«Халық педагогикасы», «халықтық дәстүр» ұғымдарының психологиялық-педагогикалық мәні


1. «Халық педагогикасы», «халықтық дәстүр» ұғымдарының психологиялық.педагогикалық мәні
2. Халық педагогикасы жайлы ой.пікірлер
Бүкіл адамзат баласы мен барлық жаратылыс иесі қай замандарда болмасын өзінің өмірлік тәжірибесін кейінгі ұрпағына мирас етіп қалдырып отырған. Этнопепагог ғалымдардың пайымдауларына қарағанда, халық педагогикасы өзінің ілкі бастауларын адам саналы әрекетке қадам басқан «Тас» дәуірлерінен алатын көрінеді. Соған қарағанда, әр ұлыс пен ұлттың халықтық тәрбиесінің сан мыңдаған ғасырлық тарихы бар.
Халық педагогикасы, халықтық тәрбие ұғымдары көптен бері педагогика ғылымының арнайы зерттеу пәні ретінде қарастырылып (қоғамының күнделікті өмір сүру мазмұнына көбірек ие болуымен ерекшеленіп), көптеген педагогикалық ғылыми-зерттеу жұмыстарына арқау болуда. Солардың бірінде ғалым С.Ғаббасов – халық педагогикасы дегеніміз, адамның жан дүниесін тәрбиелейтін ілім десе, ... ал «этнопедагогика» – адамның тән құрылысының дұрыс жетілуіне әсер ететіндігін , ерекше даралап бөліп айтады.
Автор өзінің зерттеу еңбегінде, адам тәрбиесінің дамуын физиологиялық кезеңдерге бөліп, оны халық педагогикасы ұғымымен кіріктіріп, халық педагогикасының жеті түрлі негіздерін ұсынады. Және оларды былайша тарқатқан:
халық педагогикасының 1-ші негізі – семья құруға дайындық, ұрық тазалығы; 2-ші негізі – ана құрсағындағы тоғыз ай; 3-ші негізі – нәресте кезеңі; 4-ші негізі – балбөбек кезеңі; 5-ші негізі – балабақша жасындағы кезең; 6-ші негізі – бастауыш мектеп кезеңінің тәрбиесі; 7-ші негізі – орта білім мен кәмәләттік кезеңнің тәрбиесі.
Демек, қоғамдағы тәрбие үдерісінің әрбір сатысы жалаң тәрбие ұғымымен ғана шектеліп қалмай, ол қоғамдық мәнге ие болып, халықтық сипатқа айналып отырған. Яғни, тәрбие ұғымының халықтық деген мән-мағынамен тіркесуі де осыдан болар.
Халық педагогикасының бастаулары алғашқы қауымдық құрылыстан бастау алған. Алғашқы қауымдық құрылыс – адамзат қоғамы тарихының бастапқы дәуірі. Бұл дәуірдегі ұрпақ тәрбиесі туралы әртүрлі тарихи, этнографиялық және әдеби көздердің, сондай-ақ археологиялық қазбалардың негізінде ой өрбітуге болады. Тәрбиенің пайда болуы туралы сұрақ, қалпына келтірілген материалдық және рухани мәдениет ескерткіштерінің сырын, алғашқы қауым дәуіріндегі тәрбиенің түпкі мән-мазмұнын түсінуде аса маңызды. Алғашқы қауым дәуіріндегі тәрбиені білдіретін заттардың қатарында археологтар тапқан еңбек және тұрмыс құралдарын, балалардың ойыншықтарын,тасқа салынған таңбаларды жатқызуға болады. Сонымен қатар, сол дәуірдегі халық ойындары, салт-дәстүрлер, ойын-сауықтар, фольклор (мақал-мәтелдер, эпостық жырлар), жазу пайда болғанға дейінгі құралдар тәрбиені сипаттайтын көздер болып табылады[1. 5].
Қазақ Кеңес энциклопедиясының 2-ші томында: «Халық педагогикасы – тәрбие жөніндегі халықтың білімі, тәжірибесі. Халық педагогикасы дегеніміз ұлттар мен ұлыстардың әлденеше ғасырға созылған ұрпақ тәжірибесіндегі ұлттық салт-дәстүрлері мен мәдени ойлау процесінің озық үлгілерінің жиынтығы» – делінеді.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Ғаббасов С. Халық педагогикасының негіздері.(монография) – Алматы:
әл-Фараби, 1995. – 463 б.
2. Мұханова Б.Ж., Ильясова Р.Қ. Этнопедагогика: Оқу құралы. – Астана: Фолиант, 2008. – 440 б.
3. Қожахметова К.Ж. Этнопедагогика. Оқу–құралы. – Алматы: Қарасай, 2012. – 248 б.
4. Харламов И.Ф. Педагогика://Учеб. Пособие. 3-е изд., перераб. в доп. М.:Юристь, 1997. 512 с.
5. Қалыбекова Асма Қазақ халық тәрбиесінің асыл мұрасы. – Алматы: БАУР, 2011. – 448 б.
6. Жұмабаев М. Шығармалары. Өлеңдер, поэмалар, қара сөздер. – Алматы: Жазушы, 1989. – 448 б. М.Жұмабаев Педагогика. – Алматы: Ана тілі, 1992, – 154 б.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 7 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Халық педагогикасы, халықтық дәстүр ұғымдарының .
.
психологиялық-педагогикалық мәні

Қ. Әбдіразақов – филология ғылымдарының кандидаты,
Қорқыт ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті

Бүкіл адамзат баласы мен барлық жаратылыс иесі қай замандарда
болмасын өзінің өмірлік тәжірибесін кейінгі ұрпағына мирас етіп қалдырып
отырған. Этнопепагог ғалымдардың пайымдауларына қарағанда, халық
педагогикасы өзінің ілкі бастауларын адам саналы әрекетке қадам басқан
Тас дәуірлерінен алатын көрінеді. Соған қарағанда, әр ұлыс пен ұлттың
халықтық тәрбиесінің сан мыңдаған ғасырлық тарихы бар.
Халық педагогикасы, халықтық тәрбие ұғымдары көптен бері педагогика
ғылымының арнайы зерттеу пәні ретінде қарастырылып (қоғамының күнделікті
өмір сүру мазмұнына көбірек ие болуымен ерекшеленіп), көптеген
педагогикалық ғылыми-зерттеу жұмыстарына арқау болуда. Солардың бірінде
ғалым С.Ғаббасов – халық педагогикасы дегеніміз, адамның жан дүниесін
тәрбиелейтін ілім десе, ... ал этнопедагогика – адамның тән құрылысының
дұрыс жетілуіне әсер ететіндігін , ерекше даралап бөліп айтады.
Автор өзінің зерттеу еңбегінде, адам тәрбиесінің дамуын физиологиялық
кезеңдерге бөліп, оны халық педагогикасы ұғымымен кіріктіріп, халық
педагогикасының жеті түрлі негіздерін ұсынады. Және оларды былайша
тарқатқан:
халық педагогикасының 1-ші негізі – семья құруға дайындық, ұрық
тазалығы; 2-ші негізі – ана құрсағындағы тоғыз ай; 3-ші негізі – нәресте
кезеңі; 4-ші негізі – балбөбек кезеңі; 5-ші негізі – балабақша жасындағы
кезең; 6-ші негізі – бастауыш мектеп кезеңінің тәрбиесі; 7-ші негізі – орта
білім мен кәмәләттік кезеңнің тәрбиесі.
Демек, қоғамдағы тәрбие үдерісінің әрбір сатысы жалаң тәрбие ұғымымен
ғана шектеліп қалмай, ол қоғамдық мәнге ие болып, халықтық сипатқа айналып
отырған. Яғни, тәрбие ұғымының халықтық деген мән-мағынамен тіркесуі де
осыдан болар.
Халық педагогикасының бастаулары алғашқы қауымдық құрылыстан бастау
алған. Алғашқы қауымдық құрылыс – адамзат қоғамы тарихының бастапқы дәуірі.
Бұл дәуірдегі ұрпақ тәрбиесі туралы әртүрлі тарихи, этнографиялық және
әдеби көздердің, сондай-ақ археологиялық қазбалардың негізінде ой өрбітуге
болады. Тәрбиенің пайда болуы туралы сұрақ, қалпына келтірілген материалдық
және рухани мәдениет ескерткіштерінің сырын, алғашқы қауым дәуіріндегі
тәрбиенің түпкі мән-мазмұнын түсінуде аса маңызды. Алғашқы қауым
дәуіріндегі тәрбиені білдіретін заттардың қатарында археологтар тапқан
еңбек және тұрмыс құралдарын, балалардың ойыншықтарын,тасқа салынған
таңбаларды жатқызуға болады. Сонымен қатар, сол дәуірдегі халық ойындары,
салт-дәстүрлер, ойын-сауықтар, фольклор (мақал-мәтелдер, эпостық жырлар),
жазу пайда болғанға дейінгі құралдар тәрбиені сипаттайтын көздер болып
табылады[1. 5].
Қазақ Кеңес энциклопедиясының 2-ші томында: Халық педагогикасы –
тәрбие жөніндегі халықтың білімі, тәжірибесі. Халық педагогикасы дегеніміз
ұлттар мен ұлыстардың әлденеше ғасырға созылған ұрпақ тәжірибесіндегі
ұлттық салт-дәстүрлері мен мәдени ойлау процесінің озық үлгілерінің
жиынтығы – делінеді.
Қазақ педагогикалық энциклопедия сөздігінде: Халықтық педагогика –
тәрбие жөніндегі халықтың тәжірибесі деп қысқа қайырған.
Қ.Жарықбаевтың пайымдауынша: Халықтық педагогика – халықтың
тәрбиелеу және оқыту туралы педагогикалық білімдерінің қосындысы.
Халықтық педагогика – ұрпақтан-ұрпаққа көбіне ауызша түрде халық
шығармашылығы арқылы берілген тәрбие мен оқыту саласындағы халықтың
білімдері, іскерліктері, дағдыларының жиынтығы – дейді С.А.Ұзақбаева.
Халық педагогикасы жайлы ой-пікірлердің бала тәрбиесіне тигізер әсері
бүгінгі күні қазақстандық ғалымдарымыздың зерттеу тақырыптарына арқау
болуда. Б.Ж. Мұханова, Р.Қ. Ильясовалар бірігіп жазған этнопедагогика
оқулығында: Халық педагогикасы – ғасырлар бойы халықтың халық болып тарих
сахнасына шыққан күннен бергі жас ұрпақты рухани және материалдық
мәдениетті меңгеруге жұмылдыратын тәлім-тәрбие құралы, ұлт мәдениетінің
негізі[2. 10].
Қ.Бөлеев: Халықтық педагогика – халық бұқарасының тәрбиелеу және
оқыту туралы ғасырлар бойы жинақталған тәжірибелері мен білімдері, өйткені
халық ғылым негізі – тәжірибе, даналық негізі – білім –деген.
Е.Сағындықов: Халық педагогикасы дегеніміз – халықтың өзіне ғана
тән ерекшеліктеріне негізделген өзін қоршаған қоғамдық-әлеуметтік орта мен
табиғат жағыдайына бейімделе қалыптасқан, халықтың шаруашылық-экономикалық
жағдайына байланысты атадан балаға мұра болып келе жатқан тәрбие туралы
ақыл-ой үлгілерінің жиынтығы.
Халық педагогикасының қыр-сырын көптен бері зерттеп келе жатқан сөз
зергерлерінің бірі, ақын М. Әлімбаев өзінің Халық – ғажап тәлімгер атты
еңбегінде: Халық педагогикасы –ғасырлар бойы қалыптасып, қорлана байып
келе жатқан ғылым – деп жазды.
М.Әлімбаев: Халық педагогикасы дегеніміз, ол – халықтың рухаи
мәдениетіне толқын-толқын ұрпақтардың көп болып, қауымдасып қосқан
шығармашылық үлесінің нәтижесі. Халық педагогикасы – халықтың рухани
мәдениетінің бір бөлігі, еңбекқор қалың көпшілік мұддесінің айқын көрінісі.
Халықтың мұң-мұқтажына,қажетіне сай бұл педагогика тәрбиенің ең адамгершіл,
ең демократияшыл мұраттарын ұсынады.
К.Ж.Қожахметованың зерттеулерінде А.Э.Измайловтың пікірлері
келтіріліп, ол: халық педагогикасының жалппы қабылдаған, жалпыадамзаттық
нормалары, оқыту мен тәрбиенің тәжірибелеріне сүйене отырып, біріңғай негіз
болады, яғни ғылым мұнда халық педагогикасының жалпыадамзаттық белгілеріне
ерекше зейін аударады – делінеді[3. 50].
К.Ж. Қожахметова көптеген ғалымдар пікірлерін басшылыққа ала келіп,
халық педагогикасы жайлы: біз халық педагогикасын халықтың біліміне
шоғырланған халықтың тәрбие тәжірибесінің және педагогикалық ой-
пікірлерінің жиынтығы ретінде қарастырамыз – дейді.
Халық педагогикасы, халықтық педагогика ұғымдарының мән-мағынасына
отандық ғалымдармен қатар, (бізден де ертерек ) алыс-жақын шетелдік
ғалымдар өз пікірлерін білдіріп отырған.
Е.Л. Христова: Халықтық педагогика – халық бұқарасының, таптың
педагогикалық санасы, олардың мүддесін көздеп, әлеуметтік теңдік үшін
күресе білетін адам қалыптастыруға бағытталған педагогикалық қызметі.
Дәстүрлі педагогикадан айырмашылығы жеке ұлттарға қызымет етуінде – деп
анықтама береді. Ал И.Ф. Харламов өзінің Педагогика атты оқу құралында
халық педагогикасы мен этнопедагогиканың ара-жігін ажыратып
береді: тәрбиенің халықтық және ұлттық ерекшеліктерін зерттеу ерекше
педагогикалық пәннің – этнопедагогиканың зерттеу пәні болды. ...Кейде жеке
басылымдарда халық педагогикасы мен этопедагогика синонимдер ретінде
қарастырылады. Бұл – дұрыс емес. Жоғарыда аталып өтілгендей, халық
педагогикасы – бұл тәрбие туралы алуан түрлі этностардың (халықтар, ұлттар)
халықтық тәжірибесі мен санасында қалыптасатын идеялар мен көріністердің
жиынтығы. Ал этнопедагогика – бұл осы халық тәжірибесін және көріністерді
зерттеумен айналысатын арнайы ғылыми пән[4. 21].
Я.И. Ханбиков: халықтық педагогика – халықтың эмпирикалық білімдер
саласы, оларда тәрбиенің мақсаттары мен міндеттері, еңбекшілердің кең
бұқарасы қолданатын тәрбие мен оқытудың халықтық құралдарының
іскерліктерінің және дадыларының жиынтығы көрініс тапқан – деп
тұжырымдаса, ғалым М.И. Стельмаховичтің пікірінше: халық педагогикасы
ұғымы эмпирикалық педагогикалық білімді, және нақты этникалық қауымға
қатыссыз құралдарды қамтиды.
В.А. Сухомлинскийдің пайымдауы бойынша, халықтық педагогика – бұл
халықтың рухани өмірінің ортасы. Ол халық педагогикасында ұлттық мінездің
ерекшеліктері мен халықтың бет-бейнесі қарастырылатындығын айтумен қатар,
біздің еңбекші халқымыздың адамгершілік идеяларын және содан туындайтын
педагогикалық көзқарастарын зерттеу қажет – деп жазды.
Халық педагогикасы, (этнопедагогика) жайлы ой қозғағандардың
алғашқыларының қатарында чуваш ғалымы Г.Н.Волков бар. Оның әдіснамалық
тұжырымында халық педагогикасы мен халықтық тәрбие ұғымдары былайша жіктеле
түскен: халық педагогикасы мен халықтық тәрбиенің, тәрбие сферасындағы
идея мен болмыстың, педагогикалық ой-пікір мен педагогикалық тәжірибе
арасындағы тікелей, біржақты сәйкестік болмайды. Халықтық педагогика –
халық ауыз әдебиетінде,салт-дәстүрінде,балалар дың ойынында т.б. көрініс
тапқан педагогикалық деректер мен тәжірибенің жиынтығы, біртұтас ұлттық
мәдениет.
А.Э.Измайлов: Халықтық педагогика – халықтың тарихи және әлеуметтік
тәжірибесінің жемісі ретінде ұрпақтан-ұрпаққа көбінесе ауызекі беріліп
келлген, жинақталған және практикада тексерілген эмпирикалық білімдердің,
мағлұматтардың, іскерліктердің және дағдылардың жиынтығы.
А.Ш. Гашимов: Халықтық педагогика – кең мағынада ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Халық педагогикасы
Халық педагогикасы дәстүрлері - халық тәрбиесі
Халық педагогикасы – этнопедагогиканың зерттеу объектісі
Қазақ халықтық педагогикасының мәні
Халық педагогикасы - бала тәрбиелеу құралы
А.Байтұрсынов және халық педагогикасы
Халықтық педагогиканың тәрбиелік мәні жайлы
Халықтық педагогиканың тәрбиелік мәні
Идея және идеология ұғымдарының мәні
Қазақ халық педагогикасы негізінде оқушыларды еңбекке тәрбиелеу
Пәндер
Stud.kz
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рақмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Жабу / Закрыть