Инфляцияның әлеуметтік зардаптары

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

1 Инфляция туралы жалпы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
2 Инфляцияның мәні нысаны, себептері салдары ... ... ... ... ... ... ... .14
3 Инфляцияның әлеуметтік зардаптар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25

Пайдалынған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27
Кіріспе
Экономикалық құбылыс ретінде инфляция көптен бері өмір сүріп келеді. Оны тіпті ақшаның шығуымен бірге пайда болды әрі ақшаның қызметімен тығыз байланысты деп саналады.
"Инфляция" термині (латынның inflatio сөзінен шыққан — кебіну, ісіну) ақша айналысына қатысты XIX ғасырдың орта шенінде пайда болды және АҚШ-тың Азамат соғысы жылдары (1861-1865 жж.) қағаз долларының ("гринбектердің") қисапсыз көп шығарылуымен байланысты болды. XIX ғасырда бұл термин сондай-ақ Англия мен Францияда қолданылды. Экономикалық әдебиеттерде инфляция ұғымы XX ғасырда бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін кеңінен таралды, ал бұрынғы кеңестік экономикалық әдебиеттерде ол 20-сыншы жылдары жазыла бастады.
Инфляцияның дәстүрлі ең жалпы анықтамасы — тауар айналымының қажеттілігімен салыстырғанда айналыс сферасының артық қағаз ақша массасымен лықа толып кетуі, олардың құнсыздануы және соның нәтижесі ретінде — тауарлар мен қызметтер көрсетуге бағаның өсуі; ақшаның сатып алуға жарамдылығының төмендеп кетуі. Инфляция кезінде қоғамдық өндіріс процесінің алшақтықтарына және артық көп ақшаның шығарылуына байланысты ақша айналысының заңы бұзылады.
Қазақстан тәжірибесі инфляциямен күресу тек қана фискалды-ақша саясаты көмегімен жүзеге асырылатынын куәландырады. Бірақ дүниежүзілік тәжірибеде, соның ішінде Бразилияда жоғары инфляция жағдайында өмір сүре білу тәжірибесі бар. Бұл облыстағы көптеген экономистердің зерттеулері, қай елде болмасын, жылына 30-40%-дан асатын инфляция жағдайында экономикалық өсуге қол жеткізу мүмкін еместігін көрсетеді. ИНФЛЯЦИЯ (АҚШАНЫҢ ҚҰНСЫЗДАНУЫ) деп тауар тапшылығы кезінде ақшаның тым көбею құбылысын айтады. Жалпы айтқанда инфляция ақшаны құнсызданып, тауардың бағасы шарықтап өсіп, валютаның құны түскен кезде байқалады. Мемлекет тарапынан баға босатылып жіберілген кезде, сондай-ақ тауарлардың бағасы толық немесе ішінара реттелген тұста инфляция көрініс береді. Өйткені оның себеп-салдарлы механизмдері (тетіктері) түрлі факторларды қамтып рыноктық, ведомстволық (әкімшілік) ақшаның құрылым жүйесінде әрекет етеді.
Инфляция тамырлары тереңде жатыр. Олар экономикалық дамудың циклді сипатына, шаруашылық жүргізу нұсқаларының (модельдерінің) кемкетігіне, экономикалық саясаттағы қателіктерге байланысты.
Пайдалынған әдебиеттер тізімі


1.«ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР заңы.30.03. 1995.
2.2002 жылы 3 маусымдағы Ұлттық банк Басқармасының
№ 213 қаулысымен бекітілген «Екінші деңгейдегі банктерге арнал-
ған пруденциялық нормативтер туралы» ереже.
3..«ҚР Үлттық банкі туралы» ҚР заңы. 30.03. 1995.
4.«ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР заңы.
30.03. 1995.
5.Банковское дело. Учебник. / Под ред. Сейткасымова Г.С.—
Алматы: Қаржы-қаражат, 1998
6.Банковское дело / Под ред. Сейткасымова Г.С. — Алматы:Қаржы-Қаражат, 1998.
7.Банковское дело / Под ред. Лаврушина О.И. — М., 1992.
8.Банки и банковские операции в России / Под ред. Лапидуса М.Х. - М., 1996.
9.Банковское дело / Под ред. Колесникова В.И. — М., 1995.
10.Банковское дело: стратегическое руководство / Под ред.
11.Банки и банковские операции / Под ред. Жукова Е.Ф. — М.,1997.

Мерзімді басылыцмдар тізімі
12.Бағалы бағаздар нарығын зерттеуду ұйымдастыру-Ізденіс,2004, N4.
13.Бағалы қағаз нарығы.-Қаржы –Қаражат,1999,N7.
14.Екінші деңгейдегі банктердің несиелік саясаты.-Аль-Пари,2004,N6.
15.Қазақстандағы депозиттер нарығы –Қаржы-Қаражат,2001,N6
        
        Мазмұны
Кіріспе.------------------------------------------------------------------
-------------------5
1 Инфляция туралы жалпы түсінік.--------------------------------------------
-----6
2 Инфляцияның мәні нысаны, себептері салдары-----------------------------14
3 Инфляцияның әлеуметтік зардаптар.-----------------------------------------
--19
Қорытынды.---------------------------------------------------------------
-------------25
Пайдалынған әдебиеттер тізімі--------------------------------------------
--------27
Кіріспе
Экономикалық құбылыс ретінде инфляция көптен бері өмір ... ... ... ақшаның шығуымен бірге пайда болды әрі ақшаның қызметімен тығыз
байланысты деп саналады.
"Инфляция" термині (латынның inflatio ... ...... ... ... қатысты XIX ғасырдың орта шенінде пайда болды және АҚШ-тың
Азамат ... ... ... жж.) ... ... ... көп шығарылуымен байланысты болды. XIX ғасырда бұл термин сондай-
ақ Англия мен Францияда ... ... ... ... XX ғасырда бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін кеңінен таралды, ал
бұрынғы кеңестік экономикалық әдебиеттерде ол ... ... ... дәстүрлі ең жалпы анықтамасы — ... ... ... айналыс сферасының артық қағаз
ақша массасымен лықа ... ... ... ... және ... нәтижесі
ретінде — тауарлар мен қызметтер көрсетуге ... ... ... ... ... төмендеп кетуі. Инфляция кезінде қоғамдық өндіріс
процесінің алшақтықтарына және артық көп ... ... ... ... заңы ... ... ... күресу тек қана фискалды-ақша
саясаты көмегімен жүзеге асырылатынын куәландырады. ... ... ... ... ... ... инфляция жағдайында өмір сүре
білу тәжірибесі бар. Бұл облыстағы көптеген экономистердің зерттеулері, ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
өсуге қол жеткізу мүмкін еместігін көрсетеді. ... ... деп ... ... ... ... тым көбею құбылысын
айтады. Жалпы айтқанда инфляция ақшаны құнсызданып, ... ... ... ... құны түскен кезде байқалады. Мемлекет тарапынан
баға ... ... ... ... ... бағасы толық немесе
ішінара реттелген тұста инфляция көрініс береді. Өйткені оның ... ... ... ... ... ... рыноктық,
ведомстволық (әкімшілік) ақшаның құрылым жүйесінде әрекет етеді.
Инфляция тамырлары ... ... Олар ... ... ... шаруашылық жүргізу нұсқаларының (модельдерінің) кемкетігіне,
экономикалық саясаттағы қателіктерге байланысты.
1. Инфляция туралы жалпы түсінік
Ақшаның құнсыздануына мына ... ... ... ... ... ... ... балансы;
үкіметке сенімнің жоғалуы.
Ұзақ уақыт бойы инфляцияны монетарлық құбылыс деп санай ... ол ... мен ... ... өсуі ... ... келді. Әлі
де бірқатар шетелдік авторлар инфляцияны ... ... ... ... ... ... инфляцияның тауар бағасының өсуінде көрінгенімен оны ... ақша ... ... ... болмайды. Бұл нарықтық шаруашылықтың
түрлі сфераларындағы ... ... ... ... күрделі
әлеуметтік-экономикалық құбылыс. Инфляция әлемнің көптеген елдеріндегі
экономиканың қазіргі дамуының ең ... ... бірі ... ... ... тауарлар мен қызметтерге бағаныш өсуі,
оның үстіне бірқалыпты емес өсуі, мұның өзі ақшаның ... ... алу ... ... ... ұлттық ақша бірлігінің
шетелдік ақша бірлігіне қатысты ... ... ... ақша
бірлігінде көрінетін алтынның бағасының көтерілуі.
Бүгіндегі инфляция бағаның өсуі нәтижесіндегі ақшаның ... ... ... ғана емес, сонымен бірге елдің экономикалық
дамуының жалпы қолайсыз ахуалымен де байланысты. ... ... ... ... әр ... ... тудырған өндіріс процесінің қарама-
қайшылықтары себепші болады. Инфляцияның әуел бастағы себебі — ... ... ... ... мен ... ... мен ... кірістері мен шығыстары, айналыстағы ақша ... ... ... ... ... ... ішкі және ... факторларын (себептерін) айыра білу
қажет. Ішкі факторлардың арасында ақшаға жатпайтын және ... ... ... ... жатпайтындары — бұл ... ... ... ... ... өндірістің
монополизациялануы, инвестициялардың теңгерімсіздігі, әлеуметтік-саяси
сипаттағы ерекше жағдайлар және ... ... ... ... ... — бюджет тапшылығы, мемлекеттік борыштың өсуі, ақша
эмиссиясы, сондай-ақ ... ... ... ақша ... ... нәтижесінде кредит құралдарының өсуі және басқалары жатады.
Дүниежүзілік құрылымдық дағдарыстар (шикізат, энергетика, валюта
дағдарыстары), басқа ... ... ... ... ... ... ... алтынды, валютаны жасырын экспортқа шығару
инфляцияның сыртқы факторлары болып табылады.
Сөйтіп, көпфакторлы процесс ретіндегі инфляция — бұл ақша ... ... ... ... ... ... ... дамуындағы
алшақтықтың көрінісі.
Инфляцияның іс-әрекетін қаржы проблемаларымен байланыс-тырып отыру
қажет, өйткені инфляция ... ... ... ... ... ... ... бір салық нысандары мен ... ... ... ... мемлекеттік бюджет арқылы қаржыландырудың
ауқымы;
мемлекеттік бюджеттің тапшылығын жабудың әдістері; мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... арқылы айтарлықтай әсер етеді (инфляциялық тенденцияларды күшейте
түседі).
Бірінші фактор — мемлекет шығыстарының ... бұл ... ... ... ... сөйтіп тікелей баға белгілеуге
әсер етеді. Тауарлар мен қызметке бағаның көтерілуіне байланысты ... ... ... көбеюіне соқтырады, ал оның кірістері, ең
алдымен, салық түсімдері қажеттіліктен ... ... ... Бұл ... ұзақ ... ... ... ұрындырады.
Екінші фактор — табысқа (пайдаға) салынатын салықтың көбеюі.
Салықтың ... ... баға ... ... ... ... ... бағаның көтерілуінің басты себебі болады.
Үшінші фактор — ... ұзақ ... ... ... ... ... өсуімен байланысты).
Инфляция қаржы қатынастарын да өзгерістерге үшыратады.
Біріншіден, инфляция тауарлар мен қызметтерге бағаның ... ... ... ... жаңдандырады.
Екіншіден, инфляция қаржы ресурстарын құнсыздандырады және салық
түсімдерін арттырудың қажеттігін тудырады.
Үшіншіден, инфляциялық процесс мемлекеттің берешегі проб-лемаларын
шиеленістіреді.
Сөйтіп, қаржы мен ... ... ... ... ... Қаржы
инфляциялық процестердің тездеткіші бола алатыны сияқты, инфляция да ... әсер ... ... ... және ... ... ... кірістерін төмендетуге, бюджеттің шығыстарын көбейтудің
қажеттігіне, салық ауыртпалығының күшеюіне, мемлекеттік бюджет тапшылығынан
болатын мемлекеттік борыштың өсуіне ұрындырады. Инфляцияның жоғарғы ... ... ... ... ... салықтық кірістер
мен қарыздар оларды есептегеннен кейін уақыттың белгілі бір межелдемелері
арқылы түседі, сондықтан мемлекеттің алу ... олар ... ... мемлекеттік берешектің проблемасы шиеленіседі, өйткені қарыздарды
тарту үшін мемлекет өзінің ... ... ... несиелік пайыз
деңгейінен жоғары көтеруге мәжбүр болады, бұл мемлекеттік борыштың атаулы
өсуін тудырады. Қаржы қатынастары мен инфляциялық ... бір ... ... ... ... ... отырып, экономикалық жүйедегі
келеңсіз нәтижелерге ... ... ... бірқатар әлеуметтік-
экономикалық проблемаларды тудырады: ... ... ... ... ... ... ... ынтаның түсуі, ақшалай
жинақтардың құнсыздануы, нақтылы пайыздың ... ... ... және ... мен ... өзара іс-әрекеті
Инфляцияны бағалау және өлшеу үшін бағалар индексінің көрсеткіші
пайдаланылады. Бағалар иңдексі тұтыну тауарлары мен ... ... ... ... алу бағасы мен базалық кезеңнің бағасы арасындағы
арақатынасты өлшейді. ... ... ... қарқыны былайша
анықталады. Ағымдағы жылдың бағалары иңдексінен өткен ... ... ... ... ... бағалары индексіне бөлінеді, ... ... ... қарқыны = Iб - Iб0 • 100
Қазақстанда тұтыну тауарларының бағасы мен қызметтер ... ... ... ... былайша өсіп отырды (есе): 1990 - 1; 1992 -
2,5; 1993 - 30,6; 1994 - 22,7; 1995 - ... - 1,39; 1997 - 1,17; 1998 - 1,07; 1999 - 1,18; 2000 - ... ... егер ... ... ... жыл ішінде
және одан көбірек жағдайда айына 50 ... ... ... 11,5 ... ... ... деңгей әсіресе инфляцияға сәйкес келеді. Сөйтіп, Қазақстанда
бұл деңгей 1992-1995 жж. ішінде айтарлықтай асып түсті.
Инфляциялық процестің ... ... және ... мынандай критерийлер бойынша ажыратады:
бағалар өсуінің қарқыны бойынша:
баяу — баға ... 10 ... ... бұл ... ақшаның номиналдық
құны сақталады, кәсіпкерлік тәуекел болмайды;
өршімелі — баға 100 ... ... ... ... ... — баға ... пайызға өскенде; баға мен табыстардың
арасындағы алшақтық ұлғая бастайды;
бағалар өсуінің теңгерімділік ... ... және ... инфляция; теңдестірілген
инфляция кезінде әртүрлі тауарлардың ... ... ... ... ... инфляция кезінде — олардың бір-біріне арақатысы ... ... ... оның үстіне әр түрлі үйлесімде;
болжаулық (болжап айтушылық) дәрежесіне қарай:
күтілген, болжамды және күтілмеген;
шығу немесе пайда болу ... ... және ... дамудың әркелкілігімен сипатталатын сатылы, баға шамалы
өскен немесе ... ... ... ... тапшылығы күшейген кездегі
тұқыртылған инфляцияны ажыратады.
Практикада инфляцияның екі типін ... ... ... инфляциясы) және шығындар инфляциясы (өндірушілер инфляциясы).
Бірінші жағдайда ол занды және жеке ... ақша ... ... ... ... және ... сұранымның өсуінің
салдары болып табылады.
Екінші жағдайда ... ... ақы ... ... пайыздық мөлшерлемелердің көбеюіне, тұтынатын шикізатқа,
материалдарға бағаның, қызметтер ... ... ... қуатына,
ақпаратқа және т.т.) тарифтердің өсуіне ... ... ... ... ... ... ... бұл түрлері және оларға
ілеспелі салдарлар тығыз ... өзін ... ... бұл
инфляциялық шиыршық деп аталынатынды тудырады, бұл кезде ... ... баға мен ... ақы ... өсуі ... ... ... өнім құнының артуына соқтырды, мұндай өнімді
тұтыну жалақының және ... ... ... материалдық
шығындардың қосымша өсуін талап ... және ... ... ... ... ...... мен тиімсіз кәсіпорындардың
банкроттығы жеткіліксіз қалыптасқанда, ал өндірістің жеке салаларында ол
жоқ болғанда инфляция ... ... ... ... ... ... кредиттерді қысқарту жөніндегі шаралармен туындайтын сұранымның
төмендеуі кезінде кәсіпорын не ... ... ... не ... төмендетуге мәжбүр болады. Макроэкономикалық деңгейде мұнымен
қатар не іскерлік белсенділіктің құлдырауы, не бағалардың төмендеуі болады.
Алайда ... ... ... жақсаруына үміттене отырып, рынокте
тұра алуға тырысады және ... мен ... ... ... ... ... ... ауқымдағы әрекеті инфляцияның төмендеуіне
мүмкіндік жасайды. ... ... бұл ... ... өйткені өндіруші-кәсіпорынның шикізатты, материалдары, шала
фабрикаттарды, жинақтау бұйымдарын, ... ... ... ... ... ... белгіленген бағалармен келісуге
мәжбүр болады және жоғарылатылған ... ... ... өз ... ары ... технологиялық өзгертіп жасау ... ...... ... салады. Мұндай жағдайда бюджет
шығыстары мен ... ... ... ... ... ... ... және оның әрекеті
Инфляция сыртқы экономикалық қызмет тарапынан ... ...... және ... ... ... жағдайда ол
шетелдік валютаның шамадан тыс түсімінен және ... ... ... ... шетелдік валютаны коммерциялық банктер орталық
банкте депозиттейді, орнына ұлттық валютада баламалы сома алады; ... ... ... өзі ... ... ... және ... кеңейтуге мүмкіндік береді, ұлттық валютада номиналданылған
ақша ауқымының көбейіп кетуіне қозғау ... ... ... мен ... ... экспорттық
бағаның көтерілуінен туады, бұл тұтынушы-елдерде, соның ішінде дамып келе
жатқан ... ... ... соқтыра-ды. Инфляциялар халықаралық
корпорациялардың — рыноктердегі ... ... ... қызметіне қозғау салады. ... ... олар ... ... ... ... ... ұсынымын
жасайды. Сөйтіп шетелдік валютаның қосымша ауқымы айналысқа түседі ... және ... ... ... ұлттық ақша айналысқа шығарылады.
Жалпы инфляцияның себептері базистік ... ... ... ... мен ... ... ... қабілетсіздігінен, бүкіл қоғамдық ... ... ... ... нысаны — ақшаның құнсыздануы мен өнімге,
тауарларға және ... ... ... ... оның ... ... тиісінше төмендеуі .
Инфляцияның табиғаты ақшаның онымен салыстырмалы ... ... ... ... жүзеге асыратын
қабілетсіздігінде. Ақшаның ... ... ... ... табылатын оның бұл
қасиеті оған өзінің арналымын — ... ... ... ... ... ... орыңдауға, қорланым мен құнды сақтаудың ... ... ... ... ... ... көптеген жігінің
материалдық жағдайына, инвестициялық қызметке қауіпті әсер етеді.
Инфляцияның классикалық көзі — ... ... ... үшін де ... Бюджет тапшылығы инфля-цияның қайталама факторы
болып табылады, өйткені ол шығындардың инфляциясынан және осыған байланысты
мемлекет кірістерінің құнсыздануынан туады. ... ... ... жағдайында да сақталып отыр: ол 1991 ж. ... ... 20,4%, ... ... 1994 - 10,2%, 1995 - 17,4%, 1996 ... 1997 - 17,7%, 1998 -18%? 1999 - 14,3%, 2000 - 9,8%, 2001 - ... 2002 жылы республикалық бюджеттің тапшылығы 1,453 миллиард теңгені
(ЖІӨ-ге 0,11%) ... ... мәні және оның ... мәні - ол ... мен ... ... ... өсуі
және тауар тапшылығы мен қызмет сапасының төмендеуі салдарынан ақшаның
құнсыздануы, оның ... алу ... ... Инфляция -қоғамдық
ұдайы өндірістегі диспропорцияның көрінісі. Ол мемлекеттің ... ... ... ... ... кез келген экономикалық
формацияға тән ... ... ... ... ... ... құрылымдар, халықтың топтары мен мемлекеттің ... ... ... ... бөлуге тірейді.
Инфляция - қабару, көтерілу, ісу деген мағананы білдіретін - ... ... да, ... жағдайларда (мысалы, соғыс, революция және с.с.
кездейсоқ жағдайларда экономиканы ... ... ... ... қағаз
ақша шығарумен қаржыландыру ақша айналымының күрт "көтеріліп", қағаз
ақшаның құнсыздануына әкеп соқтырады. Оны әр ... ... ... ... ... ... ... АҚШ-тың бостандық үшін 1775-1783 жж.
соғысы және 1861-1865 жж. Азамат соғысы (оның соңғы екі жылында ... алу ... 60 ... ... ... XIX ғ. бас ... ... қарсы соғысы; 1789-1791 жж. Француэ революңиясы.
Әсіресе, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ... ... ... ... 1923 ж. ... айналымдағы ақша массасы 496 квинтиллион
рейхсмаркаға жетіп, ал ақша ... ... есе ... . ... ... ... инфляция бұрыннан келе жатқан феномен
(айырып құбылыс) екенін дәлелдейді.
Ал қазіргі ... тән ... ... ... егер ... ... бір жердің шеңберінен аспаса қазіргі инфляция
елдің бүкіл жерін камтиды;
* егер бұрын ... бір ... ғана ... қазі ... көп уақытқа
созылған құбылыс;
* егер бұрын инфляция тек ақшаның ... ... ... ... ақшасыз және т.б. фактларға байланысты болады
Инфляцияның түбегейлі себептері тауар айналымы және тауар өндірісі аясында
болғанымен, оған ... ... ... да әсер ... әсер ... ... топтағы ақшалы факторлар - ақшаға
сұраныстың тауарлы ұсыныстан жоға болуының ... ақша ... ... ... яғни ... ... жою ... тыс ақша
шығаруға байланысты айналыстағы ақша ... ... ... несие ақшаларының көптігі; ұлттық валютаның ... ... үшін ... ... ... ұлттық валютаның
қозғалысын шектеу және т.б. факторлар.
Екінші топқа ... ... және ... ... ... ... жатады. Олар: қоғамды ұдайы өндіріс құрылымынына үйлеспеушілігі,
шаруашылық механизмінің шығындылығы, мемлекеттін ... ... ... салық және баға саясаты, сыртқы. Экомномикалық іс-шаралары және с.с.
факторлар.
Шын мәнінде екі ... ... ... ... ... мен ... қызметтің бағасы өсіріп, инфляцияға соқтырады.
Инфляцияның өмірдегі көрінісі - тауар бағаларый күрт өсуі. Осы көріністі
американдық ғалым Дж. ... ... ... қууы" деп сипаттады.
Инфляцияның алғашқы себебі - айналымдағы ақша масса мен сатылуға ... ... ... бұзылуы. Бұндай диспропорция, біріншіден,
өндірістің кенет қыс руынан, екіншіден, айналымдағы тауарлар ... ... өз ... өтеу ... ... ақшаны көп
шығаруынан болады. Мысалы, 40-70-жыдарда АҚШ-та ... ақша ... ... , ... ... мен ... ... қысқарып,
инфляциялық процестер туындады. Бұлша айналымының шапшаңдығын ... ... ... еді. Ақша ... шапшаңдығын отыру өзінің
экономикалық тиімділігі жөнінен, ... ... ... ... ақша ... ... тең.
Инфляция кезінде капитал өндіріс аясынан ... ... ... аясының жылдамдығы көптеген ійда түсіреді. Бірақ ол инфляция әсерін
күшейтеді: несиені, ідіріске салынатын инвестицияны және ... ... ... ... факторлары екі жақты- тауарларды шығаруға және
сатуға; ақша ... және ... ... ... әсер ... - өндіріс процесінің бұзылуы, шаруашылықтарының бір-бірімен
үйлесімсіз ... және ... ... ... мен ... ... ... салдарынан туындайтын күрделі, әрі ... ... ... ... мына ... ... ... қамтитын аумағына ... ... ... ... ... ... - ... (баға үнемі төмен қарқынмен
өседі), ... және ... ... ... инфляция;
даму қарқынына байланысты - жылжымалы инфляция-(ползучая) - онда бағаның
өсу қарқыны жылына орташа 5-10 ... ... ... ... - онда ... өсуі ... таша 10 проценттен 50 процентке
дейін (ал кейде процентке) жетеді; ... ... ... ... ... ... өсуі ... 100 проценті асады; Халықаралық валюта қоры баға
айына 50 процентке өссе, оны ... ... ... ұшқыр инфляция
(супергиперинфляция) деп атайды. Егер инфляция өндірістің ... оны ... деп ... әсер ... ... бойынша - сұраныс инфляциясы және шығын
инфляциясы.
Сұраныс инфляцнясы ақшалы ... ... ... яғни
айналыстағы ақша массасы "көтеріліп", оның салдарынан ... ... ... жоғары болады. Ал сол кездегі бірқалыпты баға ... ... ... ... алмайды. Сөйтіп жиынтық сұраныс
экономиканың өндірістік мүмкіндіктерін жоғарылап, ... ... ... ... ... ең негізгіі әскери шығындардың
өсуі, яғни ... ... ... ... ... ... оның ... эквиваленті бюджеттің тапшылығын
тудырады.Тапшылықты жою үшін ... ... ақша ... ... ақша ... ... зайымдар орналастырылады. Бюджет
тапшылығын жоюдың бір жолы өркендеген мемлекеттерге тән. ... ... ... ... алғашқы сатысынан өндірістің дамуы, жұмыссыздықтың
азаюы және бағаның төмен сияқты ... ... ... ал ... ... ... аз ... инфляция деген қорытынды
шығады, себебі ондай инфляциялық өндіру ... және ... ... ... әрі ... экономикада жұмыс орны
болмаған және дамыған сұранысқа қосымша ... ... ... баға
өседі. Осыдан өндірістің құлдырауына, оның ... ... ... ... әсер ете ... сұраныс инфляциясы кезінде шектелуі ұсыныс-салыстырғанда айналыста
артық ақша ... - ... ... және ... ... ... баға белгілеуде әсер етін ақшасыз факторларға
байланысты туындайды. Ол - ең алдымен ... ... ... ... ... өсуі халықтың табысын төмендетіп, ... ... ... ... ... Жалакының өсуі өз кезегінде өнімді өндіру
шығындарының өсуіне, пайданың төмендеуіне, ... ... баға ... өнім ... ... әкеп соқтырады. Пайданы сақтап қалу
мақсатында өндірушілер тауар бағасын ... ... ... ... ... ... ... болады: бағаның көтерілуі жалақының
өсуін талап етсе, жалақының өсуі бағаны көтереді. Бұл ... мен ... ... '' ... деп ... ... ... әрбір өлшемінің шығыны көтеріліп, соған
байланысты баға ... ғана ... ... ... ... бағаны: құрайтын
элементтердің тек біреуі ғана. Сонымен қатар, тауар өндірісі ... ... алу, ... ... ... шығындары көтерілуіне
байланысты да қымбаттайды. Шикізат пен энергия ресуретарының және оларды
тасымалдаудың қымбаттауы, яғни материалдық шығындардың өсуі - ... ... ... ... Оған ... тұратын фактор - өнімнің әрбір өлшемінің
шығындарын төмендететін жаңа технологияны пайдалану.
Шығын инфляциясы мен сұраныс инфляциясы бірімен-бірі тығыз байланысты ... ... ... анық ... ... емес. Қазіргі кез келгем
экономика жүйесін инфляцияға ұшырататын - немесе сұраныс инфляцясына немесе
шығын имфляциясына әсер ... ... ... ... ... ... тән яғни жылдан жылға ауысатын бірқалыпты ... ... ... ... ... бұл түрі ... жалпы ұлттық өнімінің өсуін ... ... Ал ... ... және ... ... ... болады. Инфляцияға
әсерететін факторлар, оның түрлері және инфляцияның ... ... жою ... да әр елде ... ... ... ... елдерді инфляцияның даму жағдайлары оған әсер ... ... ... ... ... ... ... Латын Америкасының дамушы мемлекеттері жатады,
оларда 80-жылдардың аяғы - 90-жылдардың бас ... ... ... ... ... ... тұрақты тапшылығы, ішкі саясат ақша
шығару станогі мен ... ... ... ... ... ... экономикалық орта жүйелі түрде ұлттық валютаның курсы төмендеді.
Никар гуада,мысалы, 1990 ж. ақшаның ... 8500 ... ... -
8291,5 процентке жетті.
Екінші топка Колумбия, Эквадор, Венесуэла, Бирма, Иран, Египет, Сирия,
Чили елдері ... ... да ... ... ... байқалып,
ал қаржы саясатында аз қаржыландыруға және несиелік экспансия (несиені
ұлғайту) ерекше көңіл бөлінді. Бұл ... ... ... ... жылдық
орташа өсуі 2 40% шамасында) сақталып, ... ... ... ... ... ... топқа жататын елдер - Сингапур, Малайзи Оңтүстік Корея,
Біріккен ... ... ... Сауд ... Бахрейн - жеткілікті
деңгейде экономикалық ... бар ... ... ... (1-5%) ... бағаға қатаң бақылау енгізілген. ... ... ... ... ... Инфляцияға қарсы шаралар ретінде
тауарды сыртқа шығару және шетел валютасының ... зор ... ... ... ... ... ... дамушы мемлекеттер ... ... ... ... кіреді (ТМД елдері Қытай, Польша, Вьетнам және
т.б.)- Бұл ... ... ... ... нарыққа өту барысы
туындайтын объективті процестерге байланысты ... ... ... ... ... ... бұрыннан келе жатқан тапшылығы
негізінде қаржы- мәселелерінде анықталады; екіншіден, құрылым мысалы, ... ... ауыр ... инвестицияның қауырт өсуі; үшін- баға
қайшысы деп аталатын ауыл шаруашылығы бағасымен салыстырғандағы ... ... ... ... ... Ғылым факторлары тек
бағаны қауырт көтеріп шығьш ... ... ... қана қоймай, сонымен
қатар инфляциясының өсуіне әсерін тигізеді. Бұл мемлекеттер ... мен ішкі ... аз ... арасындағы қайшылықтарды, бір жағынан,
зияны қаржыландыру жолымен, яғни ақша массасын басып шығарумен, ... ... ... ... мөлшерде тартумен шешуге ұмтылуда.
Нәтижесінде бұл топтағы мемлекеттерде көп ... ішкі және ... ... болады.
3. Инфляцияға қарсы саясат шаралары
Айтылған факторлар өндіріс шығындарын — өндірушілер инфляциясын
араңдатушы факторларға жатады.
Инфляцияның ... ... ... және ... ... жіберетіндіктен мемлекет инфляцияны жою және
ақша айналысын тұрақтандыруға арналған шаралар қолдана бастайды.
Инфляция кезінде мемлекет іс-қимылының екі нұсқасы ... ... ... ... ... ... ... табыстарды, жалақыны, пайыздық мөлшерлемелерді,
инвестицияларды индекстеу жөнінде шаралар қолданылады; ком-
паниялар мен ... ... ... ... ... ... ... қосымша көздерін іздестіреді және т.с.с.
инфляцияны төмендету немесе басу жөнінде инфляцияға қарсы шаралардың
кешенін жүргізу.
Инфляцияны жою ... ... ... ... ... ... ... институционалдық, моралдық-
адамгершілік сфераларының әр түрлі жақтарына әрекет етуді камтиды десек ... ... ... ... ... ... ... инфляциясын жоюға ақша және фискалдық саясатты пайдаланудың
біршама қатардағы макроэкономикалық ... ... ... ... саясат — инфляциямен күреске бағытталған
экономиканы мемлекеттік реттеу жөніндегі ... ... ... ... ... жолы ... ... саясат және кірістер саясаты.
Дефляциялық саясат — мемлекеттің шығындарын ... ... ... ... арттыру, салық ауыртпалығын күшейту, ақша массасын
шектеу жолымен ақша ... және ... ... ... ақша ... қарастырады. Бұл саясат экономиканың өсуін тежейді.
Кірістер саясаты — бағаға және жалақыға оларды толықтай ... ... өсу ... белгілеу жолымен параллелді бақылау жүргізуді
қажет етеді. Оны жүзеге асыру әлеуметтік қайшылықтарды ... ... ... ... ... ұсынымды шектеудің әр түрлі
әдістерін қамтиды:
Орталық банктің ... ақша ... ... ... ... ақша массасының ауқымын азайту.
Барлық кредит ресурстарын қымбаттату және оларға қол
жететіндігін ... ... ... ... үшін қайта
қаржыландырудың есептік мөлшерлемесін арттыру.
Кредит мультипликаторын қысу және ... ... ... ... ... жету үшін ... банктің
коммерциялық банктерге резервтік талаптарын арттыру.
Сондай мақсаттарда Орталық банктің кредиттерін тікелей
қысқарту.
Инфляцияға қарсы фискалдық саясат салықтарды ... ... ... және осының негізінде мемлекеттік бюджеттің ... ... ... ... инфляция жағдайында екі ... ... ... міндеттерді шешуі тиіс:
біріншіден, мемлекеттік бюджеттің теңдестігіне жету және ... жою үшін оның ... ... ... ... ... бастапқы буыңдарында — өндіріс пен ... ... ... ... қажет.
Инфляцияға қарсы салық саясаты жанама салық салуды қысқартуда ... ... ... ... ... ... ... олар бағаны
өсіреді, сұранымды қысқартады. Жоғары салықтардың іс-әрекетінің екінші
аспектісі өндіріске ... ... ... ... бұл ... шектейді.
Үшіншіден, едәуір салық ауыртпалығы, әдеттегідей, салық ... ... ... ... ... өзі ... ... әкеп соқтырады.
Сондықтан инфляция кезінде тұтынуға салық ... ... ... ... ... қарапайым және сенімді
салық жүйесі тәуірірек болады. Бұл ... ... ... ... ... пен ... құнына қарай мөлшерлемелерді жіктеудің жоғары
дәрежесі бар мүлік салығы сай келеді.
Мемлекеттің ... ... бұл ... ... ... ... ... жүргізуші субъектілеріне қатысты материалдық өндіріс
сферасына да таратуды қажет етеді. Бұл ... ... ойда ... жөн: ... ... ... ... инфляцияның екінші құрамдас бөлігіне —
шығындар немесе өндірушілер ... ... ... ... сондықтан
олардың ықпалы бөлек қарастырылатын болады. Бұл жөніңде инфляцияның екі
түрі мен ... ... ... ... себептерінің өзара байланысы
байқалады.
Жалпымемлекеттік және жергілікті деңгейлердің ... ... ... ... барлық мүмкін болатын баптар бойынша оларды барынша
қысқарту болып табылады. Әлбетте, зейнеткерлерді, ... ... бар ... ... ... өміршеңдік маңызды әлеуметтік
қажеттіліктер қамтамасыз етілуі тиіс.
Бюджет шығыстарын шектеуге мыналар арқылы жетуге болады:
а) тура әдістермен — ... ... яғни ... ... ... ... ... өкімі
негізінде қол жеткен деңгеймен салыстырғанда оларды мәжбүрлеу
арқылы;
ә) сәйкестендіру ...... ... әр ... ... ... ... берілген жалпы мөлшеріне сәйкес
пропорционалды ... ... бар ... ... ... мемлекеттік бюджет тапшылығының деңгейін шектеумен.
Кез келген жағдайда ... ... ... ... ... ... тез қайтарым бермешін әр ... ... ... бас ... және ... шалады.
Мыналардың нәтижесінде инфляцияның екінші типін — шығындардың
(өндірушілер инфляциясының) өсуінен туатын инфляцияны жою ... ... ... болып келеді:
жалақыны көбейту;
ұйымдық сипаттағы себептер бойынша шаруашылық механизмінің бұзылуына
байланысты еңбек ... ... және ... ... ... ... ... осыған қарай олар өндірістің бастапқы өнімдеріне бағаны
көтереді.
Өндіріс шығындарымен байланысты болатын инфляцияны жою ... ... ... ... ... ... қажет етеді.
Инфляцияны төмендету проблемаларының бірінші ... ... ... ... ... ... ... өндірістің
құлдырауын жоюда болып отыр. Өз кезегінде ол мына ... ... ... ... ... ... ... тиімді нәтижелеріне ынталылықты күшейту мәселелерін шешу,
басымдық ретіндегі ... ... ... ... келтіру. Бұған қажырлы
еңбек пен оның нәтижелерінің арасында тікелей ... ... ... ... ... ... қол жетеді.
Сауда-делдалдық сфераға қарағанда өндірістік сфераның ба-сымдығын
қамтамасыз ету қажет. Өндірістік сфераның ... ... ... ... ... кедергісіз алумен және кредиттер бойынша
төмендетілген пайыздық мөлшерлемелермен, ұдайы өндіріс, ... ақы ... даму үшін ... экономикалық нормативтерді, аударымдарды
белгілеумен және т.с.с. жетуге болады, қажетті жағдайда өндірістік сектор
қызметінің ... ... ... ... ... ... жүзеге
асырылды.
Инфляцияны жеңіп шығу жөніндегі шаралар жүйесіндегі қажетті элемент
нарықтық бәсеке механизмі мен ... ... ... ... ... ... жауапкершілігі механизмін жасау
болып табылады; аталған механизмдердің іс-қимылы мына ... ... ...... ... — өндірістің өсуі есебінен
таза табыс ... ...... көбеюі — сұранымның
қанағаттандырылуы.
Бәсеке механизмін ... ... ... ... ... ... ... дамытумен, шаруашылық-қаржы қызметіндегі олардың
теңдігін заңнамалық түрде қамтамасыз етумен байланысты ... ... ... ең ... ... ... мемлекеттік
реттеу шеңберінде баға мен жалақыға бақылау қою ... ... Баға ... ... ... ... ... мерзімді саясат
бағдарламаларында айқындалады және кеңінен инфляция ... ... ... ... ... ... ... түрленіп
отырады. Базалық технологиялық шекте — шикізат, отын, басқа бастапқы
өнімдерді өндіруде бағаны ... ... ... зор. Тап олардың құны
келесі технологиялық шектердің өнімі бағасының бүкіл пирамидасының негізіне
қойылады.
Жалақыны реттеу бастапқы (қол жеткен) ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады, өйткені номиналды жалақы
мөлшерлемелерінің еңбек өнімділігі өсуінің қарқынынына тең ... ... ... ... емес ... ... экономикалық қызметті қамтып көрсететін төлем балансы
тарапынан инфляцияны төмендету шаралары оның құрылымын ... ... ... бұл ... мен ... яғни ... ... байланысты болатын ағымдағы операциялар бойынша
тендікке жетуге қатысты болады.
Төлем балансының ағымдағы тапшылығын қысқартуға жалпы импортталатын
тауарлар мен қызметтерге ішкі сұранымды ... ... мен ... есебінен, сондай-ақ сыртқы сұранымға ... ... ... ... есебінен жету керек. Бұған реалистік
деңгейде валюта бағамын ... ... ... ... ... ... және валюталық шектеулердің ұтымды ұштасуы және инфляция
қарқыны төмендеген ... ... ... ... ... ... инфляциямен күрестің негізгі нысандары ақша реформалары және
инфляцияға қарсы саясат болып табылады.
Ақша реформасы — ақша айналысын ... ... және ... мемлекет жүргізіп отырған ақша жүйесін толықтай немесе ... Ақша ... ... ... ... ... құнсыздану
дәрежесіне, мемлекет саясатына қарай түрлі әдістермен (нөлдендіру, қалпына
келтіру, девальвациялау мен деноминациялау) жүзеге асырылады.
Өршімелі ... ... ... ... ... инфляциямен
күрестің айрықша нысаны — естен тандыру терапиясы. Оның мәні — ... ... ... ... ... белгілеуде, бағаларды
реттеуден бас тартуда және ... ... ...... ... ... ... - қоғамдық ұдайы өндіріс процесіндегі сәйкессіздіктен
туындайтын бағаның өсуі ретінде анықталады. Ұзақ мерзімді болшақта, ... ақша ... өсуі ірі ... ... ... ... ... массасындағы өзгеріс болып табылады.
"Инфляция" термині АҚШ-та 1861-1865 жж. азамат соғысы тұсында, ... ... ... 60 %-ға ... алу ... төмендеуі кезінде
қолданыла бастады.
КСРО халық шаруашылығындағы инфляцияның барлығын көптеген жылдар
бойы мойындамай ... ... бұл тек ... ғана тән, ... жағдайында жоспарлы экономика тұсында, ол болуға тиіс емес ... оған ... ... ... да, ... түрде баға белгілеу
барысы, халықтың күнделікті қажеттілігіндегі тұтыну заттарының бағаларын
тұрақты дейгейде ұстап ... ... ... Бірақ тұтыну бағаларының
деңгейі бір өзі ғана ... ... ... ... ... ... өнеркәсіптегі және ауыл шаруашылығындағы көтерме сауда бағасының
деңгейімен, ЖҰӨ дефляторымен де сипатталуы мүмкін.
Өнімнің көтерме бағасы, оларды ... ... ... ... өсіп ... Экономиканың әр түрлі секторларындағы
табыстарды мемлекет ... ... бөлу ... ... ... ... сауда бағасы тұрақты болып отырды. Сонымен қатар ... ... ... ... ... орын ... Кейбір
тауарлардың бөлшек саудада болмағанына қарамай, төменгі бағалары сақталып
қалды. Мұның барлығы ... ... ... ... ... ... ... және басқа да ТМД елдеріндегі ... ... ... басталған өндіріс құралдары мен тұтыну ... ... аяқ асты орын ... ... ... кететін
үлкен шығыстар; Қазақстандағы өнеркәсіптердің өндіру салалары мен ... ... ... ... ... тиімсіздігі; баға
белгілеудегі қателіктер және бағаның өзіндік ... өте көп ... ... ... ... ... қатынастарға өту мүмкін
еместігінің салдарынан, бағаның бірден өсуіне, инфляцияға жол берілді.
Экономикадағы инфляцияның ... ... ... көсеткішке
тұтыну бағаларының индексі (ТБИ) ... Ол үй ... ... ... жекелеген тауарларға, қызметтерге оның үлес салмағын
ескере отырып, бағаның өсуі индексі ... ... ТБИ ... ... ... ... ... 275 тауарлар мен қызметтер түрін
қамтиды. Бағаның құрылымы мен тұтыну тауарларының өзгеруіне ... ... ... өзгеріп отырады. 1996 ж. шілдеден бастап, 1995 жылғы әрбір
жанұя бюджетін зертеу нәтижесінен ... ... ... ... мен
қызметтер үлесі былай анықталынды: тамақ өнімдері -62,6% (бұрынғасы - 58,2%
болған), азақ-түлік емес тауарлар - 23,2% (30%); ... ... - ... ... ... ... ... бөлуге болады:
глобалдығына қарай - локальдық, яғни ... ... ғана орын ... ... даму ... ... - төмен, бәсең, гиперинфляция және
супергиперинфляция, яғни бағаның өсуі 5%-дан аспайтын болса; циклдігіне
қарай - ... ( ... ... өсуі), тұрақты, сатылы.
Қорытынды.
Инфляция тетігі (механизмі) нарықты экономика елдерінде жеткілікті
түрде зерттеліп, теориясы жасалған, сондықтан да ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Соған қарамастан
бірқатар елдерде экономикалық салада, атап айтқанда, «жалақы — ... ... ... деп ... ... ... байланысты қиыншылықтар жоқ та
емес.
Күні кешеге шейін елімізде ... ... ... ... белгіленіп, ресурстар бөлініп отырған кезде ақшаның құнсыздануы болуы
мүмкін емес деген тезис белең алып келді. Алайда ... ... ... ... ... ... ... сұраныс артып, елімізді
экономикалық күйреуге әкеліп ұрындырды. Сонымен дамушы елдерге тән ... ... ... ... - ақша ... жылдамдығының өсуі, ақша
массасының жиынтық сатып алу мүмкіншілігінің кенет төмендеуі және ақша
айналысынан ұсақ ... ... ... ұсақ ... ... ... ... қатар сыртқы қарыздың өсуі мемлекет ішінде доллардың
немесе ... ... ... ... жол ... Бұл процесс
инфляцияның одан ... және ... ... ... ... ... ... пайдаланылатын кредиттер
бойынша пайыздарды жатқызудың тәртібі ... ... ... үшін
төлемақының өсуі жағдайында бұл өнімнің өзіндік құнының, оның ізін шала
бағаның да өсуіне соқтырады..
Сондай-ақ ... ... және ... деңгейдегі үйлесімсіздікті,
материалдық және ақша тепе-теңдігінің бұзылуын қосуға болады.
Инфляцияның дамуына инфляциялық нәтижені ... жаңа ... ... ... 28% ... құнға салынатын салықты, акциздерді,
экспорттық және ... ... ... ... ... ... құнына
қосылатын қаражаттар аударымдарын экономиканы жаңғырту қорына (бұрын —
инвестициялық қор), халықты ... ... ... мемлекеттік
қорына аудару, әлеуметгік ... ... ... ... ... қаржыны және әлеуметтік шараларды асығыс жүргізу мүмкіндігін
туғызды.
Көп уақыттар бойы айналыстағы ақша ... мен ... ... ... ... ... ... ішінде
танымал Милтон Фридмэн де бар. Монетаристер ақша массасындағы ... ... ... ... деп ... ... Қазақстандағы дамуы да осы ... ... ақша ... өсу қарқыны бағаның үнемі өсуін
ынталандырды. Осылайша, 1993 жылы ақша массасы 6,3 есе, ал баға 21,7 ... жылы ақша ... мен ... өсу ... ... сәйкес 845% және
125%; 1995 жылы - 216% және 160% құрады. 1996 жылы ақша ... ... ... ... ... жол ... әдебиеттер тізімі
1.«ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР заңы.30.03. 1995.
2.2002 жылы 3 маусымдағы Ұлттық банк ... 213 ... ... «Екінші деңгейдегі банктерге арнал-
ған пруденциялық нормативтер туралы» ереже.
3..«ҚР Үлттық банкі ... ҚР ... 30.03. ... ... және ... қызмет туралы» ҚР заңы.
30.03. 1995.
5.Банковское дело. Учебник. / Под ред. Сейткасымова Г.С.—
Алматы: Қаржы-қаражат, 1998
6.Банковское дело / Под ред. ... Г.С. — ... дело / Под ред. ... О.И. — М., ... и ... ... в России / Под ред. Лапидуса М.Х. - М.,
1996.
9.Банковское дело / Под ред. Колесникова В.И. — М., 1995.
10.Банковское дело: стратегическое ... / Под ... и ... ... / Под ред. ... Е.Ф. — ... ... тізімі
12.Бағалы бағаздар нарығын зерттеуду ұйымдастыру-Ізденіс,2004, N4.
13.Бағалы қағаз нарығы.-Қаржы –Қаражат,1999,N7.
14.Екінші деңгейдегі банктердің несиелік саясаты.-Аль-Пари,2004,N6.
15.Қазақстандағы депозиттер нарығы –Қаржы-Қаражат,2001,N6.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Инфляцияның мәні, себептері және әлеуметтік – экономикалық зардаптары. қр-ғы инфляцияға қарсы саясат12 бет
Инфляцияның әлеуметтің экономикалық зардаптары30 бет
Жалпы экономикалық тепе – теңдік және оның бұзылуы35 бет
Инфляция дегеніміз не ?24 бет
Инфляция жайлы ақпарат7 бет
Инфляция жағдайы46 бет
Инфляция және инфляция теориялары22 бет
Инфляция және инфляцияға қарсы саясат20 бет
Инфляция мен жұмыссыздық арақатынасы 12 бет
Инфляция туралы18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь