Валюта туралы жалпы түсінік

Мазмұны:

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6.7

I Валюта туралы жалпы түсінік.
1.1 Валюта түсінігі, мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8.9
1.2 Еуропалық валюталық жүйе, негізгі кезеңдері мен
оның дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10.12

II Еуропалық валюта жүйесін талдау.
2.1 Еуропалық валюта жүйесінің (ЕВЖ) даму кезеңдері ... ... ... ... ... ... .13.18
2.2 Қазақстан Республикасының Еуропамен дербес валюта
қатынастарын құруының маңыздылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19.24

III Әлемдік валюта жүйесінің даму тенденциясы.
3.1 Әлемдік валюталық нарықтар түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25.30


Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31.32

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..33
Кіріспе
Жалпы валюта жүйесі дегеніміз халықаралық валюта қатынастарының ұйымдастыру формасы, яғни ол - халықаралық несие-қаржы институттарымен халықаралық шарт және мемелекеттік құқық нормасы кешендерін біріктіретін жүйе. Бұл ереже шарттардың негізгі міндеті - халықаралық сауда-саттық процестерін жеңілдету, саудаға қатысушы фирмалардың іс-әрекеттерінің тиімділігін қамтамасыз ету. Жалпы валюта жүйесі халықаралық экономикалық және сауда қатынастарын ұзақ мерзімге жоспарлауға мүмкіндік туғызуы қажет. Басқа жағынан, оның мақсаты - кейбір мемлекет пен үкіметтер жағынан болып тұратын әр түрлі валюталық шектеуді және тамыр-таныстық (протекционизм) әрекеттерді түп-тамырымен құртуға мүмкіндік жасау.
Валюта жүйесі әлемдік шаруашылық байланыстарда дербес роль атқарады. Ол өндірістің даму қарқынына, халықаралық айырбастың көлеміне, баға саясаты мен жалақыға әсер етеді. Дүниежүзілік валюта жүйесі елдер арасындағы ақша-есептесу қатынастарын, сондай-ақ қатысушы елдердің әрқайсысының ішкі ақша айналымын қамтиды. "Дүниежүзілік валюта жүйесі" деген ұғымға кіретін ішкі және сыртқы жүйелер органикалық өзара байланысты, себебі екеуін біріктіретін түйін әлемдік ақша белгілері.
Алғашқыда әлемдік ақшаның бірден-бір түрі болып алтын, кейін құйма формасындағы алтын есептелді. Алтын монетаны халықаралық есептесуде қолдану үшін алдымен құйма жасау, содан соң басқа елдің монетасын соғу қажет болды. Біртіндеп айналыс шығындарын азайту мақсатында халықаралық есеп айырысуда ұлттық алтын монета және несие айналым құралдары қолданыла бастады. Валюта қатынастары - әлемдік шаруашылықта валюта айналымынан қалыптасатын қоғамдық қатынастар жиынтығы, олар ұлттық шаруашылықтардың нәтижесінің (тауарының, қызметінің) өзара айырбасталуына қызмет етеді. Валюта қатынастарының кейбір элементтері көне дәуірде (ежелгі Египетте, Римде) вексель және айырбастау істері ретінде пайда болған. Валюта қатынастарының туындауы ұдайы өндіріске байланысты болғанымен оған, өз кезегінде, өндірістің тұрақтылығы дәрежесіне қарай керісінше де әсер (жағымды немесе жағымсыз) етеді. Валюта қатынастары құқықтың нормалармен және ережелермен реттеледі.
Сыртқы экономикалық байланыстардың дамуына қарай валюта жүйесі пайда болды. Валюта жүйесі - экономикалық көзқарас тұрғысынан - шаруашылық байланыстарды интернационалдандыру негізінде тарихи қалыптасатын валюта экономикалық қатынастар жиынтығы; ал ұйымдық-заңдылық тұрғысынан - ол белгілі бір қоғамдық-экономикалык формация шегінде мемлекеттік-құқықтық түрде ұйымдасқан валюта-экономикалық қатынастар.
Тарихи үш түрлі: ұлттық, дүниежүзілік және мемлекетаралық немесе аймақтық валюта жүйесі қалыптасқан. Алғашқыда елдің ақша жүйесінің құрамдас бір бөлігі ретінде ұлттық валюта жүйесі пайда болды.
Ұлттық валюта жүйесі деген қоғамдық ұдайы өндірісті қалыптастыруға және халықаралық төлем айналымын қамтамасыз етуге қажетті валюта ресурстарын пайдаланатын экономикалық қатынастардың жиынтығы. Ұлттық валюта жүйесі ұлттық валютаға негізделіп құрылады. Ұлттық валюта - елдің ақша бірлігі. Ол қолма-қол формада (банкнота, монета) және қолма-қол емес формада (банктік шоттардағы ақша қалдығы) болады.
Валюталық шектеудің болуы немесе болмауы. Мысалы, Ресейде ел экономикасының тұрақсыздығына байланысты шектеу, лимит белгілеу, белгілі бір валюталық құндылықтармен жүргізілетін операцияларға тиім салу енгізілген; 50-жылдардың аяқ кезінен бастап дамыған мемлекеттер бірте-бірте валюталық шектеуді алып тастаған. 1996 жылы Ресей ХВҚ Жарғысының VIII бабына қосылып, саудалық және саудалық емес операцияларға валюталық шектеулерді жойды. Төрт қосындыдан тұратын (елдің ресми алтын және валюта резервтері, СДР есепшоттары, еуро, 1995 жылдан ЭКЮ-дың орнына), ХВҚ резервтік позициясы
(бағыты) және елдің сыртқы қарызын өтеу мүмкіншілігін білдіретін мемлекеттің халықаралық валюта өтімділігін реттеу. Дүниежүзілік валюта жүйесі деген халықаралық валюта қатынастарының ұйымдастыру формасы, яғни ол - халықаралық несие-қаржы институттарымен халықаралық шарт және мемелекеттік құқық нормасы кешендерін біріктіретін жүйе. Бұл ереже-шарттардың негізгі міндеті - халықаралық сауда-саттық процестерін жеңілдету, саудаға қатысушы фирмалардың іс-әрекеттерінің тиімділігін қамтамасыз ету. Жалпы валюта жүйесі халықаралық экономикалық және сауда қатынастарын ұзақ мерзімге жоспарлауға мүмкіндік туғызуы қажет. Басқа жағынан, оның мақсаты - кейбір мемлекет пен үкіметтер жағынан болып тұратын
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Артыкова Б., Назыкеева Б. «Саяси экономия» жоғарғы оқу орындарына арналған оқулық. Алматы, 1990 жыл.
2. Әубәкіров, Я.Ә., Абдуллаев А.А. «Саяси экономия» Алматы 1991 жыл.
3.Әубәкіров «Экономика теория негіздері» Алматы, 1999жыл.
4.Әубәкіров Я.Ә., Байжұмаев Б.б., Жақыпова Ф.Н., Т.П. Табаев «Экономикалық теория» Алматы, 1999жыл.
5.Дүйсенбаев К. Ш., Э.Т. Төлегенов., Ж.Г. Жұмағалиева
«Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау» Алматы, 2001ж.
6. «Заң» Республикалық құқықтық, ғылыми практикалық
журнал Астана 2000ж №9
7. Мельников В.Д., Ілиясов К. «Қаржы» Алматы, 1994ж.
8. Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. Кәсіпорын экономикасы. А, 2003ж.
9. Назарбаев Н.Ә. Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы
мен дамуының стратегиясы. Алматы, 1992ж.
10. Қазақстан Республиксының еңбек туралы заңы. Алматы 2000ж.
11.Үмбеталиев А., Ғ. Керімбек «Кәсіпорын экономикасы
және кәсіпкерлік» Алматы, 2002ж.
12. Ілиясов Қ.Қ., Құлпабаева С. Қаржы. Алматы, Алматы 2003ж.
13. Сейітқасымов Ғ.С. «Ақша, несие, банктер» Алматы, 2001ж.
14. Сәбден О., Тоқсанова А. Шағын кәсіпкерлікті басқару.А,2002ж.
15. Экономика зарубежных стран. Москва, 1990г.
16. История экономических учений Москва, 1994г.
17. Реуэль А.Л. «Экономических учений» Москва 1972г.
18. Ядгаров Я.С. «История экономических учений» Москва 1998г.
        
        Мазмұны:
Кіріспе.....................................................................
................................................6-7
I Валюта туралы жалпы түсінік.
1.1 Валюта түсінігі,
мәні......................................................................
.................8-9
1.2 Еуропалық валюталық жүйе, негізгі кезеңдері мен
оның
дамуы.................................................................
....................................10-12
II Еуропалық валюта жүйесін талдау.
2.1 Еуропалық валюта ... (ЕВЖ) ... ... Республикасының Еуропамен дербес валюта
қатынастарын ... ... ... жүйесінің даму тенденциясы.
3.1 ... ... ... ... ... жүйесі дегеніміз халықаралық валюта қатынастарының
ұйымдастыру формасы, яғни ол - ... ... ... шарт және ... ... нормасы кешендерін біріктіретін
жүйе. Бұл ... ... ... ... - ... ... жеңілдету, саудаға қатысушы ... ... ... ету. Жалпы валюта жүйесі халықаралық экономикалық
және сауда қатынастарын ұзақ мерзімге ... ... ... ... ... оның ... - кейбір мемлекет пен үкіметтер жағынан болып
тұратын әр ... ... ... және ... (протекционизм)
әрекеттерді түп-тамырымен құртуға мүмкіндік жасау.
Валюта жүйесі әлемдік шаруашылық байланыстарда дербес роль атқарады. ... даму ... ... ... ... баға ... жалақыға әсер етеді. Дүниежүзілік валюта жүйесі елдер ... ... ... ... ... ... ... ішкі ақша
айналымын қамтиды. "Дүниежүзілік валюта жүйесі" деген ұғымға кіретін ішкі
және сыртқы ... ... ... ... ... ... түйін әлемдік ақша белгілері.
Алғашқыда әлемдік ақшаның бірден-бір түрі болып алтын, кейін құйма
формасындағы алтын есептелді. ... ... ... ... үшін ... құйма жасау, содан соң басқа елдің монетасын соғу
қажет болды. Біртіндеп айналыс шығындарын ... ... ... ... ... алтын монета және несие айналым құралдары қолданыла
бастады. Валюта қатынастары - әлемдік шаруашылықта ... ... ... ... ... олар ұлттық шаруашылықтардың
нәтижесінің (тауарының, қызметінің) өзара ... ... ... ... ... элементтері көне ... ... ... ... және айырбастау істері ретінде
пайда ... ... ... туындауы ұдайы өндіріске байланысты
болғанымен оған, өз кезегінде, өндірістің тұрақтылығы ... ... де әсер ... ... жағымсыз) етеді. ... ... ... және ... реттеледі.
Сыртқы экономикалық байланыстардың дамуына ... ... ... болды. Валюта жүйесі - экономикалық көзқарас тұрғысынан - шаруашылық
байланыстарды интернационалдандыру негізінде тарихи қалыптасатын валюта
экономикалық ... ... ал ... ... - ... бір ... ... ... ... ... ... ... қатынастар.
Тарихи үш түрлі: ұлттық, дүниежүзілік және мемлекетаралық немесе аймақтық
валюта жүйесі қалыптасқан. ... ... ақша ... ... ... ретінде ұлттық валюта жүйесі пайда болды.
Ұлттық валюта жүйесі деген қоғамдық ұдайы өндірісті қалыптастыруға және
халықаралық төлем ... ... ... қажетті валюта ресурстарын
пайдаланатын экономикалық ... ... ... валюта жүйесі
ұлттық валютаға негізделіп құрылады. ... ... - ... ақша ... ... ... (банкнота, монета) және қолма-қол емес формада (банктік
шоттардағы ақша қалдығы) болады.
Валюталық шектеудің болуы ... ... ... ... ... ... байланысты шектеу, лимит белгілеу, ... ... ... ... ... тиім салу
енгізілген; 50-жылдардың аяқ кезінен бастап дамыған мемлекеттер бірте-бірте
валюталық шектеуді алып ... 1996 жылы ... ХВҚ ... VIII
бабына қосылып, саудалық және саудалық емес операцияларға ... ... Төрт ... тұратын (елдің ресми алтын және валюта
резервтері, СДР есепшоттары, еуро, 1995 жылдан ... ... ... ... және елдің сыртқы қарызын өтеу ... ... ... ... ... ... Дүниежүзілік валюта
жүйесі деген халықаралық валюта қатынастарының ұйымдастыру ... яғни ... ... несие-қаржы институттарымен халықаралық шарт ... ... ... ... ... ... Бұл ... негізгі міндеті - халықаралық сауда-саттық процестерін
жеңілдету, саудаға ... ... ... ... ету. ... ... жүйесі халықаралық экономикалық және сауда
қатынастарын ұзақ ... ... ... ... ... Басқа
жағынан, оның мақсаты - кейбір мемлекет пен үкіметтер жағынан болып тұратын
әр түрлі валюталық шектеуді және тамыр-таныстық (протекционизм) ... ... ... ... ... ... ... мәні.
Валюта (итальян сөзі, сөзбе-сөз - құн) - елдің ақша бірлігі, оның
шартты түрі, халықаралық төлем-есеп ... ... ... ... ... ... ерекше формасы.
Шаруашылық жағдайларын интернационалдандыру және ... ... ... ... ... нарықтың құрылуына
себепші болды. Өндіріс күштерінің дамуы мен ішкі ... ... ... ... ... ... ... тасымалын
жағдайларын жетілдіру - міне осылардың бәрі әлемдік ... ... әсер ... ... ... ... дамуы мұнай,
машина жасау, ауыл шаруашылығы, тамақ өнеркәсібі ... ... ... ... болды.
Халықаралық экономикалық қатынастарда ... пен ... ішкі ... ... ... ... оның
жолындағы кедергілерді жоюды, ішкі сауда-саттықты босаңдатуды талап ... ... ... ... кедергісіз қозғалыста жүруіне
транскорпорациялардың қызығушылығы күшті ... ... ... ... нарыққа ... ... ... өнеркәсіп кешені аумағындағы ішкі корпорациялық тауар
айналымының ұлғаюы - ... ... және ... ... ... ... ... шаруашылық байланыстағы өнеркәсібі дамыған
мемлекеттердің өзара қарым-қатынастарының тереңдеуі және ... ... ... ... анықтайтын барлық факторлардың -
өндіріс пен ... ... ... мен бағаның өсу карқынына зор
әсер етті. ... ... ... ... тауарлар
қызмет, капитал және ... легі ... ... ... қоғамдық ұдайы өндіріс процесінде қалыптасқан тауар
айналымы ... ... ... ... ... және де ... мемлекеттің заңды төлем құралы болып оның ұлттық ... ... ... ... ... ... ... Бұл ... ... ... ... ... деп ... ... несие ақшасының әзірше
жоқтығынан.
Елдердің әлемдік ... ... ... ... ... ... бір ... ұлттық ақшадан шетел валютасына және
керісінше айналуын туындатады. Ол халықаралық валюта, есеп ... ... ... ... ... қатынастары - әлемдік шаруашылықта валюта айналымынан қалыптасатын
қоғамдық қатынастар жиынтығы, олар ... ... ... қызметінің) өзара ... ... ... ... ... ... көне ... (ежелгі
Египетте, Римде) вексель және ... ... ... ... ... ... туындауы ұдайы өндіріске ... ... өз ... өндірістің тұрақтылығы дәрежесіне ... де әсер ... ... ... ... ... ... нормалармен және ережелермен реттеледі.
Сыртқы экономикалық байланыстардың ... ... ... ... болды. Валюта жүйесі эномикалық көзқарас тұрғысынан - шаруашылық
байланыстарды ... ... ... қалыптасатын валюта
экономикалық қатынастар жиынтығы; ал ... ...... бір ... формация шегінде мемлекеттік-
құқықтық түрде ұйымдасқан валюта-экономикалық қатынастар.
Тарихи үш түрлі: ұлттық, дүниежүзілік және ... ... ... ... ... ... ... ақша жүйесінің құрамдас бір
бөлігі ... ... ... жүйесі пайда болды.
1.2 Еуропалық валюталық жүйе, негізгі кезеңдері мен оның дамуы.
Ұлттық валюта жүйесі деген қоғамдық ұдайы өндірісті ... ... ... ... ... ... ... валюта ресурстарын
пайдаланатын экономикалық ... ... ... ... ... ... негізделіп құрылады. Ұлттық валюта - елдің ақша бірлігі. ... ... ... ... және ... емес ... (банктік
шоттардағы ақша қалдығы) болады. Оның эмитенттері ... ... банк ... банктер. Ұлттық валюта жүйесінің негізгі ... ... ... ... валютасына айырбасталу жағдайлары, ... екі ... ... ... ... ... еркін айырбасталатын валюта. 1978 жылдан
Халықаралық валюта қорының (ХВҚ) Жарғысында "еркін ... ... ұғым ... Оған ... доллар, немістің маркасы, ... ... ... ... фунт ... жарым-жартылай айырбасталатын валюта, мысалы, ресейлік рубль;
б) айырбасталмайтын (тұйық) валюта;
валюталық паритеттің бірдейлік ережесі - ... ... ... өзара қатысы. Ақша өлшемінің ... ... ... ... паритеті алынып тасталды ... ... ал ... 1991 ... ... ... бойынша валюта паритеті
тек СДР - арнаулы ақша өлшемімен немесе басқа ... ... ... ... ... ... ... орта шенінен бастап
паритеттер валюта қоржыны негізінде ... ... ... деп –
бірнеше валюталардың белгілі бір бөліктерінің сомасын сол ... ... ... ... АҚШ ... ... анықталатын бір
валютаның орташа өлшенген ... ... ... СДР ... ... ... ... еркін қолданылатын валюталардан ... ... ... ... үлесі шамамен 39%, неміс маркасы -
21, жапон иені - 18, ... ... және фунт ... ... 11%-дан болады. Еуропа қауымдастығының еуропалық валюта өлшемі (ЭКЮ)
он екі елдің валютасынан ... ... ... ... ЭКЮ ... 1 ... ... валюта - еуромен біртіндеп алмастырылмақшы;
-валюта бағамының тәртібі (белгіленген, белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... он екі валюта бағамының
өзара ауытқу шегі ± 15% шамасында бекітілген; 1995 жылдың екінші жартысында
Ресейде АҚШ-тың 1 ... ... ... руб. аралығында, ал 1997 ж.
5750-6350 руб. болды. 1998 ж. валюта коридорының жоғары шегі 9500 ... ... ... ... кезінде, 1998 жылдың тамызынан,
рубльдің долларға шаққандағы бағамы бұл шектен шығып, деноминацияланған 15-
25 рубльге дейін көтерілді. ... ... ... ... ... ... бекітілмеген;
-валюталық шектеудің болуы немесе ... ... ... ... ... ... ... лимит белгілеу, белгілі
бір валюталық құндылықтармен ... ... тиім ... ... аяғынан бастап дамыған мемлекеттер ... ... алып ... 1996 жылы ... ХВҚ ... VIII
бабына қосылып, саудалық және саудалық емес ... ... ... Төрт қосындыдан тұратын (елдің ресми алтын және валюта
резервтері, СДР ... ... 1995 ... ЭКЮ-дың орнына), ХВҚ
резервтік позициясы
(бағыты) және елдің сыртқы қарызын өтеу ... ... ... ... өтімділігін реттеу;
-халықаралық несиелік айналым құралдары мен ... ... ... ... ... ... ... мен алтын нарығы ережесі;
-валюта қатынастарын реттейтін ұлттық органдардың статусы (Орталық банк,
Қаржы министрлігі, арнаулы ... ... ... ... ... ... және ... бақылаудың федералдық қызметі).
Әлемдік шаруашылық қатынастарының дамуына байланысты әр елдің ұлттық
валюта жүйелерінің негізінде дүниежүзілік және ... ... ... ... Олардың негізгі принциптері мемлекетаралық ... ... ... ... жүйесі деген – ... ... ... ... яғни ол - халықаралық ... ... шарт және ... ... ... кешендерін біріктіретін
жүйе. Бұл ереже-шарттардың ... ... - ... ... ... ... қатысушы фирмалардың ... ... ету. ... ... ... ... ... сауда қатынастарын ұзақ мерзімге жоспарлауға мүмкіндік туғызуы қажет.
Басқа жағынан, оның мақсаты - кейбір мемлекет пен ... ... ... әр ... валюталық шектеуді және тамыр-таныстық (протекционизм)
әрекеттерді түп-тамырымен құртуға мүмкіндік жасау.
Валюта жүйесі әлемдік шаруашылық ... ... роль ... ... даму қарқынына, халықаралық айырбастың көлеміне, баға саясаты
мен жалақыға әсер ... ... ... жүйесі елдер арасындағы ақша-
есептесу қатынастарын, сондай-ақ қатысушы елдердің әрқайсысының ішкі ... ... ... ... ... деген ұғымға кіретін ішкі
және сыртқы жүйелер органикалық ... ... ... екеуін
біріктіретін түйін әлемдік ақша белгілері.
Алғашқыда әлемдік ақшаның бірден-бір түрі ... ... ... ... алтын есептелді. Алтын монетаны халықаралық ... үшін ... ... ... содан соң басқа елдің монетасын соғу
қажет болды. Біртіндеп айналыс шығындарын азайту мақсатында халықаралық
есеп ... ... ... ... және ... ... құралдары қолданыла
бастады.
Ұзақ тарихи дамудың нәтижесінде дүниежүзілік валюта жүйесінің негізгі
элементтері қалыптасты. Олар:
-әлемдік ақшаның ... ... ... ... ... ... ... айырбасталу шарттарын белгілеу;
-валюталық паритет пен валюта бағамы тәртібін үйлестіру;
-валюталық шектеу көлемін тәртіптеу;
-халықаралық ... ... ... ... белгілеу (мысалы, ХВҚ
1970 жылдан айналымға жаңа халықаралық валюта өлшемі СДР-ды, ЕВҚҚ - ... ... ... ... ... ал 1999 ж. ... ... несиелік айналым құралдарын қолдану тәртібін
үйлестіру;
-әлемдік валюта нарығы мен ... ... ... ... ... статусы - 1944 жылдан
Халықаралық валюта қоры бекітілді.
Аймақтың валюта жүйесі (ЕВЖ) - дүниежүзілік валю-
та жүйесінің ... ... ... ... да-
мыған мемлекеттерін біріктіретін ұйым. Ол 1957 жылы Рим шарты ... ... ... ... ... экономикалық және
валюталық ынтымағының дамуынан бастау алып, 1979 жылы ... ... - ... ... ... ... саяси,
экономикалық және валюта одағын - Еуропалық одақ (ЕО) құру, Батыс Еуропаның
позициясын күшейту. Еуропа валюта жүйесінің элементтері дүниежүзілік ... ... дәл ... валюта жүйесінің ерекшеліктері мен тұрақтылығы оның
құрылымдық принциптерінің әлемдік шаруашылықтың ... ... ... күштердің орналасуына және басшы елдердің ... ... ... ... Бұл ... ... ... валюта жүйесі әлемдік дағдарысқа ұшырап, оның ыдырауымен және
жаңа валюта жүйесінің құрылуымен ұштасады.
2.1 Еуропалық ... ... (ЕВЖ) даму ... ... жүйе алтын монеталы стандарт негізінде
құрылып, 1867 жылы ... ... ... ... Париж
конференциясында мемлекетаралық келісіммен заңды түрде рәсімделді.
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін де кең ... ... ... ... валюта жүйесінің пайда болуына әкеп
соқтырды. Ол 1922 ж. Генуя халықаралық ... ... ... ... ... Бұл ... валюта жүйесі
конференцияда келісімге келуші 30 елдің ақша жүйесі тәрізді алтын девизді
стандартқа негізделіп ... Ол ... ... ... ... емес вексельге және чекке, яғни девиздерге айырбасталды. Девиз
деген – кез келген формадағы шетел ... ... ... ... ... Екі ... соғыстар аралығында (I және II) Бреттон-Вудс
конференциясына дейін резервтік валюта ... ... ... ... ресми ешбір валютаға бекітілген жоқ. Ал ... ... мен ... ... осы ... ... болып алуға өзара
шиеленіскен бәсекелесте ... ... ... ... ... 1944 жылы 22 маусымда АҚШ БҰҰ-ның
Бреттон-Вудс конференциясында заңды түрде ... ... ... Онда ... ... ... негізделіп, девиздік валюта ретінде
американдық доллар мен фунт стерлинг ... ... ... ... ... валюта статусы заңды түрде осы валюталарға бекітілді. Бұл АҚШ пен
Ұлыбританияның халықаралық қарызын өз ... ... ... ... 1949 жылы ... ... өнеркәсіп өндірісінің
54,6%-ын, тауар экспортының ... ... ... ... ... ... экономикалық басымдығы және оның бәсекелестері
екінші ... ... ... ... ... үстемдігін
қамтамасыз етті. Батыс Еуропаның және ... аса ауыр ... ... ... бұл ... АҚШ-қа тәуелділігі,
долларлық гегемония (басымдық) олардағы доллардың өткір жетіспеушілігінде,
яғни "долларлық аштықта" көрініс тапты.
Бреттон-Вудс жүйесінің құрылымдық принциптері төмендегідей:
доллар мен фунт ... ... ... ... ... ... мүше елдердің барлығы өз валютасын басқа валюталарға алтын арқылы
айырбастайды, онда валютаның алтын ... және ... ... бекітілді.
Валюталардың нарықтық бағамы доллар паритетінен ± 1%-ға, Еуропа елдерінде ±
0,75% ауытқуы мүмкін;
шетел орталық банктерінің ... ... ... ... ... ... арқылы ресми бағамен айырбасталады;
алтынның төмендетілген ресми бағасы бекітілді (35 АҚШ доллары құрамында
31,1 гр таза ... бар 1 ... ... ... ... ... ... орган - Халықаралық ... (ХВҚ) ... ... ... - осы ... қорға мүше елдердің валюта
паритетін, бағамдарын және басқа валюталарға еркін айырбасталуын бақылауды
қамтамасыз ету. Бреттон-Вудс жүйесі ширек ... ... ... аралығында
халықаралық еңбек бөлінісінің тереңдеуіне және әлемдік нарықтың қарқындап
өсуіне ықпал етті.
Дегенмен бұл жүйе оған мүше ... ... ... тең құқық бере
алмады. Долларлық стандартты бекіткен принциптерді АҚШ басқа елдер есебінен
әлемде өз үстемдік ... ... ... ... ... ... ең ... доллар мен фунт стерлингтің ұлттық сипаты
және оларды халықаралық төлем құралдары ретінде қолдануы, ... ... ... Осы ... ... ... мен ... позициясы күшейді.
1971-1973 жж. валюта дағдарысы Бреттон-Вудс жүйесінің іс жүзінде күйреуін
жеделдетті.
Төртінші (қазіргі) дүниежүзілік валюта ... 1976 ... ... ... мүше ... Кингстонда (Ямайка) қол қойған келісімімен дүниеге
келіп, Ямайка валюта жүйесі деп аталды. Бұл жүйе енді ешбір ... ... ... тек заң ... ... ... ... Онда доллар ерекше орында болғанмен, ол бұрынғыдай
роль атқармайды. Жаңа жүйе ... ... ... ... валюта жүйесінің бұрынғы жүйеден айырмашылығы:
алтын өзінің монетарлық қызмет атқаруын ... яғни енді ... ... ... жоқ: ... өзгерген Жарғысына сәйкес алтын құн
өлшемі ретінде және ... ... ... де ... тиіс. Сөйтіп
алтын паритетінің, алтынның ресми бағасының, шетел ... ... ... орындары үшін американдық ... ... ... ... ... заңмен бекітілді. Дегенмен, Ямайка валюта
жүйесінен алтынды валюта соғылатын металл ретінде заң ... ... ... оның ақша ретінде қолдану ... ... жоқ. ... ... ... ... ол ... төтенше
халықаралық ақша және аса сенімді резервтік актив ретінде саналады. ... ... ... ... және жеке ... шамамен 60
мың тонна алтын сақтауда (әрқайсысында 34 мың және 25 мың тонна алтын бар)
.
алтын ... ... ... жаңа ... есеп ... ... - СДР
енгізілді. Ол валюталық паритет пен валюта бағамының негізі деп жарияланды.
Дегенмен СДР эмиссияланған (1970 ж.) 30 жыл ... ол құн ... ... не ... ... ... және резерв құралына айналған
жоқ. Ол әлемдік ақша ... ... тым алыс ... ... ... валюталар саны жылдан-жылға азайды. Егер олардың саны 1980 ж.
15 болса, 1998 ж. ол ... 2-ге ... ... СДР ... ... оның ... аясы негізінен ХФҚ-ның операцияларымен шектелуде. Дол-
лардың ... ... ... ... валюта статусы алынып
тасталса да, іс-жүзінде долларлық стандарт сақталуда. ... ... ... ... ... қоржынының 39%-ы доллардың үлесіне
тиеді. Әлемде 21 валюта долларға бекітілген, ... ... ... ... ... де ... ... халықаралық төлем және резерв құралы
ретінде алда келеді. Себебі доллардың озат позициясы ... ... және ... ... ... ... бәсекелестерінің (Батыс Еуропа, Жапония) тегеуірінінің әсерінен
олардың әлемдік экономикадағы монополды жағдайы жойылуда. СДР стандарты ... көп ... ... ... Ол - үш ... ... ... яғни американдық долларға, неміс маркасына (1999
жылдан еуромен ... ... ... ... мүшелері валюталық паритетті қолданбай кез келген валюта бағамының
тәртібін пайдалануға құқық алды. Сөйтіп өзгермелі валюта бағамының ... оған ... ... 1973 жылдың наурызынан бастап ауысты.
Бұрынғы бекітілген валюта бағамына қарағанда бұл тәртіп ... ... ... арақатынасының тұрақтылығын қамтамасыз етеді деген
сенімді ақтамады. ... ... ... ... ... ... формасындағы жүргізетін валюталық интер-венциясына
(оның ішінде ұжымдық) шығындары көбейді.
Бреттон-Вудс жүйесінен ... ... ... ... ... ... мүше елдердің өзара ... ... ... ету, ... ... тұрақтылығына қол жеткізу
үшін әр ... ... ... жою. ... ... Ямайка
валюта жүйесі бұрынғы 4 ... ... ... төлем баланстары мен ... ... және ... ... ... орналасуына тез
лайықтанды. Сонымен қатар ол біраз қиындықтарды: мысалы, СДР стан-
дартының ... ... ... ... ... оның ... ... төтенше ақша статусын сақтауы
арасындағы қарама-қайшылық; ... ... ... ... және с.с. ... ... Қазіргі кезде ... шешу ... ... үш ... ... ... ... үшін және әлемдік валюта ... үшін ... ... жүйесін ... ... ж. ... ... ... (ЕО) ... ... Еуропа
елдерінің интеграциялық процестерін дамытуға көмектесу мақсатында ... ... (ЕВЖ) деп ... аймақтық валюта жүйесі құрылды. Бұл жүйеге
кіретін мемлекеттер ХВҚ-ның мүшелері ... ... ... ... ... бір бөлігі ретінде ... ... ... оны ... ... ... бірсыпыра ерекшеліктері бар.
ЕВЖ-нің құрылымдық ерекшеліктеріне төмендегілер жатады:
• СДР-дың орнына еуропалық валюта ... - ЭКЮ ... ... ... қоржыны батыс еуропалық 12 валюталардан құрылады. Онда неміс
маркасы (30%-дан ... ... ... ... ... аясы ... ... қарағанда әлдеқайда кең, оны тек қана ... ... ... ... жеке ... оның ішінде банктердің депозиттік ссудалық
операцияларында, халықаралық есеп айырысу жеке ... ... ... ... ... ... ала ... әзірше әлемдік
деңгейге шыққан жоқ. Оны 1999 жылдан ұжымдық еуропалық ... - ... ... ... ресми демонетизациялауға қарама-қарсы ... ... ... ... операциялар жаңғыртылды. Алтын
мен доллар ЕВЖ-ге мүше ... ... ... долларлық резервтерінің 20%-
ын біріктіру жолымен ... ... ... ... Осы
елдердің орталық банктері Еуропа валюта институтының қарауына 2,3 мың т.
алтын аударды. Институт алтынның ... ... ... аталған орталық
банктердің шотына ... ... ... ... ... жаңартылатын үш айлық "своп" келісімімен ... ... ... ЭКЮ-ге сатып, үш ... ... оны ... алу үшін ... ... ... ... ЕВЖ-ге мүше елдердің валюта ... ... ... ... ... ... шегін бекітеді (Ол қазір орталық бағамнан ±
15%-ы, ал 1993 жылдың тамызына ... ± 2,25% ... ... ... ... тәртібі "еуропалық валюта жыланы" деп аталады, себебі ... ... ... ... жорғалауына тым үқсас. Егер
валюталардың бағамы рұқсат етілген ... асып ... онда ... ... ... ... интервенция жүргізуі тиіс, яғни ұлттық валютаның
бағамын
түсірмеу мақсатында марканы сол ... сату ... ЕО ... ... ... ... ... қамтамасыз етті, әйтсе ... ... ... ... және ... ... жүргізіліп тұрды (1979- 1993 жж. ... 16 ... ... ... Италия, Бельгия, Дания және т.б.)
бағамы әдетте төмендетілсе, ал "тұрақты" валюталардың (ГФР, Нидерланды ... ... Бұл ЕВЖ ... ... ... ... ЕВЖ-ге мүше елдер ХВҚ-ға қарсы ... ... ... ... - ... ... ынтымақтастық қорын (ЕВЫҚ) қүрды. Ол кор 1994 ж.
Еуропа одағын (ЕО) құру туралы ... ... ... ... валюталық
институты болып аталып, ал 1998 ... ... ... ... ... ... құрылды. Екі валюта ... ... ... ... ... ... Ол жетістікке келесі факторлар ... және ... ... ... ... ... ... құқының бір бөлігін басқаға беру;
-нақты бағдарламаға бейімделу;
-валюта ... ... және ... ... ... және оны ... ... дайындау.
Дегенмен ЕВЖ-ге мүше ... ... ... ... ... ... Олар сол елдердегі
экономиканың, инфляцияның, ... ... ... жағдайының,
алтын валюта резервтерінің әр түрлі деңгейлілігі мен ... ... ... ... ... - ... және ... одақ (ВО) құру жөнінде 1994 ж. қарашада қол
қойылған Мастрихт шарты. ЕО-ны ... ... ... 1990 ... басталып (бұл шарт ... ... ... ... мүше ... 1992 ж. ... ... шектеуді мүлдем жоюды
карастырған. Бұл ... ... ... ... деңгейін
жақындастыруға, инфляция қарқынын төмендетуге, бюджет кемшілігін қысқартуға
зор көңіл бөлінген.
Екінші кезеңде Еуропа валюталық институты (ЕВЫҚ-ның ... ... ... он екі ... ... басқармалары енді. Оның мақсаты -
орталық банктердің Еуропалык жүйесін эмиссиялау. ... ... ... директивалары негізінде экономикалық үйлестікке және оған мүше
елдердің ... ... ... ... ... ... ... (әсіресе бюджеттік) тәртіпті бұзушыларға Еуропалық
инвестициялық банктің (ЕИБ) ... ... ... ... ... ... дейін ЕО-ың процентсіз депозитін шектеу формасында
жазалау шаралары қолданылады. Экономиканы сауықтыруға ... ... және ЕИБ ... ЕО-ң ... ... кезең ЕО-ның бірнеше мемлекеті несие-ақша ... ... ... бір ... ... енгізуге қажетті келісімге келген XX
ғасырдың аяғында басталды. Жоғарыда айтылғандай, ... ... 15 ... ж. ... ... валюта - еуроны - алғашқыда қолма-қол ақшасыз
есеп айырысу үшін банктік ... жазу ... ... ал 2002 жылдан ол
ұлттық ақша өлшемдерінің орнына ... ақша ... ... Біртіндеп еуро аймағына қосылатын елдер саны ұлғаяды деп күтілуде.
Ақша-несиелік және ... ... үшін 1998 ж. 1 ... ... банкі құрылды.
2.2 Қазақстан Республикасының Еуропамен дербес валюта қатынастарын
құруының маңыздылығы.
Нарыққа өту кезінде ... ... ... ел ... ... дамуы кезеңінде валюталық саясат жүргізуі керек. Қазақстанның
алдында шетелдермен дербес валюта ... ... ... ... қайта құру, оны нарық рельстеріне түсіру ... ... ... ... 1992 жылдың шілдесінде ХВҚ-ға мүше болып кіргеннен бастап
өзінің валюта қатынастарын ... ... ... құрылымдық қағидалары),
мен қордың Жарғысына сәйкес қалыптастыруда. Валюта қатынастарын ұйымдастыру
үшін 1993 ... 14 ... ... ... туралы" алғашқы заң
қабылданды. Ол кезде Қазақстан сом аймағында болғандықтан шетелдермен жеке
валюталық ... ... ... ... Сонымен қатар еліміз өзінің
ұлттық валютасын ... ... ... жеке ... ... ... ... жүргізумен шұғылдануда еді. Қабылданған заң бағаны ырқына
жіберу (либерализация) деңгейіне сәйкес келіп, ... ... ... ... ... ... ... қарама-қайшы сипатта болды. 1996
жылы 24 желтоқсанда Қазақстанда "Валюталық реттеу ... ... ... ... ... ... ... негізгі элементтері республикада қабылданған заңдарда
айқындалған. Олар жоғарыда ... ... ... ... Республикасының
ақша жүйесі туралы" 1993 ... 13 ... заң; ... ... ... ... 1995 ... 30 наурыздағы заң; "Асыл
тастар және қымбат ... ... ... ... ... ... 1995 жылдың 20 шілдедегі заң; ... және банк ... 1995 ... 31 ... заң; ... ... ҚР ... үкімет қаулылары мен Ұлттық банк ... ... ... 1994 ... 24 ... ҰБ ... ... "ҚР-да
валюталық операцияларды жүргізу тәртібі").
Қазақстан заңдары бойынша ... ... ... ... шетел
валютасы, шетел валютасындағы бағалы қағаздар, валюталық ... ... ... мен ... да бағалы металдарды
республикаға әкелу, алып кету және ... ... ... ... ... қатынастардың субъектілері болып "резиденттер" және
"резидент еместер" саналады. Резиденттерге жататындар:
Қазақстан Республикасында тұратын жеке ... оның ... ... ... ... жүргендер;
Қазақстан Республикасының заңдары бойынша құрылған заңды тұлғалар, сондай-
ақ олардың Қазақстан территориясындағы филиалдары және одан тыс ... ... тыс ... ... сауда және басқа
ресми өкілдіктер, ... ... ... ... іспен
шұғылданбайтын өкілдіктер.
Қазақстан Республикасындағы "резидент еместерге" ... ... ... ... заңды және жеке тұлғалар жатады.
Қазақстан заңдарына сәйкес шетел валютасын сатып ... ... банк ... операцияларын жүргізуге берген ... ... ... ... мен валюталық биржалар арқылы
жүреді.
Қазақстан Республикасында негізгі валюталық реттеу органы болып Ұлттық
банк ... ... ... және ... ... ... ... айналысының аясы
(сфера) мен тәртібін белгілейді, шетел валютасында операциялар жүргізуге
қажетті шектеулер енгізеді, ... ... ... (мүдде) көлеміне де
енгізеді;
резиденттер мен резидент еместердің ... ... ... және
шетел валютасындагы бағалы қагаздармен операциялар жүргізу ережелерін
белгілейді;
резиденттердің шетел банктерінде шот ашу шарттарын ... ... ... ... ... операциялар жүргізуге лицензиялар береді;
ұлттық валютаның - теңгенің шетел валютасына ... ... ... ... есеп жүргізу, кедендік және ... ... ... ... ... және ... металдармен жасалатын операциялар
бойынша Қазақстан теңгесіне нарықтық баға белгілеу мақсатында ... ... ... ... ... ... валюта активтерін құрап, солармен операциялар жүргізеді;
халықаралық есеп айырысуды ұйымдастырып, шетелдермен ... ... ... ... ... ... ... сәйкес шетелдік және халықаралық
ұйымдармен шетел ... ... ... ... ... ... органдары және олардың
агенттері жүргізеді. Валюталык бақылау органдары ... ... банк ... ... ... ... ... агенттері болып заң
бойынша валюталық ... ... ... ... атап ... операциялар жүргізетін өкілетті банктер есептеледі.
Валюталық бақылау негізінен мына бағытта жүргізіледі. жүрпзілетін валюталық
операциялардың заңға сәй-кестігін анықтау және оған қажетті ... ... ... мемлекет алдындағы ... ... ... ... ... ... ішкі ... нарығында шетел валютасын
сату міндеттемелерінің орындалуын тексеру;
шетел валютасымен жүргізілген ... ... ... ... есеп пен ... ... және ... тексеріліп,
сонымен бірге резиденттер еместердің теңгемен ... ... ... ... ... ... халықаралық экономикалық, саяси және мәдени
қатынастарға қызмет етіп, ол мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... үшін ұлттық валютаны
халықаралық төлем өлшеміне айырбастау қажет. Айырбастау процесі белгілі бір
арақатынаспен жүргізіледі. Әр ... ... аңша ... яғни ... ... ... ... ақша өлшемінде) аңша
өлшемімен көрсетілген бір елдің ақша ... ... ... ... деп
аталады.
Валюта багамы халықаралық валюталық, есеп айырысу, ... ... үшін ... ... ... ... ... түскен түсімді ұлттық валютаға айырбастайды, себебі басқа елдің
валютасы бұл ... ... ... жағдайда ақша қаражаты ретінде
айналысқа түсетін құқы жоқ. Ал импортшы ... ... ... ... ... үшін ... ... сатып алады.
Валюта багамы қайта есептеу коэффициенті емес, ол шетел ... ... ... ... (СДР, ЭКЮ) ... ... ақша өлшемінің "бағасы". Валюта бағамы валюта нарығындагы
сұраныс пен ұсыныс ... ... ... айналым процесінде
валюталарды салыстыру барысында қалыптасады. Валюта багамын қалыптастырудың
негізі не? Тауардын бағасы оның құны (шығыны) ... ... ... өлшемінің бағасы оның сатып алу мүмкіндігінің негізінде қалыптасады.
Валюта бағамының қалыптасуы - көп факторлы процесс Валютаға ... ... әсер ... ... ... қарқыны;
процент мөлшерінің деңгейі;
бағалы қағаздардың табыстылық деңгейі;
төлем балансының жағдайы.
Бұл факторлар елдің экономикалық жағдайын білдіретін факторлар. Мысалы,
егер басқа ... кері әсер ... ... ... ... елдегі
инфляцияның қарқыны жоғары болған сайын, оның валютасының бағамы солғұрлым
төмен болады. Елдегі ақшаның инфляциялық ... оның ... ... төмендетіп және валюта бағамының құлдырау тенденциясын
тудырады.
Мемлекеттің ... ... ... оның ... ... борыш
қорларының сұранысы артады, сол кезде оның бағамы көтерілуі мүмкін.
Егер ... ... ... елде ... ... ... болса,
онда ол шетел капиталының құйылуына, валютаға сұраныстың көтерілуіне, оның
бағамының жоғарлауына әсер етуі ... ... 80- ... ... АҚШ ... ... ... саясаты (басқа да факторлармен
қатар) Батыс Еуропа мен ... 500 млрд ... ... ... ... жағдай жасады. Қорытындысында доллардың ... ал осы ... ... инвестор елдердің валютасының
бағамы төмендеді.
Сонымен қатар валюта бағамына әртүрлі саяси, саудагерлік, психологиялық
факторлар да әсер етуі мүмкін.
Әрбір ... ... ... ... ... әр ... қолданады. Ол
әдістердің негізгілері мыналар:
валюталық интервенция (орталық банктің ұлттық валютаға ... ... ... ... ... ашық ... операциялары (бағалы қағаздарды
сатып алып-сатуы);
орталық банктің проценттік ... ... және ... ... ... өзгертуі.
Валюта бағамын белгілеу, яғни валюталарды ... ... ... ... ... (баға белгілеу) деп атайды.
Валюта нарығында валюта багасын белгілеудің екі әдісі бар: ... ... ... деп шетел валютасының бағамның ... ... ... Бұл әдіс ... ... ... Ал жанама
котировка деген ұлттық валютаның бағамын шетел валютасының белгілі бір
санының (мөлшері) көрсетуі. ... ... ... ... ал ... ... бірен-саран АҚШ қолдануда.
Банкаралық валюта нарығының операцияларында ұлттық ... ... ... бағалау басымырақ, бұл доллардың халықаралық төлем және
резервтік құрал ретіндегі ... ... ... ... ... ... белгілегенде әдетте кросс-курсті негіз етіп
алады. ... - ол екі ... ... ... ... (әдетте АҚШ
долларына) қатысты арақатысы. Мысалы, егер ... ... ... ГФР маркасына қатысты бағамын анықтағысы келсе, онда оны марка
мен франк бағамдарын долларға ... ... ... ... ГФР ... = 1 АҚШ ... швейц. фр. = 1 АҚШ долл., онда
1 ГФР маркасы * 1,4940 : 1,6790 = 0,8898 ... ... ... және ... ... ... ... Сатушы бағамы -
ол банктің валютаны белгілеген бағаммен сатуға ... ал ... ... ... ... сол бағамен сатып ... ... ... ... ... ... ... бағамынан сатушы бағамы әрдайым жоғары.
Олардың арасындағы айырма банктің пайдасын құрайды.
Сондай-ақ ресми, банкаралық, биржалық валюта котировкалары ... ... ... ... банк ... Ол есеп ... „ мақсатында,
кедендік төлемдерде, төлем балансын құрастырғанда қолданылады. Өнеркәсібі
дамыған елдерде ... ... ... ... биржадан тыс
банкаралық валюта нарығында өтетіндіктен, бұл ... ішкі ... ... ... банкаралық баға. Банкаралық котировканы Ф1
коммерциялық банктер белгілейді.
Валюта нарығына басқа қатысушылар ... ... ... Ол
банк клиенттері үшін баға белгілеу негізі ... ... ... анықтама сипатында болады. Биржалық котировка валютаны сатып алу-сату
үшін биржаға түскен арыздарды ... ... ... ... ... бағамының өзгеруі ел экономикасына екі жақты әсер етеді.
Ұлттық валюта бағамының төмендеуі, ... ... ... ... ол
қымбаттаған шетел валютасымен (мысалы, доллармен) түскен түсімді ... ... ... 1 ... ... бағамы 20 теңгеден 25-ке ... онда 1 ... ... ... 5 ... тең) ... ... сыйақы (үстеме) алады. Демек, экспортшылар бағасы орташа әлемдік
бағадан төмен тауарларды алып кетуді кеңейту жо-лымен өзіне түсетін пайданы
ұлғайту үшін ... ... ... ... ... ... келісім-шарт бағасымен
сатып алу қымбатқа түседі (жоғарыдағы мысалда доллар 20 теңге емес 25 теңге
тұрады). Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... төмендейді, бірақ сатып алуы қымбатқа түсетін шетел
валютасымен көрсетілетін сыртқы қарыз өседі.
Шетел ақша ... ... ... ... ... ... ... экономикалық қатынастарға кері ... ... ... ауытқу салдары елдің валюта-экономикалық және
экспорттық потенциалына, оның ... ... ... ... Әлемдік валюталық нарықтар түсінігі.
Валюталық нарықтар уақтылы есеп айырысуларды жүзеге ... ... ... ... ... ... ... валюталық бағамдар айырмасы түрінде пайда алуын, валюталық
тәуекелдерді сақтандыруды, ... ... ... валюталық
саясатты жүргізуді қамтамасыз ете отырып, ішкі және ... ... ... ... есеп ... ... ерекшелігі барлық елдер үшін жалпыға
бірдей қабылданған төлем құралының болмауында. ... да ... ... қызметтер, несиелер, инвестициялар, мемлекетаралық төлемдер
бойынша есеп ... ... ... ... ... формасында бір
валютаны екінші біріне айырбастау болып табылады.
Валюталық нарықтарда шетел валютасына деген сұраныс пен ұсыныс ең ... ... және ... ... үшін ... түсім алған
экспортерлардан;
Сатып алған тауарлары мен көлік және кеме ... ... үшін ... ... ... ... қызметтері үшін фрахты, сақтандыру сыйақысы,
брокерлік және банктік ... ... ... ... сақтандыру
қоғамдары мен банктерден;
Дивидент төлеуге, займды, несиені және оған ... ... және ... ... бар ... және жеке ... ... валюталық нарықтарда валюталық ... ... ... мен оған ... ... қызметтер және
халықаралық капиталдар мен несиелер қозғалысы негіз болып табылады.
Валюталық нарықтар - ... пен ... ... ... ... ... ... ресми орталықты сипаттайды. Қазіргі
валюталық нарықтарда мынадай ағымдарды бөліп қарауға болады:
шарушылық байланыстардың ... Не_ ... ... ... ның ... жаңа ... пайдалану;
әлемнің барлық бөліктеріне тәулік ішінде үздіксіз операцияларды жасау;
банктердің корреспонденттік ... ... ... түрде негізделетін
валюталық операцияларды жүргізу техникасын біртұтастандыру;
коммерциялық валюталық мәмілелермен салыстыр-ғанда ... ... ... ... көлемін ұлғайту.
Валюталық операциялардың көлеміне, сипатына және ... ... ... ... ... ... халықаралық, аймақтық
және ұлттық (жергілікті) болып бөлінеді.
Халықаралық валюталық нарықтар ірі ... ... ... ... ішінде: Лондондағы, ... ... ... ... ... Сингапурдағы, Гонконгтағы валюталық
нарықтарды бөліп айтуға болады. Бұл ... ... ... кеңінен қолданылатын валюталармен операциялар жүзеге асырылады.
Аймақтық және жергілікті нарықтарда белгілі бір ... ... ... Онын ... сингапур доллары, сауд
риалы, кувейт динары және т.б. бар.
Ұлттық ... ... деп, ... ... ... операцияларды
жүргізуге маманданбаған, өз клиенттеріне (олардың қатарында компаниялар,
жеке тұлғалар және ... ... ... ... ... ... көрсететін
сол елдің аумағында орналасқан банктердің жүзеге асыратын операцияларының
жиынтығын айтады. ... ... ішкі ... ... ... ... ... жасалатын операцияларды, жеке тұлғалар
арасындағы операцияларды, сондай-ақ ... ... ... да жатқызады. Жоғарыда келтірілген сипаттамаға қарап,
Қазақстанда ұлттық нарықтың ... ... ... ... 1997 ... төлемі 1180 - 1124735 мың, ЭЕМ - 11165 мыңды құрайды.
Сол немесе басқа елдің ішкі ... ... ... ... ... ... "қара нарықпен" толықтырылуы мүмкін. "Қара
нарық-болуы барлық ТМД елдеріне тән сипат. ... ... ... ... жүргізетін саясаты, айырбас орындарының көптеп
ашылуы пайда массасын өсіру үшін банктер арасында ... ... ... ... ... сауданы азайтуға және соның нәти-жесінде
"қара нарықтың" әрекет ету аясының қысқаруына әкелді.
Институтциональдық көзқараспен ... ... ... ... ... ... фирма және ірі корпорациялардың жиынтығын
білдіреді.
Қалған банктер мен брокерлік фирмалар ... ... ... ... ... ... етуімен, ережеге сәйкес
олардың ... ... ... ... ... ... 95%-ға ... банктер мен брокерлік фирмалардың үлесі ... ... ... ... банк аралық нарық ... ... ... операцияларды жүргізуге құқылы ... ... ... банктер деп аталады.
Девиздік банктердің валюталық нарықтағы операцияларға қатысу дәрежесі
көп факторларға: банк шамасына, оның ... ... ... ... тораптарының даму дәрежесіне, жүргізілетін халықаралық есеп
айырысулар көлеміне, телекс, телефон және т.б. ... ... банк ... байланысты.
Әдетте, валюталық операциялар банктер арасында тікелей жүргізіледі
(телекс ... ... ... ... ... ... (Скандинавия елінде)
Орталық банк өкілдерінің валюталық нарыққа қатысушылармен кездесетін
валюталық биражалар сақталған. ... ... ... ... да
әрекет етеді, яғни Қазақстан қор биржасында аптасына 2 рет валютамен ... ... ... ... екі ... топқа бөлуге болады.
Бірінші топқа пассивті қатысушылар, яғни оларда ... ... ... әр ... ... да, баға белгіленімін білу үшін
олар баска ... ... ... ... ... ... топ) ... баға белгіленімін білуге өтініш жасайтын банктер үшін
бағаны белгілейді ... Осы ... ... ... ... таралған бөлімше тораптары және үлкен дилерлер штаты бар
20-ға жуық банктер ерекше бөлінеді. Бұл банктер 100 млн. АҚШ ... ... ... ... 10 млн.) ірі ... мәміле жасай
отырып, валюталык нарыққа маңызды ықпал етеді.
Дүниежүзінің тек өте ірі ... ... және ... ... ... білікті дилерлер
бар. Өз клиенттерінің тапсырмаларын орындайтын және валюталық операцияларды
өз қаражаттар есебінен жүргізбейтін, халықаралық ... ... ... ... ... ... мен басындағы делдалдық
ролді жетістіктермен атқару үшін, валюталық ... ... ... бар ... ... болса жеткілікті. Мысалға, 2000-ға жуық
бөлімшелері мен кеңсесі бар, ... та үш ... ғана ... ... және ... ... банкаралық валюталық
нарықта операциялар жүргізетін валюталық ... бар ... ... ... - ... ... алуға болады. Қалған бөлімшелері
валюталық операцияларды шектеулі сомалар ... ... ... ... ... ... ... арқылы берілетін бағамдар бойынша
жүргізе алады.
Банктердің басқа да топтары ірі, бірақ азырақ дивершфикацияланған банктер
болып табылады. Әдетте, олар бір, ... ... ... ... юне ... сомаларға баға қояды. Күнделікті жұмыстарында
бұл банктер брокерлік фирмалардың қызметтерін пайдаланады.
Брокерлік фирмалар 30%-ға жуық ... ... ... және сол ... ... ... нақты брокер тұлғасында, екі
банкінің арасында - валюталарды сатушы және сатып алушы ... ... ... де ... ... ... бола отырып, клиенттерден брокерлік комиссиялық
ақы алады (брокер арқылы сатылған вемесе сатып алынған әрбір миллион ... 20 АҚШ ... ол ... ... ... ... ... сатушы тең бөледі және онда котировка қосылмайды, әр ай ... ... ... ... мәміле жасайтын және баға белгілейтін өзінің клиенттеріне толық
тәуелді. Брокер арқылы жұмыс ... ... ... ... ... ... және ... белгілейтін кез келген
бағамен мәміле жасау мүмкіндігі, ... ... ... не өз ... ... Дилер мен брокердін арасындағы іскерлік ынтымақтастық тек
өзара түсіністік, өнім және сыйластық болғанда ғана мүмкін және ол ... ... ... ... ... ... операциялары клиентердің есебінен де,
сондай-ақ өздерінің есебінен де жүзеге асырылады.
Шетел валютасы халықаралық төлем айналымыңда ... ... ... ... ол ... ... ... құралдары формасында - шетел
валюта сына сәйкес ... және ... ... ... ... - бұл ... елдегі банк-корреспондентіне өзінің клиентінің
өтініші бойынша және оның есебінен телеграфтық немесе пошталық ... ... ... бір ақша сомасын шетелдік алушыға (бенефициарға)
төлеу туралы банктің бұйрығы. Аударым барысында банк екі ... ... ... ... өз ... ... ... шетел валютасын сатады
және шетел валютасын шетелге аударады. Бұл жерде ... ... ... есеп ... ... және ... код ... арқылы қорғауға
кепіл береді.
Банктік чек - шетелдік банк-корреспондентке чекті ұстаушының ағымдық
шотынан белгілі бір ақша сомасын ... ... ... ... ... ... чекті ала отырып, оны өзінің банкіне сатады.
Банктік вексель - осы ... ... ... ... ... ... векселі). Импортерлер өздерінің банктерінен бұл
вексельді сатып алады және оны ... ... ... берушілеріне)
жіберу арқылы өздерінің борыштық міндеттемесін өтейді. Ал осы ... ... ... ... вексельді төлеуді өзінің
корреспондентінің шотын қажетті валюталы ... ... ету ... ... ... мен ... тек қана банкт емес, сондай-
ақ сауда және өнеркәсіптік фирмалардын, " ... бере ... ... сақтау қажет.
Несиелік айналыс құралдары халықаралық толем аин мынан алтын мен шетел
валюталарын ығыстырып, әр ... ... ... корреспонденттік
қатынастар дамуына және шетел валютасында ағымдағы корреспондтік шоттарды
жүргізу тәжірибелерінің таралуына қатты ... ... Бұл өз ... ... ... ... есеп айырысуларды жеделдетуге
және айналыс шығынын азайтуға мүмкіндік жасайды.
Халықаралық есеп ... ... ... ... беруге болады:
тауарды (қызметті) экспорттаушы сатқан тауары (қызметі) үшін импорттаушыдан
алған шетел валютасына жататын чек, аударым және басқа да ... ... ... ... ... сата отырып, оның орнына экспорттық өндіріс
үшін қажетті ұлттық валютаны алады. Коммерциялық банк езінің шетелдегі ... бұл ... ... ... де ... ... жіберілген құжаттар бойынша валюталық қаражаттарды ... ... ... ... ... ... шетел банкі экспортер
банкінің корреспонденттік шотына түсіреді. ... есеп ... ... ... ... пайдаланусыз, қарама-қарсы талаптарды
өзара есепке алу ... ... ... ... ... ... барлық есеп айырысуларды жүзеге асыруға мүмкіндік
береді.
Қорытынды.
Қорыта айтқанда Еуропалық ... ... ... батыс
Еуропаның өнеркәсібі дамыған мемлекеттерін біріктіретін ұйым. Ол 1957
жылы Рим ... ... ... ... нарық" одағындағы мемлекеттердің
экономикалық және валюталық ынтымағынын дамуынан ... ... 1979 ... Оның ... - ... ... ынталандыру, еуропалық
саяси, экономикалық және валюта одағын - Еуропалық одақ (ЕО) ... ... ... ... ... ... жүйесінің элементтері
дүниежүзілік валюта жүйесінін элементтеріне дәл келеді. Дүниежүзілік ... ... мен ... оның ... ... ... ... принциптеріне, әлемдік тұрғыда күштердің
орналасуына және басшы елдердің мүддесіне сәйкестік деңгейіне байланысты
өзгереді. Бұл ... ... ... ... ... жүйесі әлем-
әлі дағдарысқа ұшырап, оның ыдырауымен және жаңа валюта ... ... ... ... өзара ... ... ... ... ... Олар ... экономиканың, инфляцияның, жұмыссыздықтың, ... ... ... резервтерінің әр түрлі деңгейлілігі мен
қарқындылығынан ... ... ... ... ... -
саяси, экономикалық және валюталык одақ (ВО) құру ... 1994 ... қол ... ... шарты. ЕО-ны құрудың бірінші кезеңі 1990
ж. шілдеде ... (бұл шарт ... ... ... ... ... 1992 ж. ... валюталық шектеуді мүлдем
жоюды карастырған. Бұл кезеңде ... ... ... ... ... қарқынын төмендетуге, бюджет кемшілігін
қысқартуға зор көңіл бөлінген.
Екінші кезеңде Еуропа валюталық институты (ЕВИҚ-ның ... ... ... он екі ... ... басқармалары енді. Оның мақсаты -
орталық банктердің Еуропалык жүйесін эмиссиялау. Бұнда ... ... ... ... ... үйлестікке және оған мүше-
елдердің ... ... ... ... басты назар
аударылады. Экономикалық (әсіресе бюджеттік) тәртіпті бұзушыларға Еуропалық
инвестициялық банктің (ЕИБ) ... ... ... ... ... ... дейін ЕО-ың процентсіз депозитін шектеу формасында
жазалау шаралары қолданылады. Экономиканы сауықтыруға бірлескен қорлар
есебінен және ЕИБ ... ЕО-ң ... ... ... ... ... ... несие-ақща жүйесінің
бірыңгай үлгісі шеңберінде бір жақты өзгерістер енгізуге қажетті келісімге
келген XX гасырдың аягында ... ... ... ЕО-га кірген 15
елдің Щ 1999 ж. қаңтарынан ұжымдық валюта - ... - ... ... есеп ... үшін ... шотқа жазу формасында енгізді, ал 2002
жылдан ол ұлттық ақща өлшемдерінің ... ... ақша ... ... ... Біртіндеп еуро аймагына қосылатын елдер саны ұлғаяды деп
күтілуде. Ақша-несиелік және ... ... үшін 1998 ж. 1 ... ... ... құрылды. ЕВЖ-нің құрылымдық ерекшеліктеріне
төмендегілер жатады:
• СДР-дың орнына еуропалық валюта ... - ЭКЮ ... ... ... ... ... ... 12 валюталардан құрылады. Онда неміс
маркасы (30%-тен ... ... ... ... ... аясы ... ... қарағанда әлдеқайда кең, оны тек қана ... ... ... ... жеке ... оның ... банктердің депозиттік ссудалық
операцияларында, халықаралық есеп ... жеке ... ... ... ... валюта нышандарын ала бас-тағанымен, әзірше әлемдік
деңгейге шыққан жоқ. Оны 1999 ... ... ... ... - еуро ... ... жүйесінде алтынды ресми демонетизациялауға ... осы ... ... ... операциялар
жаңғыртылды. Алтын мен ... ... мүше ... ... алтын
долларлық резервтерінің 20%-ін ... ... ... ... енгізілді. Осы елдердің орталық ... ... ... ... 2,3 мың т. ... ... ... алтынның
орнына ЭКЮ-ді шығарып, аталған орталық банктердің шотына ... ... ... ... ... ... ... "своп" келісімімен рәсімделеді, ол қолма-қол алтынды ЭКЮ-ге ... ... ... оны кері ... алу үшін қарсы келісім
жүргізумен үйлестіріледі.
ЕВЖ-ге мүше елдердің ... ... ... ... ... ... ауытқу шегін бекітеді (Ол қазір орталық бағамнан ±
15%-і, ал 1993 жылдың тамызына ... ± 2,25% ... ... ... ... тәртібі "еуропалық валюта жыланы" деп аталады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Артыкова Б., ... Б. ... ... ... оқу ... оқулық. Алматы, 1990 жыл.
2. Әубәкіров, Я.Ә., Абдуллаев А.А. ... ... ... 1991 жыл.
3.Әубәкіров «Экономика теория негіздері» Алматы, 1999жыл.
4.Әубәкіров Я.Ә., Байжұмаев Б.б., Жақыпова Ф.Н., Т.П. Табаев ... ... ... К. Ш., Э.Т. ... Ж.Г. ... қаржылық жағдайын талдау» Алматы, 2001ж.
6. «Заң» Республикалық құқықтық, ғылыми практикалық
журнал ... 2000ж ... ... В.Д., ... К. «Қаржы» Алматы, 1994ж.
8. Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. Кәсіпорын ... А, ... ... Н.Ә. Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы
мен дамуының стратегиясы. Алматы, 1992ж.
10. Қазақстан Республиксының еңбек туралы заңы. Алматы 2000ж.
11.Үмбеталиев А., Ғ. ... ... ... кәсіпкерлік» Алматы, 2002ж.
12. Ілиясов Қ.Қ., Құлпабаева С. Қаржы. ... ... ... ... Ғ.С. ... несие, банктер» Алматы, 2001ж.
14. Сәбден О., Тоқсанова А. Шағын кәсіпкерлікті басқару.А,2002ж.
15. ... ... ... ... ... ... экономических учений Москва, 1994г.
17. Реуэль А.Л. «Экономических учений» Москва ... ... Я.С. ... ... ... ... 1998г.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Валюта нарығы және валюталық реттеу туралы жалпы түсінік43 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Валюталық саясат туралы35 бет
Халықаралық валюта қатынастары туралы20 бет
Қазақстанда Ұлттық валюта - теңгені енгізу және оның тұрақтылығы37 бет
"Ақша жүйесі."24 бет
"Халықаралық валюта жүйесі."28 бет
1933-1939 жылдардағы халықаралық қатынастардың дамуы3 бет
1993 ж акша реформасы35 бет
21 ХҚЕС «валюталық бағам өзгерісінің әсері»23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь