Нарық жағдайында өнімнің сапасын көтерудің теориялық мәселелері


МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 НАРЫҚ ЖАҒДАЙЫНДА ӨНІМНІҢ САПАСЫН КӨТЕРУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.1 Нарық жағдайында өнім сапасы ұғымы, экономикалық мәні ... ... ... ... ...6
1.2 Өнімнің сапасын бағалау көрсеткіштері және оны талдау әдістері ... ... ..9
1.3 Өнімнің сапасына әсер ететін факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10

2 «БАЯН.СҰЛУ» АҚ.ҒЫ ӨНІМ САПАСЫН БАСҚАРУДЫ ТАЛДАУ.
2.1 «Баян.сұлу» АҚ.ның экономикалық жағдайын талдау ... ... ... ... ... ... ...14
2.2 «Баян. Сұлу» АҚ .ның бәсекелік қабілеттілігін және өнімнің сапалық қасиеттерін бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20

3 ӨНІМ САПАСЫН КӨТЕРУДІҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ ... ... ... ... ... ... ... 31
3.1 Халықаралық ИСО стандарттарын енгізу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР КӨЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..38
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі: Қазіргі кезде өнім сапасын көтеру мәселесі бүгінгі таңда өзекті болып отыр. Қазақстанның әлемдік нарыққа қосылуы Бүкіләлемдік Сауда Ұйымына мүше болуға ұмтылуы сапа мәселесін алдыңғы қатарға шығарды. Сонымен қатар бәсекеге қабілетті өным шығару үшін де сапаға үлкен мән беру қажет. Қазақстан Республикасы индустриялық-инновациялық даму жолына бет алған кезде сол сияқты әлемнің дамыған елу елдің қатарына қосылу міндеті анықталған уақытта отандық тауар өндірушілер өз өнімдерінің сапалық қасиеттеріне мән беруі тиіс.
Бұл орайда Қазақстан Республикасының Президентінің 2006 жылдың 1 наурызындағы халыққа жолдауында мынандай мәселе көтерген болатын: «Біз Қазақстанның жаһандық экономикалық үрдістерге сәйкес дамып келе жатқан ел болуын қалаймыз. Әлемдегі жасалған жаңа мен озық атаулыны бойына сіңірген, дүниежүзілік шаруашылықтан шағын да болса өзіне лайық «орнын» иемденген әрі жаңа экономикалық жағдайларға жылдам бейімделуге қабілетті ел болуын қалаймыз.
Біз қатаң бәсекеге әзір тұрып, оны өз мүддемізге пайдалана білуіміз керек. Қазақстан көп тарапты халықаралық экономикалық жобаларға белсене қатыса алады, қатысуға тиіс те, өйткені олар біздің жаһандық экономикаға кірігуімізге жәрдемдеседі, әрі сол арқылы біздің қолайлы экономикалық-географиялық жағдайымызға және қолымыздағы ресурстарымызға сүйенеді.
Мемлекет өз тарапынан іскерлік бастамашылықтың жолындағы заңнамалық, әкімшілік және бюрократиялық кедергілерді ысырып тастауға, жеке меншік капиталдың келешегі үлкен кемел бастамаларына тікелей қолдау көрсетуге міндетті».
Негізінен алғанда сапа тауарды нарықта жылжытудың бірден-бір құралы болып табылады. Сол себептен ел экономикасы тұрақты және тиімді даму үшін сапаға, оның көрсеткіштерінің ілгері жылжуына көп көңіл бөлінуі тиіс.
Жұмыстың мақсаты- нарық жағдайында кәсіпорындағы өнімнің сапасын басқаруды жетілдіру бойынша ұсыныстар беру болып табылады. Осы қойылған мақсатқа орай жұмыстың келесі міндеттері анықталды:
- нарық жағдайында өнімнің сапасын көтерудің теориялық мәселелерін қарастыру, сапа ұғымына анықтама беру;
- «Баян-сұлу» АҚ мысалы негізінде өнімнің сапасына талдау жасау;
- Өнім сапасын басқаруды жетілдіру бағыттары мен жолдарын қарастыру.
Жұмыстың зерттеу нысанасы - ҚР Қостанай қаласында орналасқан кондитер өнімдерін шығаратын «Баян-сұлу» АҚ.
Негізгі дерек көздер: жұмыстың негізгі дерек көздері ретінде бүгінгі таңға дейін кәспорындағы өнім сапасын басқарудағы шетелдік, отандық ғалымдардың ойлары және еңбектері, кәсіпорын құжаттары, оқулықтар, газет-журналдар, басқа да мәліметтік ақпараттар алынды.
Жұмыстың құрылымы: берілген курстық жұмыс кіріспеден, негізгі үш бөлімнен, қорытындыдан, әдебиеттер тізімінен және қосымшалардан тұрады.
Жұмыстың бірінші тарауында нарық жағдайындағы өнімнің сапасын көтерудің теориялық мәселелерін қарастырылды. Бұл тарауда өнім сапасына анықтамасын беріліп, оның көрсеткіштеріне талдау жасалды. Сонымен қатар өнім сапасына әсер ететін факторларға талдау жасалды.
Екінші тарауда «Баян-сұлу» АҚ мысалы негізінде кәсіпорындағы өнімнің сапасына талдау жасалды. Бұл тарауда басты назар кәсіпорында өндірілетін өнім сапасын басқару әдістеріне аударылып, өнімнің бәсеке қабілеттілігіне талдау жасалды.
Үшінші тарауда өнеркәсіптік кәсіпорынның шығаратын өнімдерінің сапасын басқаруды жетілдіру бойынша ұсыныстар берілген. Мәселен, шетелдік тәжирибеде кең қолданылып келе жатқан ИСО-9003 - өнімді бақылау және тексеру, ИСО-9004 сапаны және сапа жүйесін жалпы басқару, және т.б. стандарттарын енгізу.
Пайдаланылған әдебиеттер көздері

1. Экономика предприятия (фирмы): Учебник под ред. проф. О.И.Волкова и доц. О.В.Девяткина – 3-е издание, переработан. и доп.-М.: ИНФРА-М, 2003 г.-601 с.
2. Экономика предприятия: Учебник для вузов под. ред. проф. В.П.Горфинкеля, проф. В.А.Швандара.-3-е изд., перераб. и. доп. М. Юнити – Дана, 2003. 718с.
3. Экономика предприятия: Учебник для вузов под. ред. Ф.К.Беа, Э.Дихтла и М.Швайтцера. пер. с нем.- М.: ИНФРА-М, 1999г.-928 с.
4. Скляренко В.К., Прудникова В.М. Экономика предприятия. Учебник-М.: ИНФРА-М, 2006 г.-528 с.
5. Грибов В.Д. Экономика предприятия сервиса,: Учебное пособие,- М.: КНОРУС, 2006г.-250 с.
6. И.А.Дубровин, А.Р. Есина, И.Н. Стуканова, Экономика и организация производства, Учебное пособие, М.: «Данилов и К», 2006. 202 с.
7. Қазақстан Республикасының «Сертификаттау туралы» Заңы, Алматы, «Жеті жарғы», 1999 ж.
8. ҚР Үкіметінің «2001-2005 жылдарға арналған Республикалық «Сапа» бағдарламасы туралы» қаулысы // Егемен Қазақстан, 2001, 8 мамыр.
9. ҚР-ның «Стандаттау туралы» Заңы // Егемен Қазақстан, 1999, 13 тамыз.
10. Сергеев И.В. « Экономика предприятия» издание 2-ое, перер. и доп. Москва, Финансы и статистика, 2000, 304 с.
11. Фейгенбаум А. Контроль качества продукций / сокр. пер. с англ. / автор предисловия и науч. Ред. Н.В. Гличев- М.: экономика, 1996. 98с.
12. Н.Ә. Назарбаев. Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсанында. Қазақстан Республикасының Президенті Н. Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы. Астана: Елорда, 2006.-44б
13. Белый Е, Барашков С. Конкурентоспособность и качество продукции: два уровня управление// маркетинг , 2002, №4, б 29-33 .
14. Окрепилов В.В. Управление качеством: учеб. для вузов.- 2-е Изд. доп и перераб. – М.: ОАО «Изд-во Экономика», 1998.
15. Международные стандарты. Управление качеством продукции. ИСО 9000- ИСО 9004, ИСО 8402.- М.: Изд-во стандартов, 1988 с. 41.
16. Әмірбекұлы Е. «Өнімнің бәсекелік қабілетін арттыру механизмін қалыптастыру( ҚР- ғы өсімдік майларын шығаратын кәсіпорындардың мәліметтері бойынша) : 08.00.05. э.ғ.к. ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған дис. – Алматы, 2004. 146 б.
17. www. Google.kz.
18. www.rambler.ru.

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге




МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1 НАРЫҚ ЖАҒДАЙЫНДА ӨНІМНІҢ САПАСЫН КӨТЕРУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
МӘСЕЛЕЛЕРІ ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ..6
1.1 Нарық жағдайында өнім сапасы ұғымы, экономикалық
мәні ... ... ... ... ...6
1.2 Өнімнің сапасын бағалау көрсеткіштері және оны талдау
әдістері ... ... ..9
1.3 Өнімнің сапасына әсер ететін
факторлар ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... .10

2 БАЯН-СҰЛУ АҚ-ҒЫ ӨНІМ САПАСЫН БАСҚАРУДЫ ТАЛДАУ.
2.1 Баян-сұлу АҚ-ның экономикалық жағдайын
талдау ... ... ... ... ... ... ...14
2.2 Баян- Сұлу АҚ –ның бәсекелік қабілеттілігін және өнімнің сапалық
қасиеттерін
бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... 20

3 ӨНІМ САПАСЫН КӨТЕРУДІҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ ... ... ... ... ... ... .. ..31
3.1 Халықаралық ИСО стандарттарын
енгізу ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ...31

Қорытынды ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... .36
Пайдаланылған әдебиеттер
көздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..38

КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі: Қазіргі кезде өнім сапасын көтеру мәселесі
бүгінгі таңда өзекті болып отыр. Қазақстанның әлемдік нарыққа қосылуы
Бүкіләлемдік Сауда Ұйымына мүше болуға ұмтылуы сапа мәселесін алдыңғы
қатарға шығарды. Сонымен қатар бәсекеге қабілетті өным шығару үшін де
сапаға үлкен мән беру қажет. Қазақстан Республикасы индустриялық-
инновациялық даму жолына бет алған кезде сол сияқты әлемнің дамыған елу
елдің қатарына қосылу міндеті анықталған уақытта отандық тауар өндірушілер
өз өнімдерінің сапалық қасиеттеріне мән беруі тиіс.
Бұл орайда Қазақстан Республикасының Президентінің 2006 жылдың 1
наурызындағы халыққа жолдауында мынандай мәселе көтерген болатын: Біз
Қазақстанның жаһандық экономикалық үрдістерге сәйкес дамып келе жатқан ел
болуын қалаймыз. Әлемдегі жасалған жаңа мен озық атаулыны бойына сіңірген,
дүниежүзілік шаруашылықтан шағын да болса өзіне лайық орнын иемденген
әрі жаңа экономикалық жағдайларға жылдам бейімделуге қабілетті ел болуын
қалаймыз.
Біз қатаң бәсекеге әзір тұрып, оны өз мүддемізге пайдалана білуіміз
керек. Қазақстан көп тарапты халықаралық экономикалық жобаларға белсене
қатыса алады, қатысуға тиіс те, өйткені олар біздің жаһандық экономикаға
кірігуімізге жәрдемдеседі, әрі сол арқылы біздің қолайлы экономикалық-
географиялық жағдайымызға және қолымыздағы ресурстарымызға сүйенеді.
Мемлекет өз тарапынан іскерлік бастамашылықтың жолындағы заңнамалық,
әкімшілік және бюрократиялық кедергілерді ысырып тастауға, жеке меншік
капиталдың келешегі үлкен кемел бастамаларына тікелей қолдау көрсетуге
міндетті.
Негізінен алғанда сапа тауарды нарықта жылжытудың бірден-бір құралы
болып табылады. Сол себептен ел экономикасы тұрақты және тиімді даму үшін
сапаға, оның көрсеткіштерінің ілгері жылжуына көп көңіл бөлінуі тиіс.
Жұмыстың мақсаты- нарық жағдайында кәсіпорындағы өнімнің сапасын
басқаруды жетілдіру бойынша ұсыныстар беру болып табылады. Осы қойылған
мақсатқа орай жұмыстың келесі міндеттері анықталды:
- нарық жағдайында өнімнің сапасын көтерудің теориялық мәселелерін
қарастыру, сапа ұғымына анықтама беру;
- Баян-сұлу АҚ мысалы негізінде өнімнің сапасына талдау жасау;
- Өнім сапасын басқаруды жетілдіру бағыттары мен жолдарын қарастыру.
Жұмыстың зерттеу нысанасы - ҚР Қостанай қаласында орналасқан
кондитер өнімдерін шығаратын Баян-сұлу АҚ.
Негізгі дерек көздер: жұмыстың негізгі дерек көздері ретінде
бүгінгі таңға дейін кәспорындағы өнім сапасын басқарудағы шетелдік,
отандық ғалымдардың ойлары және еңбектері, кәсіпорын құжаттары, оқулықтар,
газет-журналдар, басқа да мәліметтік ақпараттар алынды.
Жұмыстың құрылымы: берілген курстық жұмыс кіріспеден, негізгі үш
бөлімнен, қорытындыдан, әдебиеттер тізімінен және қосымшалардан тұрады.
Жұмыстың бірінші тарауында нарық жағдайындағы өнімнің сапасын
көтерудің теориялық мәселелерін қарастырылды. Бұл тарауда өнім сапасына
анықтамасын беріліп, оның көрсеткіштеріне талдау жасалды. Сонымен қатар
өнім сапасына әсер ететін факторларға талдау жасалды.
Екінші тарауда Баян-сұлу АҚ мысалы негізінде кәсіпорындағы өнімнің
сапасына талдау жасалды. Бұл тарауда басты назар кәсіпорында өндірілетін
өнім сапасын басқару әдістеріне аударылып, өнімнің бәсеке қабілеттілігіне
талдау жасалды.
Үшінші тарауда өнеркәсіптік кәсіпорынның шығаратын өнімдерінің
сапасын басқаруды жетілдіру бойынша ұсыныстар берілген. Мәселен, шетелдік
тәжирибеде кең қолданылып келе жатқан ИСО-9003 - өнімді бақылау және
тексеру, ИСО-9004 сапаны және сапа жүйесін жалпы басқару, және т.б.
стандарттарын енгізу.

1. НАРЫҚ ЖАҒДАЙЫНДА ӨНІМНІҢ САПАСЫН КӨТЕРУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ
1.1. Нарық жағдайында өнім сапасы ұғымы, экономикалық мәні
Ғылыми және арнайы әдебиеттерде өнім сапасына берген анықтамалардың
түр-түрлерін кездестіруге болады. Дегенмен де әбден қалыптасып, құлаққа
үйреншікті стандартты анықтама да баршылық. Өнім сапасы – бұл тауардың
тағайындалуына сәйкес белгілі қажеттіліктерді қанағаттандыру қабілетімен
шартталатын қасиеттер жиынтығы.

1-сурет. Кәсіпорындағы сапа ілмегі

Сапа саласындағы белгілі американдық ғалым А.Фейгенбаум өзінің
Сапа билігін басқару атты еңбегінде өнім немесе бұйым сапасы ретінде
келесі түсінік береді: өнім немесе қызмет көрсету сапасын өнімнің немесе
қызмет көрсетудің техникалық, технологиялық және тұтынушылық
сипаттамаларының ортақ жиынтығы деп тануға болады...
Сонымен қатар, автордың дәл атап кеткені, өнім сапасы инженермен
емес, тіпті жалпы басқару әдістерімен де емес, тұтынушымен анықталады.
Басқаша айтсақ, сапаның негізін өнімді немесе қызмет көрсетуді
пайдаланудағы ұтынушының тәжірибесі жатыр.
Қазіргі кездегі өндірістің өнім сапасын қамтамасыз етудің өзектілігі
келесідей негізгі себептерге байланысты:
1. сапа- ірі сатып алушылар үшін басты критериі. Өнімнің бағасы
жоғары болғаннан тапсырысты жоғалту, өнімнің сапасы төмен болғаннан
жақсырақ.
2. жалпылама сапа. Бәсекеге қарсы тұру үшін, кәсіпорын көптеген
жеке шараларды жүзеге асырады. Сапа және сапаны басқару жүйесі кешенді
шараларды ұсынады. Өндірістік процестің барлық сатыларын қамтиды- өнім
саясаты, жоспарлау, маркетинг,өткізу ұжым, инновация және технология,
кәсіпорын нарықта тиімді жұмыс жасауы үшін.
3. сапа- шығындарды төмендетудің басты құралы. Кейіннен қатені
жөндегенше, бірден дұрыс жасаған арзанырақ болып табылады.
4. сапа – фирманың нарықта нық тұруын қамтамасыз етеді. Ашық және
либералды нарық жағдайында тауар және қызмет көрсету бірін-бірі ауыстыра
алады. Өнім сапа деңгейі маңызды болып келеді.
Көптеген отандық зерттеушілер сапаны ғылыми-техникалық ілгері дамудың
айнасы деп те атайды. Өнім сапасын – бұл кәсіпорын қызметінің айнасы.
Сапаға қарап қолданған техникалық, технология және басқару деңгейі
анықталады.
Сонымен қатар, өнім сапасы тек техникалық категория болып қана
қоймай, аса маңызды экономикалық категория болып та танылады. Экономикалық
категория ретінде ол тұтынушылық құнмен тығыз байланысты. Егер де
тұтыныушылық құн тауардың негізгі пайдалылығы болса, онда өнім сапасы
өнімді пайдаланудағы нақты жағдайдағы тұтынушылық құнның көріну деңгейі
болып табылады.
Өнім сапасы тұтынушылық құнның бір немесе бірнеше қасиеттерін
сипаттайды. Сонымен қатар өнім сапасы экономикалық категория ретінде
міндетті түрде кәсіпорын қызметінің өзіндік құн, баға, рентабельділік,
пайда және т.б. сияқты экономикалық көрсеткіштерін қалыптастырады.
Өнім сапасын арттыру маңызын макро- және микродеңгейлерде қарастыру
керек. Макродеңгейдегі өнім сапасын жоғарылату келесі мүмкіндіктерді
береді:
- Тауар мен қызмет көрсетулердің экспортын өсіру;
- Экспорт құрылымын жақсарту;
- ҒТП іс жүзіндегі дамуын жылдамдату;
- Қоғамдық өндірістің тиімділігін арттыру;
- Халық игілігін көтеру;
- мемлекет беделін көтеру және т.б.
Қарап отырсақ, өнім сапасымен көптеген мәселелер тығыз байланысты
болып келеді. Сонымен қатар өнім сапасы кәсіпорынның кез келген меншік
түріндегі басты және маңызды көрсеткіштерінің бірі. Қазіргі нарық
жағдайындағы кәсіпорындар үшін сапалы өнім шығару әлдақайда маңызды
болып келеді. Бұл ең алдымен кәсіпорын беделі мен имиджін қалыптастыруға
қажет. Жоғары деңгейлі имидж - бұл танымалдық, сатып алушылардың фирмаға,
оның өнімдеріне, жарнамасына деген тұрақты және оң қатынасы. Нарық және
бәсеке жағдайында фирма сұранысқа ие сапалы тауар өндірсе, оның болашағы
зор болмақ.
Сонымен, кәсіпорынның өнім сапасы мәселесінің шешілілуі – бұл жоғары
деңгейлі имидж, сыртқы және ішкі нарыққа шығу, неғұрлым пайда алу,
кәсіпорынның тұрақтылығы.

1.2. Өнімнің сапасын бағалау көрсеткіштері және оны талдау әдістері

Өнімнің сапа деңгейі оның көрсеткіштер жүйесінің негізінде анықталады.
Ол деңгейді анықтау үшін әр көрсеткіштің сандық мағынасын біліп,
салыстыруға негіз ретінде алынған өнім көрсеткіштерімен салыстыру керек.
Өнім сапасының көрсеткіштері ретінде оның сандық мазмұнын табу танылады.
Ол үшін іс жүзінде өнім ерекшеліктеріне байланысты бірнеше әдістер
қолданылады:
- өлшеу әдісі (құралдар мен жабдықтар көмегімен);
- тіркеу әдісі, ол тіркеу мен санаққа негізделеді (белгілі оқиғалар,
заттар). Тіркеу әдісі арқылы патенттік-құқықтық, стандарттау,
унификациялау сияқты көрсеткіштер анықталады.
- есептеу әдісі өнім сапасын анықтау үшін арнайы математикалық
үлгілерді пайдалануға негізделеді;
- органолептикалық әдіс адамның сезу, тану мүшелерінің талдауын
қарастырады;
- әлеуметтік әдіс өнім туралы тұтынушылардың көзқарастарының
талдауының негізінде жүргізіледі;
- эксперттік әдіс мамандар (дизайнерлер, дегустаторлар және т.б.)
тобымен іске асырылады.

2-сурет. Өнім сапасын талдау әдістері
Cонымен, осы әдістерді сызба түрінде беретін болсақ, ол жоғарыдай болып
келеді.
Сонымен қатар, іс жүзінде өнім сапасын бағалау үшін өнім сапасынның жеке
және жалпылаушыларын қамтитын көрсеткіштер қолданылады. Сапаның жалпылаушы
көрсеткіштері өнім сапасын бір кәсіпорын бойы тұтастай сипаттайды. Оларға
сорттылық, марка, класс, пайдалы заттың болуы, халықаралық стандарттарға
сәйкес келетін өнім үлесі және т.б.
Жеке көрсеткіштер түрлі болып келеді де, олар өнімнің өзіндік
ерекшеліктерімен байланысты болады. Оларды үлкен екі топқа жинақтауға
болады: жеке еңбек құралдарының көрсеткіштері және жеке еңбек қаражат
құралдары.

1.3. Өнімнің сапасына әсер ететін факторлар

Кез- келген кәсіпорында өнім сапасына түрлі факторлар ықпал тигізеді.
Сонымен қатар олар дәстүрлі түрде ішкі және сыртқы факторлар болып
бөлінеді. Факторлардың атаулы екі түрін де кесте арқылы беретін болсақ,
ол мынандай болып келеді:

Кесте – 1. Өнім сапасына әсер ететін факторлар

№ Факторлар
Ішкі Сыртқы
Ішкі факторларға кәсіпорынның тиесілі Сыртқы факторлар нарық
сапалы өнім шығару қабілетімен қатынасы кезінде өнім
байланысты факторлар жатады. Олар түрлісапасын қамтамасыз етуде
болып келеді. үлкен әсерін тигізеді.
Бұлардың қатары көптеген
түрлермен толығып отырады.
1 Техникалық. Өнім сапасына тікелей әсер Нарық және тұтынушылар
етеді. Сол себептен, жаңа техника мен талаптары.
технологияларды енгізу, жаңа
материалдарды пайдалану, неғұрлым сапалы
шикізат қолдану бәсекеге қабілетті өнім
шығарудың негізі болып табылады.
2 Ұйымдастырушылық. Еңбек және өндірістіБәсекелестік.
ұйымдастырумен, өнім сапасына деген
тәртіп пен жауапкершіліктің жоғары
болуы, қызметкерлердің сәйкес келген
біліктілігімен, сапаны басқару мен оны
сертификаттау және т.б.
ұйымдастырушылық қызметтермен тығыз
байланысты болып келеді.
3 Экономикалық. Өнім шығару мен оны іске Өнім сапасы саласындағы
асыру шығындарымен, өнімнің қажетті нормативті құжаттар.
сапасын қамтамасыз ету шығындарымен,
баға жасау саясаты және жоғары сапалы
өнім өндірісін қамтамасыз ету үшін
қызмемткерлерді экономикалық ынталандыру
жүйесімен шартталады.
4 Әлеуметік-психологиялық. Ұжымдағы сау Кәсіпорын имиджі.
әлеуметтік-психологиялық хал-ахуалдың
болуына, ыңғайлы жұмыс орынына,
қызметкерлердің өз өніміне деген
мақтанышының болуына ықпал етеді.

Берілген кестедегі ішкі факторларға тоқталсақ, кәсіпорын
өндірісіндегі кейбір мәселлерді шешкен кезде қай фактордың басым екенін
анықтау қиынға түседі, себебі олар бірін- бірі толықтырып отырады да,
өнімнің сапасының жоғары деңгейде болуын қамтамасыз етеді. Ал сыртқы
факторлар жалпы өндірістің дамуына әсер етеді. Мысалы бәсекелестік
факторын алатын болсақ, ол атап кеткен техникалық фактордың іске қослыуын
қамтамасыз етеді, яғни жаңа технологияларды, жаңа құрал-жабдықтарды, жаңа
материалдарды қолдану мен енгізуді талап етеді, соған дәнекер де болады.
Бәсекелестік экономикалық тұрғыдан екі кәсіпорын арасындағы бақталастықты
білдіреді. Сол себептен барлық ыңғайлылықтарды ескеріп, шешім қабылдауға
жағдай жасайды. Бәсекелестіктің түрлері көп. Олар сала аралық және ішкі
салалық болып бөлінеді. Іске асырылуы бойынша бағалық және бағалық емес
болып бөлінеді.
Сонымен қатар өнімнің сапасына ықпал етуші факторлардың бірі болып
стандарттау танылады. Бұл да дүние жүзіндегі ҒТП жылдамдатушылардың бірі
болып табылады. Сыртқы факторлардың құрамына кіретін нормативті құжат
стандарт деп аталады. Стандарт стандарттау нысанасының ерекшеліктеріне
және оған қойылатын талаптарына байланысты келесідей болып келеді:
- негізгі стандарттар;
- өнім мен қызмет көрсету стандарттары;
- үрдіс стандарттары;
- бақылау әдістерінің стандарттары.
Стандарттаудың жайылу көлеміне қарай олар келесілерге бөлінеді:
- ұлттық. Бір елдің стандарттау бойынша ұлттық органымен қабылданған
стандарт.
- Аймақтық. Стандарттау бойынша халықаралық аймақтық органмен
қабылданған стандарт.
- Мемлекетаралық. Стандарттау, метрология және сертификация
саласында ортақ келісімге келген мемлекеттер арасында қабылданған
стандарт.
- Халықаралық. Стандарттау бойынша Халықаралық ұйыммен (ИСО)
қабылданған стандарт.

2. БАЯН-СҰЛУ АҚ-ҒЫ ӨНІМ САПАСЫН БАСҚАРУДЫ ТАЛДАУ

2.1. Баян-сұлу АҚ-ның экономикалық жағдайын талдау
Баян-сұлу АҚ Қазақстан Республикасындағы кондитерлік өнім шығаратын
ірі кәсіпорындардың бірі. Фабрика 1974 жылы құрылып, содан бері
өнімдерімен тұтынушыларды қуантып келеді. Атаулы кәсіпорын өзгеріп келе
жатқан тенденциялармен қатар аттап, өзінің ұстанымдарын нығайтып келеді.
Атаулы фабрика өнімдерінің ассортименті де баршылық. Олар жоғары
сапа талаптарына жауап береді. Баян-сұлу АҚ жоғары іскерлік беделіне
ірі отандық және шетелдік компаниялармен жасаған келісім-шарттары мен
әріптестігі кепіл бола алады. Атаулы фабрика Ресей, Украина, Белорусь,
Германия, Польша, Нидерланд, Дания, Финляндия және т.б. мемлекеттерінің
кәсіпорындарымен іскерлік қатынаста. Олардан өндірілген өінім ассортименті
мен өнім сапасын арттыру мақсатында түрлі қондырғылар мен құралдарды сатып
алады.
Сонымен қатар аталған кәсіпорын құрылуынан бастап бүгінгі таңға дейін
түрлі технологияларды енгізе отырып, қызмет атқарып келеді.

2-кесте Баян-сұлу АҚ-ның қызметтік өмірбаяны
№ Жылдары Атқарған қызметі
1 1974 Кәсіпорын құрылды
2 1975 Бисквит өндіру цехы іске қосылды, какао өнімдерін
қайта өңдеу бойынша құрылғылардың іске қосылды,
шоколад өнімдерін өндіру цехтары жұмыс істей
бастады.
3 1977-1980 Өнімнің жаңа түрлерін шығару мен ассортименттің
кеңейтілу жобалары іске асырыла бастады.
4 1981 Басшылықтың ауысуына байланысты (Кисилев А.П.)
кәсіпорын жаңа бағытта өнім шығаруға бет алды
(жылына 30мың тонна өнім).
5 1993 Қостанай кондитерлік фабрикасы Баян-сұлу ашық
акционерлік қоғамға айналды.
6 1996 Кәсіпорындағы барлық қызмет түрлері компьютерлік
техникамен жабдықталып, өндірісті жергілікті
басқару жүйесі енгізілді.
7 1996-1997 Орамасы бар өнім шығаруға арналған жаңа құрылғы
EDALE E250Sжәне “EDALE E510i” (Ұлыбритания).
8 1998-1999 Жаңа технология талаптарына жауап беретін құрылғылар
іске қосылды (карамель өндіру құрылғылары, орама
машиналары; Италия).
9 2003 Балы бар және балсыз шоколад өндіру технологиясы
(Түркия).

Баян-сұлу компаниясының ресми дилері ЖШС Интер Фуд Трейд
компаниясы болып табылады. Өндірілген өнім міндетті түрде кәсіпорынның
негізін құрайды, сол себептен, оның қаржылық жағдайын талдауға тоқталайық.
Баян-сұлу АҚ-ның қаржы–экономикалық жағдайын талдау оның объективті
бағасын ғана беріп қоймай, сонымен қоса экономикалық потенциалды тиімді
қолдану жолдарын анықтап, тиімді басқару шешімдерін қабылдауға мүмкіндік
береді.
Тұтынушы нарығының циклді дамуы мен құбылмалылығына байланысты,
шығарылған өнім түрлеріне сәйкес нарық конъюнктурасын жүйелі түрде бақылау
қажеттілігі туындап отыр. Бұл шығарылған өнім көлемін басқарудың тиімді
саясатын қалыптастыру мен кәсіпорынның даму мүмкіндіктерін анықтау үшін
қажет.
Талдау жүргізу екі негізгі мақсатты көздейді:
- Баян-сұлу АҚ-ның мүлкінің көлемі, құрылымы мен құрамы және оның
міндеттемелерінің мөлшері мен жағдайы туралы түсініктеме беру;
- экономикалық тиімділік, төлем қабілеттілігі, қаржылық тұрақтылық сияқты
көрсеткіштірді Баян-сұлу АҚ үшін тауып, осы көрсеткіштердің даму
тенденцияларын анықтау.

3- кесте Баян Сұлу АҚ қызметінің технико- экономикалық көрсеткіштерін
талдау.

№ Көрсеткіштер өлщем 2004 2005 ауытқулар
бірлігі
 +- %
1 Өткізілген мың. 2550777,04039594,01488817,0158, 4
өнімнен тскен теңге
табыс
2 өткізілген мың. 1984626,03257934,01273308,0164, 2
өнімнің теңге
өзіндік құны.
3 Жалпы табыс мың. 566151,0 781660,0 215509,0 138,1
теңге
4 Кезен шығыны мың. 289449,0 473363,0 183914,0 163,5
теңге
5 негізгі мың. 276702,0 308297,0 31595,0 111,4
қызметтен теңге
түскен табыс
6 негізгі емес мың. 50257,0 9795,0 -40462,0 19,5
қызметтен теңге
түскен табыс
7 салық салғанғамың. 326958,0 318092,0 -8866,0 97,3
дейінгі табыс теңге
8 таза табыс мың. 200641,0 199582,0 -1059,0 99,5
теңге
9 1 тг теңге 0,89 0,92 0.03 103,6
шаққандағы 1
шығын
10өнім % 8,8 5,3 -3,5 -
рентабелділігі
11сату % 7,9 4,9 -2,9 -
рентабелділігі
12Жұмыскерлер адам 432,0 450,0 18,0 104,2
саны
13Бір мың. 5904,6 8976,9 3072,3 152,0
жұмыскердің теңге
еңбек
өнімділігі
14Жұмыскерлердіңмың. 223065,0 230032,0 6967,0 103,1
еңбек ақы қорытеңге
15бір теңге 43029,5 42598,5 -431,0 99,0
жұмысшылардың
айлық еңбек
ақысы
16негізгі мың. 716448,0 1035276,0318828,0 144,5
қорлардың теңге
орташа жылдық
құны.
17қор теңге 3,6 3,9 0,3 109,6
қайтарымдылығы
18қор теңге 0,28 0,26 -0.02 92,9
сыиымдылығы
19қормен мың. 1658,4 2300,6 642,2 138,7
қарулану теңге

Жоғарыда келтірілген көрсеткіштер арқылы кәсіпорынның істеп жатқан
жұмыстары тиімді ме, әлде тиімсіз бе екенін анықтай аламыз. Егер тиімсіз
болса, оған қандай іс шараларды жүзеге асыруға болатындығын анықтауымыз
қажет. Яғни кәсіпорын қызметінің тиімсіз болуына әсер еткен факторларды
жою. Осы бөлімде 1- кестеде көрсетілген негізгі көрсеткіштерді талдап,
оның өсуі мен төмендеуінің негізгі себептерін анықтап білуге тырысамыз.
2 кестені қарастыратын балсақ 2 жыл бойынша мәліметтер арасында біршама
айырмашылықтардың бар екендігін байқаймыз. Енді сол өзгерістердің себебін
анықтап талдап шығуға тырысайын.
1) Өнімді өткізуден түскен табыс 2005 жылы 2004 жылмен салыстырғанды
1488817,0 мың тенгеге өсіп тұр, ол 158,4% құрайды. Оның себебі өнім
көлемінің өсуі немесе еңбек өнімділігінің өсуі әсер етуі мүмкін.
2) Өткізілген өнімнің өзіндік құны 2005 жылы 2004 жылмен салыстырғанда
1273308,0 мың теңгеге өсіп отыр, ол 164% құрайды, оның себебі шикі зат пен
материалдардың бағасының өсуі, кәсіпорында жаңа технологияларды
пайдаланбауы және өндіріс рентабельділігінің өсуі әсер етуі мүмкін.
3) Жалпы табыс 2005 жылмен 2004 жылды салыстырғанда 215509,0 мың теңгеге
өсіп отыр, ол 138,1% құрайды. Жалпы табыстың төмендеуінің негізгі
себептерінің бірі өнімді шығаруға кеткен шығындардың өсуі болуы мүмкін.
4) Кезең шығындарына тоқталатын болсақ, бұл көрсеткіш 2005 жылымен 2004
жылды салыстырғанда 183914,0 мың теңгеге өсіп отыр және 163,5% құрайды.
Оның себебі 2005 жылы әкімшілік шығындар және пайыздар бойынша шығындардың
жоғарылауы мүмкін.
5) Негізгі қызметтен түскен табыс 2005 жылымен 2004 жылды салыстырғанда
31595,0 мың теңгеге өсіп – 111,4% құрайды. Ол негізгі емес қызметтен түскен
табыстың төмендеуі және өткізілген өнімнің өзіндік құнның төмендеуі әсер
етуі мүмкін.
6) Негізгі емес қызметтен түскен табыс 2005 жылмен 2004 жылды
салыстырғанда -40462,0 мың теңгеге кеміп, 19,5% құрайды.
7) Салық салғанға дейінгі табыс 2005 жылды 2004 жылмен салыстырғанда
-8866,0 мың тенгеге төмендеп, 97,3% құрайды. Оның себебі тауардың өзідік
құнының өсуі, жалпы табыстың төмендеуі болуы мүмкін.
8) Таза табыс 2005 жылмен салыстырғанда 2004 жылы -1059,0 мың теңгеге
төмендеп, 99,5% құрайды. Оның себебі тауардың өзідік құнының өсуімен және
жалпы табыстың төмендеуі және салық салғанға дейінгі табыстың төмендеуі
әсер етуі мүмкін.
9) Бір теңгеден түскен табыс 2005 жылды 2004 жылмен салыстырғанда 0,03-ге
өсіп тұр.
Рентабельділік кәсіпорын табысының қалыптасуының сипаттайтын басты
көрсеткіштері болып табылады. Сондықтан да олар қаржылық жағдайына баға
беруде және салыстырмалы анализ жасауда міндетті түрде есептеледі.
Кәсіпорынға анализ жасау барысында рентабельділік көрсеткіштері
инвестициялық саясаттың және баға қалыптасудың инструменті ретінде
қолданылады.
10) Қарастырып отырған кәсіпрынның өнім рентабелділігі 2005 жылмен 2004
жылды салыстырғанда -3,5%-ға төмендеп отыр. Оның себебі жалпы табыстың
төмендеуі және өнімнің өзіндік құнының өсуі болуы мүмкін.
11) Стау рентабельділігі 2005 жылды 2004 жылмен салыстырғанда -2,9%-ға
төмендеп отыр. Оның себебі өнімнің өзіндік құнының өсуі болуы мүмкін.
12) Жұмыскерлер саны 2005 жылмен 2004 жылды салыстырғанда 18 адамға
көбейді, ол 104,2% құрайды. Оның себебі өткізілген өнімнен түскен табыстың
өсуі.
13) Бір жұмысшының еңбек өнімділігі 2005 жылмен 2004 жылды салыстырғанда
3072,3 мың теңгеге өсті және ол 152% құрайды. Оның себебі еңбек ақының
өсуі болуы мүмкін.
14) Жалпы жұмыскерлердің еңбек ақы қоры 2005 жылмен 2004 жылды
салыстырғанда 6967,0 мың теңгеге өсіп, 103,1% құрайды. Ол өткізілген
өнімнен түскен табыстың өсуімен және еңбек өнімділігінің өсуімен байланысты
болуы мүмкін.
15) Бір жұмысекрдің орташа айлық еңбек ақысы 2005 жылмен 2004 жылды
салыстырғанда -431,0 теңгеге кеміп, 99,0% құрайды.
16) Негізгі қорлардың орташа жылдық құны 2005 жылмен 2004 жылды
салыстырғанда 318828,0 мың теңгеге өсіп, 144,5% құрайды. Ол қор
қайтарымдылығының өсуімен байланысты.
Негізгі капиталдық пайдалану деңгейі бір жағынан фондтар құрылымын
қалыптастыруда кәсіпорының прогресивті технологиялық саясат болса, екінші
жағынан өнімді шығару барысында өндірісті ұйымдастыру мен технология.
Негізгі капиталды пайдалануды бағалайтын бірнеше көрсеткіштер бар. Олардың
арасындағы ең негізгі көрсеткіштер болып қор қайтарымдылығы, қор
сыйымдылығы саналады.
17) Қор қайтарымдылығы 2005 жылмен 2004 жылды салыстырғанда 0,3 теңгеге
өсіп, 109,6% құрайды. Оның себебі технология мен өндірісті ұйымдастыру
болып табылады.
18) Қор қайтарымдылығы 2005 жылмен 2004 жылды салыстырғанда -0,02 теңгеге
өсіп, 92,9 құрайды. Оған әсер еткен 2005 жылы жалпы табыстың төмендеуі
және өнім мен сату рентабельділігінің азаюы әсер етуі мүмкін.
19) Қормен қарулану 2005 жылмен 2004 жылды салыстырғанда 642,2 мың
теңгеге өсіп, 138,7% құрайды. Оған әсер еткен 2005 жылы негізгі қорлардың
орташа құнының 13468,0 мың теңгеге артуы мен қызметкерлердің тізімдік
санының ұлғаюы болып табылады.

2.2 Баян- Сұлу АҚ –ның бәсекелік қабілеттілігін және өнімнің сапалық
қасиеттерін бағалау
Кез келген саланың құраушы бөліктері мен құрамдас бөлшектері
арасында бәскелестік туындайды. Бұл экономикамыздың дамуының басты
шарты болып келеді, себебі, бәсекелестік бар болған жағдайда тауар мен
қызмет көрсетудің сапасы да, бағасы да тиімді болмақ.
Кәсіпорынның, оның ішінде өнімнің де, бәсекелестікке қабілеттілігі
деп оның қысқа мерзім ішінде салынған капитал негізінде сәйкес келген
саладағы табыстылықтың орта деңгейінен не төмен емес, не жоғары
емес деңгейде пайда түсіру қабілеттілігі танылады. Басқа сөзбен
айтсақ, бәсекелестікке қабілеттілік – кәсіпорынның қысқа мерзім ішінде
тиімді қызмет етуі. Бұл жерде өнім өндіру мен оны тұтыну
мерзімдерінің сәйкес келулері өте маңызды болып табылады. Бағдарламалар
мен өндірістік көрсеткіштерді анықтаған кезде кәсіпорынның (“Баян-сұлу”
АҚ) басты назары тұтынушы сұранысы мен қалауына бөлінуі тиіс. Осыған
орай кәсіпорынның жемісті қызметін анықтайтын басты факторлар ретінде
келесілерді қарастыруды жөн көрдік:
- мамандардың жоғары біліктілігі, оларды дайындау;
- жұмыстың тұрақты сапасын (сенімділік, кепілдік, мерзімдерді сақтау)
қамтамасыз ету;
- тұтынушының таңдауына ықпал ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Нарық жағдайында өнімнің сапасын көтерудің теориялық мәселелері жайлы
Нарық жағдайында өнімнің сапасын көтеру
Нарық жағдайында өнімнің сапасын басқару
Өнімнің сапасын көтерудің негізгі бағыттары
Нарық жағдайында өнім сапасын басқарудың теориялық негіздері
Сынау зертханасы жағдайында өнімнің сапасын талдау
Кәсіпорынның өнім сапасын көтерудің экономикалық тиімділігі
Нарық жағдайында еңбек ақының теориялық негіздері
Өнімнің сапасын басқару
Нарық жағдайында өндіріс тиімділігін арттыру
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь