы ұғым және оны ... ... ... ... мәні және қажеттілігі
Қаржы («қолма-қол», «табыс» ұғымын білдіретін орта ғасырдағы латын
тілінің financia сөзінен пайда болған ... finance ... ... ... өмір сүретін, объективті сипаты мен айрықша қоғамдық арналымы
бар өндірістік қатынастарды білдіретін ақшалай ... ... ... ... және пайдалану процесіндегі экономикалық қатынастарды қамтып
көрсететін тарихи қалыптасқан аса маңызды экономикалық категориялардың бірі
болып ... Ол ... ... жүйелі тауар-ақша айырбасына
көшу жағдайында пайда болып, дамыды және мемлекеттің және оның ... ... ... ... ... ... ... қолданысқа енгізген авторды ... Бұл ... ... 1577 жылы ... ... алты ... жұмысын бастырып шығарған француз ғалымы Ж. ... ... ... ... («Афин республикасының кірістері туралы»)
алғашқы авторы ... ( ... 430-365 жж.) ... ( ... 384-322 жж.) ... ... көзқарасы
оның «Афиннің мемлекеттік құрылысы» атты жұмысында баяндалған.
Қаржының мәні, оның даму заңдылықтары, тауар-ақша қатынастарын қамту
сферасы мен қоғамдық ... ... ... рөлі қоғаммен экономикалық
құрылысымен, мемлекеттің табиғатымен және функцияларымен айқындалады.
Түрлі қоғамдық-экономикалық формациялар қаржысының ... мына ... ... ... ... ... ... өзіне меншікті таптық құрылымы
сай келеді. Сонымен бірге қаржы ұлттық табысты ... ... ... ... ... оны ... ... алады;
• кез келген қоғамдық-экономикалық формацияларда қаржы билеуші таптың
мүдделерін қорғайтын мемлекеттің мақсаттары мен ... ... жаңа ... ... ... жаңа жүйесін
тудырады. Мәселен, құл иеленуші және ... ... ... ... ... ... табысының қалыптасуы
да көбінесе натуралдық сипатта болды. Капиталистік шаруашылық тауар-
ақша шаруашылығы болып табылады. ... ... ... ... ... қалыптасады;
• егер мемлекет басқару ... ... ... ... ұдайы өндірісі мен таптық құрылыстың міндеттеріне
қызмет ететін болса, онда бұл ... ... да ... ... ... ... қаржы белгілі орын алады және өзінің
ішкі ерекшеліктерімен, сонымен ... ... ... ... ... құндық бөлу стадиясында жұмыс ... ... ... ... жалақыдан және бағадан айтарлықтай
айырмашылығы бар.
Қаржының пайда болуының бастапқы ... ақша ... ... ... ... ... ... негізі тауар өндірушілердің экономикалық
оқшауланушылығын ... ... ... ... болып
табылады.Олардың әрқайсысы өндірістің материалдық-заттай ... ... әр ... ... ... өнім жасайды, ал сол
себепті тіпті ұқсас тауарлар нақтылы және ... ... әр ... ... Бұл теңсіздіктің салдарынан шығындар мен еңбек
нәтижелерін өлшеудің қажырлы ... және ... күш- ... ... ... ... ... айрықша механизмнің объективті
қажеттігі туады.
Ұдайы өндіріс процесінің ... ... ... ... ... айырбастау және тұтыну стадиялары оның қатысушылары арасында тауар
қатынастарының болуын айқындайды, өйткені ... ... ... алу-
сатуға жататын тауарлар ретінде болады: өнім оны тұтынудан бұрын ... бөлу ... ... ... бірге материалдық өндіріс
қатысушыларының ғана емес, қоғамдық қатынастардың ... ... мен ... ... ... ... ұғым ... қоғамдық өмірде сан алуан нысандарда пайда
болатын қызметтермен ... және ... ... ... ... ... ... өмірде қаржының сыртқы көрінісі қоғамдық өндірістегі
әр түрлі қатысушылар қаражаттарының қозғалысытүрінде болып жатады.
Құбылыстар бетінде бұл ... ... ... ... ... ... ... ақшасыз жасасатын есеп айырысулары;
негізгі капиталға жұмсалатын амортизациялық соманы ... ... бөлу және ... ... ішкішаруашылық арналымның
қорларын қалыптастыру; мемлекеттік бюджеттеріне салық ... ... ... ... төлеу; экспортталатын тауарлар үшін кеден
баждарын төлеу және тағы ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысу түрінде бір иеленушіден ... ... ... ... ... барлығында және осыған ұқсас қаржы операцияларында
ақша қатынастарының қозғалысы болып жатады.
«Қаржы» ұғымы ақша ... ... ... ... ... экономикалық қатынастардың кең ауқымын қамтиды. ... ... ... ... ие ... ... ... жағдайында қаржы нақтылы және ... ... ... ... ақша ... ... ... – ақша қатынастарының жиынтығы, олардың ажырағысыз ... ... ... жүйе ... ... ұдайы өндірістің түрлі
субъектілері арасындағы ... ақша ... ... тек ... ақша
қатынастарын білдіреді, сондықтан оның рөлі мен ... ... ақша ... қандай орын алатындығына байланысты.
Жалпы қоғамдық өнім мен ұлттық табысты ... бөлу және ... ... ... ... қаржы қоғамның түпкілікті пайдалпнуға
жіберілетін материалдық ресурстар бөлігінің ... ... ... ... басты белгілерінің бірі – оның тұлғалануының ақша нысаны
және ақшаның нақтылы қозғалысымен қаржы қатынастарының ... ... ... ... ... өзі жайында әрқашан ақшаның нақтылы
қозғалысымен аңғартып отырады.
Алайда қаржы ақша қатынастарының бүкіл ... ... деп ... ... еді. Ақша қатынастары ішінен тек олар арқылы мемлекеттің, оның
аумақтық ... ... ... ... ... ақша қорлары бұл қатынастардың мазмұны ... ... ... ... ... ... кең. ... тек ақша қарларының, атап
айтқанда табыстар мен қорланымдардың қозғалысымен ... ... ... ғана ... ... ақша ... қаржы шеңберінен шығып
кетеді. Қаржы қатынастарының ... ... ... ... есепке алу мен бақылау жасау, өндірілген ... ақша ... ... құнды калькуляциялау және өнімнің бағасын анықтау, ақшалай
түсімді есепке алу ман ... ақша ... ... және ... ақшадан мазмұны жағынан ла, ... ... ... бар. Ақша – бұл ең ... ассоциацияландырылған
өндірушілердің еңбек шығындары өлшенетін жалпыға ортақ балама, ал қаржы ... ішкі өнім мен ... ... ... және ... ... ... ақша қорларын жасау мен пайдалануға бақылау жасаудың құралы. ... ... және ... ... ... айтылғандардың негізінде қаржының қысқаша анықтамасын былайша
тұжырымдауға болады: қаржы – бұл шаруашылық ... ... ... ... ... мен ... ... сонымен
бірге оларды ұдайы ұлғаймалы өндіріске, қоғамның әлеуметтік және басқа
қажеттіліктерін қанағаттандыруға пайдаланумен ... ... ... ... және ... ... бір ... бөлу және қайта бөлу
процесінде пайда болатын ақша қатынастары.
Қаржының мәні ақша ... құн ... ... ... ... ... ... болуы мен экономикалық
заңдардың ... ... ... қажеттігі объективті мән-жайдан – тауар-ақша қатынастарының
болуынан және ... ... ... ... ... ... объективті қажеттігін ескере отырып, оларды пайдаланудың әр
түрлі нысандарын жасай алады: төлемдерді әр түрлі ... ... ... ... ... ... қаржы нысандарын өзгертеді және т.б.
Шаруашылық жүргізу ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ете отырып, қаржы өндіріс үйлесімдерін тұтынудың
қажеттеріне бейімдеуге мүмкіндік беруі үшін қажет. Бұл ... ... ... ... ... ... Қаржының басты арналымы –
табыстар мен ... ... ... ... ... пен ... субъектілердің қаржы ресурстарына ... ... ... және бұл ресурстардың жұмсалуына бақылау жасау.
Қоғамдық қажеттіліктердің ... ... ... ... ... ақша ... ресурстарының құрамы мен құрылымының
өзгеруіне жеткізеді.
Қаржы ресурстары болмаса, қаржы механизмі ... ... ... ... кең ... ... алмаса, мемлект өзінің ішкі және сыртқы
саясатын жүзеге асыра ... ... ... ... және елдің қауіпсіздігі функцияларын қамтамасыз
ете алмайды.
Сызба-1
Қаржы қажеттігінің факторлары
1.2 Қаржының атқаратын қызметтері және экономикадағы рөлі
Қаржының мәні, ... ... және рөлі оның ... көрінеді. Қаржының мәнін толық ашу оның ұғымы мен қажеттігін ... ... ... қаржының қоғамдық арналымын, яғни оның функцияларын
анықтауды да ... ... ... ... осы ... ... тән қызмет тобын,
мәннің іс-қимылдағы көрінісін, сапаның өзіне тән категориялары ... ... ... ... ... қоғамдық арналымы
қамтып көрсетіледі, оның экономикалық табиғаты ашылады.
Қазіргі уақытта қаржының бөлгіштік және ұдайы өндірістік тәрізді ... ... ... ... ... ... ... өндірістің екінші стадиясында – ақша нысанындағы қоғамдық өнімнің
құнын бөлу процесінде пайда болады, ... ... ... оның ... ... ерекшелігін көрсетеді деп санайды. Бұл тұжырымдамауға сәйкес
қаржы екі функция орындайды: бөлу және бақылау.
Бөлгіштік ... ... ... ... ... мәні ... ... функцияның көмегі арқылы көрінеді. Тап осы функция арқылы
қаржының қоғамдық арналымы – шаруашылық жүргізудің әрбір субъектісін ... ... ақша ... ... ... қаржы
ресурстарымен қамтамасыз ету жүзеге асырылады.
Бөлу ... ... ... қоғамдық жалпы өнім мен оның ... ...... ... ... ... байлықтың бір бөлігін
(мысалы, айналым қаражаттарын, мемлекеттік мүлікті сату ... ... бөлу және ... бөлу ... ... кезде
көрінеді. Бұл функцияны қаржы өнімді өздігінше бөле береді деген мағынада
емес, қаржы тек ... ... ... ғана ... ... ... түсіну керек.
Қоғамдық өнімді бөлу алғашқы және кейінгі ... ... бөлу ... бөлу ... ... қоғамдық өнімнің жалпы көлемінен орнын
толтыру (өтеу) қоры (материалдық шығындар мен амортизациялық аударымдар)
шығарып тасталады және ... ... құн – ... табысты бөлудің
нәтижесінде мемлекеттің, өндірістік ... ... ... және ... алғашы табыстары қалыптасады, олар бөлудің
және қайта бөлудің күрделі процесінде ... бұл ... ... ... ... ... өнім мен ... табысты алғашқв бөлу кезінде
қаржы еңбекке ақы төлеу және баға сияқтыэкономикалық категориялармен тығыз
байланысты дамиды.
Қайта бөлу ... ... ... ... ... ... бойынша қоғамдық өнімді мүшелеудің сан алуан процесін қамтиды.
Мұның нәтижесінде натуралдық – заттай нысандағы өнімді ... ... ету ... ... ... ... ... әр түрлі
қажеттіліктері қанағаттандырылып отырады.
Қаржы көмегімен ұлттық табысты бөлу және ... бөлу екі ... ... ... ... Ол бюджетке табыстарды алғанда және
бюджеттен қаражаттарды қайтарусыз тәртіппен бергенде қолданылады;
... ... Ол ... бос ... ... ... ... негізде кредиттер беруді білдіреді.
Ұдайы өндірістік тұжырымдамасының жақтаушылары қаржы – бір ... ... ... ... ... ... деп ... өйткені,
олардың пікірінше:
– қоғамдық ұдайы өндірістің барлық ... ... ... қаржы қоғам қызметінің бүкіл сферасына – материалдық ... пен ... ... ене ... ... өндірістің бір
стадиясына ғана емес, жалпы бүкіл бұл процеске қызмет көрсетеді;
– қаржы қоғамдық ... ... ... ... ... ... құралы болып табылады.
Ұдайы өндірістік тұжырымдамасы жақтаушыларының ... ... ... ... сәйкес олар қаржыға мына функцияларды береді:
1) ақшалай ... мен ... ... ... ... мен ... ... бақылау функциясы.
Қаржы көмегімен мемлекет өзінің иелігіне материалдық өндіріс сферасында
жасалған қоғамдық жиынтық өнім құнының бір ... ... Бұл ... ... ... – ақша ... ... жасау арқылы
жүзеге асады, бұл өзінің нақты түрдегі практикалық ... ең ... ... ... ... ... қоғамда дәйекті түрде сан
алуан ақша ...... ... бюджет),
орталықтандырылмаған (аймақтық және жергілікті деңгейдегі), мақсатты ... т.б. ... ақша ... ... ... ... ... екінші
функциясы арқылы жүзеге асады, оның заттық мазмұны ... ... ... ... ... Ақша қорларының (табыстардың)
қаражаты қайта бөлу жолымен мемлекеттік аппаратты ... ... ... әрі тиәімді құрылымын жасап, ... ... аз ... ... ... етуге және т.с.с.
бағытталады. Сөйтіп, бөлу процесі ақша ... ... және ... жүзеге асады. Қоғамдық өнімді ақша қорларын қалыптастыру және
пайдалану арқылы бөлу ... ... пйда ... себепші
болады.
Коммерциялық есеп пен ... ... ... ... ... қаржының бақылау ... ... ... ... мойындайды. Қаржының бұл функциясы экономикалық
категория ретіндегі қаржыға тән қасиет және ... не ... не ... бір мезгілде жүзеге асады. Бақылау функциясы мазмұнының
нақтылы ... ... ... ... ... қаржы органдары
қызметінің барысында іске асады.
Қазіргі кезде қаржылық бақылыудың мынадай түрлерін ажыратады:
қаржылық-шаруашылық бақылау. Оны ... ... ... мен ... ... ... ақша
қорларын бөлу жолымен жүргізеді. Ұдайы өндірістің ... ... ... мен ... ... ... құн мен ... еңбекке ақы
төлеуге осылайша ықпал жасалады;
қаржылық-бюджеттік бақылау. Ол кәсіпорындар табысының (пайдасының) ... ... ... алу ... сондай-ақ кәсіпорындар мен
құрылыстарды қаржыландыру арқылы жүзеге асырылады. Осылайша қаржы жүйесі
белгіленген ... ... дер ... ... ... ... бизнес-жоспардың немесе құрылыс қарқынының орындалуына қарай
берілуін бақылайды;
несиелік-банктік бақылау. Ол ... мен ... ... ... Бұл жағдайда қаржының бақылау функциясы несие берудің
мезгілдігі, қайтарымдылығы, ақылығы қағидаттарынан көрінеді.
Қаржы ұдайы өндіріс процесіне екі ... ... ... сан жағынан, бұл бөлгіштік процестің ... сапа ... бұл ... шаруашылық жүргізуші субъектілердің
материалдық мүдделеріне ықпалымен сипатталады.
Қаржының экономикалық рөлі мына бағыттардан көрінеді:
– қаржы капиталдың айналымын ... ... ... ... ... ... өсуіне жағдай жасайды;
– кірістер мен шығыстарды ұдайы салыстырып отыру арқылы экономикалық
өсудің ара ... ... ... ... ... ... қорлану және тұтыну қорларының үйлесу
тиімділігін арттырудың экономикалық негізін жасайды;
– қаржы ұлттық экономикада ... сан ... ... ... туғызады.
Сонымен бірге қаржы оңтайлы ұлттық шаруашылықтың ара салмағын қамтамасыз
етуде белсенді рөл атқарады: олардың көмегімен экономикалық және ... ... ... ... элементтерінің өзара теңдестірілуіне
қол жетеді; қаржы ... ... ... ... ... өндіріске
қаржының ынталандырғыш рөлін ... ... ... қаржылық
көрсеткіштерді мемлекетке орталықтандыра отырып анықтауға жағдай жасайды.
Қаржы көмегімен жететін нәтижелерді бағалауға жалпы тәсілдеме қаржының
рөлін үш ... ... ... жасайды:
1) ұлғаймалы ұдайы өндірістің қажеттіліктерін қажетті қаржы көздерімен
қамтамасыз ету тұрғысынан;
2) қаржыны қоғамдық өндірістің құндық құрылымын реттеу үшін ... ... ... ... ... ретінде
4) пайдалану тұрғысынан.
1.3 Қаржының басқа экономикалық категориялармен өзара байланысы
Қоғамдық өнімді бөлу процесі өте күрделі, ... ... ... құн ... ... ... ... ал олардың
әрқайсысында мақсатты арналым бойынша бөлінеді. Осыған байланысты ол ... ... ... ... ... бұлардың әрқайсысы
ерекше, тек өзіне тән рөлдері орындайды. ... ... бөлу ... ... ... ... ... категориялармен өзара тығыз
байланыста болады және өзара іс-қимыл жасайды. Бұл ақша ... ... ... ... ... ... бірге бөлгіштік процеске
де қатысады. Алайда олардың қатысу ... мен ... ... ... Жеке
экономикалық категориялардың ұдайы өндіріс процесінің түрлі стадияларында
қатысу дәрежесі әр түрлі. Аталған категориялардың ... тек оған ... ... өнім мен ұлттық табысты бөлудің біркелкі процесіне
қатыса ... ... және ... ... өндірістік қатынастардың
жүйесінде өзінің ерекше орнын алады.
Баға – ... ... ... құнының ақшалай тұлғалануы. Ол еңбек
өнімінің натуралдық-заттай нысанынан ақша нысанына көшуін және ... ... ... ... оның бір ... ... қозғалысын ортақтастыра
отырып құндық бөліністің бастапқы категориясы ретінде көрінеді. Ұлттық
байлық ... ... және ... ... дейін тауар сатылуы тиіс.
Баға өнім иесіне оны ... ... ... мөлшерін алдын ала анықтайды
және одан әрі бөлінетін процестің алғашқы негізі ... ... ... ... қоғамдық қажетті шығындарымен анықталатын құннан
бағаның ... ... ... ... ... ... бірқатар
өндірушілерде көп құн, басқаларында аз құн ... ... ... ... процеске өзінің әдістерімен қаржы араласады: ол құнның бір
бөлігін (мысалы, ... ... ... ... ... ... баждарының көмегімен) алады немесе құнның кем алынған
бөлігін субвенциялар, бюджеттік немесе салалық ... ... ... ... ... ауытқуын мемлекет бағалардың саясатын ... ... ... тұрғыдағы төмен бағалар, жоғарысұраныммен
анықталатын баға – монополиялық бағаларды әдейі белгілей ... ... жөн. ... ... ... ... ... сұранымы мен
ұсынымы қалыптастыратын еркін бағалар басым болады.
Қаржы көмегімен шаруашылық жоспарларымен және ... құн ... ... ... ... бөлудің бағамен
басталған процесі түзетіледі. Егер бағаның көмегімен ... ... ... ... ... ... қаржылық бөлу бұл түсім-ақшаны
одан әрі бөлуге арналған мақсатты ақша қорлары бойынша ... ... ... ... ... ... ... олар бұлпроцестегі үлкен
атаулы сипатты қамтамасыз етеді. Қаржы бағамен негізі қаланған үйлесімдерді
нақтылайды. Қаржылық ... ... ... ... сол, ... ... ... қоғамдық өнімнің тек бір бөлігінің болатындығы
(бағаның ... ... ... ... ... қатысты қаржылық бөлу
қайталама болып табылады.
Қаржы еңбекке ақы төлеумен тығыз байланысты. Бағаның ... ... ... жалақы жұмыс істей бастайды. Қаржы жалақы қоры
еңбекке ақы төлеудің басқа қорларының оқшаулануы үшін жағдайлар ... ... ... ... ... өндіріс процесін ынталандырады.
Материалдық өндіріс ... ... ақы ... қоры (жалақы қоры)
қаржының көмегімен ... ... ... ... ... Бұл ... ... көлеміне қарай қалыптасуы мүмкін. Шаруашылық практикада
табыс категориясын пайдаланған жағдайда еңбекке ақы төлеу қоры қол жеткен
қаржы ... ... ... ... ... қарағанда еңбекке ақы төлеу қорын анықтауға баға ... ... ... ... туады. Бірақ таза табысты бөлу арқылы оның
әсері ақиқат көрінеді. Нарықтық жүйеде бағаның ... ақы ... ... бұрынғыдан бетер арта түседі.
Ұлттық татысты бөлудің нәтижесі ... ... ... ақы төлеумен
өзара әрекеттесе отырып, қаржы оны салықтар, қарыздар және ақша ресурстарын
жалпымемлекеттік қорға ... ... ... ... ... ... төленетін жарналар арқылы ішінара қайта бөлуді қамтамасыз
етеді.
Өндірістік емес сферада қызметкерлердің еңбекке ақы төлеу қоры ... ... ... есебінен қалыптасатындықтан және тиісті
бюджеттің қаржы мүмкіндіктерімен ... бұл ... ... ... ақы ... байланысы көрнекі болады.
Барлық жағдайда экономикалық категория ретіндедегі еңбекке ақы төлеу
жасалған өнімдегі әрбір ... ... ... ... ... ... ... анықтайды, ал қаржы жалақы қорын немесе
еңбекке ақы ... ... ... ... ақы ... ... стадиясында, яғни тауарлар мен ... ... ... ... Бір ... оның белгілі бір бөлігі
қаржылық әдістермен халықтың ... ... ... ... ... несиелік әдіспен – банктерге салынған салымдар, мемлекеттік
қарыздардың ... ... ... және ... ... ... алу, ... өткізу жолымен жұмылдырылады.
Жалақы мен қаржының іс-әрекет етуінің айырмашылығы:
1) қаржылық бөлудің шекарасы анағұрлым кең; жалақы тек еңбек ... ... ... ... ... ... қатысады, ал жалақы оның ыңғайласпа
қозғалысына – еңбек құнына және оның ... ... ... ... v ... және m ішінара бөлінеді. Қаржының көмегімен
қорлардың жиынтығы, ал жалақының көмегімен жалақы қоры мен ... ... ...... төлеудің негізі. Жалақының көзі қаржы ресурстары
болып табылады, ал жалақы қоры оны ... ... өзі ... ... бола ... Сонымен бірге қарастырылып отырған категориялардың іс-
қимыл сфералары мен іс-қимыл уәждері айтарлықтай ажыратылады. ... ... ... ақы ... ... кеңірек, өйткені қаржы бүкіл қоғамдық
өнімді, ал еңбекке ақы төлеу тек ... ... және ... ... ... ... Еңбекке ақы төлеу оның өнімділігін ынталандырады, ал қаржы
қаржы ... ... оның ... ... ... ... қоғамдық
өнімге ықпал етеді
Қоғамдық өнім құнын бөлуге несие де қатысады. Әр ... ... ... ... ... ... жатады. Қаржыдағы сияқты
несие қатынастарында да шаруашылық жүргізуші субъектілерді, ... ұзақ ... және ... мерзімді несиелендіру мақсаттары үшін
несиелік деп ... ақша ... ... ... ... қаралып отырған категориялардың арасында ... ... да бар. Егер ... ... өнімді бөлетін және қайта
бөлетін ... ... ... бастаған бөлуді жалғастыра отырып тек қайта
бөлуге қатысады. Несиенің ... осы ... ... бос ... келетін
құнның бір бөлігі болып табылады, бұл ақшаны ... ... ... мен ... қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін ... ... ... ... ... ... ақша ... әдісі айтарлықтай айырмашылық болып табылады: қаржыландыру
қарыжаттарды өтеусіз және ... ... ... ... қайтарымдылық, мезгілдік, ақылық жағдайларында жүргізіледі;
несиенің аса ... ...... ... ... ... және есеп айырысу жүйесімен өте тығыз байланысты,
өйткені олардың іс-әрекет етуі жекелеген шаруашылық жүргізуші субъектілер
арасындағы өзара есеп ... ... ... ... ... олар аталған – аталған категориялардыіске асырудың
құралы. Бұл жерде ақшаның ... ... және ... ... ... пайдаланылады. Қаржылық операциялардың уақтылы жасалуы, мақсатты
қорлардың қалыптасуы, қаржы ... ... ... ... қозғалуы есеп-қисаптардың айқындығына байланысты болып келеді.
Ақшалай есеп-қисаптар коммерциялық есеп пен өзін-өзі ... ... ... буыны болып табылады. Олардың қалыпты жұмыс істеуі ұдайы
өндіріс пен құндық ... ... ... ... еңбекке ақы төлеудің іс-қимылының өте ... ... ... ... өзара іс-қимылы туралы қаралған ... ... ... ... басқарудыңпрактикасында, оны жүзеге
асырудың барысын бақылауда жэне оның тиімділігін ынталандыруда ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... Макроэкономикалық даму жағдайындағы мемлекеттік ... және ... ... өмір сүре ... ... өз ... жүзеге
асыру үшін, әр түрлі әлеуметтік топтарды, халықтың қажеттіліктері мен
сұраныстарын қанағаттандыру және жүзеге ... үшін кең ... ... қажетсінеді және қаржы ... ... ... ... ... ... ... экономикалық процерді реттеу кез келген қоғамдық
жүйенің, соның ішінде қаржыны басқарудың ... ... ... ... әдетте екі нысанда - өзін-өзі реттеу мемлекеттік
реттеу нысанында ... ... ... ... ... ... базасын қалыптастырудың шаруашылық жүргізуші
субъектілердің өздері ... ... ... ... ... ... өндірістің даму процесіне мемлекеттің саналуан экономикалық
тетіктері, соның ішінде ... ... ... араласуын бейнелейді.
Экономиканы мемлекеттік реттеуге қаржы жүйесінің ... ... ... ... оның үстіне қаржы жүйесінің әр буыны ... ... ... ... ... ... ( ... салалық, аймақтық және т.т.) сан алуан түрлері реттеледі.
Экономиканы мемлекеттік қаржылық реттеу- бұл макроэкономикалық тепе-
теңдікке және экономиканың жұмыс ... ... ... ... ... ... әсер ету үшін,сондай-ақ қаржы ресурстарын шебер
пайдаланудың күнделікті ... ... ету үшін ... ... ... қаржылық ықпал жасауының нысандары мен әдістерін
мақсатты және ... ... ... ... реттеудің қажеттігі мемлекет
тарапынан қоғамдық өндірістің барысын қоғамға керек бағытта түзетіп отыруды
талап ететін өндірістің сипатымен анықталады.
Мына бастапқы ... ... ... ... ... ... ... табылады:
1. Қоғам дамуының объективті экономикалық заңдарының іс-әрекетін есепке
алу.
2. Қоғамның барлық мүшелерінің ... ... ... қоғам
дамуының ғылыми негізделген стратегиялық бағдарламасын әзірлеу.
Мемлекеттік ... және оны ... ... ... нәтижесінде мемлекеттік борыштүзіледі. Мемлекеттік борыш-бұл
алынған және белгілі бір күнде өтелмеген ... ... ... ... бойынша есептелген пайыздырды қоса). Мемлекеттік борыш ұлғаймалы ұдайы
өндірісті және қоғамдық қажеттіліктерді ... үшін ... ... ... бірі ... ... ... туады. Мемлекеттік борышты мемлекет мемлекеттік бюджеттің
қаражаттары есебінен өтейді. Орналастыру ... ... ... ... ... мемлекеттік борыш болып ажыратылады. Күрделі
мемлекеттік борыш деп ... ... және ... ... ... ... бұл ... бойынша есептелген
пайыздарды қоса ) айтады. Ағымдағы борыш-бұл мемлекеттің барлық борышқорлық
міндеттемелері бойынша ... ... ... және ... ... өтеу жөніндегі шығыстар.
Қазақстан Республикасында мемлекеттік ... өз ... ... банктің және Үкіметтің ... ... ... ... ... бөлінеді. Егер борышты несиегерлердің түрлері
( типтері) бойынша өзара бөліске салсақ көбінесе ... ... ... ... және Қазақстандық экспортты қаржыландыратын
ұйымдарға қарыз. Қарыз алудың едәуір көлемі жеке ... де ... ... ... ... қағаздарын – қазынашылық
міндеттемелерді, Ұлттықбанктің ноттары мен еурооблигацияларын сатып ... жеке және ... ... Орналастырылған еурооблигацияларды өтеу
мемлекеттік борышқа ... ... ... жығыстардың негізгі
баптарының бірі болып отыр.
Елдің экономикасының көлемімен салыстырғандағы оның сыртқы борышының
мөлшері туралы түсінікті Дүниежүзілікбанктің ... ... ... ... ... ... ... бойынша мемлекеттің берешегі
төмен деп есептелінеді, егер:
а) жалпы сыртқы борыштың жалпы ішкі ... ... 48% ...... ... ... экспортқа қатысы – 132 (бізде – 113);
б) ... ... ... ... ... ...... сыйақы (мүдде) төлемдерінің экспортқа қатысы – 12 ... егер ... ... төлемдердің көптігін есепке алмасақ,
Қазақстанның берешегін ... ... деп ... ... ... ... ... өсіп отырғанын ескерсек ахуалдың нашарлауы мүмкін.
Жалпы мемлекттік ... ... ... – бұл ... қатынастарының
әр түрлі сфералары мен буындарының жиынтығы, қатынастардың бұл процесінде
түрлі ақша қорлары ... ... ... ол ... ... ... ... Қаржы қатынастарының сфералары мен ... ... ... болады және елдің бірыңғай қаржы жүйесінің құрамын
құрайды. Сонымен бірге қаржы ... ... ... қаржы саясатын
жүзеге асыруға қызмет ететін нақтылы қаржы органдары болып табылатын қаржы
жүйесінен ажырата ... ... ... ... ... құрамы, жоғарыда атап
өтілгендей, қаржы қатынастардың біршама ... мына ... ... ... ... жүйесі;
• арнаулы бюджеттен қорлар;
• мемлекеттік кредит;
• жергілікті қаржы;
• шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржысы;
• халықтың қаржысы.
Қаржы қатынастарының ... үш ... ... ... ... ... ... және макродеңгейдегі экономика
мен әлеуметтік қатынастарды реттеу үшін пайдаланылады. Шаруашылық жүргізуші
субъектілердің ... ... ... ... және
макродеңгейдегі экономика мен әлеуметтік реттеу және ... ... ... құрудың барлық қағидаттары өзара үйлестірілген және
бірін-бірі толықтырып отырады, олар ... ... ... ... ... ... «Жергілікті өкілді және атқарушы ... ... ... жергілікті мемлекеттік басқару туралы
арнайы заңдарда және басқа да заң актілерінде қамтып көрсетілген.
Мемлекеттің қаржысын басқаруға өзінің функцияларының өзгешелігі ... ... ... банк ... ... жүргізгенде,
ақша айналысын реттегенде, қаржы ... ... ... ... де, ... бірге жанама түрде де ықпал жасайды; ... ... ... ... валюта-қаржы қатынастарына,
экономиканың қажеттіліктерін қаржыландыруға арналған сырттан қарыз алуға
қатысады. ... ... ... бас ... ықпалының тиімділігі
мемлекеттің бірыңғай қаржы-несие саясатын жүргізетін субъектілер ... ... ... ... ... ... ... және оның ... ... ... ... тиісті ақша қорлары құрылып, пайдаланылатын
қатынастардың, сонымен бірге бұл қатынастарды ұйымдастыратын органдардың
жиынтығын қамтиды. ... ... ... кейде тар ... ... ... ... ... ... ... бұл
жеткіліксіз.
Сонымен бірге жалпы интитуционалдық тұрғыдан алғанда қаржы ... ал ... ... – ол ... іс-әрекет ететін бір-
бірімен өзара байланысты қаржы қатынастарының жиынтығы екенін шығармаған
жөн.
Қаржы ... ... ... ... ... ... ... мәнділік сипаттамасын, оның қоғамдық-экономикалық
процестегі ... ... ... ... ... ... қағидалы үлгісі
қойылған. Осы критерийге сәйкес қаржы жүйесі мынадайүш бөлікті қамтиды:
1) қаржы қатынастарының жиынтығы;
2) ақша қорларының жиынтығы;
3) басқарудың ... ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші
субъектілер, салалар, аймақтар және жеке азаматтар арасында ... ... ақша ... ... ... қатынастарын құрайды.
Сызба-2
Қаржы жүйесінің функциялық белгісі (критерийі)
бойынша құрылымы
Қаржы жүйесі
Қосалқы жүйелер
Қаржы жүйесі интеграциялық тұрпатты жүйе болып табылады, оған ... ... ... ... және оның қосалқы
жүйелерінің бірде-бірі өзінше өмір сүре алмайтындығымен ... ... ... ... ... бір бөлігін білдереді және осы
қатынастар жүйесінің элементі болып келеді, ... ... ... ... ... бар өзара байланысты элементтерден тұратын
жүйе болып табылады. Функциялық сыныптауға сәйкес ... ... ... ... ... ... болады: салық, бюджет, ... ... ... ... қаржылық бақылаудың және
басқа қосалқы жүйелері.
Қаржы жүйесін сыныптаудың ... ... ... ... (қаржы қатынастарындағы қатысушылардың) белгісі ... ... бұл ... ... ... мен ... бойынша:
мемлекеттің қаржысына, шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржысына,
халықтың (үй шаруашылығының) ... ... ... береді. Оны мына
сызба арқылы көруге болады.
Сызба-3
Қазақстан ... ... ... ... ... қаржы жүйесі
Мемлекттің қаржысы – қоғамдық өнімнің құнын және ұлттық байлықтың ... бөлу ... бөлу ... ... пен оның шаруашылық субъектілерінің
қарамағына қаржы ресурстарын қалыптастырумен және мемлекеттің қаражаттарын
олардың жұмыс істеуімен байланысты ақша ... ... ... ... бюджетті, мемлекеттік бюджеттен тыс қорларды, мемлекеттік
кредитті кіріктіреді.
Мемлекеттік бюджет – экономиканы, әлеуметтік-мәдени ... пен ... ... ... ... ... ... қорын жасаумен және пайдаланумен байланысты ұлттық
табысты бөлу және қайта бөлу туралы мемлекеттің заңи және жеке тұлғалармен
пайда ... ақша ... ... ... категория.
Мемлекеттік бюджет орталық (Қазақстанда – ... және ... ... ... ... бюджеттерін) кіріктіреді.
Мемлекеттік бюджеттен тыс қорлар – қорлардың ұйымдық ... ... ... бірқатар қоғамдық қажеттіліктерді
қаржыландыру үшін тартылатын қаржы ресурстарын қайта бөлу мен ... ... ... ... ... ... ... бюджеттен берілетін субсидиялар;
б) қосымша табыстар мен үнемделген қаржы ... ... ... және ... тыс ... толық көлемде ресурстарды мақсатты
пайдалануды және маңызды әлеуметтік шараларды дер ... ... олар ... ... ... ... ... иек артатын қаржы резерві рөлін орындайды.
Мемлекеттік несие – мемлекеттік ... ... ... бос ақша қаражаттарын жұмылдырумен байланысты мемлекттің заңи және
жеке тұлғалармен, ... ... ... және ... ... қаржыландыруға пайдаланумен байланысты пайда ... ... ... жүйесіне жиі сақтандыруды да жатқызады, бірақ ... оны ... ... ... ... ... ... категория деп
есептейді.
Материалдық өндіріс сферасының шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... ... ... ... өнім –
қоғамның қаржы ресурстарының негізгі көзі жасалатындықтан ол ... ... ... ... ... ... ... қаржысының құрамына мыналар кіреді:
1. Материалдық өндірістің барлық кәсіпорындары және нарықтық
экономика жағдайында ... ... ... есеп негізінде жүзеге
асыратын өндірістік емес сфераның бір бөлігінің қаржысы. Коммерциялық ... ... ... оның ... ... деңгейде шаруашылық
жүгізуді жалғастыруға жеткілікті ең аз шығындармен ең көп табыс алу ... ... емес ... ... ... емес қызмет
белгілі бір табыс алуды мақсат етпейді.
Қаржы жүйесіндегі өндірістік емес сфера ... орны мен ... ... табысты бөлу және пайдалану жөніндегі байланысымен айқындалады.
Бұл сферадағы қаржы қатынастары оның бастапқы құрылымдарында және ... ... ... ... ... өзге экономикалық жүйелердің:
бағалардың, несиенің және басқа буындардың арасында пайда болады.
Бұл қосалқы жүйеде қаржы қатынастары түрлі ... ... ... ақша ... қалыптастыру арқылы одан әрі тұтыну мақсатында құнды
қайта бөлудің каналдары бойынша жасалынған ... ... ... (үй ... ... ... ... ерекше бөлігі
болып табылады. Халық ... ... ақша ... қаржы жүйесімен және меншіктің барлық нысандарының
шаруашылық жүргізуші субъектілерінің ... және ... ... ... жасайды. Бұл сан алуан қатынастар халыққа еңбекке
ақы төлеумен, жинақтаушы зейнетақы жүйесінен ақша ... ... және ... емес ... байланысты; басқа жағынан,
халық өзінің ақшалай табысынан салық ... ... және ... ... ... және ... мекемелер мен ұйымдардың қызметін
төлейді. Мұндай қатынастар айырбасқа ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар мен ұйымдарда (көлік,
байланыс, тұрмыстық сектор және т.б.) ... ... мен ... ... ... ... ақша ... қоспағанда, қаржы
қатынастары болып табылады.
Қазақстан республикасында макро және микроэкономиканың қаржы жүйесін
реттеліп отыратын ... ... мен ақша ... ... ... ... ұлттық шаруашылықты қаржыландыру мен несиелендіруге
байланысты бөлуді ... ... ... мекемелері құрайды.
Қаржы қатынастарының алғашқы үш бөлігі жалпымемлекттік, яғни
орталықтандырылған қаржыларға ... және ... ... ... мен
әлеуметтік қатынастарды реттеу үшін пайдаланылады. ... ... ... ... ... ... және микро
деңгейдегі экономика мен әлеуметтік реттеу және ... ... ... ... ... ішінде буындар бөлінеді,
оның үстіне қаржы қатынастарын топтастырып, мақсатты ақша қорларының құрамы
мен арналымына белгілі бір әсер ... ... ... ... ... Республикасының Мемлекеттік бюджетінің орындалуы
Қазақстан Республикасының ... ... ... Қаржы министрлігінің жедел деректеріне сәйкес 2006 жылдың 1
шілдесіне табыс ... 1251,9 ... ... ... ( 2005 ... 1
шілдесіне – 861,7 млрд. теңге) , ... 1111,4 ... ... ... 1 ... 691,6 ... теңге ), операциялық сальдо-140,5млрд.
теңгені құрады. ... таза ... ... – 5,6 ... ... ал ... ... бойынша сальдосына – 68,9млрд. теңгеден келді. Бюджет
профициті 66 млрд. теңге деңгейінде анықталды. 2005 жылдың ... ... ... ... көлемі бойынша деректер – 45,3 %-ға,
ал шығындар – 60,7%-ға ... ... 1 ... табыс жылдың нақтыланған бюджетіне қатынасы
бойынша 60,7% , мемлекеттік бюджет шығындары – 52,9% ... ... ... негізгі құрылымында негізгі үлес
корпоративтік табыс ... – 34,7% (415,4 ... ... ) және ҚҚС (қосымша
күн салығына ) – 18,9% (226,9 млрд. теңге ) ... ... ... 2005 ... тиісті кезеңіндегіден тиісінше 46,3% және 41,3 % асатын
түсімдердің ең көп өсімі байқалады.
Бюджеттің барлық шығындар көлемінен ... ... ... ... ... ... көрсетуге және қорғанысқа – 16,5% келеді.
2006 жылдың 1 шілдесіне мемлекеттік бюджет тапшылығын қаржыландырудың
(профицитті пайдалану) жалпы көлемі 66 ... ... одан ішкі ... ... теңгені құрады. Бюджетті қаржыландыруға 83,7 млрд. теңге ... бос ... ... жылдың 1 шілдесіне республикалық бюджетке түскен табыс көлемі –
1031,1 млрд. теңге ... бұл 2005 ... ... ... ... ... (695,1 ... теңге).
2005 жылдың тиісті кезеңімен (525 млрд. теңге) салыстырғанда
шығындар 79,1%-ға өсіп, 940,4 ... ... ... Операциялық сальдо 90,7
млрд. теңгені, бюджеттік таза кредит беру – 10,4 ... ... ... ... ... ... – 65,2 ... теңгені құрады. Бюджет
профициті 15,1 млрд. ... ... ... ... ... ... табысының 91,7%-ын салықтар,
1,8%-ын салықтан тыс ... ... ... ... ... ... ... түскен түсімдер құрады.
Шығындардың негізгі бөлігі әлеуметтік салаға -32,1% (301,7 млрд.
теңге) және жалпы мемлекеттік қызмет ... ... – 16,1% ... теңге) келеді.
Жергілікті бюджетке осы кезең ішінде түскен табыс 515 млрд. теңгені
құрады, бұл 2005 жылдың тиісті ... ... ... ... ... ... ... – 465,2 млрд. теңге, 35,7% (2005 жылдың 1 шілдесіне
342,7 млрд. ... ... ... ... – 49,8 ... теңгені,
бюджеттік таза кредит беру – 0,4 млрд. теңгені, қаржы активтерінің операция
бойынша сальдосы – 3,7 млрд. теңгені ... ... ... 46,5 млрд.
теңге деңгейінде анықталды.
Диаграмма-1
2006 жылғы Республикалық және ... ... ... ... ... ... арналған
шығыстарының болжамы
|Атауы |2008 жыл |2009 жыл |2010 жыл |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... |% ... |% ... |% ... |22,5 |100,0 |21,9 |100,0 |21,8 |100,0 ... ... |1,2 |5,3 |1,2 |5,3 |1,1 |5,0 ... ... | | | | | | ... |1,4 |6,2 |1,4 |6,2 |1,4 |6,4 ... тәртіп, |1,8 |7,9 |1,6 |7,5 |1,6 |7,1 ... ... | | | | | ... қылмыстық-атқару | | | | | | ... | | | | | | ... беру |3,7 |16,4 |3,8 |17,6 |3,8 |17,4 ... ... |2,7 |11,8 |2,8 |13,0 |2,9 |13,5 ... ... және |3,8 |17,1 |3,7 |17,1 |3,6 |16,7 ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |1,4 |6,2 |1,4 |6,3 |1,6 |7,1 ... | | | | | | ... ... |0,6 |3,8 |0,8 |3,8 |0,8 |3,9 ... және ... | | | | | ... | | | | | | ... ... |2,6 |0,4 |2,0 |0,4 |1,8 ... жер ... | | | | | | ... | | | | | | ... су, ... ... |5,3 |1,2 |5,3 |1,1 |5,2 ... ерекше | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... және ... | | | | | | ... қорғау, жер | | | | | | ... | | | | | | ... ... |0,05 |0,2 |00,5 |0,2 |00,4 |0,2 ... ... және | | | | | | ... қызметі | | | | | | ... және |2,0 |9,1 |1,8 |8,2 |1,7 |8,0 ... | | | | | | ... |1,4 |6,4 |1,3 |5,9 |1,3 |6,2 ... ... ... |1,7 |0,3 |1,4 |0,3 |1,5 ... Нарықтық қатынастардағы халықтың ... ... ... ... ... ... сақтау орны
мен тапсырмасы.
Адамдардың бостандығы мен теңдігі тек олардың экономикалық қатынастар
құқықтығы негіздеріндегі қаржыгерлігінің дамуында ғана ... ... ... сана-сезімі оянып өскен сайын және ... ... ... ... ... ... ... орын алған
көлеңкелі экономикамен сыбайластық жемқорлықты тұншықтыруға ... ... ... ... күні ... ... құқықтық
қатынастар орны заң жүзінде өмірге ендіру және жетілдіру тапсырмасы бар.
Қоғам алға жылжып дамыған сайын оның ... ... ... ... қатынастарына қоятын талаптары күшейе түсуде. Азаматтардың
экономикалық қатынастар жасауындағы қаржыгерлігін қорғайтын құқықтары тек
субъектілік экономиканың ... мен ... ... қаралып, ондағы
әрбір адамдардың іс ... ... ... ... ... ... мен сұраныстары бөлініп алып қаралмайды.
Сондықтан болар, азаматтардың құқықтығы тек ... ... ... келуі. Бірақ. Субъектілік экономиканың ... ... ... ... ... құқықтық жағдайына тәуелді
болуы керек және де ол жолды біз іздестіріп таба да алуымыз керек. Мысалы.
Халықтың экономикалық ... ... ... құқықтығы. Онсыз
қоғамның дамуындағы экономикалық қатынастардағы әділеттілік пен шындықты өз
уақытысында жетілдіре енгізе алмасымыз қақ.
Адамдардың өмір сүру ... ... ... – тек ... ... екі жақтық қаржыгерлік қатынастардың жүргізілудегі
біреуінің мүддесін қорғау ... ... ... ... қай ... экономикалық қатынастары болмасын ол тек құқықтық
қаржыгерлік қатынастарда негізделінуі тиіс. Адамдардың ... ... ... ... жол да осы ... керек. Әлеуметтік
теңсіздік әрқашанда қылмыстық істер ... ... ... ... ... мен қолдана
білуі оның құндылық орнын ... ... ... ... ... ... ... сұраныстар мен ұсыныстар база
қорларын жасап, оны халық игілігіне бірден ұсына салу мүмкін емес. Себебі,
экономика ... ... оның ... ... ... ... жетіле түсіп, құқықтық мазмұны да жаңғыра береді.
Дегенмен, бүгінгі күннің негізгі ... ... ... ... ... ... ... қатынастарын
жетілдіруіміз керек. Халықтың ... ... ... ... мен ... ... орны аталғанынан кейін
барып оның механизмдік әрекеттерін жетілдіру мен өңдеуге болады. Мысалы,
мұндай өңделуге ... ... оның ... ... ... дәл ... ... басталуына сәйкестенуі мен оның болашақтағы шыңдалып.
Жетілу жолдарын айтуға болады. Демек, азаматтардың қаржыгерлік құқықтық
қатынастардың ... ... ... мен сұраныстары бүгінгі күннен
сана-сезімін оятар бастамасы көтеріліп, болашақта ... ... бар. ...... еркіндігіне кепіл болуы, тек
әркімнің өзіндік ұсыныстары мен сұраныстарын қанағаттандыратын құқықтығы
болған да ғана ... ... ... ... ... мен аналар құқықтық
қатынастар айрықша құндылық ерекшелігі ... ... ... ... ... ету ... ... қаржыгерлік құқықтық құндылық нормасы:
- адамдар мен азаматтардың экономикалық ... ... ... ... ... ... (адамдардың) қаржыгерлік құқықтығын қорғалуын талап
ету ... ... ... ... ... ... азаматтардың (адамдардың) қаржы-қаражат қатынастарынан туатын дүние
мүліктерге егелену құқықтық құндылығы;
- ... ... ... шығармашылық құқықтығындағы
қаржы қаражат қатынастар құқықтық құндылығы.
Азаматтардың (адамдардың) қаржыгерлік ... ... ... ... қаржы-қаражат қатынастарынан туған меншігінің (капиталының)
қорғалуын қамтамасыз ... ... ... ... ... мен міндеттерінің
сақталуы;
- азаматтардың (адамдардың) қаржыгерлік қатынастардағы өзіндік
объектілік және ... ... ... ... емес ... ... теңдігін сақтау құқықтығы;
- қаржы-қаражат қатынастардағы жеке және қоғамдық мүдделерді сақтау;
- қаржы-қаражат қатынастар жүргізудегі қаржыгерлік ... ... ... мүдделерін қатаң сақталуындағы
әртүрлі қайшылықтар келтірмеуі, бұзуға, қол сұғуға жол бермеуі.
Азаматтардың (адамдардың) қаржыгерлік ... ... ... ... ... ... ... табылады. Оның бастау
көздері:
- субъектілік экономика жүйелеріндегі барлық қабылданған заңда(оның
ішінде халыққа тікелей және қосалқы тиесіліктер)
- Республика ... ... ... ... ... ... мен ... комитеттердің халыққа
сыбағалы жетекшілік түсіндірмелері;
- Жергілікті өкілділік пен атқару ... ... ... ... ... ... қаржыгерлік қатынастар құқықтық құндылығының туындауы.
Адамдардың қандай бір экономикалық қатынастары болмасын ол тек ... және ... ... екі жақтық ұсыныстары мен
сұраныстар қанағаттық ... ... ... ... ... ...... құқықтық категориясы деп тануымыз керек.
Халақтың барлық өмір тіршіліктегі экономикалық ... ... ... ... ... ... Бірақ осы құқықтық
нормалар жеткілікті ме, деген ... ... ... ... ... ... оның алғашқы туындаушы көзі экономика және ... ... ара ... ... және берешек нәтижесін
жүргізілуден басталғандықтан, ... ... ... ... толық орындамай жатады. Сондықтан, халықтың
азаматтық қаржыгерлік құқықтығының өзін екі жақты қарауымыз керек. ... ... ... ... құқықтығы болса, екішісі
әркімнің өздерінің қанағаттылық жасау сұраныстар ... ... ... бір құқықтың орындалуында екі беттігі, бірі ... ... ... ... ... ... ... Бірақ біз осы қанағаттанушылардың сұраныстар құқықтығын толық
білмегендіктен, өз есебінен өзгелерге ... ... ... ... ... ... сұраныстарын жасау құқықтығы
ғылыми тұрғыда зерттелмеген тың ... ... ... ... ... тек ... экономикалардың ұсыныстар жасау жасау
жағынан қаралып, оның объективті сұраныстар қанағатындағы ... ... ... ... және қызметтердің субъективті ... ... баға ... ... ... ... еңбек ақы төлеу субъектілік ұсыныстарына объектиті еңбек ақы алу
сұраныстар қанағаттылық құқықтығы және ... ... ... ... ... ... нарықтық қатынастарды жүргізу қаржыгерлік құқықтардың негізгі
бағыттары:
1. Субъектілік ... ... ... ... ... халықтың қаржыгерлік жасау құқықтығы;
2. Халықтың өзіндік объектілік ... ... ... мен ... жасау қаржыгерлігі.
Халықтың қаржы-қаражат қызметтері бойынша қаржыгерлігі:
1. Табыстану қаржыгерлік (қаржылану қаржыгерлігі мен қаражаттану (өсім
құнында) қаржыгерлігі);
2. ... ... ... қаржыгерлігі);
3. Пайдалану қаржыгерлік (өсім құнында орналастыру қаржыгерлік).
3. Нарық жағдайындағы қаржының ... ... ... Қаржы секторының бәсекеге қабілеттілігі
Банк жүйесінің жиынтық жеке ... 2003 ... бері 5,6 есе ... ... 7 ... АҚШ ... құрап отыр. Осы кезең ... ... 5,7 ... ... ... 51,7 миллиард АҚШ
долларына жетті. Екінші деңгейдегі банктер ... ішкі ... ... ... 75,4 ... ... Бұл Шығыс Еуропа елдерінің
көрсеткіштеріне ... ... ... қаржы рыногының ... ... да осы ... ... ... ... Қазақстандық қаржы ұйымдары халықаралық қаржы есептілігінің
стандарттарына көшірілді. ... ... ... ... мен ... кредиттік бюро құрылды.
Елімізде несиелендірудің үш деңгейлі жүйесі дамып келеді. Қор
рыногының, оның ... ішкі ... ... ... және
инвестициялау мүмкіндіктерін кеңейту,инвесторлардың құқтары мен ... ... ... ... ... ... ынталандыруды
көтеру жөніндегі құқтық негіздері жетілдірілуде. ... ... ... ... ... Заң ... Зейнетақы
секторында зейнетақы активтерінің табыстылық деңгейін ... ... ... ... жетілдіруге бағытталған іс-шаралар жүргізілді.
Бүгінде жинақтаушы зейнетақы қоларындағы ... ... 6,5 ... ... ... ... рыногы табысты даму үстінде. Оның заңнамалық
базасы Халықаралық сақтандырушылық бақылау қауымдастығының ... ... ... ... ... ... ... орталығы құрылды.
Мемлекет басшысы бұл жобаны Қазақстанның қаржы жүйесін, әсіресе қор рыногын
дамытуға жасалған ... ... ... атап ... Нұрсұлтан Әбішұлы
ескертіп өткеніндей, келесі жылдан бастап ... ... ... жаңа ... ... Бұл ішкі экономикалық қызметке
әкімшілік қатысушылардытөмендетеді және ... ... ... ... мен ... көрсетулерді әлемдік рынокқа қарай ілгері жылжытады.
Біздің қаржы секторымыз бұл біздің ... және ... деп атап өтті ... ... ... ... ... басқа да салаларында
қамтамасыз етілуі қажет. Мысалы, ауыл шаруашылығы, ... ... ... ... ... отырып, әлемдік және өңірлік
бәсекелестікке қабілетті болатындай жұмыс ... ... ... ... ... экономиканың басқа да салалары ... күні ... ... отырған Қаржыгерлер қауымдастығының тәжірибесі мен
жұмыс тәсілдерін меңгеруі керек.
Бүгінде еліміздің қаржы секторының ... ... ... ... ... мен ... ... қалыптасқандар төмендемеуі тиіс.
Жүзеге асырылғандарға сүйене отырып, түпкі мақсат – ... ... ... қабілетті 50 елдің қатарына кіру ... ... ... қажет.
Елбасы еліміздің қаржы секторын дамытуға байланысты бірқатар жаңа
міндеттер қойды және ... пен ... ... ... арналған қаржы
секторын дамытудың тұжырымдамасын әзірлеуді тапсырды. Оның бірінщісі –
болашақта ... ... ... ... ... ... қаржы секторында қол жеткізген жетістіктерді дамытып әрі нығайта
отырып, алдағы уақытта оны ... ... ... ... ... байланысты Президент Үкіметке және қаржы органдарына қаржы секторын
дамыту перспективаларына арналған жаңа ... ... ... ... ... ... рет талқыланған, сондай-ақ еліміздің
қаржыгерлерінің қарауына ұсынылған ... ... атап ... ... ... ... секторына реформалар жүргізілді. Енді қаржы рыногын алдағы уақытта
дамытудың барлық ... ... ... ... да ... ... емес, сақтандыру және валюталық, зейнетақы қорлары мен
қаржы рыногының басқа да тетіктері ... ... ... ... ... ... ... бес жылды, керек болса он жылды қамтуы тиіс. Бұл
нақты миссияға, ... ... мен ... арналған
стратегиялық құжат болуы қажет.
Бұдан кейін ... ... ... ... ... ... мақсатына тоқталды. Елімізде қаржы секторын реформалау табысты жүзеге
асырылды. Қозғаушы күш жеке сектор болуы тиіс, ал ... өз ... ... ... қолдау көрсетіп келеді. Елбасы ... ... ... банк пен ... қадағалау агенттігіне
конгресте талқыланған мәселелерді назарға ала ... ... ... ... ... дайындауды тапсырды.
Конгресте Елбасы атап өткен екінші мәселе – қаржы жүйесін дамытып,
дағдарыстық жағдайларға жол бермеу. Қазіргі кезде қазақстандық ... ... ... ... ... және ... жағдайда займдар
тартуға мүмкіндіктері бар. Олардың ресурстық базаларының артуы экономиканы
несиелеу бойынша қызметін ... ... ... ... ... Отандық
банктер халықаралық оперциялар, әсіресе ТМД аумағында жұмыс істеуге ... ... ... бұл ... ... жүйесінде тәуекелділік жүйесінің
өсіп отырғанын айта кеткен жөн. Егер олар басқара білмесе, оның соңы қаржы
дағдарысына ... ... ... өз ... ... қатысты бірқатар
факторларға назар аудару қажеттігін де атап берді. Біріншіден, ... ... тыс ... ... өсіп бара ... ... ... мүмкін. Мысалы, 2005 жылы экономиканы несиелеу 52 пайызға өскен
болса, 2006 жылы – 75 пайызға, ал ағымдағы жылдың ... ... ... ... ... өсіп отыр. Жалпылай алғанда, жыл ішінде экономикалық өсім 10
пайызды құрайды. Несиелеудің өсуі ... ... ... ... жылы ... ... және ... міндеттемелерінің көлемі 61
пайызға, ал үстіміздегі жылдың тоғыз айында 47 ... ... ... ... үлесі 40 пайызды құрап отыр. Елбасы қаржыгерлерге қарыз
портфелінің сапасына назар аудару қажеттігін қадап айтты.
Екіншіден, ... ... ... ... ... негізінен тауар ... ... ... ... ... ... жобалары үшін беріліп
келеді. Бұлар құрылыс пен ... ... ... ол секторлар белгілі
бір деңгейде шикізат өндірісіне тәуелді. Әлемдік мұнай бағасының ... ... Бұл ... жалпылай алғанда, экономикаға, сондай-ақ ... ... да әсер етуі ... ... ... ... ... жасауға
мүмкіндік алып отыр, бүгінде соны белсенді пайдаланып ... Тек ... ... ... ... ... займдарының көлемі 62 ... ... ... ... ... ... ... қағаздарының
көлемі үш есеге өскен. Бірқатар банктер өздерінің бизнестерін өзге ... ... ... жылы ... ... ... 50 ... ал осы
жылдың тоғыз айында 72 пайызға өсті.
Қаржылық қадағалау агенттігінің ...... ... мен ... ... ... туғызу, деді Мемлекет
басшысы. Ендігі маңызды мәселе инфляцияны ұстап тұруға қатысты. Ел ... ... ... өсіп ... ... банктің мәліметі бойынша,
ағымдағы жылы ол 8,5 пайызды ... Бұл ... ... әрі ... ... жоқ. ... банкке елімізде бағаны тұрақтандыру жөніндегі
барлық өкілеттік берілді. Ол сол өкілеттікті пайдалануы тиіс. ... ... ... жол бермеудің кешенді шараларын дайындауы керек.
Төртінші – ... ... ... ... ... ... бұл ... ұмтылу перспективасы қаржы ... ... аса ... етеді. Біздің рынокқа шетелдік және басқа
қаржылық ойыншылар келеді, деді Ел басы осы жөнінде. ... ... ... ... ... керек. Әрбір банк, әр қаржы ... өз ... ... жөн. ... ... ... сапасын көтерудің
озық үлгідегі шетелдік тәжірибесін қолдану тиімді. Біздің ... ... ... ... жаңа деңгейге алып шығу болып табылады.
Елбасы сөзінде, сондай-ақ жинақтаушы зейнетақы ... ... да ... ... ... зейнетақы қорлары мен
зейнетақы активтерін басқаруды жетілдіру қажет. Сондай-ақ сақтандыру
рыногын ... ... ... бар. ... ... бұл ... сенімін арттырып, міндетті сақтандыру жүйесін жетілдіру тиімді.
3.2. Мемлекеттік қаржы саясаты және қаржы жүйесін жетілдірудің ... ...... басқарудың түпкі мақсаты, оның нақты
нәтижесі; өзінің ... мен ... ... ... үшін ... ... жүргізетін мақсатты ойлары мен ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Өз кезегінде мемлекеттің қаржы саясаты тек оның экономикалық және
әлеуметтік саясатын жүзеге ... ... ... ... яғни ... рөлі
орындайды. Мемлекеттік саясаттың басқа да бағыттарын – ұлттық, геосаясатты,
әскери саясаттарды да ұмытуға болмайды. Осы бес бағыттың жиынтығы ... ... ... құралы болып табылатын қаржы саясатын анықтаса
керек. Мемлекеттік қаржыны ... ... ... ... ... ... ... саясатын жасауға биліктің заңнамалық және
атқарушы тармақтары қатысады. Қазақстан Республикасында оның конструкциялық
ерекшеліктеріне ... ... ... ... ... ... саясатын
жасаудағы басымдық Қазақстан Республикасының Президентіне ... ол ... ... ... ... және ... ... қаржы
саясатының басты бағыттарын анықтайды. Үкімет экономиканы дамытудың басты
бағыттарын жүзеге асыру және қоғамдағы әлеуметтік ... ... ... осы Жолдаудың шеңберінде іс-қимыл жасауы тиіс.
Қаржы экономикалық категория ретінде, экономикалық заңдардың (құн
заңының, сұраным мен ... ... ... ... ... ... өндіргіш күштердің сипаты мен даму ... ... ... үнемдеу заңының) іс-әрекетіне негізделеді.
Мемлекеттің қаржы саясаты нақты ... ... ... ... іске ... Ол ... ... жоспарлау және басқару
түрлерінің, нысандарының және ... ... ... табылады. Қаржы
механизмі арқылы шаруашылық ... ... ... және ... экономикалық және әлеуметтік дамудың мемлекеттік бағдарламарын
орындау үшін мақсаттыақша қорлары мен ақша ... ... ... ... ... ... ... стратегиясы экономикалық және әлеуметтік стратегиямен
анықталып, перспективаға есептелген және ірі ... ... ... ... ... ұзақ ... курсы. Ол макроэкономикалық
процестер дамуының ұзақ кезеңіне бағытталған, ал оның ... ... ... ... ... ... кезеңдері ретінде
жүзеге асырылып отырады. Сөйтіп, қаржы саясатының мазмұнв ... ... ... ... ... үнемі аяқталып
отырады. Алайда, тап осындай (стратегиялық) тәсілдеменің болмауы елдің
үнемі нашарлап бара ... ... ... мемлекеттің жиынтық қаржы
жағдайынан, мемлекеттік жиынтық қаржы балансының тепетеңсіздігінің өсуінен
дер ... ... ... ... және экономикадағы қажетті құрылымдық
өзгерістерді уақытылы қамтамасыз етуге, оның ... ... ... ... қорғап қалуға мүмкіндік бермеді. Қаржы стратегиясын
мемлекет қоғам дамуының ірі ... ... ... отырып жасайды.
Оны жасау процесінде ... ... ... тенденциялары болжанады,оны
пайдаланудың тұжырымдары қалыптасады, қаржы қатынастарын ұйымдастырудың
қағидаттары белгіленеді.
Ұзақ мерзімді мақсаттарды ... алу және ... ... мақсатты
бағдарламаларды жасау қаржы ... ... және ... ... ... ... ... етеді.
Қаржы тактикасы қаржы байланыстарын ұйымдастыруды дер ... ... ... ресурстарын қайта топтастыру арқылы қоғамды дамытудың
нақтылы ... ... ... ... Ол ... ... ... шешуге, пайда болған үйлесімсіздіктерді
қаржылардағы және ... ... ... ... ... ... отырып,стратегиялық нұсқаманы
нақтылайды.
Сызба-4
Қазақстан Республикасының қаржылық саясаттың негізгі бағыттары, міндеттері
және ... ... ... мен ... ... байланысты. Стратегия
тактикалық есептерді шешу үшін қолайлы жағдайлар жасайды. Экономика мен
әлеуметтік сала дамуының шешуші ... мен ... ... ... ... әдістері өзгерту, қаржы байланыстарын ... ... ... ... ... ішінде ысырап пен шығындарды ең аз
жұмсап, қаржы стратегиясы белгілеген міндеттерді шешуге мүмкіндік береді.
Қаржы механизмі ... ... ... ... ... ... – қоғамдық-экономикалық өмірдің барлық ... ... ... ... ... емес игіліктердің,
қызметтеркөрсету мен құндылықтардың толып жатқан барлық элементтері құнының
құрамына ... ... ... ұдайы өндірілуіне айналдырып, іске
асырады. Ұдайы ... әр ... өз ... ... ... және ажырағысыз бөлігі болып табылатын экономикалық (шаруашылық)
механизмнің нысандары мен ... ... әр ... ... қоғамдық формацияның экономикалық заңдарымен, белгілі ... ... және ... ... ... ... процесі шаруашылық механизм арқылы іске асатын ... ... ... ... айналмалы заңдылық байқалынып отырады:
шаруашылық механизм, өз кезегінде, ... ... ... ... ... және ... және ... тұлғалауда (нысанда) жаңғыртуға
көмектеседі. Бұл ... ... ... ... түрінде
өспелі қағидат бойынша іс-әрекет етеді.
Сондықтан ұлғаймалы ұдайы өндірістің қалыпты ағыны ... пен ... ... ... ... қаржы сачясаты, анық етіп
қалыптастырылған, синхронды ... ... ... механизмі қоғамның
әлеуметтік-экономикалық дамуына жәрдемдеседі. Кері тенденция да ... ... ... ... ... іс-әрекетін толық есепке алмаса
немесе олармен қарама-қайшылықта болса, онда тиісті қаржы ... ... ... ... және т.б. өндірістік мүмкіндіктерін толық
пайдалана алмайды немесе пайдалануға оның халі жоқ; ... ... ... ... тежелінеді, жағымсыз құбылыстар ... ... ... ... ... ... ситуацияның объективті
экономикалық заңдардың талаптарын елемейтін басқарудың әкімшіл-ерікшіл, тым
орталықтандырылған әдістерін қолданғанда қалыптасады.
Экономикалық дамуға, ... ... ... ... ықпал жасау мүмкіндіктері оны терең ғылыми негіздеуді талап етеді.
Тек ... ... ... ... ... ... зерделеу оның
салыстырмалы дербестігінің объективті экономикалық қатынастар тәуелділігіне
ұласпауының кепілі. Шаруашылық құрылыстың тәжірибесі ... ... қол ... ... ... қиыншылықтарға ұрындыратынын,
экономикаға негізі қаланған мүмкіндіктерді іске ... ... ... ... қаржы экономикалық категория ретінде, экономикалық
заңдардың (құн ... ... мен ... ... ... ... өндірістік қатынастардың өндіргіш күштердің сипаты мен
даму деңгейіне сәйкестік заңының) іс-әрекетіне негізделеді.
Бүгінде еліміздің ... ... ... ... ... тұр.
Жұмсалған күш-жігер мен кәсібилік арқылы қалыптасқандар төмендемеуі тиіс.
Жүзеге асырылғандарға сүйене ... ... ...... ... ... ... 50 елдің қатарына кіру ... ... ... қажет.
Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы еліміздің қаржы ... ... ... жаңа ... қойды және Үкімет пен қаржы органдарына
болашаққа ... ... ... ... ... әзірлеуді
тапсырды. Оның біріншісі – болашақта отандық қаржы ... ... ... ... ... ... қол ... дамытып әрі нығайта отырып, алдағы уақытта оны ... ... ... ... ... байланысты Президент
Үкіметке және қаржы органдарына қаржы секторын ... ... жаңа ... ... ... Бұл мәселе Үкіметте бірнеше
рет талқыланған, сондай-ақ ... ... ... ... – ақша ... ... ... ол әрқашан экономикалық
жүйе шеңберіндегі қоғамдық ұдайы өндірістің түрлі ... ... ақша ... ... тек ... ақша ... білдіреді,
сондықтан оның рөлі мен ... ... ... ... ... орын ... ... Қаржы тек ақша
қорларының, атап айтқанда табыстар мен ... ... ... ақша қатынастарын ғана қамтиды. Басқа ақша қатынастары
қаржы шеңберінен шығып кетеді.
Қаржы механизмі арқылы шаруашылық ... ... ... және
қызмет сфераларында экономикалық және әлеуметтік ... ... ... үшін ... ақша қорлары мен ақша қорланымдарынын
қалыптастыру және пайдалану жөніндегі қаржы қатынастары басқарылады.
Қаржыны экономикалық категориялардың қатарынан ... алу үшін ... ... оның ... – зат ... ... әр алуан
нысандарының бірлігін білдіретін оның ішкі ... ... көшу ... ... секторымыз бұл біздің мақтанышымыз және ... ... ... ... ... экономиканың басқа
да салалары бүгінгі күні ... ... ... ... ... тәжірибесі мен жұмыс тәсілдерін меңгеруі керек. Қазіргі
таңда Қаржы секторындағы бәсекелестікті жаңа деңгейге алып шығу – ... ... ... ... тізімі
1. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан
халқына жолдауы.
2. Амрекулов Н. «Қаржы жүйесін ұйымдастыру және бюджет жүйесі»
Экономика-2006 ж. Оңтүстік Қазақстан ... және ... ... ... ... Қ.Қ., Құлпыбаев С. «Қаржы» Алматы-2005ж.
4. // Қазақстан жоғары ... ... ... Д. «Ілгерілеу бар, баяулы ... // ... ... ... С. ... ... қалай көтеру керек?» Қазақстан
қаржысы. №8-2006ж.
7. «Қаржы секторының ... ... // ... ... ... ... бюджетінің басты бағыты» // Оңтүстік Қазақстан 2007 ж. қазан.
9. ... ... ... // ... ... ... ... жетілдірудің негізгі бағыттары» // Хабаршы №9-2006ж.
11. 2007жылғы Шымкент қаласының ... 2007ж. ... ... Б.Ж. ... ... ... саясаттың
экономикалық өсу нәтижелері» Статистика №2-2007ж.
13. Жүнісова Н.А. «Бюджет саясаты» Саясат, №1-2007ж.
14. «Салық – халық несібесі» // ... ... 2007ж. 1 ... Кадырбекова М. «Преодоление малежного баланса и дефицита госбюджета»,
Алматы 2006ж.
16.
-----------------------
Тауар-ақша қатынастары
Өндіріс
Материалдық
Басқару
Тауарлар, қызметтер ... емес ... ... ... қажеттіліктері
Әлеуметтік-экономикалық қажеттіліктер
Халықты әлеуметтік ... ... ... ... ... ... істеуі
Ізгіліктік функциялар
Салық
Бюджет
Сыртқы экономикалық қатынастар
Қаржы жоспарлары, ... ... ... етілуі
Қаржылық ... ... ... ... ... ... етуші қосалқы жүйелер
Жалпы мемлекттік қаржы
Шаруашылық жүргізуші субъектілердің ... (үй ... ... бюджет
Мем-тік несие
Бюджет-тен тыс қорлар
Респ-қ бюджет
Жер-ті бюджет
Облыс-ң, қала-ң, аудан-ң бюджеті
Материалдық өндіріс сферасының қаржысы
Өндірістік емес сфераның қаржысы
Орталықтандырылған қаржылар
Орталықтандырылмаған қаржылар
Қаржылық ... ... ... ... әлеуметтік салаларда т.с.с қаржыларға аса
мұхтаж адамдардың, қаржыны көп қажет ететін салалардың көп болуы
Бағыттары
Міндеттері
Қажеттіліктері
Қаржы ағымдарының көбеюін қамтамасыз ету
Елдің қаржы жүйесінің ... ... ... ... ұйымдарының, мекемелерінің, жеке адамдар мен мемлекет арасындағы
қатынастардың шынайы болуы
Елдің қаржы ... ... үшін ... ... ... болуы,
қаржы ағымдарының бюджетке уақытылы әрі толық аударылуы

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Валюталық нарыққа қатысушылар6 бет
Көрінбейтін қолдын рыноктағы рөлі25 бет
Нарық шаруашылығының жалпы сипаттамасы12 бет
Нарықтық экономикадағы мемлекет ролі30 бет
Нарықтық экономиканы реттеу жүйесіндегі мемлекеттік бюджеттің маңызы14 бет
Нарықтық экономиканы реттеудегі мемлекеттік бюджеттің маңызы8 бет
Экономикалық процестегі мемлекеттің рөліне толық көзқарастар18 бет
Қазакстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық даму стратегиясындағы мемлекеттің рөлі 18 бет
Мемлекеттік басқарудың мәні және оның экономикалық процестерді әрі қарай дамытудағы рөлі30 бет
Ақтөбе мұнай өңдеу зауытындағы газды кептіру процесінің автоматтандырылуын жобалау22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь