«Өсімдік ұлпалары: Түзуші, негізгі, жабындық»


1. Ұлпалардың жалпы сипаттамасы.
2. Ұлпалардың жіктелуі.
3. Түзуші ұлпалардың құрылысы және қызметі.
4. Ассимиляциялық ұлпалар, құрылысы және қызметі.
5. Қор жинаушы ұлпалар, қор жинаушы заттардың типтері.
6. Аэренхима.
7. Жабындық ұлпалар. Эпидерма. Перидерма. Қыртыс (корка).
8. Ішкі жабындық ұлпалар.
Өсімдіктердің біркелкі болып келетін сулы ортадан жер бетіне аусуы олардың біртектес вегетативтік денесінің белсенді түрде ортандарға сабаққа, жапыраққа, тамырға бөлінуіне әкеліп соқтырды. Бұл орғандардың, құрылысы әртүрлі болып келетін, алайда қалай болса солай емес, белгілі бір жүйеде орналасқан, бір-бірінен оңай ажыраты латын клеткалардың тобынан тұрады. Аткаратын қызметі бірдей және шығу тегі бір, морфологиялық жағынан біртектес болып келетін клеткалардың тобын ұлпа деп атайды.
Ұлпа туралы ғылымның негізін салған белгілі Италия ғалымы М.Мальпиги мен ағылшын ғалымы Н. Грю (1671 ж.) болған.
Ұлпаларды негізінен мынадай алты топқа бөледі:
1. Түзүші (меристемалық) (образовательная)
2. Жабындық (покровная)
3. Негізгі (основная)
4. Арқаулық (механическая)
5. Өткізгіш (проводящая)
6. Бөліп шығарушы (выводящая)
7. Артық қор жинаушы (запасающая)
Түзуші үлпалар (меристемалық)
Өсімдіқтердің жануарлардан айырмашылығы:
1. Өмірінің сонына дейән өсуін тоқтатпайды
2. Өмірінің сонына дейін түзіп тұрады.
Бұл жағдай өсімдіктердің білгілі бір жерлерінде түзіліп қалыптасатын
меристемалық ұлпалардың болуымен байланысты. Меристемалық ұлпа тығыз болып орналасқан тірі клеткалардын тобынан тұрады. Мұндай клеткалардың кеністігін цитоплазма толтырып тұрады, оның ортасында ядро орналасады, үлкен вакуольдері болмайды, клетка қабықшасы өте жұқа болып келеді және алғашқы қабықшадан тұрады. Меристемалық клеткалардың негізгі екі қасиеті болады – бельсенді түрде бөлінеді және дифференцияланады, яғні басқа ұлпалардың клеткаларына айналады. Алғашқы және сонғы меристема. Алғашқы меристема өскіннің, ұрықтың клеткаларынан дами бастаған кезінен пайда болады. Соңғы меристема, әдетте алғашқы меристемадан кейін тұрақтанған (дифференцияланған) ұлпалардан пайда болады. Алғашқы меристемадан алғашқы ұлпалар, ал оңғы меристемадан сонғы ұлпалар түзіледі.
1. Әметов Ә. Ботаника. –Алматы -2003 ж.-511 б.
2. Яковлев Г.П., Челомбитько В.А., «Ботаника», //Санкт-Петербург, 3003-647 с.
3. Жуковский. «Ботаника».-М.,; «Колос»-1982г,586с.
4. В.Т. Хржановский «Курс общей ботаники», т.2,М.,ВШ,1982
5. В.Т.Хржановский, С.Ф. Пономаренко «Практикум по общей ботанике»,М.,ВШ,1979.
Қосымша:
1.Рейвн П., Эверт Р., Айкхорн С. «Современная ботаника»,М., Мир,1990.
2. Бавтуто Г.А., Еремин В.М. Практикум по анатомии и морфологии растений //Минск: ООО «Новое знание», 2002-464 с.
3. Бавтуто Г.А., Еремин В.М., Жигар М.П. Атлас по анатомии растений //Минск. Ураджай, 2001 -306 с.
4. Болотина А. Словарь лекарственных растений (латинский, английский, немецкий, русский) //М.,Руссо, 2004-384 с.
5. Дербуш С.Н. Основные черты строения и жизнедеятельности растительных клеток //Учебное пособие. –Караганды, 2005. – 61 с.
6. Еленевский А.Г., Соловьева М.П., Тихомиров В.И. Ботаника. Систематика высших, или наземных растений //М.: Асаdema, 2001. – 429 с.
7. Рахимов К.Д. Русско-казахско-латинский словарь растений, используемых в медицине и биологии //Алматы, 2003. – 172 с.
8. Сергиевская Е. Систематика высших растений /парктический курс. –Санкт-Петербург, 2002.-447 с.

Пән: Биология
Жұмыс түрі:  Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге
Таңдаулыға:   
Тегін:  Антиплагиат

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Тақырыбы: Өсімдік ұлпалары: Түзуші, негізгі, жабындық

Мақсаты: Ұлпалардың құрылысы мен шығу тегін оқу. Ұлпалардың жіктелуі.
Дәріс жоспары:
1. Ұлпалардың жалпы сипаттамасы.
2. Ұлпалардың жіктелуі.
3. Түзуші ұлпалардың құрылысы және қызметі.
4. Ассимиляциялық ұлпалар, құрылысы және қызметі.
5. Қор жинаушы ұлпалар, қор жинаушы заттардың типтері.
6. Аэренхима.
7. Жабындық ұлпалар. Эпидерма. Перидерма. Қыртыс (корка).
8. Ішкі жабындық ұлпалар.

Дәріс тезистері

ӨСІМДІК ҰЛПАЛАРЫ, ОЛАРДЫҢ ҚҰРЫЛЫСЫ ЖӘНЕ АТҚАРАТЫҢ ҚЫЗМЕТІ
Өсімдіктердің біркелкі болып келетін сулы ортадан жер бетіне аусуы
олардың біртектес вегетативтік денесінің белсенді түрде ортандарға
сабаққа, жапыраққа, тамырға бөлінуіне әкеліп соқтырды. Бұл орғандардың,
құрылысы әртүрлі болып келетін, алайда қалай болса солай емес, белгілі бір
жүйеде орналасқан, бір-бірінен оңай ажыраты латын клеткалардың тобынан
тұрады. Аткаратын қызметі бірдей және шығу тегі бір, морфологиялық жағынан
біртектес болып келетін клеткалардың тобын ұлпа деп атайды.
Ұлпа туралы ғылымның негізін салған белгілі Италия ғалымы М.Мальпиги
мен ағылшын ғалымы Н. Грю (1671 ж.) болған.
Ұлпаларды негізінен мынадай алты топқа бөледі:
1. Түзүші (меристемалық) (образовательная)
2. Жабындық (покровная)
3. Негізгі (основная)
4. Арқаулық (механическая)
5. Өткізгіш (проводящая)
6. Бөліп шығарушы (выводящая)
7. Артық қор жинаушы (запасающая)
Түзуші үлпалар (меристемалық)
Өсімдіқтердің жануарлардан айырмашылығы:
1. Өмірінің сонына дейән өсуін тоқтатпайды
2. Өмірінің сонына дейін түзіп тұрады.
Бұл жағдай өсімдіктердің білгілі бір жерлерінде түзіліп қалыптасатын
меристемалық ұлпалардың болуымен байланысты. Меристемалық ұлпа тығыз болып
орналасқан тірі клеткалардын тобынан тұрады. Мұндай клеткалардың кеністігін
цитоплазма толтырып тұрады, оның ортасында ядро орналасады, үлкен
вакуольдері болмайды, клетка қабықшасы өте жұқа болып келеді және алғашқы
қабықшадан тұрады. Меристемалық клеткалардың негізгі екі қасиеті болады –
бельсенді түрде бөлінеді және дифференцияланады, яғні басқа ұлпалардың
клеткаларына айналады. Алғашқы және сонғы меристема. Алғашқы меристема
өскіннің, ұрықтың клеткаларынан дами бастаған кезінен пайда болады. Соңғы
меристема, әдетте алғашқы меристемадан кейін тұрақтанған
(дифференцияланған) ұлпалардан пайда болады. Алғашқы меристемадан алғашқы
ұлпалар, ал оңғы меристемадан сонғы ұлпалар түзіледі.
Орналасу ерекшеліктеріне қарай меристемаларды төрт топқа бөледі:
төбелік (апикальдық), бүйірлік (латеральды), қыстырмалы (интеркалярлық),
зақымдық (травматикалық).
Төбеллік (апикальдық) меристема. Төбелік меристема сабақтың тамырдың
негізгі және бүйірлік осьтерінің ұштарында орналасады.
Ол негізінен органдардың ұзындыққа өсуін қамтамасыз етеді. Шығу тегі
жағынан төбелік меристема алғашқы меристемаға жатады. Сабақ пен тамырдың ең
жоғаргы және төменгі үштанында, тез бөлуіне қабылетті паренхималық
клеткалардың аздаған тобы (сиректеу бір клетка) орналасады. Оларды белсенді
(инициальды) клеткалар деп атайды. Бұлардан сөл төмендеу сирек бөлінетін
клеткалар орналасады. Олардан төменірек, меристемадан үш түрлі клеткалардың
тобы оқшауланып (обособляются) шығады. Осы клеткалардан алғашқы
вегетативтік дененің тұрақты ұлпалары қалыптасады (дифференцияланады):
1. Протодерма – клеткалардың үстінгі қабаты, олар жабын ұлпасының
бастамасын береді.
2. Прокамбий – вертикальды щсьтің ұзына бойында топтасып (тяжами)
орналасқан, ұштары үшкір болып келетін меристеманың ұзынша клеткалары,
олардан өткізгіш және арқаулық механикалық ұлпалар, түзіледі.
3. Камбий – соңғы меристема, - негізгі ұлпаларға бастама береді.
Бүйірлік (латкральды) меристема. Өстік органдардың ұзына бойында,
олардың үстіне параллель, цилиндр тәрізді орналасады. Әдетте ол соңғы
меристемаға жатады және органдардың көлдененінен өсіп жуандауын қамтамасыз
етеді. Көп жағдайда оны камбий деп атайды.
Қыстырмалы (интеркалярлық) меристема. Сабақтың буын аралықтарының
төменгі жағында және жапырақтың гүл сағағының түл жағында орналасады. Бұл
алғышқы меристема болып табылады, ол органдардың ұзындыққа өсуін қамтамасыз
етеді.
Зақымдық (травматикалық) меристема. Өсімдіктің денесінің кез-келген
зақымдалған бөлігінде пайда болады. Шығу тегі жағынан ол соңғы меристемаға
жатады.
Жабындық үлпалар.
Жабындық ұлпалардың негізгі атқыратын қызметі:
1. Өсімдікті кеуіп қалудан сақтайды.
2. Сыртқы ортаның қолайсыз әсерінен сақтайды.
Шығу тегіне байланысты жабындық ұлпаларды үш тпқа бөлуге болады:
Эпидермаға, қабыққа, қыртысқа (корку).
Эпидерма – протодермадан пайда болатын алғышқы жабын ұлпасы. Олар
жапырақты және жас сабақты жауып тұрады. Көп жағдайда эпидерма бір қабат
тірі, тығыз орналасқан, хлорофилдері жоқ клеткалардан тұрады. Клетка
қабықшалары әдетте иректелген болып келеді, соған байланысты олар озыра
тығыз байланысты болады. Қабықшалардың қалындығы бірдей емес. Қоршаған
ортамен шектесетін, сыртқы қабықша басқаларына қарағанда біршама қалындау
және кутинмен (кутикула) немесе балауызбен (воск) жабанған болып келеді.
Эпидерманың қорғаныш қызметі, оның клеткасының бетінде, құрылысы әртүрлі
болып келетің ерекше өсіндердің түктердің (трихомдардың) пайда болуына
байланысты арта түседі. Эпидермада зат алмасуды және судың бұлануын
(транспирация) реттеп отыратын ерекше устьица, аппараты болады. Ол екі
мамандаған түйістіргіш (көмкерме) ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Өсімдік ұлпалары туралы жалпы түсінік
Өсімдік ұлпасы түзуші ұлпалар немесе меристемалар
Жабын ұлпалары. Жабын ұлпаларының қызметтері
Өсімдік ұлпасының түрлерінің жіктелуі
Топырақ түзуші
Ландшафт түзуші құрайтын факторлар
Бедер түзуші эндогендік факторлар
Климат түзуші факторлар
Өсімдік жапырағы
Өсімдік шаруашылығы-ғылыми пән
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь