Уаһабилік немесе "сәләфилік"


1 «Сәләф» сөз
2 ХХ ғасырдың басында уаһһабилік ағымды үлгі тұтатын діни реформалық әрекеттер
Бүгінгі жан-жақты жетілген ірі әрі қауіпті діни-саяси ағымдардың бірі. Бұл ағымды ХҮІІІ ғасырда Сауд Арабиясының Нәжд өлкесінде Рияз қаласы маңындағы Ұяайна елді мекенінде дүниеге келген Мұхаммед ибн Әбдәл-Уаһаб ибн Сүлеймен құрған. Сондықтан бұл ағым соның атымен уаһабилік деп те аталады.
«Сәләф» сөзі қасиетті Құранның бірнеше жерінде кездеседі. «Алдыңғы өткендер», «бұрынғылар» деген мағынаны береді. Ислам ғұламаларының көбінің пікірінше мұсылмандардың алдыңғы үш толқыны сәләфилер деп аталған. Олар – Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) сахабалары, табиғиндер (сахабаларды көргендер) мен табаға табиғиндер (табиғиндерді көргендер) исламның әуелгі үш ғасырында өмір сүрген. Құран кәрім мен Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) сүннетіне ғана сүйеніп, соған сай амал еткен. Сондықтан да олар классик сәләфилер, хақ жолдағылар саналды. Ал, қазіргі «сәләфилер» өздерін сол бұрынғылардың жолындамыз дегендерімен, шын мәнінде атына амалдары мен іс-әрекеті сәйкеспейді.
Бұлар мұсылмандарды Аллаһтың бірлігіне шақыру, ислам дінін хұрафат-бидағат амалдардан тазалау, дінімізді Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) заманындағыдай қалпына келтіру, араб әлемін біріктіру сияқты мақсаттарды ұранға айналдырып алған. Бұл ағымның негізін қалаған Мұхаммед ибн әл-Уаһһаб ханбали мәзһабының негізінде алғашқы діни сауатын әкесінен ашып, Құран кәрімді жат алды. Кейін Мекке мен Мәдина, Басра мен Бағдадта да білім алды. Көп жыл араб елдерінің дерлік барлығын және көрші мемлекеттерді де аралап көрді. Әкесі дүниеден қайтқаннан кейін өз еліне оралып, діни жетекшілік қызметін бастағаннан көпшілік оны жақтаушы мен қарсылас болып екіге бөлінді. Бірнеше бәдәуи араб (көшпелі шөл тұрғыны, діни білімі шамалы) тайпасының қолдауымен ол XVIII ғасырдың 40-шы жылдарынан өзінің саяси күресін кең ауқымда жүргізе бастады. Араб елдерін біріктіру деген ұранмен шыққан бұл әрекет көп ұзамай Саудтың саясатына, кейіннен осы әулеттің ресми идеологиясына айналды. XIX ғасырдың басында бұл қозғалыс Арабия түбегінің көп бөлігіне жайылды.
Уаһабилер отаршыл ағылшындардың көмегімен қаруланып, Осман түріктерімен аяусыз шайқасты. Сондықтан да османдықтар ұстанған ханафи мәзһабын «кәпірлердің мәзһабы» деп жариялады. Мұхаммед ибн әл-Уаһһаб өзіне дейінгі мұсылмандарды қасиетті Құран мен сүннадан ауытқып келген деп санады. Олар сопыларды мүшірікке шығарып, дінсіздерге, зекет бермейтіндер мен намаз оқымайтындарға қарсы жиһад жариялады. Қаншама қан төгілді.
Иман діни-танымдық журнал, №3 (80) 2011ж

Пән: Дінтану
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 2 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Уаһабилік немесе "сәләфилік"

Бүгінгі жан-жақты жетілген ірі әрі қауіпті діни-саяси ағымдардың бірі.
Бұл ағымды ХҮІІІ ғасырда Сауд Арабиясының Нәжд өлкесінде Рияз қаласы
маңындағы Ұяайна елді мекенінде дүниеге келген Мұхаммед ибн Әбдәл-Уаһаб ибн
Сүлеймен құрған. Сондықтан бұл ағым соның атымен уаһабилік деп те аталады.
Сәләф сөзі қасиетті Құранның бірнеше жерінде кездеседі. Алдыңғы
өткендер, бұрынғылар деген мағынаны береді. Ислам ғұламаларының көбінің
пікірінше мұсылмандардың алдыңғы үш толқыны сәләфилер деп аталған. Олар –
Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) сахабалары, табиғиндер (сахабаларды көргендер)
мен табаға табиғиндер (табиғиндерді көргендер) исламның әуелгі үш ғасырында
өмір сүрген. Құран кәрім мен Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) сүннетіне ғана
сүйеніп, соған сай амал еткен. Сондықтан да олар классик сәләфилер, хақ
жолдағылар саналды. Ал, қазіргі сәләфилер өздерін сол бұрынғылардың
жолындамыз дегендерімен, шын мәнінде атына амалдары мен іс-әрекеті
сәйкеспейді.
Бұлар мұсылмандарды Аллаһтың бірлігіне шақыру, ислам дінін хұрафат-
бидағат амалдардан тазалау, дінімізді Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.)
заманындағыдай қалпына келтіру, араб әлемін біріктіру сияқты мақсаттарды
ұранға айналдырып алған. Бұл ағымның негізін қалаған Мұхаммед ибн әл-Уаһһаб
ханбали мәзһабының негізінде алғашқы діни сауатын әкесінен ашып, Құран
кәрімді жат алды. Кейін Мекке мен Мәдина, Басра мен Бағдадта да білім алды.
Көп жыл араб елдерінің дерлік барлығын және көрші мемлекеттерді де аралап
көрді. Әкесі дүниеден қайтқаннан кейін өз еліне оралып, діни жетекшілік
қызметін бастағаннан көпшілік оны жақтаушы мен қарсылас болып екіге
бөлінді. Бірнеше бәдәуи араб (көшпелі шөл тұрғыны, діни білімі шамалы)
тайпасының қолдауымен ол XVIII ғасырдың 40-шы жылдарынан өзінің саяси
күресін кең ауқымда жүргізе бастады. Араб елдерін біріктіру деген ұранмен
шыққан бұл әрекет көп ұзамай Саудтың саясатына, кейіннен осы әулеттің ресми
идеологиясына айналды. XIX ғасырдың басында бұл қозғалыс Арабия түбегінің
көп бөлігіне жайылды.
Уаһабилер отаршыл ағылшындардың көмегімен қаруланып, Осман түріктерімен
аяусыз шайқасты. Сондықтан да османдықтар ұстанған ханафи мәзһабын
кәпірлердің мәзһабы деп жариялады. Мұхаммед ибн әл-Уаһһаб өзіне дейінгі
мұсылмандарды қасиетті Құран мен сүннадан ауытқып келген деп санады. Олар
сопыларды мүшірікке шығарып, дінсіздерге, зекет бермейтіндер мен намаз
оқымайтындарға қарсы жиһад жариялады. Қаншама қан төгілді. Сәләфилер немесе
уаһабшылар дүниауи мәдениетке, өнерге (музыка, театр, көркемсурет және
т.б.), тарихи ескерткіштер мен мұраларға да наразылық білдіріп, оны
кешірілмейтін күнә санайды. Идеологиясын іске асыру үшін үкімет билігін
күшпен құлату керек деп, сол жолда кез келген содырлық әрекеттерден де
тайынбайды. Осы ниеттеріне жету үшін дінді тек бетперде ретінде ғана
пайдаланады. Бұл қозғалыстың тарихта қалдырған қанды іздерінен көптеген
мысалдар келтіруге болады. ХІХ ғасырдың басында өте күшейген уаһабилік
қозғалыс бірінші жауыздығын жасап, сахаба Зайд ибн әл-Хаттабтың (р.а.)
Жұбайдегі сағанасын аяқ асты етті. Мекке, Мадина қаласындағы барлық
қабірстанды, тіпті Айша (р.а.) мен Фатима (р.а.) аналарымыздың, көптеген
саңлақ сахабалардың да сағаналарын қиратты. 1810 жылы Мұхаммед (с.ғ.с.)
пайғамбарымыздың мешітін талан-таражға салып, дүние-мүлкін сатып жіберді.
Олардың пікірінше тәспі тартуға да, мешітке садақа беруге де болмайды.
Пайғамбарлар мен әулиелердің зираттарына зиярат етуге де қарсы. Тіпті
алғашқы уаһабшылар қажылыққа барғандардың пайғамбарымыз Мұхаммедтің
(с.ғ.с.) асыл сүйегі жатқан орынға зиярат етуіне де тыйым салды.
Бұл ағым белсенділері жалаңбас, сақалын өсіріп, тобығына дейін
қысқартылған шалбармен жүреді. Өздерінің дағуаты үшін ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Уахабилікпен күрес тарихынан сөз
«Сәләфизм» ағымы туралы
ИСМАТУЛЛАШЫЛАР. Шығу тарихы
Қазақстанда қандай секталар бар?
Исламдық салт-дәстүрдің өзіндік ерекшеліктері
Қазақ тілінің фонетикасы дәрістер
Ислам ілімдерінің қалыптасуы және дамуы
Уахабилік ағымы
Әлемдегі діни экстремизм мен радикализм
Ислам. Қазіргі кезеңдегі дәстүрден тыс діндер
Пәндер