Қазақстан Республикасының климаты

Жоспар.

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

I. Климат туралы негізгі түсініктер.
І.І.Климатологиялықтүсніктемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.2.Климаттық негізгі көсеткіштер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
П.Қазақстан Республикасының климаты.

2.1.Климат қалыптастырушы факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
2.2.Қазақстан жері ылғал және жылу қорына қарай агроклиматтық
Аудандастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22

Ш.Оңтүстік Қазақстан климатының ерекшеліктері.
З.І.Оңтүстік Қазақстан обылысының климатын қалыптастыру негізгі факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24
3.2.Оңтүстік обылысының климаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
3.3. Агроклиматтық аймақтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .40

Әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 42
Кіріспе.
Қазақстанның климаты өте континентті. Солтүстігінде Коңыржай суық, қиыр оңтүстігінде— қоңыржай жылы. Климаттың континенттігі республиканың көп жерінде температураның тез ауытқуынан, ауаның құрғақ болып, атмосфералық жауын-шашынның аз жауатынынан байқалады. Не себептен Қазақстан орналасқан ендіктерде, достастық елдердің еуропалық бөлігінде қоңыржай-континентті климат
Қазақстан климаты күн радиациясы, атмосфера циркуляциясы және жер беті жамылғысының әсерінен қалыптасады. Климатқа әсер ететін жер беті жамылғысы (жазық, тау, топырақ, өсімдік, қар, су) туралы климат эле-менттеріне сипаттама берген кезде айтылады.
Күн радиациясы. Күн радиациясының түсу мелшері жердің географиялық ендігіне, атмосфераның мөлдірлігіне және күн сәулесінің түсу ұзақтығына байланысты. Қазақстан территориясы 41°—55° с. е. аралығында жатқандықтан, күн сәулесінің түсу ұзақтығы солтүстікте (Қостанай — 2058 сағат) оңтүстікке қарағанда (Шымкент — 2892 сағат) кем болады. Ашық күндер саны жылына солтүстікте 120, ал оңтүстікте 260 күн екені байқалады. Ал бұлыңғыр күндер саны жылына солтүстікте 60 күн, оңтүстіктегі Балқаш ойысында 10 км. шамасында.Сол сияқты. жылдық жиынтық радиацияның мөлшері өзгеріп отырады. Солтүстікте ол жылына 1 шаршы см-де 100 килокалорияға тең болса, ал оңтүстікте — 150 килокалориядан асады. Жиынтық радиацияның әсері жазда өте зор болады. Бұл кезеңде ауа температурасының жоғарылайтыны соған байланысты. Қыс кезінде күн сәулесі түсу бұрышының аздығына және күннің қысқалығына, ақ қардың күн сәулесін шағылыстыратынына орай күн радиациясының мөлшері азаяды.
Республика территориясына негізінен ауа массасының үш типі әсерін тигізеді: арктикалық, қоңыржай және тропиктік ауа массалары. Қазақстан қоңыржай белдеудің оңтүстік бөлігінде орналасқан.
Әдебиеттер
1. Атлас облаков / Под ред. А.Х.Хргиана, Н.И.Новожилова. — Л.:
Гидрометеоиздат, 1978.
2. Воробьев В.И. Синоптическая метеорология. — Л.:Гидрометеоиздат,1991.
3. Волошина А.П., Евневич ТВ., Земцова А.И. Руководство к
лабораторным занятиям по метеорологии и климатологии. Издательство
Московского Университета, 1975.
4. Городецкий О.А., Гуральник И.И., Ларин В.В. Метеорология, методы и
технические средства наблюдений. —Л.: Гидрометеоиздат, 1991.
5. Құрманов Қ. Физикалық, география терминдері мен ұғымдарының орысша-қазақша анықтамалық - сөздігі. Алматы: Рауан, 1993.
6. Матвеев Л.Т. Курс общей метеорологии. Физика атмосферы. -Л.:
Гидрометеоиздат, 1984.
7. Метеорология /И.И.Гуральник, Г.П.Дубиыский, В.В.Ларин, С.В.Мамиконова.
— Л.: Гидрометеоиздат, 1982.
8. Наставление гидрометеорологическим станциям и постам. Вып.1. -Л.:
Гидрометеоиздат, 1987.
9. Наставление гидрометеорологріческим станциям и постам. Вып.З, ч.і. -Л.:
Гидрометеоиздат, 1987.

10. Научно-прикладной справочник но юіимату СССР. Сер.З: Многолетние
данные; Сер.4: Климатические ресурсы. - Л.: Гидрометеоиздат, 1987...
1991.
11. Русско-казахский словарь гидрометеорологических терминов. Алматы:
Цех полиграфии Казгидромета, 1996.
12. Руководство поверке метеорологических приборов /Под ред.
И.А.Покровской -Л.: Гидрометеоиздат, 1967.
ІЗ.Сборник задач и упражнений по метеорологии /И.И.Гуральник, В.В.Ларин, С.В.Мамиконова, М.А.Полковников. -Л.: Гидрометеоиздат,

1983.
14. Сергалиев М. Русско-казахский словарь. Алматы: - Қағанат,
1993.
15. Стернзат М.С. Метеорологические приборы и измерения. - Л.:
Гидрометеоиздат, 1981.
16. Турулина Г.К., Кожахметова Р.К. Практикум по метеорологи и и
климатологи и. Алматы: Казак университет!, 1998.
17. Хромов СП., Петросянц М.А.Метеорология и климатология. — Л.:
Гидрометеоиздат, 1993.
18.Хромов СП., Мамонтова Л.И.Метеорологический словарь. - Л.: Гидрометеоиздат, 1974.
        
        Жоспар.
Кіріспе.............................................................
............................................................3
I. Климат туралы негізгі түсініктер.
І.І.Климатологиялықтүсніктемелер.....................................
..............................4
1.2.Климаттық негізгі
көсеткіштер..........................................................
...........6
П.Қазақстан Республикасының климаты.
2.1.Климат қалыптастырушы
факторлар......................................................8
2.2.Қазақстан жері ылғал және жылу қорына қарай агроклиматтық
Аудандастыру.........................................................
....................................................22
Ш.Оңтүстік ... ... ... ... обылысының климатын қалыптастыру негізгі
факторлар............................................................
..........................................................24
3.2.Оңтүстік обылысының
климаты..............................................................
......30
3.3. Агроклиматтық
аймақтары............................................................
............38
Қорытынды.............................................................
................................................40
Әдебиеттер............................................................
............................................42
Кіріспе.
Қазақстанның климаты өте континентті. Солтүстігінде Коңыржай суық, қиыр
оңтүстігінде— қоңыржай жылы. Климаттың ... ... ... температураның тез ауытқуынан, ауаның құрғақ болып, ... аз ... ... Не себептен Қазақстан орналасқан
ендіктерде, достастық елдердің еуропалық бөлігінде қоңыржай-континентті
климат
Қазақстан климаты күн радиациясы, ... ... және жер ... әсерінен қалыптасады. Климатқа әсер ететін жер беті жамылғысы
(жазық, тау, топырақ, өсімдік, қар, су) ... ... ... ... кезде айтылады.
Күн радиациясы. Күн радиациясының түсу мелшері жердің географиялық
ендігіне, ... ... және күн ... түсу ... Қазақстан территориясы 41°—55° с. е. ... ... ... түсу ... ... ... — 2058 сағат) оңтүстікке
қарағанда (Шымкент — 2892 ... кем ... Ашық ... саны ... 120, ал ... 260 күн екені байқалады. Ал бұлыңғыр күндер
саны жылына солтүстікте 60 күн, ... ... ... 10 км.
шамасында.Сол сияқты. жылдық жиынтық ... ... ... ... ол ... 1 шаршы см-де 100 килокалорияға тең болса, ал
оңтүстікте — 150 килокалориядан ... ... ... ... ... ... болады. Бұл кезеңде ауа температурасының жоғарылайтыны ... Қыс ... күн ... түсу ... ... және күннің
қысқалығына, ақ қардың күн сәулесін ... орай ... ... ... ... ... ауа массасының үш типі әсерін
тигізеді: ... ... және ... ауа массалары. Қазақстан
қоңыржай белдеудің ... ... ... ... туралы негізгі түсініктер.
1.1.Клилиматологиялық түсініктемелер.
В.Кеппен климаттарды температуралық режим мен ылғалдану дәрежесі
бойынша жіктеген. Ол жер ... ... ... ... ... ... климат (ылғалды тропиктік ормандар климаты, саванна климаты), екі
жарты шарда - құрғақ климат (дала климаты, ... ... екі ... ... ... жылы ... қысты, қоңыржай жылы құрғақ жазды,
қоңыржай жылы біркелкі ылғалды), солтүстік шарда бір қоңыржай салқын климат
(қоңыржай ... ... ... ... ... ... ... екі
полярлы климат (тундра климаты, тұрақгы аязды климат).
Б.П.Алисов климатты аймақтар мен облыстарға атмосфераның ... ... ... ... Ол жер ... жыл бойы бір ... ... сипатталатын, негізгі жеті климаттық аймақгарға
бөлді: ... екі ... екі ... және екі ... Олардың арасында ауа ... ... ... алты ... ... бар: екі ... (тропиктік
муссондар аймағы), екі субтропиктік, субарктикалық және ... ... ... ... климаттық аймақтар төрт түрге бөлінеді:
құрлықтық, мүхиттық, батыс жағалау климаты және ... ... ... ... ... мен ... ... алғашқы
мәліметтер станциялардағы ... ... және т.б.) ... ... және ... ... ... (КМ-1, КАЭ-3, КСХ-1 жоне т.б.). ... ... ... таблицалар (ТМ-1, ТАЭ-3, ТСХ-11)
құрастырылады. ... ... ... ... ... ... ... орташа, жиынтық және эктремальді мәндері, сонымен
қатар метеорологиялық құбылыстар байқалған ... саны ... ... ... ... ... ... тұтынушыларға
ұсынылатын негізгі басылым болып "климаттық анықтамалар" табылады. Олар
жеке жылдық және орташа көпжылық ... ... ... ... анықтамаларда метеорологиялық элементернің жеке
жыддардың айлары бойынша орташа ж2не ... ... ... ... мәндері, құбылыстардың қайталанушылығы туралы т.б. мәліметтер
беріледі.
Орташа көпжылдық ... ... ... ... мен ... 50-100 жылдар аралығындағы
орташа мәндері келтіріледі.
Климаттық ... ... ... метеорологиялық көрсеткіштер
бойынша климатгық карталар жасалады. Ондай климаттық карталар географиялық
атластарда жинақгалған. Климаттың әртүрлі жағы ... ... ... да ... ... ... басылымдар да бар: агрометеорологиялық
аны0тамалар; жылу ... ... ... ... ... жыл сайынғы анықгамалар.
1.2. Климаттық негізгі көрсеткіштер.
Климатты сипаттау үшін ең алдымен метеорологиялық ... ... ... т.б.) ... ... ... ... Жер шарының жерге жақын ауа ... ... ... ... ... 14,2 ... тең, солтүстік жарты шарда — ... ... ... ... — 13,8 °С. ... температурасы солтүстік жарты
шарда — 9,0°С, оңтүстік жарты шарда - 16,4 °С. ... ... ... ... - 22,4 °С, ... ... шарда-11,4С.
Элементтердің орташа мәндерінің климатологиялық маңыздылығы,
оның абсолюттік дәлдігінде емес, үлкен территория немесе планета
масштабында ... ... ... жауын мөлшері және т.б. орташа мәндерін, берілген географиялық
ауданның шамамен алған "климатологиялық нормасы" ... ... ... ... мәндер басым кездесетін мәндер болып табыла
бермейді.
Көпжылдық орташа мәндер, жеке ... ... және ... ... ... мүмкіндік береді.
Элементтердің жылдық жүру жолы қисықтарын ... ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік береді. Мысалы,
Қызылорда станциясындағы ауа температурасының және ... ... ... ... ... ... Графиктен көреміз, Қызылордада ең салқын ай қантар (минус ... ең жылы ай ... (24,6 °С) ... ... Температураның жылдық
амплитудасы — ең жылы және ең ... ... ... температураларының
айырмашылығы — 34,2°С құрайды. Ауаның орташа тәуліктік температурасы 0 °С-
тен жоғары қарай наурыздың ... ... ... ... ... ... (і) және жауын- - шашынның (К) жылдық жолы.
Жауын-шашынның жылдық жиынтығы 114 мм құрайды және оның басым бөлігі
(66мм) ... ... ... ... өте ... құрғақ ауа массы тұрақтанатындықтан (жылулық
температурасының абсолюттік максимумы 46,0 °С 1912 және 1983 ... ... ... ... климатты сипаттауга келмейтіндіктен,
максимальды және ... ... ... ... ... анықтамаларда көбіне тек ауа ... ... ... ... және орташа минимальды мәндер,
әрбір тәуліктің максимальды жөне ... ... ... Олар ... ең салқын және ең ... ... ... ... және ... ... анықтайды. Мысалы, Кызылордадағы орташа максимальды
және орташа ... ауа ... ... ... . ... ... тұр? ... ауа температурасы күндіз орташа
алғанда 34Д °С-ға жетеді, түнде 18,4 °С-ге ... ... ... ... 15,7 °С ... ... ауа ... күндіз
минус 4,7 °С-ға жетеді, түнде минус 135С-ғе
II. Қазақстан Республикасының климты. 2.1. Климат қалыптастырушы
фактолар.
Жерінің аумағынның ерекшеліктеріне ... ... ... өте ... ... ... ... оңтүстікке
қарай ұзаққа созылуына байланысты, мұнда біртіндеп ... ... ... ... ... зона ... ... дейін
ауытқу байңалады. Қазақстан климатына тән басты ...... ... СССР территориясына ылғалдың көбін әкелетін Атлант
мұхитынан алшнақ жатуы; бұл жағдай ... ... ... ... және
тым континентті болуына себепші болуда. Тек Алтай мен Тянь-Шаньның биігірек
жел жақ беткейлеріне батыс ауа массалары ... ... ... ... климат
қалыптасады.
Климат қалыптастырушы факторлар, кез келген өңірдің климаты көптеген
факторлардың негізінде қалыптасады. Қазақстан климатын ... ... ролі ... ... ... — жер ... ... баланстың маңызды элементі. Жиынтық радиацияның айлық
мөлшері оның ең басты ... ... ... ... жерінің кең-
байтақтылы-ғына байланысты айлық радиацияның мөлшері негізінен ... ... ... ... бір ... ... және шығыс бөліктерінде,
орталығына қарағанда, күн ... ... ... бұл ... Процестің бұлайша өзгеруі — атмосфера-циркуляциялық және
орограникалы. жағдайға байланысты ... ... және ... ... пен ауа ылгалдылығының артуының нәтижесі. Солтүстіктен оңтүстікке
қарай ... ... мәні ... 160 ... ... ... таулы аудандарының беткейлеріндегі жиынтық радиацияның мөлшері
бұлттылыққа ... ... ... Жел жақ ... ... қалың
қалыптасатын биіктік шегіне дейін (1,5—2 км) жиынтық радиацияның мөлшері
кемиді, бұл деңгейден ... ... кұрт ... ... ... ... ... радиацияның максимумы июнь айында, барлық жерде
жиынтық радиацияның минимумы декабрь. айында байқалады.
Шашыранды радиацияның ... және ... ... ... ... байланыссыз таралады, оның жиынтық радиациядан айырмашылығы
Қазақстан территориясы үстінде өзгеріске онша ... ... ... жиынтық мәні Қазақстанның оңтүстігінде 45,5 ккал/см -деп
солтүстік бөлігінде 48,8 ккал/см2 аралығында өзгеріп ... ... ... айналымдағы ең жоғарғы ... мәні ...... ... ... аудандарда бұлттың ең калың түзілетін деңгейінің
жоғары жағында атмосфера ауаның мөлдірлігінің ... және ... ... ... ... ... мөлшері тез кемиді. Тек
қарлы шыңдар үстінде қар жамылғысынан шағылысу салдарынан түзілетін күи
радиациясы нәтижесінде шашыранды ... ... ... ... ... ... жер бетіне келіп жететін бөлігі өзі түскен
бетті және соған жапсарлас атмосфера қабатындағы ауаны ... ... ... бұл бөлігі жұтылған радиация деп аталады. Радиацияның ... ... жер ... қайта шағылысады. Жұтылған және ... ... ара ... ... шамасымен сипатталады. Бұл шама
жылу жұтатын беттің шағылыстыру ерекшеліктеріне байланысты ... ... ... ... ең ... мәні ... қар ... Қазақстанның солтүстік бөлігінде және ... ... оның ... ... ... аралығында 70—80%-ке жетеді. Қар
жамылғысы тұрақсыз шөлейт зонада альбедоның қысқы шамасы 50—70%-ке дейін
кеміп, жоғарғы ... ... ... 1— 2 айға ... ... ... аз ... (16—18%-ке
дейін) Қазақстанның қиыр солтүстігінде байқалады, ал қиыр оңтүстікте бұл
шама 25%-ке ... ... ... жаз ... ең жоғарғы шамасы
(30— 35%-ке дейін) шөл ... ... ... ... кедей тасты
және сазды өңірлерде байқалады.
Атмосферадағы термиялық процестердің сипаты мен қарқындылығы және
жалпы ауа райы мен ... ... ... ... радиациялық баланспен ... ... ... ... ... ... ... сипаттан ауытқиды. Қыс ... ... ... ... ... ... ... зоналық бойынша
таралуы анық байқалады. Декабрь— январьда республиканың көпшілік бөлігінде
радиациялық баланс ... ... ... қиыр ... аудандарда оң мәніне
дейін өзгереді. Жаз айларында Қазақстан территориясында радиациялық баланс
мөлшері зона ... ... Июнь ... б.ұл ... ... ... ... тең келеді. Радиациялық баланстың айлық мәнінің жылдық
айналымындағы ең ... ... ... ... ... баланстың айлық мэнінің жылдық ауытқу амплитудасы ... 9—10 ... жуық ... ... ... ... ... тигізетін
әсері күшті. Қазақстан территориясы үстінде қалыптасушы барикациркуляциялық
жағдай радиациялық элементтермен тығыз байланысты. ... суық ... жері ... ... ... ... ... тармағына байланысты анықталады. Сондықтан қыстың
50—60%-ке жуық мезгілінде республика территориясы үстінде ... ... ауа ... антициклондық режимі үстемдік етеді. Кейбір жылдың қыс
маусымында барикациркуляциялық әрекет рөлі күшейіп, ал ... ... ... ... жағдай әрекетінің басым ( қыс маусымында ауа
райы режйінің ... көп ... ... ... циклон ерекшеліктерінің күшеюіәнен, яғни ... ... өту ... ... жоғары қысымдық жағдай өзі
отырады.Сондықтан кейде (Батыс қазақстанда) ауаның ... ... ... ... ... жазда Қазақстанның оңтүстік бөлігі күн
радиациясының мол түсу ауаның қызу қарқыны үдеп, ... ... ... ... ... термиялық депрессия қалыптасады. Жалпы термиялық
депрессия ... ... ... ... ... ... ... оның әрекетіне республиканың орта белдеуі де ұшырайды.
Дипрессия әсіресе июнь — августь аралында жиі ... ... ... ауа ... ... ... себепші болады. Антициклоның қайталануы жаз
кезінде әлдеқайда сирейді.
Қазақстанның ... ... ... ауа ... ... үлкен ықпал жасайтын қатар жергілікті циркуляциялық ер-
шеліктер ... ... ... суық ... таулы қырат беткейіне
ұласқан жерінде дамуы толқынның қалыптасу процесінің ... ... ... ауа рай ... ... бүлт қоюлана; атмосфера жауын-шашын
түседі, және әсіресе тәуліктік ауарайы режим әсер етуші тау-аңғарлық жел
күшеді. Бірқатар ... ... ... ... ... ... жылы ... кезінде болатын тау алды
жазықтық, беткейлік, тау аралық қазан шұңқырлық, мұздық ... ... ... Ірі су ... ... ауа райын қалыптаструда бриз
желі үлкен роль атқарады Бриздік әрекет көбіне жылы маусында күшейеді
де, ... ... ... бұлттылықты күшейте; Сөйтіп, жергілікті
циркуляция аурайының қалыптасуына зор ықпалы тигізеді.
Климаттың жеке элементтерініқ ... Жел. ... ... ... ... ... және ... жылдың жылы маусымынан
суық кезеңге өтер аралықта өзгереді. Жылдың ... ... ... ... ... көпшілік бөлігінде қысым
таралатын ауа ағыстары Азия ... және оның ... ... ... ... ... орманды дала және далалық
аймақтарында (Мүғалжардан ... ... ... ... ... ... ... Республиканың шөл зонасы мен тау алды ... ... ... ... ... Таулы өңірлердегі үстем
желдің бағыттары өзен аңғарлары және тау аралық ойпаңдармен бағыттас келеді
және жергілікті жел басым таралады. Жылдың суық маусымдарында ... ... ... қайталанып отырады. Мұндай желдерге Жоңғар қақпасынан ... ... Іле ... ... желі т.б. ... Жылдың жылы
маусымдарыыдагы жел режимі Қазақстан ... ... ... ... барикалық депрессияға байланысты болады. Соңдықтан республиканың
солтүстігінде солтүстік-батыс бағыттағы жел, ... ... ... жел ... соғады. Дала зонасындағы желдің орташа жылдық
жылдамдығы 4,5—5,0 ... одан ... ... ... ... шөл ... 3—4 ... температурасы. Қазақстанда ауаның январьдағы орташа температурасы
қиыр ... ... ... ... —19°, — 20°С аралығында
ауытқып отырады. Территорияның көпшілік бөліғінде қысқы изотермалар ... ... ... ... бұл заңдылың қыраттар мен тау массивтерінің
әсерінен жэне Орта ... ... ... ... жиі ... ... массаларына байланысты бұзылып, изотермалар солтүстікке қарай сәл
жылжып, солт-батыстан оңт-шығысқа қарай ... Тау ... ... қалыптасуын тездетеді. Қыста суық ауа ағыстарының тау
алдында және ... ... ... ... ... ... ... Республикадағы қысқы ең қатты суыну Алтайдың тау ... ... ... ... январь айындағы ауаның ортаиіа
температурасының ең төменгі көрсеткіші (Орлов ... — 27, ГС, ... ... Абс. ... ... тау аралық
қазан шұңқырларда —54°С-қа дейін төмендейді. Апрельде республиканың жазық
бөлігі үстіндегі ауаның ... ... ... ... жоғары болады, май
айында барлық өңірде 10°С-тан жоғары ... Ең ... ай — ... ... аудандарда — авг. Жазық өңірде июльдің температурасы 18°— 29,3°С
аралығында. Республика территориясының көлшілік бөлігінде абс. ... қиыр ... ... ... ... ... ... республиканың жазық бөлігінде 110—190 күндей, таулы аудандарда
биіктікке және орналасу ерекшеліктеріне қарай күрт кемиді.
Бұлттылық. ... ... ... ашық күн саны ... қоса ... солтүстікте жылына 120 күн, оңтүстікте 260 күндей;
жауын-шашынды күн саны ... ... ... 60 ... (солтүстікте)
дейін өзгереді. Орт. Қазақстағның ұсақ шоқылығы үстінде ашық күн ... ... ... ... ... ... жаздыгүні
солтүстіктен оңтүстікке қарай кемиді. Жазда Қазақстан бүкіл СССР бойынша ... өңір ... ... да ... ... ... ... Республика территориясында қалың бұлттылық негізінен жылдың ... ... Қыс ... ... және ... ... таңертеңгілік уақытта қалыптасады. Будақ бұлт пен нөсерлік
бұлттар көбіне оңт. ... жаз ... ... ... конвекциялық бұлттылықтың максимумы Солтүстік Қазақстанның оңтүстік
бөлігінде және республиканың оңтүстік-шығысында басым ... ... ... жері ... ... аудандарды
ескермегенде) жалпы қуаң ... ... ... ... ... жергілікті рельеф зор әсер етеді. Мысалы, жауын-шашын тау ... жел жақ ... ... ... ... ... далалық зонасында жылына орта есеппен 250— 300 мм жауын-шашын
түседі. Осы ... ... ... мен ... солт.
беткейлерінде бұл мөлшердің кейде молаюы ... ... ... ... орташа жылдық жауын-шашын мөлш. 125— 250 лш-
ден ... ... ... ең аз (100 мм-дей) түсетін жері —
Балқаш көлі ... мен Арал ... ... ... ... ... бөлігі мен Маңқыстау түбегінде 150 ... ... ... ... ... мм ылғал түседі. Тау жоталарына жақындаған сайын жауын-
шашын мөлшері шүғыл артады. Қазақстанның шығыс және оңтүстік-шығығыс ... ... ... мол өңір болып саналады. ... және ... ... ... биік таулы аудандарында жылына орташа
есеппен 400—1000 мм, ал Алтайдың батыс беткейлершде 1500 мм-ден артық ... ... тау ... ... ... мен ішкі ық жақ ... тапшы (орта есеппен 400—450 мм) келеді. Алтай мен
Тарбағатай тау жүйелері аралығында ... ... ... ... ... 160
мм-те жуық жауын-шашын түседі.
Жоңғар Алатауының ық жақ беткейлеріне де жауын-шашын аз жауады
(300—500 мм). Іле ... ... ... ... ... 900 мм-ден артпайды.
Республиканың солтүстік жартысынан.көпшілік бөлігіне түсетін ... ... ... ... ... ... жылы мезгіліне келеді.
Оңтүстікке жылжыған сайын суық ... ... ... ... ... қиыр ... ... жауын-шашын мөлшерінің орташа есеппен
60—65%-тейі салқын мезгілде жауады. Қазақстанның ... дала ... ... ... июльдік максимум жақсы байқалады. Шөл
зонасының орталық бөлігінде бүкіл жыл ... ... ... ... шөл зонасында, оңтүстік және оңтүстік-шығыс тау ... ... ... минимумы және көктем мен күздік максимумдары
айқын қалыптасқан.
Метеорологиялық құбылыстар. Найзағай. Республика ... ... ... ... жылы маусымындагы жауын-шашын-
ның географиялық таралуымен тығыз байланысты. Найзағай байқалатын күндердің
саны Қазақстанның оңтүстік-батысынан солтүстік-батығысына қарай ... ... ... ... ... солтүстік облыстарда көбірек
қайталанады, мүнда жылына 20—25 күн ... ... ... ... ... ... ... орналасуына байланысты бұл
көрсеткіш 8 күнге және одан да кеми ... ... ... ... көп әсөр ... ... ... жазық өңірлерге қарағанда
Мұғалжар тауында, Сарыарқаның Қарқаралы маңында найзағайлы күндер ... ... ... ... көбірек байқалатын жері — Алтай,
Жоңғар Алатауы және Іле Алатауы. Мұнда найзағайлы күндер саны 30—55 ... ... ... Тау ... ... шұңқырларда, аңғарларда, таулардың
ың жақ беткейлерінде, Касний мен Арал теңіздері, ... көлі ... ... ... ... қыс ... ... тек шөл жэне
шөлейт зоналарында ғана жарқылдайды.
Бұршақ. Қазақстан жағдайында бұршақ жыл бойына орташа есеппеп 1—3 күн,
таулы ... 5—6 күн ... ... ... ... жиі қайталанып
отыратыы жері — Іле Алатауы. Мүнда жылына орташа ... 8—10 күн, ... 13—28 күн ... ... Шөл және ... зоналарда бұршаң орташа
есеппен 25—30 жыл ішінде 1 рет жауады. Ірі су айдындары ... ... саны 1,5—2 ... ... ... Бұршақ республика территориясының
көп бөлігінде апрельден октябрьге дейін, оңтүстік ... ... ... ... дауыл. Шаңды дауыл құбылысы желдің жылдамдығына және топырақ
жамылғысының сипатына тығыз байланысты. ... ... ... ... ... ... 20—38 күн ша ... болады. Бұл қүбылыс
қазақстанның бататыс облыстарында, әсіресе. Жалпы Сырт өңіріндө ... ... оның ... ... 40—46 ... тең. ... ... дауылды күндері: ең
15
көп болатын жері — Үлкен Борсық қүмына таяу жатқан Шал алабы (жылына 56
күн). Қазақстның ... және ... ... ... ... шаңды
дауылды күн саны кейде тым жогары бола (50—60 күн). Таулы өңірлерде шаңды
дауылдар негізінен ... ... ... көп зиян ... ... бірі — б о р а н. ... солтүстігінде қыста орташа
есеппен 30, 50, кейбір өңірлерде 54 ... күн ... ... ... ғана ... өте ... байқалады. Мүнда жылына орта
есеппеп 1 5 күн боран борайды. Республиканың қиыр оңтүстігі мен ... ... де ... 10 ... 2-ден 8 ретке дейін борайды. Таулы өңірлер
асул рындағы боран жергілікті ... ... ... ... ... ұ м а н. ... ... тұман негізінен атмосфера ци-
куляция ерекшеліктеріие және ... ... ... байланысты қалыптасады. Республикадағы тұманның ең көп ... Іле ... (жы лына 75—100 ... дейін) және Мғалжар тауы (70
күн) жатады. Қалын ... ... ... ... ... ... өнеркәсіп орталықтарына (Алматы —56, Өскемен—51, Қарағанды—37,
Ащысай —38 күндей) да тэн. Іле Алатауының биік таулы ... жел ... тау ... мен ... ... ... негізінен көктем
мен күзде жиірек қалыптасады, Таулы Алтайда тұмандық максимум қыс кезінде
байқалады. Қазақстанның жалпы ... ... ... қайталану
максимумы январь—декабрь аралығында, Батыс Қазақстанда, Қостанай,
Целиноград және ... ... ... март ... ... ... ... мал шаруашылығына қолайсыз әсер
етуші метеоқүбылыстардың бірі — көк мүз ... ... ... ... ... ауа ... ... төмендегенде қалыптасады.
Қазақстанның солтүстік-шығыс мен кейде шыіыс бөлігінде көк мүз ... ... ... ... 5 мм-деп аспайды. Зайсан, Алакол, ... Оңт. ... ... Іле ... тау ... ... ... маңында қалыптасатын көк мүздың қалыңдығы 10 мм-те, республиканыц
батыс, ... және ... ... 15 ... ... және ... батыс жагында 20 мм-те жетеді. Үлытау, Қаратау,
Шу-Іле тауларыпың биіктігі 900—1000 ле-ден жо-
17
ғары жоталары беткейлерінде көк мүз өте жиі ... әрі оның мүз ... ... 22 мм-те дейін жетеді.
Қазақстан климатының өте айқын байқалатын ерекшеліктерінің бірі ... Бүл ... ... өте ... және ... ... топырақ жамылғысы бетінен және өсімдік бойынап булану мөлшері
бұларға қосылатын ылғалдың жалпы мөлшерінен ... ... ... Жыл
бойына орташа есеппен Сарыарқаның оңтүстік жағында 25 күнге, республиканың
шөлейт зонасының ... ... 40—45 ... ... 100 ... ... ... желді қуаңшылық болып түрады. Ірі су ... мен ... ... және ... ... ... қуаң ... Бірақ кейде ауа райын қалыптастырушы факторлардыц өзіндік
сипатынан ауытқуына байланысты Солт. Қазақстан өңірінің ... де ... ... ... ... қоры ... екпе дақылдардың
өнімділігі күрт төмендейді. Қазақстанда соңғы 20 жыл ... 4 рет ... 1965 жэне 1975 ж.) ... ... ... Қ ы с. ... далалық зонасында қыс маусы-мы
негізінен ноябрь ... ... ... 2-жартысына дейін созыла-ды. Бүл
өңірдің қысы қарлы, желді, боранды, өте суық әрі үзақ ... ... ... қар ... ... ... ... бөлігіпде ауа
темпрасының 0°С-тық шамасы октябрьдің ... Орал ... ... алғашқы күндерінде байқалады. Бұдан кейінгі мезгілде аязды ауа
қалыптасады. Январьда аязды ауа райының қайталануы ... ... ... ... қар жамылғысыньң қалыңд. 30 см-дей жэне қар ... ... ... ... ... температурасы —18° С, абс. ... ... ... ... ... қысы ... боранды, қоңыржай
суық келеді. Түрақты қар жамылғысы негізінен 4 ай ...... ... айы бүл ... ... ... (80— 90%) болады. Дала ... ... ... ... оңтүстік-батыс желі басым
соғады. Ауа темпрасының 0°С шамасы шөл зонасының солтүстік ... ... ... ... оңтүстігінде декабрьдің ба-сында байқалады.
Жазық бөлігінде қар жамылғысы 40—80 күндей жата-ды, қалыңдығы. 10 ... ... ... ... сипаты биік-тікке тығыз ... Шөл және ... ... еңірлерде қыста солтүстік-
шығығыс. желдері соғады. Қазақстанның ... ... қыс ... ... ... және геогр. орнына байланысты өзгеріп отедрады.
Жазық жердің суық ауасы қабатымен үласатын тау етегіндегі температура төмен
болады, одан жоғары беткейде ауа ... ... тау ... ... ... ... климаты оңтүстікке қарай жүмсара түседі. Мыслы, январьдың
орташа температурасы Алтайда — 13°С, ... ... ... ... ... ... облыстар же-ріне
(февраль. айында) келеді. Қазақстан көктемі барлық зоналарда ... 1,5—2 айда ... Ауа ... ... және қар ... ете ... ... Дала зонасында ауа темперету-расының қарқынды
көтерілуіне ықпал етуші жиынтық ... ... және ... ... ... ... шүғыл артады. Мүнда ауа темпрасының 0°С шамасы
10—15 апрельде, ал Сарыарқада жәнө Алтайдың етегінде апрельдің ең ... ... ... ... ауа ... орташа
деңгейі марттың орташа температурасымен салыстырғанда 13—14°С жоғары
болады. Шөл ... март айы ... ... деңгейі февральмен
салыстырғанда 7—8° С жоғары болады, яғни жүқа қардан арылған топырақ ... ... ... мен ... ... ... ауа ... таралу заңдылыгы биіктіктің өзгеруімен ... алды ... ... ... ауа райы ... аязсыз ашық
күндер үстем (60%-кедейін) болады. Сөйтіп қар ... ... ... ортасында, Орталық Қазақстанда мартта, ... ... ... ... ... температурасының тәуліктік ауытқуы 16—18°С-қа жетеді. Түнгі үсіктің
түсуі Қазақстанның солтүстігінде майда, ... ... ... ... республиканың барлық жеріндө артады, әсіресе ... ... ... мен ... тауы етектерінде және Қиыр
Солтүстік Қазақстанды ... ... ... мол ... жазы 5 айға (май — ... ... ... дерлік ыссы
болады. Ауа температурасы солтүстікте 38°С-қа, оңтүстікте ... ... ... ылғалдығы онша болмайды, негізінен аңызақты-қуаң ауа
райы қалыптасады. Солтүстік Қазақстанның орманды ... және ... жаз ... июнь ... алғашқы күндерінде басталады. Жаз
басында мүнда ... ... ... ... ... соғатын ауа райы
байқалады. Дала зонасының батысында жазда қүрғақ және ... ауа райы ... ... ... жазық жэне үсақ шоқылы өңірлерде июльде мүндай
ауа райының қайталануы 35— 40%. Алтайдың ... ... ... ауа ... ... ... ала бастайды. Алтай таулы аймағының жазы негізінен
нөсерлі, қоңыржай жылы келеді. Шөлейт зонаның жазық ... ... ... ... және ... ... ... жазық өңірлерде
Солтүстік Қазақстанға қараганда атмосфера жауын-шашын ... кеми ... күн ... ... арта ... Мүнда июль айында ашық күнді ауа
райының үлесі 70—80%-ке жетеді, ыссы және қуаң ауа райы ... ... май ... ... ... ауа райы ... режимі эбден
күшіне енеді. Майдың 2-жартысынан бастапақ өте ыстық, қуаң ауа райы ... ... ... ай бойы ... ... ... өте ... ыстық желдің ықпалы сезіледі. Үстірт, Бетпақдалада, Сырдария бойы мен
Оңтүстік ... ... ... ... ... қуаң ауа райының бір айдағы
қайталануы ... ... Ауа райы ... ең ... ... ... ... ауа ... жаз ... сәл жұмсаруы
Каспий теңізі жагалауында байқалады. Мұнда ашық күнді қоңыржай
ылғалды ауа райы ... ... ... ... ... ... ... байланысты. Биіктік артқан сайын жаз мезгілі кешіге түседі.
Мұнда жаз қоңыржай жылы, жаңбырлы, жергілікті ... ... ... ... күн ... өте жиі ... Әсіресе биік таулы
белдеулерде бүлтты ауа райының агроклиматтық аудандастырылуын
үсынып отырмыз. *
2.2.Қазақстан жерін ылғал және жылу ... ... ... Сәл ... ... жылы ... облыс Қазақстанның
қиыр солтүстігін қамтиды. Бұл — республиканың ... ... ... және ... ... ... коэффициенті 1,0—1,1-ге
тең, 10°С-тан ... ... ... ... ... 130—135 күнге созылады. Агроклиматтық
жағдайы ерте себілетін ... ... ... ... ... капуста тб.
өсіруге қолайлы. Ылғал мөлшерінің молдығына қарамастан кейде қуаңшылық
болып ... Бұл ... ... басты астықты
өңірлерінің біріне айналып отыр.
2. Қуаң қоңыржай жылы ... ... ... көпшілік жерін қамтиды. Гидротермиялық коэффициенті
0,7—1,0 аралығында ауытқып ... ... ... ... 2000— ... тең. ... маусымның үзақтығы
130—140 күндей. Жаздық бидай, тары, дәнді бүріііақ, қарақүмың, картоп,
капуста, қияр т. б. ... ... ... келеді.
3. Қуаң жылы облыс Қостанай, Целиноград, Павлодар ... ... Жылу қоры мол, ... 2200—2400°С. Температурасы
10°С-тан жоғары маусымның үзақтығы 135—145 күндёй. Жаздық бидай,
жүгері егу қолайлы.
4. Тым қуаң жылы ... ... ... ... ... және ... облыстары жерінде белдеу жасап, ендік бағытта
созыла орналасқан. ... ... 0,5-ке ... ... ... Жылы ... мөлшері 2200—2800° С. Ылғалы тапшы. Астық дақылдарын,
жүгері, күнбағыс, қарақүмық, картоп т.б. дақылдарды егуге қолайлы.
5. ... ... жылы ... ... ... ... ала
қалыптасқан. Ендік бағытта Қазақстанның батыс жәпе ... ... ... ... ... қарағанда
қуаңшылық қарқыны артады. Гидротермиялық коэффициент 0,5—0,3 аралығында
ауытқиды. ... ... және егіс ... ... ылгал
мөлшері толық жеткіліксіз.
6. Ауасы қүрғақ, қоңыржай ... ... ... ... облтарының орталық
бөліктерін және Торғай облысының оңтүстік жағын ... ... ... ... ... ... ... 10°С-тан жоғары маусымы 160—165
күнге созылады Термиялық жағдайы көптеген аш дақылдарының өсуіне ... ... ... және
14. Іле Алатауының тау алды агроклиматтық облысы — Жоңғар Алатауы мен
Солтүстік және Батыс Тянь-Шаньға қараганда ... ... ... ... тең. ... ... жылылықтың жиынтық
мөлшері 3000—3600°С-қа жетеді. Климаттық жағдайы күздік және жаздық дәнді
дақылдар, ... қант ... ... ... жэне бау-бақша
дақылдарын өсіруге қолайлы келеді.
15. Іле аңғары — Қазақстанның оңтүстік-шығыс бөлігіндегі ең қүрғақ
жэне ыстық ... ... ... коэффициенті 0,2— 0,3-ке
тең. Жылы маусымдағы жиынтық жылу мөлшері 3600°С-тан асады. ... 180 ... ... егін ... үлесі басым. Бидай, қант
қызылшасы, темекі, күріш, бау-бақша, жүзім өсіріле
Ш.Оңтүстік Қазақстан климатының ... ... ... ... негізгі факторлары. Ч
1. Орталық Қазақстанның үстінде. Мұнда оның шығыс жақ шетімен
солтүстіктен жэне солтүстік-шығыстан полярлық немесе арктикалық ауа,
ал батыс ... ... жылы ... және ... ауа
массалары келіп жатады.
2. Оңтүстік Қазақстанның жазықтық бөлігінің үстінде. Бұл жерде оның
пайда болуы антициклонның солтүстік жақ ... ... ... нашарлауына Сибирьдің ... ... ... эсер ... ... ... ... солтүстікке таман орналасатын кездері болады, бұл
жағдайда оның оңтүстік шеті ... ... ... ... мен ... үздіксіз алмасып отыруы климаттың
динамикалық ... ... ... ауаның циркуляциялық
процестернің ... ... ... ... ... ... ... маусымдық режимі басқа
барлық континенттік аймақтардағы сияқты анық ... ... ... ... тұран полярлық ауаң қайталуы
50—60% айқын байқалады»
Оңтүстік Қазақстанда жазда болатын континенттік ... ауа ... ... ... ауадаң мүлдем өзгеше. Мұндай шүғыл айырмашылыңтың
болу себебі Оңтүстік Қазақстанда трансформация үшің ... ... ... ... ... мол ... және шөлдердің, әсіресе
құмды шөлдердің қатты ... ... ... ауя ... пайда болуына негізгі себеп болып табыла ды.
Мұның нэтижесінде су буының конденсациялан деңгейі өте биікке ... ... ... ... тән ... ашық ... көп ... құрғақ
жаңбырдың кездесетіні де нақ осыдан. Соны мен қатар бұған Каспий теңізінен
келетін циклонда] тоқтағаннан кейін ... ... толы ... да ... ... ... тропиктік ауаның ең солтүстік тармағы болып
табылатын түран континенттік тропиктік ауасы ... ... ... ... ... ... ... жаз да тропиктік ауаның, ал
қыста полярлың ауаның басым болатынын байқаймыз. ... ... ... ... ... ... өтпелі
ерекше аймақ болып бөлінеді, мүнын өзі жер шарының басңа аудандарында сирек
кездеседі.
Жазда биік таулы аймақтарда ауа ағынының ... ... ... басқаша сипатта болады. Олар жылдың бүл кезінде бірсыпыра биіктік-
терден өтетін (1 500—2 000 м) ... ... ... ... ... таулар айналасындағы жазықтарға қарағанда анағұрлым ылғалды жэне
салқындау болады. Осыған байланысты бұл жерде қысқы мезгілге ... ... ... ... ... ... ... үстем болады., яғни
шамамен орманды-шалғын белдеуінде болады.
Күзде ауа ағындарының процестері ... ... ... Бұл желдер
төмен қарай ойысқан сайын тез қызады, сөйтіп таудың ... ... ы с т а осы ... ... ... солтүстігінде оңтүстік және
оңтүстік-батыс желдері, оңтүстігінде солтүстік және ... ... ... ... ... ауа ... жиі қай-талауына қарамастан,
Қазақстанда желдің жылдамдығы ... ... ... ... ... ... жоғары қысымды осьтің жазға
қарағанда айңың байқалуымен байланысты. Жоғары қысымды ... ... ... ... баяулайды, оның себебі осы ... ... ... ... Қазақстанда желдің орташа айлыц
жылдамдығы январьда 4—6 ... ... ... ... ... ... 4— 2 м/сек дейін баяулайды. Қыста фронттық процестер жэне ... ... ... желдің жылдамдығы едәуір мөлшерге жетеді. ... ... ... мен ... соғады.
Көктемде және к ү з д е ауа ... ... ... ... ... ... ... күшті болады.
Қазақстанның оңтүстік аудандарына қыс кезінде жауын-шашын әжептеуір мол
түcеді (жалпы жауын-шашынның 45—60%-і, яғни орташа көрсеткіштен ... ... ... ... оңтүстік аудандарда салқын ауа массасының қайталауы
біршама аз, ал циклондық әрекет ... ... ... ... және оның жыл ... ... ... болады.
Жауын-шашынның көпшілігі жаңбыр түрінде жауады. Биік ... ... ... ... ... де қар ... ... болады. Тіпті оңтүстік
аудандарда жанзбыр қыс кезінде де жиі жауады. Мұндай жаңбыр ... ... ... ... оңтүстік жылы ауа массаларымен байланысты.
Көктемгі, жазғы уақыттарда күшті нөсерлер жиі болып түрады. Олар жазықтарда
100—110 мм-ге дейін, тауларда 120 мм ... ... ... ... ... ... ңар жамылғысының қалыңдығы
мен жату ұзақтығы әр түрлі. Жазық-аласа таулы бөлікте қар ... ... мен ери ... ... және көктемде (тәуліктік орташа
температура 0°-та) ... —* ... және ... ... ... ... ... түсіп,
едәуір кеш кетеді жөне тұрақты сипатта болады. Қар апрельдің үшінші ... ... еріп ... ... қар ... ... уақыттың
ұзақтығы оолтүстік аудандарда 125 күннен 175 күнге дейін созылады. Бірақ
ол онша ... ... ... бұл кезінде жиі соғатын борандар мен жаяу
борасынның қарды бір орыннан екінші орынға боратып ... ... ... әр ... әркелкі болады. Оның он күндік ішіндегі орташа қалыңдығы
15 см — 30 ... ... ал кей ... 40 ... дейін жетеді. Қазақстанның
оңтүстігінде қар жамылғысы ноябрьдің аяқ кезікде түсіп, ... ... ... яғни ол ... ... бір ай ... ... жарым ай бүрын еріп бітеді. Қар жататын кезеңнің ... ... ... 80 ... ... болады. Республиканың оңтүстік жартысында, әсіресе
қиыр оңтүстігінде қар ... ... ... ... орта кезінде, әсіресе
оның бас кезі мен аяқ кезінде жиі ... ... ... қар ... ... еріп ... оңтүстікте қар жамылғысы
солтүстікке қарағанда жұқа ... Оның он ... ... 10— 20 ... ... аймақтарда қар жамылғысының құрала бастауы мен еруі, оның жату
уақытының ұзақтығы мен қалыңдығы сол жердің абсолюттік биіктігі және ... ... ... ... зоналарда тұрақты қар жамылғысы күздің бас кезінде-ақ пайда
болып, оның еруі бүкіл көктем, ... ... ... биік ... қар ... 200 ... 4200 ж-ге дейінгі әр түрлі биіктікте
болады
Қазақстанның әр аймаңтарында жыл ... ... бір ауа ... ... ... ... жазық-аласа таулы аймақтың солтүстік
және оңтүстік бөліктерінде негізгі ... ауа райы ... ... ... солтүстікте ноябрьден мартқа дейін созылады. Ол тұрақты, суық, аязды
ауа райымен сипатталады, кейде температура — 45—55°-қа жетеді.
Атмосфералық ... аз ... ... қар ... ... ... тұрақты жатуына қарамастан] жұқа болады. Боран түрінде күшті соғатын
оңтүстік| жэне оңтүстік-батыс ... ... ... Бұлыңғыр күндер көп.
Оңтүстіке қарай жүрген сайын қыс мезгілі біртін-деп қысқара береді және
оның сипаты да өзгереді.
Ең оңтүстікте қыс екі айға ...... ... Қыс ... және аязды күндер жылымың күндермен жиі ауысып отырады. Тек
кей жылдары ғана аяз — 20—30°-қа дейін жетеді. Жиі ... ... қар ... жүқа және еріп ... ... ... жаңбыр да
жауады. Солтүстік және солтүстік-шығыс желдері ... ... бүл ... онша ... ... ... бұлыңғыр күндер аз.
Қазақстанда көктем қысқа және негізінен апрельге тура келеді. ... тез ... қар күрт ... ... тез артуына қарамастақ,
суың қайталап түрады, осыған байланысты ... ... ... көктемде жауыншашын жылдың басының маусымдарына қарағанда ... ... ... ауа райы тез ... бұлтсыз және құрғаң ауа райына
ауысады.
Қазақстанда жалпы алғанда ж а з бес айға ... (май — ... ... ... ... ыстың. Ең жоғары температура солтүстігінде 38°,
оңтүстікте 46°-ңа дейін жетеді. Тәуліктік температура-ның амплитудасының
ауытңуы үлкен. Ауаның ылғалдылығы мардымсыз. ... ... ... ауа райы жиі ... түрады. Мұндай жалпы ерекшеліктеріне
қарамастаң, республиканың солтүстігі мен ... ... ... бар.
Бұл облыс оңтүстік жартысын 48° с. е. оңтүстікке қарай қамтып жатады. Ол
Каспий бойы ойпатының оңтүстік ... ... ... ... ... ... ... бойың алып жатыр. Облыс ландшафтылық жағынан шөл
зонасына тура келеді.
28
Оның климатына қыста континенттік полярлық тұран ... ... ... ... әсіресе континенттік тропиктік иран ауасы әсер етеді. Сондықтан
облыстың климаты полярлық (қоңыр-жай) климаттан ... ... ... ... ... қыс қысқа және жылы. Январьдың орташа
температурасы — 1,4°-тан 10°-ңа дейін ауытқиды. Кейде ...... ... Жазы үзақ ... жэне өте ... Июльдің орташа температурасы
25—27°, абсолюттік максимум 45—46°. Жауын-шашын ете аз, 100—115 мм-ден
200—225 мм-ге ... ... кей ... 100 ... де аз. ... ... кектемге, минимумы жазға тура келеді. "қар жамылғысы жұқа
және жылымық күндердің жиі қайталап тұруына байланысты ... ... ... ... ауа райы тән.
Биік таулы аймақтың климаты жазықтық аймақтың климатынан гөрі қоңыржай
ылғалды келеді.
Биік таулы аймақтарда ... ... ... ауа ... Олар ... жазытарды қамтып жататын ауа массаларының
таудың ішінен| өтіп кетуінен пайда ... Бұл ауа ... ... ... өзгертіп, басқа ерекшелікке ие болады. ... ауа ... ... ... ылғалды болады.
Таулы облыстардың климатына тау муссонынан басқа әр түрлі жергілікті
желдердің де үлкен әсері тиеді.
Термиялың ... ... ... жер ... ... қарай өзгереді.
Қыста тауларда термиялық белдеулер пайда болады: тау алдын, аласа ... ... ... температурасы төмен алқап орта биіктікті ... ... бар ... ... ... соң биік таулы бөлікте
температура қайтадан төмендейді. Жазда тауларда абсолюттік биіктік артқан
сайын температура ... ... ... ... ... ... биіктеген сайын артып отырады. Мұның бәрі биік ... ... ... белдеулерінің пайда болуына әкеліп соғады.
3.2. Оңтүстік Қазақстан обылысының климаты
Облыс аумағының ... ... ... атмосфераның
ылғалдылықтың негізгі көзі мұхиттардан тым шалғай ориаласуына) және ... ... ... куаң ... климат қалыптасқан. Мұнда
күндізгі және түнгі, қысқы және ... ... ... ... ... ұзақ, облыс түстігінде 8 айға дейін созылады. Қысы ... ең суық ай ... ... ... -2 — 9°С. Ең суық ... Созақта тіркелген (-
41 °С). ... ... ... айының орташа температурасы 19 — 29°С. Ең ... ... (47°С) ... Вегетация кезеңі 230 — 320 ... ... ... ... ... 100 — 170 мм, ... 300 — 450 мм, ал биік тауларда 1000 мм-ге дейін құбылады. ... ... ... мен күз ... ... Қар жамылғысының орташа
қалыңдығы 20 — 40 см аралығында, жазықта 2 ... ... 5 айға ... Қар ... ... желтоқсанның басында түсіп, наурыз айында ери
бастайды.
Облыс аумағының көпшілік бөлігінде антициклондық ауа райы ... ... ... ашық ... ... ... ... қарай 2150 сағаттан 3000 сағатқа дейін артады. Жылына ... ... ... күн ... ашық ... ... ... тиісінше 60 күннен 15
— 20 күнге дейін азаяды. Міне, ... ... ... ... де ... оңтүстікке қарай біртіндеп артады. Облыста оңтүстік
жэне солтүстік ... желі ... ... ... ... ... 1,9 —
3,9 м/с. Желдің қатты түратын аймағы — Ақсораң, онда желдің ... ... ... ... пен Арыстанды-Қарабас желдері өте күшті соғады.
Облыстың қиыр оңтүстігі жылу мен ылғалдың жыл бойы таралуына, ... ... ... ... оңтүстік шөл белдем
аралығын қүрайды. Ерекшелігі — жауын-шашынның негізгі мөлшері
(62 — 67%) ... ... ... жыл ... 40 күндей қар қылаулайды, бірақ
та көп жатпай, тез еріп кетеді. Вегетациялық кезеңінің үзақтығы 245 — ... ... ... ... орташа тәуліктік температурасының жылдык
жиынтык мөлшеоі 4300 — 4600°С.
Жыл маусымдарының аражігі айқын ажыратылады. Қысы қысқа — 90 ... үзақ — 160 — 170 ... ... ... ... ... су ... ірілі-үсақты 127 өзен (жалпы үзындығы
5 мың шақырымдай), З^ көл ... 110 млн. ... ... 30 ... ... ... ... метр), 29 пайдаланылатын жер асты сулары және 5 минералды ... ... ... ... аумағына жылына орташа есеп-пен 37 млрд. текше
метрге жуық су келіп, ... ... су ... ... ең ірі және ұзын өзен — Сырдария өзені басқа мемлекеттерден
басталып, Қызылорда облысы арқылы Арал ... ... ... аумағындағы
Сырдария өзенінің негізгі саласы Арыс өзені (378 км), ол ... ... ... ... (130 км), Ақсу (133 км), Машат
(60 км), т.б. көптеген өзен суларымен толығады. Маңызды да ірі ... ... (102 км), ... (145 км) ... ... болады.
Облыстағы ең үлкен суқойма — Шардара бөгені 1965 жылы пайдалануға
берілген, су ... 5,2 ... ... ... су ... ... 200 ... су алатын Қызылқүм (106 км), Шардара (10 км) каналдары арқылы 71,5 мың
гектар егістік жер ... ... ... ... 37 ... метр, ол Бөген, Арыс өзендерінің суларымен толығып отырады.
Облыстағы 500 мың ... ... ... ... ... үшін ... су арналары, 4743 км су қашыртқылары және 1900 дана тік дренажды ,
61 ... ... ... ... ... ... аумағындағы көлдер ауыл шаруашылығымен бірге басқа да
мақсаттарға пайдаланылады. Шошқакөлде (көлемі 8,6 млн. м3) аң ... (10,2 м ) ... ... Қызылкөл суының (5,9 м ) ем ... ... ... ... қоры ... Бадам-Сайрам, Мырғалымсай,
Талас-Ақсу, Иқансу, Бөген жерасты су көздерін атауға болады, ... ... су қоры 260 млн. ... метрден асады, минералды сулар
Сарыағаш, Манкент шипажайлары мен Темірлан ауылда-рында арнайы рүқсатпен
пайдал&нуға берілген.
Өзендері. ... ... ... желінің жиілігі біркелкі
емес. Өзендер негізінен аймақтың таулы бөлігінен ... ... ... ... ... жэне Шу өзен ... жатады.
Сырдария өзені республикадан тыс жердегі Орталық Тянь-Шань тауларынан
бастау алып, негізінен, қар және мұ ... ... ... ... ... негізгі саласы — Арыс өзені, ол Талас Алатауы мен Өгем
тау жоталарының беткейлерінен басталады. 1961 жылы Арыс — ... ... ... ... оның ... ... су ... 52,8-ден 31 м3/с-қа
азайды.
Бұдан басқа Бөген, Келес, Бадам, Боралдай, Ақсу өзендері бар. Олардың
жалпы ұзындығы 3745 км. ... ... ... ... ... ... Арыстанды және Шаян өзендері басталады.
Облыстың қиыр солтүстігі Бетпақдаланың батысында Шу және ... ... ... ... ... Шу ... сағаларында орналасқан. Олар та-
сыған өзен суларымен, ал үсақ ... жер асты ... ... ... 43 көл бар, олардың жалпы ауданы 25,94 мың ға. Облыстың солтүстік
аймағында Шу өзенінің ... ... ... ... ... ... елді ... жанында тұйық жер асты суымен қоректенетін Қызылкөл
жатыр.
Қаратау жотасының оңтүстік беткейлерінен ... ... ... ... ... ... Қарашық, Қалдыкөл, Шүйнек
көлдерше құяды.
Сырдария өзенінің аңғарында Тұздық, Сарыкөл, Балтакөл, Көккөл, т.б.
ірілі-үсақты ... көп ... Бұл ... ... ащы, ... су ... бір ... тақырларда жауын-шашын
суларынан түзілетін көлшіктер мен көлдер пайда болып, кейінірек ... ... ... 22 ... су қоймаларының жалпы көлемі 98
мыңнан астам гектар жерді алып ... ... ... ... ... т.б. ... жатады.
Жер асты сулары. Облыста шамамен тәуліктік ресурсы 3000 м /тәулік
болатын ... ... жер асты ... ... ... ... жарамды
сулардың болжамдық ресурсы тәулігіне 4000 м3-тан астам мөлшерге ... ... ... және Ташкент (солтүстік жақ бөлігі) ойыстарынан
тұратын Сырдария артезиаы алабы барланған.
Сырдария және Келес ойысы аумақтарының ... жер ... ... ... 90 — 170 м, ... ... 1100 — 1200 ... жататын сульфат-хлоридті натрийлік суларының көздері табылған.
Су көзінің тәуліктік қор ... 10—15 және 165 м3 ... ... ... ... бор ... жер ... бүл сулар Сырдария
ойпаңының оңтүстік-батысында көптеп кездеседі және 170 — 600 м ... ... ... 20 ... ауданында (Түркістан минералды сулары) және "Манкент" шипа-
жайында (Манкент минералды ... ... ... ... сульфат-
натрий су көздері ашылған. Манкент минералды жерасты су көзінің ... — 1181 м, ... 2,1 ... ... ... 40°С. ... ... бор5 бром, кремний қышқылы кездеседі.
Сырдария және Келес ойысы аумақтарындағы жер қыртысында 400 ... 2000 м ... ... және ... 20 — 90°С ... ... азот ... термальды сулар мол. Олар палеоген және бор
дәуірлері жер қыртыстарының құмды бөліктерінде ... ... ... ... ... ... сулары) 792 — 840 м
тереңдікте гидрокарбонатнатрий ... ... аз ... ... су ... ... Су ... қысымды, минералдылығы 0,8 г/дм3,
температурасы 39°С.
Келес ойысының ортаңғы *бөлігінде содалық сулар көп кездеседі. ... ... ... су ... ... ... курорты жұмыс
істеуде. Судың құрамында кремний қышқылы, ... ... ... ... ... магний, алюминий, мыс, марганец,
молибден және әр ... ... бар ... ... ... 49 — 53°С, тәуліктік шығымы 5 млн./тәулік.
Байырқұм — Арыс ойысы аумағында кремыий минералды су көздері
ашылған. Төменгі бор дәуірі қүмдарында ... ... 1,7 г/дм ... ... йод, бор5 фтор бар ... анықталған. Судың температурасы
тереңдігіне байланысты 46 - 83°С.
Шымкент қаласы Бадам — Сайрам және ... — Ақсу жер асты ... ... ... ... мен ... ... 27 бөген мен тоған бар. Шағын бөгендер
мен тоғавдар Түркістан ауданыда көп кездеседі. Облыстағы суқоймалар 1927 ... ... ... салынып, іске қосылған. Олардың ең үлкені — Шардара
бөгені 1965 жылы іске қосылған. Ол ... ... ... ... 5200 млн. м3, ... 6000 м, ... 28,2 м.
Көлемі және халық шаруашылыгындағы маңызы жағынан екінші орында тұрған
Бөген суқоймасы 1967 жылы іске ... Арыс ... ... ... 370 млн. м3, ... 5400 м.
Топырақ жамылғысы табиғаттың зоналық заңына сәйкес таралатындықтан
аумағында биік таулы салқын альпілік топырақтардан бастап ... ... ... және сүр ... ... терістік және
терістік-батыс аймақтарындағы жазықтарды сүрқұба, ескі ... ... ... және ... ... мен ірі ... алаптар (Шығыс
Қызылқүм мен Батыс Мойынқүм) алып жатыр. ҚР Ғылым ... ... ... ... ... ғылыми-зерттеу жұмыстарының
нәтижесінде облыс аумағында 130-ға жуық ... ... мен ... кездесетіндігі анықталды. Жалпы облыс жерінің топырағы *екі
топқа бөлінеді: 1. Тау топырақтары. 2. Тау аралығындағы ... ... т.б. биік және ... ... ... Тау топырақтары. Таулы аймақғар облыстың біраз жерін алып ... ... ... бір ... ... ... деңгейінен 4000 метрге
жақындайтындықтан топырақ-климаттық зоналардың таралуында биік белдеулік
зоналық заңы орын алады, яғни тау ... ... ... ... ауа ... ... Міне осыған байланысты таудың төменгі етегіндегі шөлді-дала
белдеуінен (теңіз деңгейінен 250 —
350 м) таудың биік 3500 - 4000 м ... ... ... ... беддем-дері кездеседі, олардың топырақ, өсімдік жамылғылары да,
жануарлар дүниесі де әр алуан болып ... ... ... кара ... ... және сүр қоңыр топырақтарының көлемі 78,4
мың ... ... ... 6,6 ... Шөл ... ... ... шақырым
қажет болса, облыс аумағындағы Батыс Тянь-Шань тау етегінен биік шыңдарына
дейінгі 3 — 4 ... ... ... ... ... кездесуі
ғажап дүние, табиғаттың осындай ерекшелігін түсіне білген ... Орта ... ... А.Л. ... 1920 жылдардың басында осы аймақга
Мемлекеттік қорық ұйымдастыру мәселесін алға қойған. Бүл үсыныс сол ... ... ... ... ... ... ... қолдау
тауып, 1926 жылы Қазақстанда алғаш Ақсу — Жабағылы қорығы ұйымдастырылды.
Сонымен осы таулы ... ... ... ... ... ... ... альпілік, таулы шалғынды гидроморфты субальпілік
және ... ... ... ... ... ... Бұл ... мың гектарды, яғни облыс жерінің 1,1 пайызын алып жатыр. Орта ... ... ... белдеулерде күңгірт қоңыр, тау-дың
ашық қоңыр, сүр қоңыр топырақгары 575 мың ... ... ... 4,7 ... Ал ... таулар мен оларға жалғас етектерінде таудың сүр
топырақгары түзілген. Олардың көлемі 186,8 мың ... ... ... ... ... жалпы таулы аймақгағы топырақгар көлемі 894,8 мың гектар
жерді алып ... ол ... ... 7,5 пайызы.
2. Тау аралығындағы аңғарлардың, тағы басқа биік және ... ... ... аймақтарға қарағанда бүл топырақтардың
түрлері мол. Бүл ... ... ... осы ... тән зоналық
топырақгар кездеседі. Тау етектерінде сүр топырақтарының көлемі 1021,4 ... ... ... ... жэне ... ашық сүр ... ... жазықтар мен биік ... ... ... биік шөл ... сүр қүба ... 2390,7 мың ... ... пайызы, оның ішінде біршама ойпатты жерлерде тақырлар мен тақыртүстес
топырақтар және шалғынды, щалғынды-батпақты топырақтар ... ... ... ... алып ... Оның ішінде сүр топырақ
белдемдегі сортаң топырақтар көлемі 193,4 мың гектар, ... ... ... шөл ... ... топырақтар, көлемі 539,7 мың гектар — 4,5
пайыз, ал екі белдемдегі сортаң топырақтар көлемі 457,3 мың ...... Өзен ... ... 300,9 мың ... — 2,7 ... ... белдеміндегі қүмды топырақтар 1047,1 мың гектар — 9,5 ... шөл ... ... ... ... 2486,1 мың ... — 20,6
пайыз. Сонымен жалпы екінші топтағы, яғни облыстың ... ... ... 11108,7 ... ... қамтып, облыс жерінің 91,5 пайызын
алып жатыр. Облыстың біршама жерлерін тоғырақ емес құрылымдар: биік таудағы
мәңгі қарлар мен ... ... тау ... көл мен өзендер алып жатыр.
Олардың жалпы көлемі 150 мың
гектар-дай — 1,2 пайыз. Ал бұл ... ... ... ... ... ... немесе қолдан суару мүмкіншілігіне қарай ауыл
шаруашылығының салаларына пайдаланылады. Мысалы ... биік ... ... ... жазғы жайлауы болса, орта және аласа таулы
белдеулерде жер бедерлерінің ыңғайына ... ... ... ... тағы ... дақылдар өсіруге болады. Ал аласа таулы
аумақтардың етектеріндегі ылғал жеткілікті ... бүл ... ... пайдаланылады.
Таулардың төменгі ... ... ... ... ... ... үшін ыңғайлы.
Бұл аймақтарда су көздері жеткілікті болған жағдайларда мақта дақылы, бау-
бақша жемістері, көкөніс, малазығындық ... т.б. ... Ал ... көне аллювиалды шөл белдеміндегі жазықтарда жоғарыда аталған
дақылдарға қоса күріш егіледі. Жалпы облыс көлеміндегі жартылай шөл, ... ... ... ... пайдаланылады.
3.3. Агроклиматтық аймақтары.
Облыс аумағы агроклиматтық жағдайына байланысты мынадай аймақтарға
бөлінеді.
1. Шөлдің құрғақ, ыстық ... ... ... көп бөлігін —
Бетпақдала, Мойынқұм, Қызылқүм шөлдері мен облыстың ... ... ... ... аймағы. Бұл бөлікке Түркістан, Бәйдібек,
Түлкібас, Сайрам, ... ... ... ... ... оңтүстік-
шығыс бөлігі кіреді.
3. Таулы аймақтар Тянь-Шань тауының батыс бөлігі мен Қаратау жотасын
қамтиды. Бұл аймақта ... ... ... ... Қазығүрт және
Төле би аудандары орналасқан.
Облыс табиғи-шаруашылық жағдайына қарай мынадай аймақтарға, ... мал ... ...... ... өсірумен айналысады:
Қаратау маңы аймағы, Қызылқүм аймағы.
2) Суармалы жер және мақталы аймақ: Мақтаарал — Сарыағаш аймағы, Арыс
... ...... ... ... ... ... орташа тұрақты
суармалы.
4) Ашық далалы аймақ — Шардара су қоймасы.
1) Шөлдің мал ... ... ... ... ...... өзенінің аңғарындағы тақыр жазықтар, Қаратау таулы аймағы,
Мойынқүм шөлі, Шу өзенінің аңғары, ... ... ... алып ... ... ... ... жэне Шардара аудандары кіреді. Климаты шүғыл
өзгеріп отыратын температурамен, жауын-шашынның өте аз ... ... ... ... ... ... күн сәулесінің мол түсуімен
ерекшеленеді.
Аймақ Қаратау маңы және Қызылқүм болып екіге бөлінеді. Қаратау ... ... ... ... және ... мен Мойынқүм шөлдері
қарайды.
Қызылқүм аймағы — құмды шөл, облысқа оның батыс бөлігі ... ... ... жерлер бар.
2) Суармалы жер жэне мақталы алқап облыстың көп бөлігін қамтиды.
Сарыағаш, Мақтаарал, Ордабасы, Түркістан қалалық әкімдігіне қарасты
аумақ ... мол қоры және ауа ... жылы ... егін ... ... ... ... Қазақстанға тән 10—12 эндемик
түқымдастарғысывда суармалы жерлерде орналасқан. Тянь-Шань ... ... ... ... карай созылады.
Тау қыраттарында тауаралық аңғарлар мен қазаншүңқырлар ... ... өте ... тау қыраттарын мәңгі мұз жамылған жайылымдар, суармалы
жерлер алып жатыр. Теңіз деңгейінеы биікте ... және жер ... ... әр ... эсер ... Бұл ... Төле-би,
Сайрам, Түлкі-бас, Бэйдібек және Ордабасы, Қазығүрт аудандарының ... ... ... ... ... ... ... болуымен
ерекшеленеді.
4) Ашық дала аймағына Мақтарал, Шардара аудандары кіреді. Жазы ... ... аз ... Жерінің кейбір аймақтары тұзды.
Топырағыныңтүздануы уақыт өткен сайын қайталанып ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы өсімдік түрлерінің жартысынан
астамы кездеседі, шамамеы 8 мыңдай болады. Оның 1 — 1,5 ...... — 3 ...... 200-ге ...... 500- ге жуығы — мүк
тәрізділер және 3 мыңнан астамы — ... ... ... ... ... 250 түрі тек қана ... тобылғығүл,
канкриниелла. Оңтүстіктің қазіргі флорасы ежелті флоралардың ... Сол ... ... бүгінгі флораның құрамында реликт
түрінде кездеседі.
Қорытынды.
Қазақстан ... ауа ... ... ... солтүстіктен оңтүстікке созылып жатуына, сонымен бірге
атмосфера циркуляциясының ерекшелігі мен жер ... әр ... ... таралуы да әркелкі. Ауа температурасының тәулік
ішівде, сондай-ақ жыл ... ... ... республикаға тән. Сонымен бірге
жазық, аласа таулы бөлікте жылдық және айлық орта температура солтүстіктен
оңтүстік ... ... ... биік ... аймақтарда биікке көтерілген
сайын өзгереді.
Ауаның орташа жылдық температурасы республиканың жазық және аласа таулы
бөлігінің барлық ... ... ... ... ... + ... ... + 13,7°-қа дейін көтеріледі. Биік таулы ... ... ... ... орта ... ... ... ең суық ай — қаңтар (қаңтар айының ... ... ... ... ... ... ... — 19°,
оңтүстікте —2°. Республиканың салтүстігівде кейбір күндері аяз — ... ... ал ...... төмен болуы сирек кездеседі.
Қыста оқтын-оқтын оңтүстіктен жылы ауа массасынын келуімен ... ... ... + 10 ... — 5°-қа ... көтеріледі. Соның
нәтижесінде бірнеше күн бойы жылы болып тұрады. Мұнан кейін ауа райы ... ... ... Ол ауыл шаруашылығына әсіресе мал шаруашылығына
үлкен зиян келтіреді Өйткені осы ... ... ... мал ... ... деп жайыла алмайды.
Биік тау аймақтарда қаңтар айының орташа температурасының таралуы,-
жазықтарға қарағанда өзгеше. Қыста ... ... ... әрі ... арктикалы және қоңыржай ендік ауалары мен Сібір антициклоны
басым болады.
Таулы аймақтарда қаңтардың ... ... ... ... да, ең ... ... ... орташа айлық температураның тауларда жылы болатындығына қарамастан,
кейбір кездері температура 0°-тан төмендеп, ... ... үсік ... де ... жылы ... ... ... оның мезгіл-мезгіл
ауытқып отыратынына қарамастан егін шаруашылығына жалпы қолайлы.
Қазақстанда жауын-шашынның орташа жылдық мөлшері 130 мм-ден 1600 ... ... Арал ... ... ... жатқан аудан
мей Балқаш көлінің батыс бөлігінде жауьш-шашын не бары 130 мм, ... одан да аз ... ... ең көп ... жері — Батыс
Алтай.
Қазақстанның территориясында атмосфералық жауын-шашынның жылдық ... ... ... ... ... жауын-шашын мөлшерінің
70—80%-і жылдың жылы мезгілівде түседі. Ылғалдың ең көбі ... ... ... ... ... және шығыс, оңтүстік-шығыс тау
етектерінде жауын-шашын таралуының ... ... ... ... ... атмосфералық жауын-шашынның жылдық бөлінуі
әркелкі. Республиканың солтүстік жартысында жылдық ... ... ... жылы ... ... ... ең көбі шілде айына
келеді. ... ... ... және ... оңтүстік-шығыс тау
етектерінде жауын-шашын таралуының жаздық минимумы айқын байқалады.
Әдебиеттер
1. ... ... / Под ред. ... ...... 1978.
2. Воробьев В.И. Синоптическая метеорология. — Л.:Гидрометеоиздат,1991.
3. Волошина А.П., ... ТВ., ... А.И. ... ... ... по ... и климатологии. Издательство
Московского Университета, 1975.
4. Городецкий О.А., Гуральник И.И., Ларин В.В. Метеорология, методы ... ... ... —Л.: ... ... Құрманов Қ. Физикалық, география терминдері мен ұғымдарының орысша-
қазақша анықтамалық - сөздігі. Алматы: Рауан, 1993.
6. Матвеев Л.Т. Курс ... ... ... ... ... ... ... /И.И.Гуральник, Г.П.Дубиыский, В.В.Ларин, С.В.Мамиконова.
— Л.: Гидрометеоиздат, 1982.
8. Наставление гидрометеорологическим станциям и ... ... ... ... ... ... ... и постам. Вып.З, ч.і. -Л.:
Гидрометеоиздат, 1987.
10. Научно-прикладной ... но ... ... Сер.З: Многолетние
данные; Сер.4: Климатические ресурсы. - Л.: Гидрометеоиздат, 1987...
1991.
11. Русско-казахский словарь ... ... ... ... ... ... ... поверке метеорологических приборов /Под ред.
И.А.Покровской -Л.: ... ... ... и упражнений по метеорологии ... ... ... -Л.: Гидрометеоиздат,
1983.
14. Сергалиев М. ... ... ... -
Қағанат,
1993.
15. Стернзат М.С. Метеорологические приборы и измерения. - Л.:
Гидрометеоиздат, 1981.
16. Турулина Г.К., Кожахметова Р.К. Практикум по ... и ... и. ... ... ... ... ... СП., Петросянц М.А.Метеорология и климатология. — ... ... СП., ... Л.И.Метеорологический словарь. - ... 1974.

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алматы қаласының орналасуы мен климаты23 бет
Алматы қаласының орналасуы мен климаты туралы13 бет
Балқаш көлі. Климаты3 бет
Елдің инвестициялық климаты және оған әсер ететін факторлар47 бет
Еуразия климаты13 бет
Оқушылардың әлеуметтік-психологиялық климатына оқытушылардың педагогикалық қарым-қатынас стилінің әсері38 бет
ТМД аумағының климаты4 бет
Тұран ойпатының климаты, ішкі сулары, органикалық дүниесі35 бет
Қазақстан Республикасының инвестициялық климаты22 бет
Қазақстан Республикасының инвестициялық климаты. Шетелдік инвестициялар, оларды тиімді пайдалану саясаты42 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь