Шәкәрім КҰДАЙБЕРДІҰЛЫ (1858—1931)


1 Өмір жолы
2 Шығармашылығы
XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы казақ әдебиеті тарихында Абайдан кейінгі ірі ақын, ғұлама ойшыл Шәкәрім Қудайбердіұлының орны үлкен. Шәкәрім бұрынғы Семей облысы, Абай ауданындағы Шыңғыс тауының бөктерінде 1858 жылы 11 шілдеде дүниеге келген. Оның әкесі Қудайберді Құнанбайдың бәйбішесі Күңкеден туған. Құдайберді 37 жасында дүниеден өткенде, атасы Құнанбайдың тәрбиесінде болған Шәкәрім жетімдік тауқыметін тарта коймаған.
Өзінің «Мұтылғанның өмірі» атты ғұмырнамалык өлеңінде бес жасында ауыл молдасынан сабақ ала бастағанын жазады. Жеті жасынан бастап өлең сөзге бейімділігін танытады. Оның ерекше зеректігін аңғарған Абай Шәкөрімді өз қамқорлығына алады. Молда сабағынан басқа, орысша үйренеді. Былайғы өмірін ғылым-білім қуумен қатар, домбыра тарту, гармоньда ойнау, ән салу, саятшылық кұру, сурет салу, т. б. өнерлерге арнайды. Оның өнеге көрген ортасы — Құнанбай ауылының зиялы тобы, ұлы Абайдың тағылымы болды. Ол жас Шәкәрімнің азамат және ақын ретінде қалыптасуына ерекше әсер етеді. Абайдың кеңесімен өр түрлі кітаптар оқуға машықтанған Шәкәрім акылы кемелденіп, ой өрісі терендеп өседі. Ақындык өнерін де таныта бастайды.
Жиырмаға толғаннан кейінгі уш жылын Шәкәрім болыс болып, ел баскаруға арнаған. Бұл жыддарын ол «Еріксіз жемтік шоқыдым», «Ар кетіп, айла жамыддым» деп еске алады. Әйтсе де елмен кызмет бабында араласу ақынның адам тануына, адамшылық пен аярлықты айыра білуіне, қоғамдык ортаның тамырын басып, сырқатын анықтауына көмектеседі. Ақынның алғашкы жазған өлендері жастық, махаббат такырыбына арналады. Бастапқы өлеңдерінен-ақ ол Абайдың тіл мәдениетін, ақындык үлгісін пайдаланады. Абай ағасынан
ғылым-білім үйрсніп, акылын тындап қана қоймай, кісілікке де, азаматтыққа да үйренеді. Оның сынына түсіп, шығармашылык жаттығудан өтеді. Абайша еңбек етіп, өмір сүруді өзінін бірдеп-бір максаты санайды. Дүниеге көзқарасы да Абай ықпалымен қалыптасады. Жастай орыс, түрік, араб, парсы тілін үйренуге ден кояды. «Талпынып орыс тілін үйрену мен, надандықтың тазарып кетті кірі» деп жырына да қосады. Осынын арқасында ұлғая келе оқығанын сынай білетін ойшылдық танытады. Философия мен дін тарихына қатысты еңбектерді қадағалап оқиды.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі:  Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Шәкәрім КҰДАЙБЕРДІҰЛЫ
(1858—1931)
Өмір жолы

XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы казақ әдебиеті тарихында
Абайдан кейінгі ірі ақын, ғұлама ойшыл Шәкәрім Қудайбердіұлының орны үлкен.
Шәкәрім бұрынғы Семей облысы, Абай ауданындағы Шыңғыс тауының бөктерінде
1858 жылы 11 шілдеде дүниеге келген. Оның әкесі Қудайберді Құнанбайдың
бәйбішесі Күңкеден туған. Құдайберді 37 жасында дүниеден өткенде, атасы
Құнанбайдың тәрбиесінде болған Шәкәрім жетімдік тауқыметін тарта коймаған.
Өзінің Мұтылғанның өмірі атты ғұмырнамалык өлеңінде бес жасында ауыл
молдасынан сабақ ала бастағанын жазады. Жеті жасынан бастап өлең сөзге
бейімділігін танытады. Оның ерекше зеректігін аңғарған Абай Шәкөрімді өз
қамқорлығына алады. Молда сабағынан басқа, орысша үйренеді. Былайғы өмірін
ғылым-білім қуумен қатар, домбыра тарту, гармоньда ойнау, ән салу,
саятшылық кұру, сурет салу, т. б. өнерлерге арнайды. Оның өнеге көрген
ортасы — Құнанбай ауылының зиялы тобы, ұлы Абайдың тағылымы болды. Ол жас
Шәкәрімнің азамат және ақын ретінде қалыптасуына ерекше әсер етеді. Абайдың
кеңесімен өр түрлі кітаптар оқуға машықтанған Шәкәрім акылы кемелденіп, ой
өрісі терендеп өседі. Ақындык өнерін де таныта бастайды.
Жиырмаға толғаннан кейінгі уш жылын Шәкәрім болыс болып, ел баскаруға
арнаған. Бұл жыддарын ол Еріксіз жемтік шоқыдым, Ар кетіп, айла
жамыддым деп еске алады. Әйтсе де елмен кызмет бабында араласу ақынның
адам тануына, адамшылық пен аярлықты айыра білуіне, қоғамдык ортаның
тамырын басып, сырқатын анықтауына көмектеседі. Ақынның алғашкы жазған
өлендері жастық, махаббат такырыбына арналады. Бастапқы өлеңдерінен-ақ ол
Абайдың тіл мәдениетін, ақындык үлгісін пайдаланады. Абай ағасынан

ғылым-білім үйрсніп, акылын тындап қана қоймай, кісілікке де,
азаматтыққа да үйренеді. Оның сынына түсіп, шығармашылык жаттығудан өтеді.
Абайша еңбек етіп, өмір сүруді өзінін бірдеп-бір максаты санайды. Дүниеге
көзқарасы да Абай ықпалымен қалыптасады. Жастай орыс, түрік, араб, парсы
тілін үйренуге ден кояды. Талпынып орыс тілін үйрену мен, надандықтың
тазарып кетті кірі деп жырына да қосады. Осынын арқасында ұлғая келе
оқығанын сынай білетін ойшылдық танытады. Философия мен дін тарихына
қатысты еңбектерді қадағалап оқиды.
1905—1906 жылдары Шәкәрім ел, жер тану сапарымен Араб, Түрік, Еуропа
елдерін аралауға шығады. Меккеде болады. Ыстамбол кітапханасында отырып
жұмыс істейді.

Іздедім, таптым анығын,

Тастадым ескі танығын,

Қақихат нұрдың жарығын,

Жарылды жүрек көргенде, —

дейді шет елдерді аралап қайтқан ақын ол елдер мәдениеті мен
әдебистін, діні мен философиясын, ғылым салаларын тануға күш салады. Ой
өрісі кеңейіп, өмір, қоғам, жан, тән жайында жаңаша байыптай бастайды.
Үстазы Абай үйреніп, үлгі алған қазақтың тел әдеби нұскаларын Шөкөрім
де жастай көкірегіне тоқып өскен. Қазақ халкының басынан өткен тарихи
оқиғалар, адам тағдыры жайында сюжетті дастандар жазады. Қалқаман —
Мамыр, Еңлік — Кебек сияқты лирикалық-эпикалык дастандар ақыннын алғашқы
табысы саналады.
1908 жылдан бастап Шәкәрім жалғыз өзі елінен жырақтау бұрын саятшылық
мақсатпен тау арасына салдырған Саятқора деген қыстауына қоныс аударады.
Ойға оңаша жер керек деп шығармашылық жұмыспен оңашаланып оқу, жазумен
шұғылданады. Бұл жылдары өте өңдіре жазған.
Патша үкіметі құлаған тұста Шөкәрім Бостаңдық туы
жарқырап, Бостандық таңы атты деген өлендер жазады.
Осы кезде Қазақстанньң қоғамдық өмірінде болған толып
жатқан бағдарсыз өзгерістерді түсіне алмай, ақын олардан
өзін аулақ ұстауға тырысады. Алаш қозғалысына әуелде
тілектестік танытқанымен кейін одан да кетеді. Баяғы Саят-
корада шығармашылықпен айналысады. Осы кездегі бір
өленінде:

Мен кеттім, сендер елде койдын калып,

Ешкімнің еткенім жок малын алып.
Елу бес жыл жинаған казынамды
Оңашада корытам ойға салып, —
денді.
Шәкәрім Кеңес өкіметінің орнауын, негізінен, теріс қабылдамаған, оны
әділет жолы деп ұққан. Бірак оған жаңа өкімет те тыныштық бермеген. Өкімет
белсенділері оны бандылармен байланысты деп ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Шәкәрім Құдайбердіұлы (1858-1931)
Құдайбердіұлы Шәкәрім (1858—1931)
Шәкәрім Құдайбердіұлы ( 1858 – 1931 )
Шәкәрім Құдайбердіұлы (1858-1931) өмірі
Шәкәрім Құдайбердіұлы (1858-1931) жайында
Шәкәрім Құдайбердиев (1858 – 1931)
Шәкәрім Құдайбердіұлының өмірбаяны (1858- 1931)
ШӘКӘРІМ ҚҰДАЙБЕРДИЕВ(1858-1931) ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ҚӨЗҚАРАСТАРЫ
Құдайбердіұлы Шәкәрім
Шәкәрім Құдайбердіүлы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.



WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь