Ақша айналыс заңы

Жоспар:

І Кіріспе

1.1. Ақшаның даму тарихы мен эволюциясы
1.2. Ақшаның мәні және қызметтері.

ІІ Негізгі бөлім
2.1. Ақша жүйесі және оның экономикалық мәні.
2.2. Инфляция және оның экономикалық мәні.
2.3. Бағалы қағаздар нарығы.
2.4. Валюта жүйесі, валюта курсы, халықаралық есеп айырысу.

ІІІ Қорытынды.
Ақшаның даму тарихы мен эволюциясы.

Ақша ежелгі заманда пайда болды. Олар тауар өндірісінің бірден-бір шарт және өнім болып табылады. Тауар –бұл сату немесе айырбастау үшін жасалған еңбек қнімі. Адам еңбегінің өнімі зат, оны өндірушілердің белгілі қоғамдық қатынастарын тудырта отырып , тауар формасынқабылдайды. Заттардың тауарға айналуы ақшаның пайда болудағы обьективті алғы шарттарды құрайды. Бірақ кез келген зат тауар бола алмайды. Егер тұтынушы өз сатып алушысын таппаса немесе қоғам тарапынан мойындалмаса,онда оны дайындауға кеткен уақытың рәсуа болғаны,мұндай бұйым тауарлық формаға ие емес қоғамға қажеті шамалы. Сондықтанда әр бір тауар қажетті тұтыну құныналу құраоы бола отырып ,өзінің өндірушісіне қатынасы бойынша айырбас құны ретінде көрінеді.
Ақша қауымдық құрылыс кезінде бір тауардың басқа бір тауарға кездейсоқ айырбасталуы барысында , айырбас құнның жай немесе кездейсоқ формалары қолданылады.(1балта- 5құмыра,1қой 1-қап бидай және т.б. ).

Ақшаның жалпы эквивалентжәне экономикалық категория ретіндегі түсінігі.

Ақшаның өмір сүрудегі обьективті қажеттілік ол тауар өндірісі және тауар айналысының болуына негізделеді. Кез келген тауар айналысында ақша айырбас құралы болып табылды. Тауар және ақша бір –бірінен бөлінбеді. Ақша айналысы болмаса ,онда тауар айналысыда болмайды.
Ақша тауардан дами отырып, тауар болып қала береді бірақ тауар ерекше жалпылама эквивалент
Ақша жалпы бірдей эквивалент , ерекше тауар, онда барлық басқа тауардың құны белгіленеді және оның делдал ретінде қатысуыменен тауар өндірушілер арасында еңбек өнімдерінің айырбасы үздіксіз жасала береді.
Жалпыға бірдей эквивалент ролі тарихи түрде алтынға бекітілген. Алтынның барлық басқа тауарлардың құнын бейнелеу қасиеті, оның табиғи қасиеті емес. К.Маркс айтқандай: (Табиғат ақшаны жаратпайды, алтынға бұл қасиет қоғаммен берілген).
Ақша -өндіру мен бөлу процнстерінде адамдар арасындағы белгілі бір экономикалық қарым-қатынастарды көрсететін тарихи даму үстіндегі экономикалық категория болып табылады. Экономикалық категория ретінде ақшаның мәні оның үш қасиетінің бірігуімен көрініс табады.
- Жалпыға тікелей айырбасталу,
- Айырбас құнының дербес формасы,
- Еңбектің сыртқы заттық өлшемі.
Жалпыға тікелей айырбасталу формасында ақшаның пайдалану кез келген материалдық құндылықтарға ақшаны айырбастау мүмкіншілігінің бар екендігін көрсетеді. Социолизм жағдатында бұл мүмкіндік елеулі қысқарды және тік қоғамдық жиынтық өнімді пайдалану және бөлу мен ғана шектелді. Кәсіпорындар ,жер,орман, жерасты сатып алынбады. Казіргі кезде жекешелендіру процестерінің жүрумен байланысты , жалпыға тікелей айырбастау формасында ақшаны пайдаланудың көлемі едәуір кеңіді.
Ақшаның айырбас құнының дербес формасы ретінде пайдалану тауарларды тікелей қткізумен байланысты емес. Ақшанің бұл формада қолдану жағдайлары олар несие беру, бюджеттің кірістерін қарыздық бөлшектерді өтеу, мемлекеттік бюджеттің кірістерін қалыптастыру , Ұлттық банктің несиелік ресурстарды басқа банктерге сатуы және т.б.
Еңбектің сыртқы заттық өлшемі тауарды өндіруге жұмсалған еңбектің , олардың ақша көмегімен өлшенуі мүмкін құнын анықтау арқылыкөрінеді.

Ақша қызметінің эволюциясы.
Ақшанің әр бір қызметі ақшаның тауар айырбастау процесінен туындайтын , тауар өндіріушілердің өзара байланысының формасы ретінде әлеуметтік- экономикалық маңызының белгңлң бір жағын мінездейді. Ақша бес түрлі қызмет атқарды: құн өлшемі, төлем құралы, қор және қазына жинау, дүниежүзілікақша.

Ақша құн өлшемі ретінде.
Құнның өлшем қызметі тауар өндірісі жағдайында туындайды. Бұл ақшаның барлық тауарлар құнының өлшемі ретіндегі қабілеттілігін білдіреді, бағаны анықтауда делдал қызметін атқарады. Өзінің жеке құны бар тауарға , құн өлшемі бола алады. Бұндай тауар болып өндіруіне қоғамдық еңбек жұмсалған, құнды құрайтын алтын саналады. Яғни бұл қызметті толық құнды ақшалар атқарады. Ақша еңбек өлшемі-ол жқмыс уақытын емес , осы еңбекпен құрылған құнды көрсетеді.

Ақша айналыс құралы.
Ақша айналыс құралы қызметінде тауарларды өткізудегі делдал болып табылады.
Тауар бір қолдан екінші қолға ауыса отырып , өзінің тұтынушысын тапқанға дейін ақша үздіксіз қозғалыста болады.
Айналыс құралы ретінде ақша қызметтерінің ерекшеліктері мыналар:
- Тауар мен ақшаның қарама-қарсы қозғалысы.
- Оның идеялды ақшала емес, нақты қолма -қол ақшалар орындайды.
- Ақшаның бұл қызметінде тауарларды айырбастау өте тез орындалатын болғандықтан, оны нағыз ақшалар емес (алтын) , оны ауыстырушылар-ақша белгілері орындайды.

Ақша төлем құралы.
Тауар айналысы ақша қозғалысы мен байланысты. Бірақ ақша қозғалысы Міндетті түрде тауар қозғалысымен бір уақытта тоғысуы тиіс емес.
Ақша құнның еркін формасында көрінеді. Олар өткізу процесін еркін аяқтайды. Ақшаның қозғалысы тауар қозғалысынан ерте немесе кеш жүруі мүмкін.
Қолданылған әдебиеттер
Б._Ңегізгі әдебиеттер
1. Ақша,несие, банктер. Ғ.С.Сейітқасымовтың жалпы ред. —Алматы: Экономика, 2001.
2. Көшенова Б.А. Ақша. Несие. Банктер. Валюта қатынастары. Оқу қуралы. -Алматы: Экономика, 2000 -328 бет.
3. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие. Оқу құралы. Жалпы ред. басқарған ҚР ҮҒА-ның академигі Сейіткасымов Ғ.С., 2-басылым. -Алматы: ИздатМаркет, 2004. -248 бет.
4. Деньги, кредит, банки. Под ред. Лаврушина О.И. —М.: Финансы и статистика, 1999.
5. Международные валютно-кредитные и финансовые отношения. Под ред. Красавиной Л.Н. —М.: Финансы и статистика, 1994.
6. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктердің операциялары.- Алматы: Қазақ университеті, 2002.
7. Банковское дело. Под ред. Лаврушина О.И. —М.; Финансы и статистика, -1998.
8. Белов В. Когда законы толкуют произвольно. Бизнес и банки. Москва ] 992 ж.
9. Белов В. Коммерческие банки н налоговая служба, Москва 1993ж.
10. Васильева М Чек как средство платежа Закон 1992г.
11. Ефимова Л.Г Банковское право, Москва БЕК 1994г.
] 2. Гвирцман М.В Правовое регулирование банковской тайны, Деньги и кредит. 1992г.
13. Гуревич И,С Очерки банковского права. Изд-во ЛГУ, 1979г.
14. Гросиан Р.К Как вести дела с банками. Москва, международные отношения, 1969г.
15. Вильнянский С.И Кредитно-расчетные правоотношения: Учебное пособие, Харьков, 1985г.
16. Олейник О.М Залог в банковском кредитовании; Бизнес и банки, ] 995 г,
17. Олейник О.М Банковская гарантия и проблемы ее применения. (Хозяйство и право) 1996г.
        
        Қазақстан Республикасының Ғылым және Білім Министрлігі.
Экономика және Ақпараттық технология кафедрасы.
Экономикалық теория.
Тақырыбы: Ақша айналыс заңы
Құрастырған:
Жұмыс жетекшісі:
Курстық жұмыс бағамен ... ... ... даму ... мен эволюциясы
1.2. Ақшаның мәні және қызметтері.
ІІ Негізгі бөлім
2.1. Ақша жүйесі және оның экономикалық мәні.
2.2. Инфляция және оның экономикалық мәні.
2.3. ... ... ... ... ... ... ... халықаралық есеп айырысу.
ІІІ Қорытынды.
Ақшаның даму тарихы мен эволюциясы.
Ақша ежелгі заманда пайда болды. Олар тауар өндірісінің ... ... өнім ... ... ... –бұл сату немесе айырбастау үшін ... ... Адам ... ... зат, оны ... белгілі қоғамдық
қатынастарын тудырта отырып , тауар формасынқабылдайды. Заттардың тауарға
айналуы ... ... ... ... алғы ... құрайды. Бірақ кез
келген зат тауар бола алмайды. Егер ... өз ... ... ... ... ... ... оны дайындауға кеткен уақытың
рәсуа болғаны,мұндай бұйым тауарлық формаға ие емес қоғамға қажеті шамалы.
Сондықтанда әр бір ... ... ... ... құраоы бола отырып ,өзінің
өндірушісіне қатынасы бойынша айырбас құны ретінде көрінеді.
Ақша ... ... ... бір ... ... бір ... ... барысында , айырбас құнның жай немесе кездейсоқ формалары
қолданылады.(1балта- 5құмыра,1қой 1-қап бидай және т.б. ... ... ... ... категория ретіндегі түсінігі.
Ақшаның өмір сүрудегі обьективті қажеттілік ол ... ... және ... ... ... Кез келген тауар айналысында ақша айырбас
құралы болып табылды. Тауар және ақша бір –бірінен бөлінбеді. Ақша ... ... ... ... ... ... дами отырып, тауар болып қала береді бірақ тауар ерекше
жалпылама эквивалент
Ақша жалпы бірдей эквивалент , ... ... онда ... ... ... ... және оның делдал ретінде қатысуыменен тауар өндірушілер
арасында еңбек өнімдерінің айырбасы үздіксіз жасала ... ... ... ролі ... ... ... ... Алтынның
барлық басқа тауарлардың құнын бейнелеу қасиеті, оның табиғи қасиеті емес.
К.Маркс айтқандай: (Табиғат ақшаны жаратпайды, ... бұл ... ... ... мен бөлу ... ... ... белгілі бір
экономикалық қарым-қатынастарды көрсететін ... даму ... ... ... ... ... ... ретінде
ақшаның мәні оның үш қасиетінің бірігуімен көрініс табады.
- Жалпыға тікелей айырбасталу,
- Айырбас құнының дербес формасы,
- Еңбектің ... ... ... ... айырбасталу формасында ақшаның пайдалану кез келген
материалдық құндылықтарға ақшаны ... ... бар ... ... ... бұл ... елеулі қысқарды және тік
қоғамдық жиынтық өнімді пайдалану және бөлу мен ғана ... ... ... ... ... ... ... процестерінің жүрумен байланысты , ... ... ... ақшаны пайдаланудың көлемі едәуір кеңіді.
Ақшаның айырбас құнының дербес формасы ретінде пайдалану ... ... ... ... Ақшанің бұл формада қолдану жағдайлары
олар несие беру, бюджеттің кірістерін қарыздық бөлшектерді ... ... ... қалыптастыру , Ұлттық банктің несиелік
ресурстарды басқа банктерге сатуы және т.б.
Еңбектің сыртқы ... ... ... ... ... еңбектің ,
олардың ақша көмегімен өлшенуі мүмкін құнын анықтау арқылыкөрінеді.
Ақша қызметінің эволюциясы.
Ақшанің әр бір ... ... ... ... ... туындайтын ,
тауар өндіріушілердің өзара байланысының формасы ... ... ... ... бір ... мінездейді. Ақша бес ... ... құн ... ... ... қор және қазына жинау,
дүниежүзілікақша.
Ақша құн өлшемі ретінде.
Құнның өлшем қызметі тауар өндірісі жағдайында туындайды. Бұл ... ... ... ... ... ... білдіреді, бағаны
анықтауда делдал қызметін атқарады. Өзінің жеке құны бар тауарға , құн
өлшемі бола алады. Бұндай тауар ... ... ... ... ... ... алтын саналады. Яғни бұл қызметті толық құнды ақшалар
атқарады. Ақша еңбек өлшемі-ол жқмыс ... емес , осы ... ... ... ... ... ... құралы қызметінде тауарларды өткізудегі делдал ... бір ... ... ... ... ... , өзінің тұтынушысын тапқанға
дейін ақша үздіксіз қозғалыста болады.
Айналыс құралы ретінде ақша ... ... ... ... мен ... ... қозғалысы.
- Оның идеялды ақшала емес, нақты қолма -қол ақшалар ... ... бұл ... ... ... өте тез ... оны ... ақшалар емес (алтын) , оны ауыстырушылар-ақша
белгілері орындайды.
Ақша төлем құралы.
Тауар айналысы ақша қозғалысы мен байланысты. ... ақша ... ... ... ... бір уақытта тоғысуы тиіс емес.
Ақша құнның еркін формасында көрінеді. Олар өткізу процесін ... ... ... ... ... ерте немесе кеш жүруі
мүмкін.
Егер тауар мен ақшаның қарама-қарсы қозғалысы ... , яғни ... ... ... ... ... ... керісінше болса , онда бұл
жағдайда ақшалар төлем құрал қызметін атқарады.
Ақшалар төлем ... ... тек қана ... ... ғана емес ... ... ... қатынастары да қызмет етеді. ... ... ... етіп ... ... Тауарларды және қызметтерді төлеуге байланысты міндеттемелер.
- Еңбек ақы төлеуге байланысты міндеттемелер.
- Мемлекетке қатысты қаржылық міндеттемелер.
- ... ... , ... және ... ... ... борыштық
міндеттеме.
- Сақтандыру міндеттемелері.
- Әкімшілік сот сипатындағы міндеттемелер және басқалары.
Ақша қорлану және қазына жинау құралы ретінде.
Аөша төлем және ... ... ... ақшалай қорлардың құрылуын
талап етеді. Ақшаның қорлануының қажеттігі Т-А-Т ... ... Т-А және А-Т ... ... ақша ... ... есеп ... шаруашылығының кеңейуі , ... ... ... ... нарықтың пайда болуы, дүниежүзілік
ақшалар қызметінің пайда болуына себеп болады.
Сөйтіп аөшалар ертеден адамзаттың ... ... мен ... өмір сүріп
келеді десе болады. Ғасырлар бойына ақша өзгеріп отырған және ... ... ... соңғы фраза болып табылмайды.
Тауар айналысының тарихи даму процесіне жалпыға ... ... әр ... ... ... мал, ... ... бұйымдары және
т.б. Мұның барлығы тауар өндірісі мен ... ... ... ақша ... ... түсіндіреді.
Экономикалық категория ретінде ақшалар өндіріс және бөлу ... ... ... ... бейнелейді. Бұл жерде ақша
бес түрлі қызмет атқарады: құн өлшемі, ... ... ... ... ... және ... құралы, дүниежүзілік ақшалар.
Ақшаның өзінде, сондай- ақ олардың қызметтерінде жылдар бойы ... Егер де ... ... ... процесі жалпыға бірдей
эквивалентпен алтын мен жүргізілсе , бұл күндері қағаз несие ... ... ... және ақша ... ... туралы ұғым жөне оның құрылымы.
Көптеген шетел басылымдарында ақша айналымы деген ұғым ... ... орта ... ... ТМД ... басылымдарында ақша айналымы және
ақша айналысы деген ұғымдарға анықтама берілген. Ақша ... деп- ... ақша мен ... емес ақшаның қозғалысын айтады. Экономиканың әр
үлгісі бұл үғымдардың мәні мен ... ... ... ... ... ... жағдайында ақша айналымының
ерекшеліктері:
- қолма-кол ақша да, қолма-қол емес ақша да ... ... ... бөлуге қызмет атқаратын. Барлық коғамдық енім ... және ... ... ... мен кызмет көрсету) түрінде, яғни
бірінші жағдайда материалды-техникалық жабдықтау жүйесі арқылы, ал екінші
жағдайда коғам ... ... ... ... және ... ... сауда жүйесі аркылы бөлінеді. - мемлекет заңмен ақша айналымьн:
колма-кол ақша және ... емес ... ... ақша ... қай түрі
кандай бөлу жүйесіне кызмет атқаратын белгіледі. Сөйтіп қолма-қол ақша
козғалысы халыктың акшалай ... ... ... ал ... емес ... ... кұрал-жабдыктарын бөлуді көрсетеді;
- ақша айналымы мемлекеттік жоспарлау жүйесінің ... ... ... ... ақша ... ... ... меншік формасына кызмет көрсетеді;
- акша айналымының алғашкы және ... ... ... ... оған мемлекеттік банк бақылау жүргізеді;
- қолма-қол ақша және колма-қол емес ақша ... тек ... ... ... ... ... алдын ала өнімге баға белгілеумен және көрсетілген
қызметтерге тарифтер бекітумен шұғылданады.
КСРО негізінде ... ТМД ... ... ... өту ... іс ... ... (бағаны босату, мүлікті беймемлекеттендіру
және т.б.) акша айналымында өзғерістер болды.
Нарықтык экономика ... ... акша ... тән ... ... негізінен шаруашылықты нарықтық қатынастарға кызмет
жасайды,ол бөлу қатынастарының тек аз ғана ... ... ... ақша және колма-қол емес ақша айналымдарын ... ... ақша ... ... ... ... ... және жеке
тұлғалардың жоспарлы болжауының объектісі болып табылады; - ақша айналымы
әртүрлі меншік формасы жағдайында жүреді;
- ақша ... ... және ... кезеңдері орталықтанбаған, яғни
олар әртүрлі коммерциялык және мемлекетгтік банктерде шоғырланған;
- қолма-қол ақша және ... емес ақша ... ... ... ... ... ақша ... Орталык банк жүргізіп, ал колма-кол емес акша
белгілерін коммерциялық банктер шығарады.
Сонымен, ақша айшишмы деп қолма-қол және қолма- қол емес ... ... ... акша белгілерін айтамыз. Бүл анықтама ақша ... сай ... ... айналымда тек ақша белгілері жүреді.
Ал металл акша жүйесіндегі әрі тауар, әрі ақша айнапымы ретінде ... ... ... ... ... ... ... немесе күміс) өз құны
өзінде көрсетілген (номинал) құнына ... ... ақша ... ... ... ... бір уакытта жүрді, Сондыктан қүн
айналымы тауар айналымы мен ақша айналымын біріктірді.
Қазіргі ақша ... құн ... деп ... ... Оған себеп-
қолма-қол ақша және қолма-қол емес ақша ... өз құны ... ... өте ... ... тек қолма-қол ақша, ол ақша ... бір ... ақша ... дсп - ... бір ... қолма-қол ақшамен өтелген
барлық төлемдер соммасына тең ақша айналымының бір бөлігі. Ал акша ... ... қол ақша мен ... емес ақша ... ... ... ... төлемдер мен шаруашылықтың есеп айрысуын қамтамасыз ететін
ақшаның кызметі.
Қолма-қол ақша ... және ... емес ақша ... тек ... ақша жүргендіктен оны ақша айналысы деп ... және ... ... ... ... ақша ... ... билеттер және ұсақ монеталар) айналыста жүреді.
Қазақстан Республикасында қолма-қол ақшаны Ұлттык банк ... ... (ҚР- ның ақша ... ... ... ... банктер оның
эквивалентін қолма-қол емес формада төлеп алады.
Қолма-қол ақша ... ... ... ... және ... түседі.
Бірақ ақшаның көп бөлігін салық, жарна, сақтандыру төлемін, қарызды ... ... мен ... ... ... ... ақы және ... төлеуге
жұмсалады.
Қолма-қол емес ақша айналымы{ төлем айналымы)- ол ... шот ... ... ... ... ақша қалдығының өзгеруі немесе ақшаның
төлем құралы ретінде қызметін атқаруы. Ол ... ақша ... ... ( 90-пайызға жуығын) құрайды. Төлем айналымы төлеушілер мен сатып
алушыларының банктегі шотына немесе жазу түрінде, немесе ... ... ... ... ... ... ... жүргізу үшін әртүрлі шоттар қолданады. Олардың
арасында кең тарағаны: есеп айрысу және т.б. ... ... қол ... ... тауарлы операциялар бойынша және каржы міндетгемелері
бойынша болып екі топқа бөледі. ... ... ... мен ... ... қол ақшасыз есеп айрысу, екіншіге бюджетке төленетін төлемдер ... тыс ... ... борышты өтеу, несие үшін өсімді төлеу,
сақтандыру ... ... ... ... есеп ... үйымдастыруға әр елдің тарихи және
экономикалық дамудың ерекшеліктері әсер етеді. ... ең ... ... ... , ... ... АҚШ чекті қолдана бастаған , ал
Германия- ... , ... ... ... есеп айырысу шоттарын
қолданылады. Қазіргі кезде ... ... ... қолма-қол
ақшасыз есеп айырысуды үйымдастыруда ең бір ... ... ... ... ... ... ... түрлерінің Ішінде , негізінен,
магнитті жолағы бары кең колданылады. Өркениетті мемлекеттерде жоғары
корғалу ... ... ... ... ... үшін ... ... . Банктердің есеплесу операциялары: инкоссо, аудару және
аккредитив болып бөлінеді
Инкассо- әртүрлі ... ... ... ... ... ... шотына банктердің ақша түсіру операциясы. Инкассоға чектер ... ... ... және т.б. ... ... операцияның екі түрі бар: Жай инкассо- клиенттің банк арқылы
коммерциялык құжатсыз ... ... ... ... ... үшінші жақтан
ақша талуға міндеттенғен операциясы. Кұжатты ... ... ... ... ... көрсету және оны тек төлемді қолма -қол алғанды
немесе акцепт алғанда ғана беру нәтижесінде банктІң жүргізетін ... ... ... ... өз шотынан белгілі - бір сомманы
көрсетілген жакқа ... ... ... ... операцияны
жүргізгені үшін банк комиссиялық акы алады.
Аккредитив (латын сөзі- "сенемін")- бір банктің екінші банкке аккредитивте
көрсетілген шарттарды ... ... бір ... жеке ... заңды
тұлғаға төлеу жөнінде берген жазбаша тапсырмасы.
Аккредитивтің негізгі түрлері: ақшалы және құжатты. Акшалы ... ... ... Онда ... ... ... ... сомманы түгел немесе бөліп-бөліп оны иемденушіге төлеу жөнінде
корреспондент- банкке берген тапсырма жазылған. Құжатты ... ... ... ... және оның ... бойынша үшінші
жаққа төлемді жүргізу немесе оның үкімі бойынша төлеуі және ол ... ... ... ... ... немесе сатып алуы керек.
Электрондық төлем жүйесі-ол қағазсыз тасымалдаушы электронды ... ... ақша ... ... ... шоттардың жағдайын бақылау, несиелік
және есеп айырысу операцияларын жүргізу үшін колданылады. Банк клиентгеріне
қызмет ... ... ... ... автоматтандырылған есеп айрысу палатасы;
- банктік автоматтар;
- сауда үйымдарындағы терминалдар;
- үйде ... ... ... ... ... -ол ... банк қызметкерлерінсіз банктік электронды
есептегіш машиналарға қосылып, өз бетімен операциялар жүргізуге мүмкіндік
береді.
Терминалдар- ... ... ... ... есеп ... банк ... төлем операциялары туралы хабар беруге және ... ... ... ... ... ... алушының телем кабілеттілігі туралы
хабар кері алуға мүмкіндік ... ... ақша ... ... ... заттық құрылымы жөнінен метал ақшалар және
қазыналык билеттер болып екіге ... ... ... ... болуына
байланысты ақша белгісінің салмағын өлшеу жүйесі пайда ... бір ... ... ... ... жоқ ... сынықтарынан орнына
әртүрлі массалы метал кесектері айналымға түскен. Дегенмен, жаңа ... ХІП ... ... ... ... көрсетілген металл құймалар
айналыста болды. Осыған байланысты қазіргі уакытта кептеген ақша ... оның ... ... ... ... ... стерлинг, ливр, марка-
"жарты фунт" деген үғым. Ал фунт ... ... ... 409,5 ... тең ... ... ақша ... гривна күмістің фунты деген мағынаны көрсеткен, ал оның
тең жартысы рубль деп ... ... ... алғашқы түрі - құйма металл,
оның формасы да әртүрлі болған (шыбык, сым, табақша және ... ... ... айналыс заңдылықтары.
Металл ақша айналысының объективті заңдылықтары және капитализм тұсында
тауар өндірісінің ... ... ... ... ... ... ... дербес кұны жоұ ақша таңбаларымен айырбастау ... ... ... шығу ... мына себептерге байланысты болды:
- біріншіден, акша құн өлшемі кызметін қолдағы алтын ақша емес, ойдағы ақша
айналыс құралы ... ... ... ... ақша ... құралы ретінде өз қызметін шапшаң, ілезде атқару
ерекшелігіне, яғни тауар айырбасына акша ... ... ... бүл ... ... ... ... себептерді қамтитын тарихи ұзақ
процесс;
-монетаның табиғи ысылып тозуының ... құны ... құр ақша ... ... ... ... елдерінде монетаның тозу себебінен
19млн. фунт стерлинг монета айналыстан шығарылды; мемлекеттің және ... - ... ақша ... ... ... ақша ( " декретные деньги"- өкіметтің қаулысымен ... ... - ол ... ... ... орнына айналым және ... ... ... ... өз шығындарын жабу үшін шығаратын және
ықтиярсыз көрсеткен құны бар, әдетте ... ақша ... Өз ... ... ... тек ... Қағаз ақшаның
құнсыздануына әртүрлі себептер әсер етеді:
- бюджеттің тапшылығын ... ... ақша ... ... және ... ... емес ... еңбек өнімділігінің құлдырауы;
- тауар массасының төмендеуі;
- пассивтік төлем баланысы;
- ақша шығаратың үкіметке сенімнің төмендеуі т.б.
-
Несие ақшалары және олардың ... ... тән ... ... ... ... ... жойылуы мүмкін. Тауар айналысы дамыған сайын тауарды сату уақыты
оған ақша төлеу уақытына сай келе ... бұл - ... ... ... сөз. Несиені кайтару кезінде несие ақшалары пайда болады. Демек,
несие ақшалары - ... ... ... ... пайдаланатын (толык құнды
ақшаның орнына жүретін) құнның қағаз ... ... ... ... төлем қүралы кызметін атқаруы.
Несие ақшалары да кағаздан жасалады, бірак оларды, әдетте, банктер әр
түрлі ... ... ... ( ... -материялдық
бағалылықтардың қорын -құру және т.с.с) жүргізілетін несиелік операцияларды
орындағанда шығарады . ... ... ... банк ... ... ... ақшасын беруі мүмкін .
Несие ақшаларының ерекшелігі- оларды ... іс ... ... ... ... ... ... өнімді өндіру және оны
сату процестеріне байланысты орындалады. Қарыз әдетте белгілі бІр қорлардың
құрылуын ... ету үшін ... , ал оны ... ... ... азайғанда жүргізІледі. Осыған байланысты карызға
берілетін төлем құралдарының көлемі мен ... ... ... мұқтаждығын
үйлестіруге мүмкІндік туады.
Несие ақшалардың бұл ерекшелігі - оның ... ... ең ... ... міндеттемесі, ол несиеге алған тауардың құнын төлем уақыты
келгенде келісілген жерде өтеу үшін қарыздың сатушыға жазбаша ... ... ... вексель тауар өндірушілердің төлемді кейінге ... бірі ... ... банк ... ... ) ... карызға
сатуы негізінде пайда болады. Сондыктан тауарлы ... ... ... деп ... ... коммерциялық вексель тауармен
қамтамасыз етілген.
Коммерциялық вексель - жай және аударым вексель больш екіге бөлінеді. Жай
вексельге екі ... ... Жай ... ... ... ... ... уақытын көрсетіледі. Аударым векселін көптеген
субъектілер пайдалануы ... ... ... ... ... және төлеуші.
Вексель беруші- ол вексельді толтырушы және ұсынушы жақ.
Несне ақшаларының келесі түрі - чек. Чек банкке ақша салу және ... ... есеп ... ... ... болған.
Чек дегеніміз - оған кол коюшының ағымдағы шотынан қолма-қол ақшаны чек
иеленушіге беру немесе баска бір ... ... ... ... ... жазбаша
үкім. Чекпеи есеп айрысу несие және банк катынастары ... ... ... ... есеп ... несие және өрістеген кезде пайда болады. Алғашқы
чек 1683ж. Үлыбританияда қолданылған.
Ақша айналыс заңы.
Акша ... ... құн ... ... ... Ол ... ақша
катынастары болатын барлык қоғамдық формацияларға тән. Айналыстағы ақшаның
саны К. Маркс ашқан ақша айналысы ... ... ... айналысына
қазмет ету үшін қажетті ақша мөлшері ( А мөлшер.) екі ... ... бір ... бір ... ... тиісті тауарлар бағасының
косындысына (Стб); екіншіден, ақша айналысының ...... ... ... ... мәні - ... ... кұралы қызметін орындауы үшін
кажетті ақша мөлшері сатылуға тиіс тауарлар бағасының косьшдысын бір ... ... ... санына бөлгенге теңесуі керек. 1.
Ақша жүйесі және оның ... ... ... ... ... Биметаллизм жүйесі
Әрбір мемлекеттің өзіне тән ұлттық ақша жүйесі болады. Ақша жүйесі-ол
тарихи ... және ... ... заңдары мен бекітілген біртұтас
ақша айналымы. Алғашқы ақша жүйесі 16-17 ғғ. ... ... ... ... ... ... ... оның кейбір жекелеген элементтері
одан да бұрын айналымда жүре бастаған. Капиталистік ... және ... ... ... ... ақша ... ... енгізді.
Ақша жүйесінің типі: ақша - ерекше тауар ретінде жүруіне, яғни ... ... ... ... ақша - құн ... ... атқаруына
байланысты қальштасады. Сондықтан әлем тарихында ақша ... ... ... ... ақша ... бұл ... ақша тауары, яғни толық құнды ... ... және ол ... ... қызметтерін орындайды. Ал несие
ақшалары металға айырбасталады;
• несие ақшалары және қағаз ақша айналысы, бұл жүйеде атына сай, ... ... ... яғни алтын біржолата ығыстырылып, айналыста тек ақша
белгілері жүреді.
Әрбір ... ... ... кұн ... ... қабылданған металға
байланысты металл ақша жүйесі: биметаллизм және монометаллизм болып
бөлінеді.
Алғашқы капитал ... ... ... ғғ.) биметаллизм ақша жүйесі пайда
болып, одан әрі дамыды. Онда ақша айналысын толық құнды ... ... ... - ол ... зақды түрде жалпыға ортақ эквивалент ролін
алтын мен күміске бекіткен ақша жүйесі. Бүл ... ... мен ... ... ақша - қос металды валюта, онда екі металдан да кең ... ... ... шектеусіз қатар жүрген.
Биметаллизмнің үш түрі болған:
1. ... ... ... ... - онда ... мен ... монеталардың
арақатынасы стихиялы түрде ... ... ... ... Қос валюталы жүйе - онда ... ... ... ... алтын мен күміс монеталар сол қатынаспен соғылды.
3. "Қосалқы" валюта жүйесі - онда ... мен ... ... ... ... деп ... іс ... күміс монета алтынның белгісі ретінде
жүрді.
Биметаллизм жүйесі Батыс Еуропа мемлекеттерінде ХVІ-ХVII ғғ. ... ... XIX ғ. ... ... кеҢ қолданылды.
Капиталистік тауарлы өндірістің қарқынды дамуы тұрақты ақшаны, яғни жалпыға
бірдей бір ... ... ... ... ... ... ақша жүйесі өмірге келді.
Монометаллизм жүйесі
Монометаллизм - ол жалпы эквивалент ретінде тек бір ғана ... ... ... не ... ... ақша ... құн белгілері мен монеталар ... ... ... ... ... Үндістанда 1852-1893 жж., Голландияда
1847-1875 жж., Ресейде 1843-1852 жж. ... ... ... ақша жүйесі ретінде XVIII ғ. ... ... ол 1816 ж. заң ... ... Ал ... көпшілігінде XIX ғ. соңы үштігінде, яғни ... ... жж., ... мемлекеттерінде (Швеция, Нарвегия, Дания) -1873 ж.,
Францияда-1876-1878 жж., Австрияда- І892ж., Ресей және Жапонияда- 1897 ... ж. ... [20; 131.]. Құн ... алтынға айырбасталу
ерекшеліктеріне байланысты алтын монометаллизмнің үш түрі ... ... ... (үлгілі) - оған негізгі төмендегі белгілер тән: ... ... ... ... ... және ол ... барлық қызметтерін
атқарады;
• алтын монеталарды еркін соғу рұқсат етілген;
• айналымдағы несие ... ... ... ... ... көрсетілген
кұнымен еркін және шектеусіз алтын монеталарға айырбасталады;
• алтынды, шетел ... ... ... алып ... және елге ... алтын нарығының еркін жүмыс Істеуіне рүқсат берілген,
Алтын монеталы ... ... ... ... - еркін бәсеке кезінде
пайда болып, өндірістің, несие жүйесінің, әлемдік сауданың өркендеуіне және
капиталды шетелге шығаруға жол ... ... ... ... де, ... ... да
еркін жүруі үшін ... ... ... ... ... қоры ... ... құймалы стандарт - оның алтын монеталы ... ... ... ... ... болмайды және оны еркін соғу жойылды. ... ... ... ... бір ... алтын қүймасының белгілі
бір салмағына айырбасталды. Мысалы, ¥лыбританияда салмағы12,4 кг - 21,5 мың
франкке теңгерілді ... ... ... ... ... - ол банкнотаның девиздерге (яғни,
белгілібір шетел валютасына) айырбасталатын ақша ... Бүл ... ... ... ... және ... да ... жүрді. Бүл
кезде алтын монетаның еркін соғылуы жойылып, ол айналыстан да ... Міне тек ... ... ... ғана ... ... ақша жүретін
елдердің алтын мен байланысы сақталды. Үлттық валютаның түрақтылығын бір
қалыпта сақтау ... ... ... яғни ... ... ... төмендеуіне немесе жоғарылауына байланысты оған шетел валютасын
сатьш алу немесе сату арқылы жүзеге ... ... ... ... ... бір ... ... басқа елдердІң валютасына тәуелді болды.
1976-1978 жж. Ямайка Халықаралық валюта жүйесі алтынның айналыстан шығуын
заң жүзінде бекітті. Ақша ... ... ... және ... ... бағасы
жойылды. Халықаралық валюта қорымен оның ... ... ... да алтын алынып тасталды. Сөйтіп бүкіл мемлекеттерде алтынға
айырбасталмайтын несие ақшалары жүйесі ... мен ... ... ... жүйесі және оның сипаттамасы.
Қазіргі жағдайда бұрын қалыптасқан ақша жүйесінІң мазмұны ... ... ... ақша ... ... ... ... ақша айналысының аз
ғана бөлІгін қүраған. Ал 30- жылдырда әлемде алтынға ... ... ... ... Бүл ... ... ... айырбастау және оны
алтынмен қамтамасыз ету барлық капиталистік мемлекеттерде жойылды. Ақша
эмиссиясы негізінен мемлекеттік ... ... ... ... Ол ең
аддымен коғамдық еңбекті үнемдеу - ... ... ... ... еді. Ақша ... дамуы ақша айналысымен шығындарын үнемі
қысқартатын, сөйтіп ... ... де ... ... еңбір үнемдІ
ақша жүйесінің пайда болуына жеткізеді. Қазіргі қағаз-несие ақшалары
жүйесіне тән ... ... ... ... ішкі және ... ақша айналымынан шығып, оның қазына
қорьна құйылуы (ол қор, негізіне, банктерде сақталады);
• банктердің несиелік операцияларының ... ... қол ақша және ... емес ақша ... ... қолма-қол ақшасыз айналымның дауының нәтижесІнде қолма-қол ... ... ... ... бұл екі айналымның орташа
арақатынасы 1:3 қатынасына тең);
• мемлекет тарапынан ақша-несиелік реттеу механизімін құру және ... ... ... мына ... ... Ақша ... - ол ... тауарлардың бағасын көрсету үшін ... ... ақша ... ... Республикасының 1993 жылдың 15
қарашасынан ақша өлшемі - теңге және тиін. Ақша ... ... ... ұсақ ... ... ... ... бөлудің ондық жүйесі
бекітілген: 1:10:100 (мысалы, Қазақстанның 1 теңгесі 100 тиінға тең, АҚШ-
тың ... ... ... 1 ... ... жэне ... Баға ... - ол тауарлар бағасын белгілеу үшін қолданылатын ... ... ... ... ақшалары алтынға айырбасталмайтындықтан
ресми баға масштабы өз экономикалық мэнін жойды. ... ішкі ... әр ... ... баға ... ... Ақша ... - ол осы мемлекетте заң жүзінде қолданылатын төлем қүралдыры
- несие ақшасы (банкнота) және ... ... ( ... ... ... үсақ монеталар. Мысалы, АҚПІ-та айналымда: 100, 50, 20, 10,
5, 2 жэне 1 ... (500 ... жэне одан ... банкнота шығару
тоқтатылған) болатын банк ... 1 ... 50, 25, 10, 1 цент ... және ... жасалған монеталар жүреді. Үлыбританияда айналымда тек
банкноталар: 50, 20, 10, 5, ... жэне ... 50,10,2 ... 1 және ... монеталары жүреді. Қүны жаңа 10 және 5 пенске теңгерілетін нскі 2
және 1 шиллинг монеталар да ... ... ... ... ... қазыналық биліктер, яғни мемлекеттік ... ... ... ... ... - ол заңмен бекітілген ақша белгілерін ... ... ... дамыған мемлекеттерде қолма-қол акша айналысының
негІзін қүрайтын банктік билеттерді ... ... ... ... ... бар. Ал ... ақшаның шамалы бөлігін (казначейство)
шығарады.
Қазақстан ... ... ақша ... оны ... ... ... кері шығарумен тек Ұлттық банк шүғылданады. ... ... ... ... және ... ... ақшасыз есептеу арқылы
олардың эквивалентін алумен сатады;
Ақша айналымын реттейтін мемлекеттік орган - ол ... ... ... ақша массасын реттейтін орталық ... ... ... ... ... тәсілдері; реттеуші органның құкығы жэне
міндеттері; реттеудің мақсаты және ... ... ... 70 ... өркендеген мемлекеттер айналымдағы ақша ... және ... ... ... ... ... 1975 ... бастап АҚШ-тың
федералдық резерв жүйесі (ФСР) Конгресте алдағы 12 айда айналымдағы ақша
массасының өсу ... ... ... ... ... ... есеп
береді. Бүл жүйе мақсатты бағдарды және ақша қаражатының өсу қарқынын ... ... ... хабарлап тұрады;
• Валюта курсын белгілеу, немесе баға кесу (катировка) ... - ол ... ақша ... ... ... ақша өлшемімен көрсетілген
бағасы. (Мысалы, 1 АҚШ доллары -140 теңге). ҚазіргІ кезде ешбір ... ... ... ... белгіленбегеңдіктен, үлттық валютаның сатып алу
мүмкіндІгінің ауытқуын, ... ... ... ... ... ... пен усынысты есептейтін баға кесу эдісі қолданылады. Ең
кең тараған баға кесу ... ... ... ... онда ... валюта "қоржынға" кіретін басқа ... ... ... ... нарықтық типпен дамыған мемлекеттердің ақша ... ... Ақша ... ... әр ... ... катынасуы.
2. қолма-қол акшамен қолма-қол емес ақша белгілерін шығарумен ... әр ... ... ... ... ... ақшаны шығарумен
мемлекеттердІң орталық банкі шүғылданса, қолма-қол емес ақша белгілерін әр
түрлі меншіктегі коммерциялық банктер ... ... ақша және ... емес ақша - ... ... ... заңмен жіктеудің болмауы.
4. Ақша-несиелік реттеу механизімІн құру және оның дамуы.
5. Орталық банктІң ... ... ... акша ... ... Ақша ... ... жоспарлау.
7. Қолма-қол емес және қолма-қол ақша айналымдарының тығыз байланысы, оның
Ішінде ... емес ... ... көп ... ... ... ақша каражатын қырағы бақылауы.
9. Мемлекеттің орталык банкіне салыстырмалы дербестік беру.
10. Ақша ... банк ... ... ... қымбат металдар,
тауарлы-материяддық құндылықтар, бағалы қағаздар) қамтамасыз ету.
11. ... ... ақша ... ... ақша-несие саясатына
сай шығару.
12. Валюта курсын валюталар "коржыны" негізінде нарықтық жүйенің белгілеуі.
Жалпы айырбасталмайтын несие ... көшу ... ... және ақша ... ... ақша ... объективті
қажеттІлігінен туындайтын - ақша шығаруды шектеу принципінің бұзылуына әкеп
соқтырды. Ақша жүйесі ... ... ... ... ... ұдайы өндіріс процесіндегі диспропорцияны шұғыл сезінеді. ... ... ақша ... ... сайып келгенде ақшаның
қүнсыздануына, яғни инфляцияға үшыратады.
Инфляция және оныц экономикялық мәні
Инфляцияның мәні және оиың себептері
Инфляцияның мәні - ол ... мен ... ... ... ... тауар тапшылығы мен қызмет сапасьшың темендеуі салдарынан ақшаның
қүнсыздануы, оның ... алу ... ... Иңфляция - қоғамдық
үдайы өндІрістегі диспропорцияның көрінісі. Ол мемлекеттің табысы ... ... ... ... ... ... тән қүбылыс. Инфляция үлттық табысты экономиканың салалары
арасында, коммерциялық қүрылымдар, ... ... мен ... ... ... ... қайта бөлуге тірейді.
"Инфляция" - қарбау, көтерілу, ісу деген мағынаны білдіретін - латын сөзі.
Шындығында да, қауырт жағдайларда ... ... ... және ... ... ... дамыту үшін) мемлекеттік шығындарды қағаз
ақша шығарумең қаржыландыру ақша ... күрт ... ... ... әкеп ... қазіргі инфляцияға тән біраз ерекшеліктер бар. Олар:
• егер бұрын инфляция бір жердің шеңберінен аспаса, қазіргі инфляция ... ... ... егер бүрын инфляция бір мезгілде ғана жүрсе, қазіргі инфляция көп ... ... егер ... инфляция тек ақшының әсерінен ... ... ... ... және т.б. ... ... ... Инфляцияның
түбегейлі себептері ақша айналымы және тауар өндірісі арасында болғанымен,
оған елдегІ саяси жағдайлар да әсер ... ... әсер ... ... ... ... - ... сұраныстың тауары ұсынылған болуының
нәтижесінде ақша айналысы заңы талаптарының ... яғни ... ... ... ... тыс ақша ... ... айналыстағы ақша
массасының көбеюі; халық шаруашылығындағы несие ақшаларыньң көптігі; үлттық
валютаның корын ... ... үшің ... ... ... валютаның қозғалысын шектеу және т.б. факторлар.
Екінші топқа тауарлар ... жэне ... ... ... ... ... ... қоғамдық үдайы өндіріс қүрылымыньң үйлеспеушілігі,
шаруашылық механизмінің ... ... ... ... с.с. ... ... екі топтағы факторлар бірІмен-бірі тығыз байланысып, тауарлар
мен көрсетілетін қызметтің бағасын өсіріп, инфляцияға соқтырады.
Алайда, айналымдағы ақша массасы ... ... кей ... да ... ... ... 40-70 ... АҚШ-та айналымдағы ақша массасы бір
калыпта болса да, ... ... мен ... ... ... инфляциялық процестер туындайды. Бүл ақша айналымының шапшаңдығын
арттыру өзінің экономикалық тиімділігі жөнінен, басқа ... ... ... ақша ... ... тең.
Инфляция кезінде капитал өндіріс аясынан айналысқа қүйылады, себебі
айналым аясының ... ... ... ... Бірақ ол инфляция
әсерін күшейтеді: несиені, өндірІке салынатын инвестицияны және тауарлар
үсынысын қысқартады. ... ... ... екі ... ... және ... ақша ... және айналым жылдамдығын өзгертуге -
әсер етеді.
Инфляция - өндіріс процесінің бүзылуы, шаруашылық салаларының ... ... және ... ... саясаты мен коммерциялық
банктердің іскерлігінің икемсіздігі салдарынан туындайтын күрделі, әрі көп
факторлы қүбылыс.
Инфляцняның түрлері және ... ... ... ... ... инфляцияны мына шартты түрлерге бөледі.
• экономикадағы қамтитын аумағына байланыты - жергілікті және әлемдік
инфляция;
• жүру ... ... - ... ... ... ... карқынмен өседі),
үздіксіз және сатылы (бірқалыпты емес) инфляция;
• даму қарқынына байланысты - жылжымалы инфляция (ползучая) - онда ... ... ... ... 5-10 ... аспайды;
қарқынды инфляция (галопирующая) - онда бағаның өсуі ... ... ... 50 ... ... (ал ... 100 процентке)
жетеді; ұшқыр инфляция (гиперинфляция) - онда ... өсуі ... ... ... ... ... қоры баға ... 50 процентке өссе, оны
үшқыр инфляцияның ішіндегі аса үшқыр инфляция ... ... Егер ... ... ... ... оны ... деп
атайды;
« эсер ететін факторлар бойынша - сураныс инляциясы және ... ... ... ... ... ... туындайды, яғни айналыстағы
ақша массасы "көтеріліп", соның салдарынан төлім қабілеті бар сүраныста
жоғары ... Ал сол ... ... баға ... өндірістің
оралымсыздығы сұранысты қанағаттандыра алмайды. Сөйтіп жиынтық сұраныс
экономиканың ... ... ... бағаның көтерілуіне
соқтырады.
Шығын инфляциясы өнімге баға берілуде әсер ... ... ... ... Ол - ең ... жалақы телеуге шығындардың өсуі.
Тауар бағасының өсуі кезегінде өнімді ... ... ... пайданың
төмендеуіне, қолданып жүрген баға бойынша шығаратын өнім көлемін қысқаруына
әкеп соқтырады. Пайданы ... қалу ... ... ... ... ... ... Нәтижесінде инфляциялық серіппе (спираль) пайда
болады: бағаны көтерудегі жалақының өсуін талап етсе, жалақының өсуі ... Бүл ... мен ... "инфляциялық серіппе" теориясы деп
аталады.
Өнеркәсібі дамыған елдерге жылжымалы ... тән, яғни ... ... бірқалыпты ақшаның құнсыздануы. Батыс экономистерінің жобалауынша
инфляцияны бұл түрі өндіріс пен жалпы үлттық өнімнің ... ... Ал ... ... ... және ұшқыр инфляция басымдау
болды. Инфляцияға эсер ... ... оның ... ... зардаптарын жою шаралары да әр елдің
экономикалык өсуінің ерекшеліктеріне байланысты болды.
Дамушы еддерді инфляцияның даму ... мен оған әсер ... ... ... ... ... ... елдерге Латын Америкасының дамушы мемлекеттері жатады,
оларда 80-жылдардың аяғы - ... бас ... ... ... жоқтығы, мемлекет бюджетінің тұрақты тапшылығы, ішкі саясатта
ақша шығару станогі мен үнемі индектеу ... ... ... ... экономикалық ортада жүйелі түрде үлттық валютаның курсы төмендеді.
Никарагуада, мысалы, 1990ж. ақшаның ... 8500 ... ... ... ... ... топқа Колумбия, Эквадор, Венесууэла, Бирма, Иран, Египет, Сирия,
Чили елдері кіреді, оларда да экономикалық тепе-теңдіктің
жоқтығы байқалып, ал ... ... аз ... жэне ... (несиені үлғайту) ерекше көңіл беледі. Бүл еддерде қарқынды
инфляция (бағаның жылдық ... өсуі 20-40% ... ... ... индекстеу жүргізілуде, жүмыссыздықтың жоғары деңгейі сақталуда.
Үшінші топқа жататын елдер - ... ... ... ... ... ... Қатар, Сауда Аравиясы, Байхрейн - жергілікті
деңгейде экономикалық тепе-теңдігі бар мемлекеттер. Оларда ... (1-5%) ... ... қатаң бақылау енгізілген.
Экономикасы дамыған нарық жағдайда жұмыс істеуде. Инфляцияға ... ... ... ... ... жэне шетел валютасының
құрылуы зор роль атқаруда, жүмыссыздык ... ... ... ... ... ... ... теңгерілген бүрынғы социалистік
мемлекеттер кіреді (ТМД елдері, Қытай, ... ... және т.б.)- ... ... жоспарлы-бөлу жүйеінің нарыққа өту барыында
туындайтын объективті процестерге байланысты болады.
Инфляция тежеу шаралары мен ... ... ... төмендегі жағдайлардан:
тауарлар бағасының өсуінен; ... ... ... ... және ... ... ... құнсыздануынан; халықтың
экономикалық белсенділігінің төмендеуІ меи жұмыссыздықтың көбеюінен; үлттық
валютаның сатып алу мүмкіндігінің төмендеуі мен ... ... ... нақты курсыньң бұрмалануынан көлеңкелі экономиканың белсенді өсуі мен
оның салық төлеуден жалтарынан және с.с. ... ... ... ... ... ақша ... ... негізгі
әдістері - ақша реформасын жүргізу (ақша реформалары туралы келесі тарауда
жазылған) және инфляцияға карсы басқа да саясаттар ... ... ... жүргізудің екі формасы бар:
• бірінші жаңа ақша ... қүру -ол ... ... ақша ... ... қатар мемлекеттік қүрылым өзгергенде, яғни отаршылық
(колониялық) жүйе құлап, оның орнына ... ... ... ... ... және ... ... КСРО-ның орнына ТМД
елдері қүрылғанда бүл елдердің даму ерекшеліктеріне ... ... ... ақша жүйесі пайда болды;
• екінші, ақша жүйесінің кейбір ... ... яғни ақша ... баға ... ақша түрлерін және т.сс. өзгерту.
Соғыс және революциадан кейінгі жылдары көптеген елдер ақша ... мен ақша ... ... келтірудің ең бір қажетті жолы
ретінде мына әдістерді қолданады: нуллификация, реставрация (ревальвация),
девальвация және деноминация.
Нуллификация - ол ... ... ... ... жаңа ... енгізу
әдісі. Мысалы, 20-жылдары Германияда соғыстан кейінгі үшқыр инфляцияның
нәтижесінде рейхсмарка қүнсызданып, 1924 ж. ... жаңа ... ... ескі рейхсмаркаға арақатынасымен айырбасталды. ... ... ... ... - ол ақша ... ... алтын құрамын қалпына келтіру
әдісі. Мысалы, Англия Бірінші дүниежүзілік ... ... ... ақша ... ... ... стерлингтің алтын қүрамы соғысқа
дейінгі қалпына келтірілді. Ал ... ... ... ... ретінде доллармен салыстырғанда үлттық валютаныңресми курсын
көтеру арқылы жүргізілді. ... ... ... валюта қоры ақша
өлшемінің алтын құрамын тіркеуден өткізді. Мысалы, ГФР үш ... 1969, ... ... яғни ... ... осы он ... ... үш
рет жоғарылады.
Девальвация - ақша өлшемінің алтын ... ... Ол ... ... ... АҚПІ долларына шаққанда үлттық валютаның ... да, оның ... ... да ... ... екі рет девальвациялау
натижесінде оның алтын құрамы 1971ж. желтоқсанында 7.89%-ке, ал ... 10%-ке ... ... ... ... ... ... Еуропа валюта жүйесінде - "реттелетін валюта ... ... - ол ... ... әдісі, яғни баға маштабын ірілендіру.
Мысалы, КСРО-да 1961 жылдың 1 ... ... баға ... 10 ... 1961ж. ... жаңа 1 ... ескі 10 рубльге тең алмастырылды.
1988ж. ... ... жаңа ақша ... - ... ... 1000 ... эквивалентті болды. 1988ж. Ресейде дерубльге
деноминация 1:1000 ескі рубльге ... ... ... ... ... яғни баға ... ірілендіру. Мысалы, КССРО-да
1961 жьтлдың бірінші ... ... баға ... 10 есе ... жылы ... жаңа бір рубль ескі он рубльге тең алмастырылды. 1988 ... ... жаңа ақша ... ... бүрынғы қүнсызданған 1000
крузадоға эквивалентті болды. 1998 жылы ... де ... ... ... ... арақатынасымен жүргізілді. Қорыта айтқанда инфляциямен күрес
эдістері мемлекеттің экономиканы реттеудегі жүргізетін ... ... ... ... барлық ТМД елдері сияқты ел ... ... ... ... өту ... ... КСРО-ның халық шаруашылығында инфляция кептеген
жылдар бойы мойындалған жоқ. Социализм жүйесінің экономикасы ... ... ... ... ол тек ... ... тәсіліне тән деген
үзілді-кесілді тұжырымдар айтылды. ... ... ... нарыққа өтуге дейінгі ... ... ... керек. Олардың ең бастысы - шаруашылықты басқарудың жоспарлы-бөлу
жүйесІ. Ол шаруашылықтың шығынды ... ... ... ... ... ... мүмкіндік жасап,
экономиканың барлық салаларына зиян шеккізді. Әсіресе:
• үлттық өнімді жинақтау қорына бөліп, оның негізінде ... ... ... ... және тұтыну тауарларын өндіру салаларында;
• мемлекеттік баға белгілеу жүйесІнде;
... ... ... мен ... ... және ... ресурстарды қалыптастыруда байқалды.
ҚазІргі инфляцияның бір көрінісі - тауар тапшылығы біздің ... ... бері ... оның ... себептері:
біріншіден, бұрынғы КСРО-ның 20-жыддар аяғьнан бастап бұрынғы нарықтық
кұрылымдарды жоя ... ... ... ... көп ... бойы ... яғни бір ... өндірістік құрал-жабдықтар шығаратын ауыр
өнеркәсіп жедел қарқынмен дамыса, екінші ... ... ... ... ... жәй ... Ол салалар – ауыл шарушылығы ... ... және ... ... ... Статистика мәліметтері бойынша,
барлык өнеркәсіп өндірісінде А тобындағы салалардың үлесі 1928 ж. -39,5 ... - 61%, 1960ж. - 72,5% ... ... ... үлттық таңбасының жартысына жуығы жинақтау
қорына кетсе, ал ... ... ... ... ол - ... болды. Жалақы да өте төмен, яғни ол ұлттық ... 1/3 ... ал ... ... ... ол 2/3 бөлігІ болды.
Қазақстанда 1992ж. бастап нарықтық өзгерістер аясында жүргізілген баға
белгілеуді босату ... ... ... ... ... ... ... өсуіне әсер етті. 1993ж. айналымдағы ақша массасы 6,3
есе, ал баға 21,7 есе ... 1994 ж. ақша ... мен ... ... 845 жэне 125 ... өсті; осы көрсеткіштер 1995ж. 216 және 160
процент болды. Ал 1996ж. ақша массасының өсу ... одан әрі ... ... төмендеуін байқатты.
Жалпы экономикадағы инфляция деңгейін тұтыну ... ... ... Ол үй ... ... ... үлес ... есептеу
негізінде бІрсьпыра тауарлар мен керсетілген қызмет бағасының өсу индексіні
қорытьндысымен есептелінеді. Қазақстанда ТБИ 199Іж. ... ... ... елде 275 тауарлар мен қызмет түрлері кіреді. ... ... ... ... ... ... ТБИ-нін құрылымы да әлсін-
әлсін қайта ... 1995 жылы әр ... ... тексеру нәтижесіне
байланысты 1996ж. шілдеден бастап "тұтыну қоржынының" төмендегідей қүрамы
бекітілді: азық-түлік - 62,6 ... ... 58,2), ... Қазақстан тәжірибесі инфляцияға қарсы күресте энергоресурстарына,
монополды қүрылымдардың өніміне және транспорт ... баға ... ... пен ... өнімдеріне баға қайшысын жоюға
мемлекеттік реттеуді ... ... ... ... ... ... мен ... қағаздар орта ғасырлардан бері қарай қолданыла бастады. Сол ... ... ... ... ... ... аясы кеңіді,
ал осы мүмкіндіктерді пайдаланып қалғысы ... ... ірі ... деген қажеттілігі туды. Оның үстіне теңізден шалғай рьнок пен
шикізат ... ... ... орын ... ... ... адамдар
көтере алмайтын да еді. Нәтижесінде ағылшын, ... ... ... ... Грудзон бұгазы компанияларымен сауда жасаумен
байланысты дүниеге келді. Міне ... ... ... ... ... компаниялар болды. Олардың акциялары күні бүгінге дейін Лондон мен
Торонто ... ... XVI — XVII ғғ. ... ... капиталды көп қажет ететін көмір өндірісін қаржыландыру үшін ... ... ... ... ... ... тікелей көшеде немесе кафелерде
жасаған. Осыдан да болар ... ... ... атқа ие ... ... басталуы, ірі өңдеуші өнеркәсіп ... ... ... сату кең өріс алды. Бұған жауап ретінде лондондық
брокерлер 1779 жылы ... ... бір ... ... алды.
Сөйтіп тұңғыш рет лондондық қор биржасы дүниеге келді, "көше" ... ... ... тез даму алды. Ол өз кезінде өнеркәсіп пен сауданың
дамуына ықпал етті. Алғашқы американдық қор биржасы 1791 жылы ... ... ал 1792 жылы ... парә пар ... ... ... ... қор
биржасы құрылды.
Бүгінгі таңда дүние жүзінің 60-тан астам ... ... 200 ... ... Америкада — 15 биржа, Еуропада — ... ... ... ... Америкада — 20, қалғандары Африка, Азия және Австралияда. Дамыған
капиталистік елде кем ... ... ... бар. ... ... дамып
келе жатқан индустриалды мемлекеттерде де бар, сол сияқты Қьытай ... бар. 31 ... ... қор ... федерациясына кіреді.
Бүл федерацияньщ мақсаты барлық акционерлер үшін бірдей құқықпен ... және ... ... ... ... ... ... болып
табылады. Бастапқыда биржалар акция сатумен емес, ... пен ... ... ... ... ... шұғылданады. Олар болса ірі
машина өндірісінің инфрақұрылымын құруға қажетті қаражатқа мұқтаж ... ... ... ... ... ... кеңінен дамуы
биржаларды акциялар сатуға мамандарды да ... ... ... ... ... ... тағы да бір маңызды оқиға ... ... ... ... шығарылған бағалы қағаздармен делдалдық операцияларды
жүргізуді универсалды инвестициялық банктер ез қолдарьна алды.
Ресейге брокерлік бизнес осы ... ... (аз ... Франциядан)
«Маклер», «биржа», «акция» деген ұғымдар осындай финанс инвестициясының
тәжірибесімен ... ... ... ... қағаздар нарығы дегеніміз не? Ол қаржы нарығының бір ... ... ... банк қарызы нарығы құрайды. Банк, шын мәнінде,
коммерциялық банк болса (мемлекеттік мекеме ... ... бір ... ... өте ... ... Ал ... қағаздарды шығара отырып (облигациялар,
акциялар) олардан түсетін ақшаны ондаған жылдар бойы пайдалануы ... ... ... бөлу ... ... және негізгі болып
бөлінуімен байланысты. Бағалы қағаздар нарығы банктің несие ... ... ... ... ... Мысалы, коммерциялық банктер
бағалы қағаздар нарығында аралық ... ... ... ... ... жазылу үшін қарыз береді, олар банктерге артық бағамен
сату үшін бағалы қағаздардың бір блогын ... ... ... ... ... ақша нарығы болып табылады, онда
қысқа мерзімді {бір жылға дейін) ... ... бар ... ... ... Ақша нарығы қолда бос тұрған ақшаларды
мемлекетке берудің икемді жолын қамтамасыз ... ... ... ... адамдардың уақытша бос ақшаларын табыс табуға пайдалануға мүмкіндік
жасайды. Онсыз толыққанды қаржы нарығының орын алуы мүмкін емес.
Барлық ... ... ... ... нарығы да сұраныс пен ұсынысқа,
олардың ... ... Яғни ... ... ... ... алу, сатумен
байланысты экономикалық қатьнастар жүйесін құрайды, Нарықтың ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығы тікелей алғашқы және қайталама рыноктан тұрады.
Алғашқы рынокта мемлекеттік және ... ... сол ... мен ... ... ... асырылады. Оны қаржылық ... өмес ... әр қилы ... ... ... ... ... қағаздардың тікелей инвесторлары коммерциялық және
инвестициялық банктер, биржа фирмалары, сақтандыру ... ... ... емес ... және жеке ... Олар ... ... банктер арқылы акциялар мен облигациялар сатьп
алады. Бағалы ... ... ... ... ... қағаздарды
орталықтанған немесе орталықтанбаған сатып алу мен сатуды түсіндіреді.
Бағалы қағаздар — спецификалық тауар, ... ... ... ... қүны ... бар. ... ... тұтыну құнының мәні белгілі дәрежеде табыс
келтіреді, яғни процент ... ... және ... ... ... сонымен қатар бағалы қағаздардың құн курсының өсуі
нәтижесінде келетін табыстар. ... ... ... ... ... оның төрт түрі бар. Олар ... облигациялар, вексельдер және
олардан туындайтын қағаздар.
Акция мен облигациялардың инвестициялық сапасы бірдей ... ... үшін ... әр ... ... ... акцияларға
қарағанда жинақты сақталу кепілділігі молырақ. ... ... ... ... өте ... ... қағаздардың басқа да
түрлері бар. Мысалы, ордерлер қозғалмайтын ... ... ... ... фьючерлік келісімдер. Олар тәжірибелі инвесторлар үшін
де, алып сатарлар үшін де тартымды. Инвестицияның ... мен ... ... ... ең сапалысы мемлекетгік облигациялар, әсіресе
казначейлік ... ... ... жеке ... және ... "көп ... ... Белгісіз, жаңадан ұйымдасқан
фирмалар шығарған акциялар сапасы төмен дәрежеге ... ... АҚШ - та 120 ... ... 47 ... ... ... Осыншама адамды қамтитындай акциялардың қандай тартымдылык;
күші бар? БІріншіден, болашақта ескі ... ... ... ... бір ... 100 долларға сатып алдыңыз делік, ал 10
жылдан кейін, егер кәсіпорын жақсы жұмыс ... ... ол ... ... ... ... Екіншіден, акция ұстап отырушыларға дивиденд ... ... ... ... ... беру құқы бар және кәсіпорын
иесі ретінде басқадай да құқықтары бар. Төртіншіден акцияларды сатып ... ...... жеке ... ... осы тұрғыдан оның бірқатар құқы
бар, ең аддымен дауыс беру құқы бар. ... және ... ... ... ... ... жасайды. Олар менеджерлер
көмегімен бизнесті ... ... ... ... сайлайды, олар
төтенше маңызы бар мәселелер бойынша шешімдерді бекітеді: атап айтқанда,
корпорациямен қосылу, ... сату ... жою, ... ... ... енгізу. Әдетте бір акция бір дауысқа ие.Дауысқа иелігі жоқ
акциялар да болады. Олардың бірақ ... бір ... бар. Егер ... оның ... жеңілдік, ерекшелігі бар деген заңды сүрақ туындайды.
Жеңілдіктің бір түрі ... ... ... ... ... ... (облигациялар проценті сияқты) төленіп отырады. Ал енді жеңілдік
ерекшелігі, компанияны жабу кезінде осы ... ... ... кезекте
мүліктерді сатудан түскен түсімнің бір бөлігіне ие болу құқы бар.
Бағалы қағаздардың қозғалысы ... үш ... ... ... ... жаңадан бағалы қағаздарды ойластыруға, шамамен осындай уақыт оны
алғашқы орналастыруға кетеді, ал осылардан ... ... ... ... басталады. Қайталама рынок "көше" рыноктарымен биржалардан тұрады.
Ол екі түрлі ... ... ... алушыларды сатушылармен кездестіреді
және сұраныс пен ұсынысты теңестіре отырьп бағаны тұрақтандыруға ... ... ... облигациялар "көше" рыногының айналасьнда болады.
Бағалы қағаздарды сатып алуға деген заказды алысымен брокер телефон ... ... ... өйткені ол кім сататынын жақсы біледі. Кейбір
жағдайда телефонмен әңгімеге ондаған брокерлер ... онда ... ... ... ... қағаздар нарығы несие-қаржы жүйесінің бөлігі ретінде мемлекеттік
бақылау мен ... ... ... болып табылады. Сонымен нарық ... ... пен ... ... ... ... реттеу және өзін өзі реттеу
жүйесі болуы керек. Бағалы қағаздарға деген сұраныс ... ... ... ... ... ... ... болған сайьш,
табыстың басым ... ... да, ... ... ... сатьп
алуда мүдделілік көрсетеді. Бағалы ... ... онда ... ... ... сұраныстың дамуы қаржы жүйесін қайта құрумен
тікелей ... ... ... ... ... ... ... күтер болсақ, салық жүйесін жетілдіріп отыру да бүгінгі уақыт
талабы, нарық талғамы.
Бағалы қағаздардың түрлері
1. Акциялар.
Акция — акционердің қоғамдағы ... ... ... ... ... Ол иемденушісіне компанияның капиталының, мүлкінің, кірісінің бір
бөлігіне заң жүзінде меншік құқын береді. Компания қанша ... ... ... ... да сонша уақыт қолданылады. Бірақ осы уақыт ішінде акцияның
иесі сан рет өзгеруі мүмкін. ... оны ... ... ... ... шығарылған акциялардың бастапқы жиынтық құны ... ... ... Ол өз ... ... ... және компания
портфелінде қалған бағалы қағаздар болып бөлінеді. Оларды компания кез
келген уақытта өз ... ... ... ... ... ... шығарудың өзі корпорациялар
ұйымдастырудың әдісі. Акцияны ұстаушы ... ... ... иелік
ететін болады. Корпорациялар акцияларды ... ірі ... ... ... сөйтіп қаражаттылық қуаттылығы артады. Акция иесі
корпорация пайдасының бір бөлігін дивиденд ретінде алып отырады.
Акция белгілі бір жағдайда ... ... өз ... ... оны ... ... үшін ... болатын бағалы қағаздардың бірден
бір түрі. Акция — ... ... ... ... ... өз ... ... сатып алатын құқы бар. Бірақ бірсыпыра
елдердің заңында, егер корпорацияньщ төлем ... жоқ ... онда ... қайта
сатып алатын құқықтан айырылады деген де ереже бар. Дәл осы жағдай егер де
қайта сатып алу корпорацияньщ төлем ... ... да ... Заң ... ... ... де болады.
Айналымдағы әр бір акцияны ... ... ... ... ... ... ... Бір жағынан, бір акционерден басқа ... ... ... ... және иесі ... ... бөлінсе, екінші жағынан, корпорацияны басқару құқығы бойынша: жай
және артықшылықты акциялар деп те екіге ... тек ... ... ... ... ғана шығара алады.
Атаулы акдия — иесі міндетті түрде корпорацияның реестірінде тіркелуі тиіс
акция. Акционерлер кітабында қанша және қай ... ... ... акция иесі ғана акционер деп есептеледі.
Ұсынушыға арналған акция — ... ... ... ... ... Кітапта ұсынушыға арнап шығарылған акцияның жалпы саны
ғана көрсетіледі.
Жай акциялар — ... ... ... пайдасының мөлшеріне
байланысты дивидендтер алу құқы, жиналыстарда дауыс
беру арқылы корпорацияны басқаруға қатысу құқы және ... ... ... ... ... есеп айырысқаннан кейін мүліктің бір
бөлігін алу құқы бар. ... ... ... ... ... ... акдиялар — меншік туралы ерекше сертификат. Олар корпорация
пайдасының деңгейіне қарамастан белгіленген ... ... ... ... ... етеді. Артықшылықты акция дауыс ... Ол ... ... ... Оған байланысты артықшылықтар дауыс
құқығы жоқтығының орнына төлеу ретінде жүреді.
2. ... деп — ... ... бір ... ... яғни ... ақша
соммасын қайтаруды және белгіленген сыйақыны төлеуді
міндеттенген ... ... ... ... Ол корпорацияның активіне қарсы
қойылады. Облигация арқылы тартылған капитал ... ... ... Облигация шығару — қосымша ... ... бір ... ... ... облигацияны шығаруға және оларды орналастыруға
жұмсаған жылдық шығьнға тең болады.
Облигацияларды корпорациялар да, ... те ... ... ... ... бір мерзімде қарыз процентін төлеуге міндеттенеді. Ол -
зайым арқылы ... ... бір ... Дивидендтен проценттің
өзгешілігі тұрақты, әрі банк ставкаларының
өзгерісіне тәуелсіз. Сондықтан да облигацияларды белгілі бір ... ... ... деп ... Әдетте процент зайымының
қызмет мерзімі бойына бірдей үлеспен төленеді.
Облигация мерзімдік қарыз міндеттемесі ... оның ... ... жалпы кепіддігі саналады. Ол кепілдік —эмитенттің банкротқа
үшырап, өз ... ... ... ...... ... бір
бөлігін иемденуге облигация ұстаушының құқы. Облигация да акция сияқты
корпорацияны инвестициялаудың ең ... ... ... тәрізді облигациялар да иесі ұсынушы және атаулы болып екіге
бөлінеді:
Иесі усынушы ... еш ... ... ол бойынша сыйақы ұсынушы
субъектке төленеді. Ондай облигациялардың ... ... ... ... өсім ... күні ... иесі купонды қиып алып оны ... ... иесі — ... ... өтеді. Сыйақы төлейтін
күні корпорация оларға процент алу үшін чек толтырып ... ... және жай ... ... та ... облигациялар айырбасталатын артықшылықты акцияларға өте
ұқсас. Олар келісімге сәйкес осы корпорацияның ... ... ... ... ... бар. Бұл ... ... қызығушылығын арттырады. Ал жай облигациялардың бұндай құқығы
жоқ.
3. Вексельдер.
Өндірістегі жұмыстың айналымдылығы, яғни өнімді өндіру, оны сату және ... ... ... ... кезінде өндіруші —
жабдықтаушы көбіне қаржы қорының жетіспеуі сияқты жағдайларға душар болады.
Сол ... ... ... алушы жабдықтаушымен
есеп айырысуды кейінге қалдырады. Демек, өнім ... ... ... ... ... ... бір түрі — "вексель"
пайда болады.
Векселъ - қарызды өтеудегі заңды түрде бекітілген ... ... ... ... ... ... яғни вексельді беруші
тауарды несиеге алғанда тауар сатушыға, яғни вексельді иемденушіге береді.
Вексельдің мәні — несиеге алған белгілі бір ... ... ... жеткенде
келісілген жерде өтеу үшін тауар сатып алушыньң сатушыға берген қарыз
міндеттемесі.
Вексель ... және оны ... ... ... несие-қаржы қызметін
көрсету нарығының басты бағыттарының бірі болып
келеді. Себебі, вексельдің мәні — тек қарызды ... ... ғана ... ... ... ... қатынастың тиімділігін арттыру мақсатында осы
төлем міндеттемесін белсенді ... ...... ... ... вексель иемденуші төлемнің түсуін күтпей-ақ вексель
сатып ... ... оны ... сатып алу үшін, ия болмаса ... ... ... ... ретінде қолданушыны іздестіреді. Әлбетте, векселъді банк
сатып алады.
Вексель тауар-ақша қатынастарын және коммерциялық несиені дамытуда ... ... ең бір ... ... ... ... ... елдердердің ақша айналымында вексель елеулі орын алады.
Қазіргі кезде электронды несие жүйесінің кез келген операциясы бар ... ... ... ... ... ... қағаздардың басқа түрлері
Опцион — шартқа енгізілген мерзімдік талапты ... ... ... Ол
бойынша екі жақтың біріне белгілі бір уақыттың ішінде келісілген ... ... ... ... ... ... ... алуға құқық беріледі,
ал екінші жақ, қажет болғанда, шартта белгіленген ақыға бағалы қағаздарды
сатуға және ... ... ... ...... ... бекітілген
стандартты құжат.
Варрант - ерекше бағалы қағаз. Ол ... ... ... ... сатып алушыға меншік құқын беретін міндеттемесі.
Варрант иемденушісі қолындағы варрантты ... бір ... ... ... онда ... жай ... ... айырбастауға құқы бар.
Қазыналық вексельдер — Қаржы министрлігі шығаратьн қысқа ... Олар ... ішкі ... өтеу ... шығарылады.
Бағалы қағаздардың бұл түрі жоғары өтімділігімен ... ... ... ... деп те ... Олар ... бағамен, яғни
номиналынан төмен бағамен сатылады, ал номиналымен кері ... ... ... ... өсімді құрайды. Қазыналық вексельдер 91, 182
және 365 күн мерзімге ... Олар иесі ... ... ... ... мерзімі біткесін ол үсынушыға өтеледі.
Депозиггік сергификат — ол ... ... ... алғандығын
куәландыратын банктік бағалы қағаз. Оның иесі - оны ... ... ... ... ... ... түсетін және қолдан қолға тез
өтетін бағалы қағаз.
Чек — заңды түрде бектлген ақшалы құжат. Ол қаржы институтындағы ... ... чек ... ... ... ... талап еткен жарлығы.
Чек төлем айналымын тездету мақсатында ... ... шот ... сома ... ... ... ... құқы бар,
Бағалы қағаздардың басқа да туынды түрлері көп.
Жалған ... ...... ... ... ... вексельдер және
басқа түрлерде көрінетін ... Оның ... ... қызмет атқаратын
капиталмен тікелей байланысты. ... ... ... ... Бір ... өндірістік капитал түрінде нақты ... ... оның ... ... ... өмір ... капитал өндіріске жүмсалып, осы салада ... ... Ал ... ... ... ... ... көшірмесі. Жалған капиталдың
пайда болуы коммерциялық және өндірістік қызметгердің үлғайып күрделенуі
нәтижесінде, көп ... ... ... ... қажеттілігімен
байланысты. Сейтіп, жалган капитал тарихы қарыз ... ... ... ... ... ... алу дегеніміз ақша капиталының бір
бөлігінен қарызға берумен бірдей. Ал ... өзі ... ... түрін
қабылдамайды, тек ол арқылы тұрақты түрде табыс келтіру ... ие ... ... ... капитал үшін процент немесе дивиденд түрінде түседі.
Осындай ... ... ... ... ... оның ... ... капиталдың меншіктік құқын сақтап, оны процент пен ... ... ... ... Пайда болған жалған капитал өз алдына
өмір сүре ... Ол ... ... оның құны тек қағаздың құндылығьн
білдіретін өндірістік капитал қызметінің әсерімен өзгеріп қана қоймай,
сонымен ... ... ... ... саяси жағдайлармен байланысы да
өзгереді.
Жалған капиталдың құны істегі капиталдың мөлшеріне ... да ... ... ... есе ... ... ... қысқаруы мүмкін. Өндірістік
капиталға бағынышты емес ... ... ... рьнокта өз бетінше
айналуынан да көрінеді. Теориялық ... ... ... ... ... меншіктегі капиталдан қызмет капиталы бөлінеді және
екіншіден, жоғары дәрежеде өтімділігі бар қағаз ақша ... ...... айналу қабілеті бар ақшаға айналады.
Жалған капитаддың мөлшері ... ... ... ... ... ... ... атқаратын негізгі қызметі сатушылардың ақша қаржыларын
өндірісті ұйымдастыру мен ұлғайтуға жұмсау. Тағы
бір қызметі ақпараттық хабарламалар ... ... ... ... инвесторларға елдегі экономикалық коньюнктура туралы ақпарат беріп,
капиталын қайда жұмсауға болатындығына бағыт-бағдар сілтейді.
Бағалы қағаздар нарығының құрылымы. Алғашқы және
қайталама рынок
Ілгеріде атап ... ... ... ... ... және ... ... "Алғашқы рынок" термині бағалы қараздар шығарып сатуға
қатысты. Акция мен ... ... ... ... ... ... ... қаржыларын алады. Әр биржа бағалы қағаздарды
қабылдауда өз талалтарын ... ... да ... ... түседі. Кейбір биржаларда бағаланбай жатады. ... ... ... рет ... ... ... бір ... және биржадан тыс та айналымға түседі. Биржадан тыс ... ... ... ... ... етеді, оларды бір организмге
біріктіріп, мыңдаған ... ... Егер ... ... ... ... қолы ... биржадан тыс нарыққа кез келген
компаниялар қатыса алады. Ол үшін екінші реттегі қайталама осы ... ... ... ... табу ... Мысалы, АҚШ-тағы биржадан
тыс айналым жүйесі (ол жүйе ... деп ... ... ... ... ... үшін олар кемінде дилер фирмаларында тұрақты
сатылып және сатып алынулары тиіс. Және әрбір фирманың 25 мың ... ... ... ... ... үшін қағаздың әр түрін есептегенде 2,5 ... ... ... ... фирмасы өзінің айналысатын қағаздарын НАСДАП
жүйесінде тіркейді.
1.Қор биржалары.
Бағалы қағаздардың ... ... ... ... ортасы қор биржасы.
Қор биржасы белгілі бір сипатта ... ... ... ... алу, сату ісі жүреді. Бүл биржаның пайда болуы нарықтық қатынастардың
дамуының ... ... ... институттардың өмірге келуі шикізат,
ауыл шаруашылығы тауарлары, соңынан бағалы қағаздарды ... ... ... ... ... бір ерекшеліктері бұлардың
биржалық тауарларға ауысуын сипаттайды.
Биржаның ерекше белгілері.
Белгілі бір ерекшеліктермен сипатталатын ... мен ... ... саудаласу, нақты сату, тауарды көрсетпей-ақ жүргізуге мүмкіндік
береді.
Биржа мынадай қызметтер ... ... ... ... ... мен ... ... Құнды қағаздар курсын тіркейді, ... ... мен ... ... ... ... ... тікелей сату мен
сатып алу жүретін ... ... ... бір ... ... ... ауысуының механизмін зерттейді.
4. Бүкіл елдің және жекелеген ... ... ... барометрі саналатын биржалар экономиканың құрылымдық бағытын
қайта бағалауға көмектеседі.
Биржаны акционерлік қоғам ретінде, яғни жеке ... шарт ... ... ... ... ... ... Бірінші жағдайда
олар акционерлер меншігінде, екіншісі мемлекет ... оның ... ... ... ... биржаны ұйымдастыру мен қызметі анықталады,
мүшелерді, оларды қабыддау ... ... ... комитеті басқарады.
6. Қор нарығындағы алыпсатарлық.
Бағалы қағаздар нарығының толыққанды қызмет ... ... ... да орын ... ... ... экономикадағы сияқты, қор
нарығында да, сырт қарағанда, ол белгілі бір адамдардың оңай жолмен ... олжа ... ... ... Қор нарығы атқаратын нақтылы қызметті көре
білген жөн:
Бірініншіден, ... ... ... ... сатушылардың
бағалы қағаздарға деген қосымша мүддесін ... ... ... ақша
қаржыларын өндіріс мүддесі үшін шоғырландыруға көмектеседі. Алыпсатарлық
ынта, яғни тез ... ... ... ... жаңа ... ... ... жұмсауға итермелейді. Ал ... ... ... ... ... бағалы қағаздардың өтімділігін сақтап, ұлғайтады,
сөйтіп бұл инвесторларды қызықтырады.
Үшінішден, альшсатарлық бағалы қағздар курсының тұрақталуына, ... ... ... ... ... ... ... нарықтың
тенденцияларына қарама-қарсы әрекет етеді, инвесторлар ... ... ... ал олар ... ... уақытта сатады. Алыпсатарлық операция, әсіресе
бағалы қағаздар курсының ауытқулары кезінде ерекше сипат алады.
Алайда бағалардың үлкен ауытқулары ... ... ... ... ... онша еместігін білдіреді. ... ... ... ... ... орнын білу керек, ол үшін
оны әдейі комитеттер мен биржалар құру арқылы мемлекет реттеп ... ... ... ... ... ... ... істердің
щеңбері тежеліп, фьючерлік контрактылар бойынша бағалардан ауытқулары
реттеледі. Олар нарықта шаруашылық ... ... ... атқарған
жағдайда ғана биржа контрактысын айналымға жіберуге рұқсат етеді.
2. Құрылтай ... ... ... құны ... мен ... ... ... айырмасы. Оны компанияны құрушылар ... ... ... екі жолы бар:
1. Құрылтайшылар акция шығарьш, оны сатады, бұл ... ... ... ... ... қалганын өздеріне қалдырады. ... ... ... алынады. Қоғамды ... ... бір ... ... ... ... ... қағаздың қалған
бөлігін сатады. Қоғамды құрушылар акцияны сатып алған бағасы мен ... ... ... ... ... ... алудың бұл жолы капиталдың екіге бөлінуі деп ... ... ... капитаадың кәсіпорынға қосқаннан алдеқайда артық
бағамен сатады. Мысалы, инвестор компанияны жарты миллион ... ... ... ... ол бір ... ... шығарады. Бұдан әрі бұлардың
барлығын сатып, жарты милдионын қалтасына салады немесе тек жарты ... ... ... ... ... ... алғашқы шығынын қайтарады және
жарты миллионға акцияны әншейін алады, соларға дивиденд шығарады.
Батыс елдері ... ... заң ... ... ... пайда келтіруге кедергі
жасауда. Капиталдың "екіге бөлінуі" деген сөздің төркіні ертедегі малды
базарға ... ... тұз ... ... ... ... Сату ... тұз жеген малға су ішкізіп, сөйтіп оның ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысу
Валюта, валюта қатынастары және валюта жүйесі.
Валюта (итальян ... ... - құн) - ... ақша ... оның ... ... ... айырысу айналымының каналдары арқылы үлттық
ақшаларды колданудьщ ерекше формасы.
Шаруашылық жағдайларын интернационалдандыру және әлемдік еңбек ... ... ... ... ... ... болды.
Өндіріс күштерінің дамуы мен ІшкІ нарыктағы өркендеген салалардың ... ... ... ... ... ... жетілдіру —
міне осылардың бәрі әлемдІк сауда-саттық байланыстарының кеңеюіне ... ... ... ... дамуы мұнай, машина жасау, ... ... ... салаларының өнімдерін сатудың ұлғаюына
байланысты ... ... - ... ... ... айналымынан калыптасатын
коғамдық қатынастар жиынтығы, олар ... ... ... ... ... ... ... етеді. Валюта
қатынастарының кейбір элементтері көне дэуірде (ежелгі Египетте, Римде)
вексель және ... ... ... ... болған. Валюта қатынастарының
туындауы үдайы өндіріске байланысты болғанымен ... өз ... ... ... қарай керісінше де әсер (жағымды немесе
жағымсыз) етеді. Валюта қатынастары құқықтык нормалармен және ... ... ... ... ... ... ... пайда
болды. Валюта жүйесі — ол экономикалық көзқарас тұрғысынан — шаруашылық
байланыстарды интернационалдандыру ... ... ... ... ... жиынтығы; ал үйымдық-экономикалық формация шегінде
мемлекеттік-кұқықтык ... ... ... ... үш ... ... дүниежүзілік және мемлекетаралық немесе аймақтық
валюта жүйесі ... ... ... ақша ... құрамдас бір
бөлігі ретінде үлттық валюта жүйесі паяда бодды, Ұлттық валюта жүйесі деген
коғамдык ұдайы ... ... және ... төлем айналымьн
қамтамасыз етуге кажетті валюта ресурстарын паидаланатын ... ... ... деп ... ... белгілі бір бөліктерІн сомасын сол
валюталардың нарықтық бағамына ... ... АҚШ ... бөлумен
анықталатын бІр валютаның орташа өлшенген бағамын айтады.
Дүниежүзілік валюта жүйесі деген халықаралык ... ... ... яғни ол - ... ... ... және ... құқық нормасы кешендерін біріктіретін
жүйе. Бүл ереже-шарттардың негізгі міндеті — ... ... ... саудаға қатысушы фирмалардың іс-әрекеттерінің
тиімділігін қамтамасыз ету. Жалпы ... ... ... ... ... қатынастарьын ұзақ мерзімге жоспарлауға мүмкіндік туғызуы қажет.
Басқа жағынан, оның мақсаты — кейбір мемлекет пен ... ... ... әр ... валюталық шектеуді және тамыр-таныстық (протекционнзм)
әрекеттерді түп-тамырымен құртуға мүмкіндік жасау.
Аймақтык ... ... (ЕВЖ) — ... ... жүйесінің шеңберінде
батыс Еуропаның өнеркәсібІ дамыған мемлекеттерІн біріктіретін үйым, Ол ... Рим ... ... ... ... нарық" одағындағы мемлекеттердің
экономикалык және валюталық ынтымағының дамуынан бастау алып, 1979 жылы
құрылды. Оның ... - ... ... ынталандыру, Еуропалык
саяси, экономикалық және валюта ... -" ... одақ (ЕО) ... Батыс
Еуропаның позициясын күшейту. Еуропа ... ... ... валюта жүйесінің элементтеріне дәл келеді.
Дүниежүзілік валюта жүйесінін даму кезеңдері.
Бірінші дүниежүзілік валюта жүйесі ... ... ... ... 1867 жылы ... ... өкілдері қатынасқан Париж
конференциясында мемлекетаралык ... ... ... ... дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін де кең тараған валюта
дағдарысы екінші дуниежүзілік валюта ... ... ... әкеп ... 1922 ж. ... халықаралық экономикалық конференциясында қатысушы
мемлекеттердің келісімімен ... ... ... ... 1944 жылы 22 ... АҚШ ... конференциясында заңды түрде ... ... ... Онда алтын девиз стандартына негізделіп, девиздік валюта ... ... мен фунт ... ... Сонымен бірге алғашкы рет
резервтік валюта статусы заңды түрде осы валюталарға бекітілді.
Төртінші (казіргі) ... ... ... 1976 жыддың қаңтарында ХВҚ-
ға мүше-мемлекеттердің Кингстонда (Ямайка) қол койған келісімімен ... ... ... ... деп аталды. Бұл жүйе енді ешбір ұлттық валюта
жүйесіне негізделмей, тек заң ... ... ... сүйенеді. Онда доллар ерекше орында болғанмен, ол бұрынғыдай
роль ... Жаңа жүйе көп ... ... ... табылады.
Еуропа валюта жүйесі (ЕВЖ) деп аталатын аймақтық валюта жүйесі құрылды. Бұл
жүйеге кіретін мемлекеттер ХВҚ-ньщ ... ... ... ... ... ... бір бөлігі ретінде карастыруға болады. ... оны ... ... ... бірсыпыра ерекшеліктері бар.
Қазақстан Республикасының валюта жүйесі.
Нарыққа өту кезінде Қазақстан ... ... ел ... ... ... ... валюталық саясат жүргізуі керек. Казақсганның
алдында шетелдермен дербес валюта ... ... ... ... қай ... оны ... ... түсіру мәселелерін бірге шешу
міндеттері тұрды.
Қазақстан 1992 жылдың шілдесінде ... мүше ... ... ... ... ... Ямайка валюта жүйесінің қүрылымдық ... ... ... ... ... Валюта катынастарын үйымдастыру
үшін 1993 жылдың 14 ... ... ... ... алғашқы заң
кабылданды. Ол кезде Қазақстан сом аймағында болғандықтан ... ... ... ... ... болатын. Сонымен катар еліміз өзінің
ұлттық валютасын айналымға шыгаруға дайындап, жеке ... ... ... ... ... ... еді. ... заң бағаны ырқына
жіберу (либерализация) деңгейіне сәйкес келіп, кейбір жағдайларда ... ... ... ... ... ... ... болды. 1996
жылы 24 желтоқсанда ... ... ... туралы" жаңадан заң
кабылданды.
Төлем балансы ... ... бір ... аралығында мемлекеттің шетелге
төлеген валюталық сомасымен оған шетелден түскен соманың ... бір ... (жыл, ... ай) және бір ... ... балансы
болады. Бір күндік төлем балансы статистикалық көрсеткіш ... ол ... бір ... ... тиіс ... мен
түсімдердің арақатысындағы өзгерістерді көрсетеді. Белгілі бір мерзімнің
төлем балансы осы уақыт ... ... мен ... ... ... ... экономикалық катынастардағы өзгерістерін
және елдің экономикасының жағдайын білуге көмектеседі.
Есеп айырысу ... ... бір ... ... ... ... ... мен міндеттемелерінің арақатысы. Бұндай талаптар мен
міндеттемелер тауарлар мен қызметтерді экспорттау (импорттау) ... ... мен ... ... (алғанда) пайда болады. Есеп айырысу
балансы: белгілі бір мерзімнің және ... бір ... деп ... бөлінеді.
Белгілі бір күнтізбелік (календарьлық) мерзімнің есеп-айырысу балансының
активтік' ... бір ... ... ... алған вестициясын
көрсетеді.
Елдің халықаралық есеп айырысу позициясын бағалау үшін белгілі бір мерзімге
(жылдң басына немесе аяғына) ... есеп ... ... ... ... ... ... шетелге барлық талаптары мен міндеттемелерінің қай уақытта ... және қай ... ... ... ... олардың арақатынасын
көрсетеді. Оның активтік ... ... ... несеие мен
инвестицияны өзіне тартканнан гөрі басқаға -ендігі және ол ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Белгілі бір
датаға жасалған есеп айырысу баланысының ... ... ... ... ... ... ... түсімдермен
камтамасыз етілмеген шетелге болашақтағы төлем мөлшерін көрсетеді.
Валюта бағамы, оның ... ... ... ... ... үшін ұлттық валютаны
халықаралық ... ... ... ... ... ісі ... ... жүргізіледі. Әр түрлі мемлекетердің ақша ... яғни ... ... ... ... ақша өлшемінде) ақша
өлшемімен көрсетілген бір елдің ақша өлшемінің ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысу несие-қаржылық
операцияларды ... үшін ... ... ... ... ... түскен түсімді үлттық валютаға айырбастайды, себебі басқа елдің
валютасы бұл мемлекеттің жерінде ... да ақша ... ... ... ... жоқ. Ал ... ... шетелден сатып алған
тауарларға төлеу үшін шетел валютасын сатып алады.
Валюталық копирвка (баға белгілеу) деп ... ... ... бағасын
белгілеудің екі әдісі бар; тікелей және жанама. Тікелей котировка де ... ... ... ... көрсетуді айтады. Бұл әдіс ... ... Ал ... ... ... ... ... валютасының белгілі бір санының (мөлшері) көрсетуі. Жанама копировка
әдісін Ұлыбритания, ал 1987 жылданбастап бірен-саран АҚШ колдануда.
Банкаралық ... ... ... ... ... ... ... бағалау басымырак, бұл доллардың халықаралық төлем және
резервтік құрал ретіндегі ... ... ... ... ... ... белгілегенде әдетте кросс-курс негіз етіп
алады. Кросс-курс — ол екі валюта бағдарламасының үшінші ... ... ... ... арақатысты. Мысалы, егер Швейцария банкі швейцарлық
франкінің ГФР маркасына қатысты ... ... ... онда оны ... ... ... ... салыстырумен шығарып алады.
Банктер сатушы және сатып алушы бағамдарын ... ... ...... ... белгіленген бағаммен сатуға дайындығы, ал сатып алушы
бағамы банктің ... сол ... ... ... ... ... ... бойынша сатып алушы бағамынан ... ... ... ... ... ... банктің пайдасын құрайды.
Халықаралык және аймақтық валюта-несие және қаржы үйымдары
.Халықаралық есеп айырысу ... ... ... ... жүзжылдықта пайда болды. Олар халықаралық
экономикалық қатынастарды реттеу үшін ... ... ... ... құрамына дүниежүзілік және аймақтык банктер және банк
еиес институттар ... эр ... ... немесе аймақтық масштабтағы
міндеттер мен мақсаттарды шешеді.
Халықаралық есеп айырысу банкІ — алғашқы хелықаралық дәрежедегі банк. ... ж. ... ... Германия, Италия, Франция және Жапония елдерінің
үкіметаралық келісімі негізінде құрылған. Бұл ... ... осы ... ... ... жөнінде конвенцияға қол койды.
Аталған мемлекеттердің орталық банктерінен ... оның ... ... ... ... ... үйі бастаған кейбір
коммерцтялық банктері болды. ХЕБ-ны құрудың мақсаты — қатысушы елдердің
орталық банктерінің ... ... және ... ... есеп ... ... ету деп жарияланды. 1932 ж. оған
еуропаның тағы да 19 елі ... ... ... банктері ХЕБ-ның әрі құрылтайшылары, әрі оның
клиенттері болып ... ... ХЕБ- ны ... ... ... деп жиі атайды. Онда Федералдық резервтер жүйесі АҚШ-тың өкілі болып
қатыспаса да, ол ХЕБ-мен ... ... ... ... ... ай ... ... және ХЕБ-ның жалпы күрылтайшылар жиналысында үнемі
Федералдык резервтер жүйесінің басқарушылар кеңесінің ... ... ... ... ... ... батыс Еуропа елдері саналады, бірақ АҚШ өз
ықпалын ... ... ... хеб мүшесі болып 30-дан ... ... ... ... ... ... ... дейін оған кірген бұрынғы еуропалық
социалистік елдер: Албания, ... ... және т.б. ... мен ХЕБ-тың қазіргі жүргізетін операцияларының географиясы оның
аймақтық батыс еуропалық ... ... ... ... ... ... ... Жалпы жиналысы мен Директорлар кеңесі
басқарады, ал ... өзі шын ... ... есеп айырысу палатасы
болып саналады. Банктің Жарғысына ... онын ... ... ... қаржылық операцияларға қолайлы жағдайлар жасау ... ... есеп ... ... сенімді жақ ролін
атқару. Банк депозит - саудалық , ... және ... ... ... ... ... ... сондай-ақ валюта-несиелік
қатынастарға мемлекетаралық ... ... ... ... ... ... болып швейцарлық алтын франк кабылданған, ал АҚШ доллары
акционерлерге дивидент төлеу үшін қолданылады.
ХЕБ ... ... ... ... ... 60-жылдардың басынан
бастап арнаулы операцнялар жүргізе бастады — ол орталық банктердің ... ... Ол шер ел ... сұраныстың күтпеген өсуін
камтамасыз ету үшін қатысушылардың ... ... своп ... ... ... Одан басқа, ХЕБ — әлемдегі танымал ірі
экономикалық хабарлама- зерттеу ... Ол ... ... ... белсенді ынтымақтастық саясатын жүргізеді.
Халықаралық валюта қоры (ХВҚ — МВФ)және Халықаралық қайта құру және ... ...... ... ... Еуропа мемлекеттерінің қираған экономикасын
калпына келтіру және ... ... шешу ... 1944 ж.
Бреттон-Вудсте (АҚШ) өткен халықаралық валюта-қаржылық конференциясында ... ... ... ... (ХБҚ) және ... қайта құру және даму
банкін (ХҚҚДБ) құру туралы Қаулы қабылданды. Қор әлемдік валюта ... ... ... ал Банк оған ... ... үзақ мерзімді
экономикалық дамуын ынталандыру үшін күрылған.
ХВҚ Біріккен Ұлттар ¥йьшының (Б¥¥ -- ООН) ... ... ... ... 1947 ж. наурызында бастады. Оның штабпәтері Нью-Йоркте ... ...... Кеңесі қатысушы елдердің ... ... ... ... ... ... Кеңес жыл
сайын шақырылады. Атқарушы органы — директорат, ол Қорда капиталының ең көп
үлесі бар елдердің 6 ... және ... ... ... ... елдердің 16 өкілін біріктіреді.
Алғашқы кезде Қорға 49 ел мүше ... ... оның ... 8 ... ... ... кезде мүшелерінІң саны төрт есе көбейіп, ал
капиталы ... 16 есе ... ... ... екісі өркенделген
мемлекеттердің шектеулі контингентІне, ал қалған бөлігі ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттін дауыс
саны оның капиталдағы үлесіне сай бекітіледі.
Қорда ең көп дауыс саны бар — АҚШ және ... ... ... Соңғы
жылдары дамушы елдердің - мүнай экспортшыларының - квоталық үлесі және
соған сәйкес ... ... саны да ... ... маңызды шешІмдерін
кабылдау үшін қатысушылардың 85% дауысы қажет ... ... ... жеткІлікті болады.
ХВҚ-ың негізгі қызметтері төмендегілер:
халықаралық сауданың және валюталық ынтымақтастықтың дамуына көмек көрсету;
валюталық паритеттің тұрақтылығын ... және ... ... ... ... ... үшін кез-келген қатысушы елге несие ресурстарын
беру.
Қатысушы елдер ХВҚ-ны үнемі ... ... ... ... ... телем балансының жағдайы және т.б. жағдайлар туралы хабарлап
тұруы міндетті.
Қорға мүше ... кіру - ... ... және оған ... ... ... ... үйымдарына кіруінің міндетті жағдайы. 1944 ж. ... КСРО ... ХВҚ мен ... құру ... ... қол
қойғанымен, сол кездегі Шығыс пен Батыстың арасында больш жатқан «салқын
соғысқа« байланысты оларға мүше ... ... өз ... ... ... 1991 ж. КСРО ... осы үйымдарға кіру үшін ресми арыз
бергеннен кейін, тек 1992 ж. ... ... ... Кеңес Одағы
Республикаларының барлығы осы халықаралық үйымдарға тең құқылы қатысушылар
болып ... ... кұру және даму ... ... Б¥¥-ның маманданған
және оның шешімдеріне тәуелсіз орган ретінде өз жұмысын 1946 ж. маусымында
бастады. Банктің өз ... ... ... ... төрт бөлімшелер
үйымдастырылды: Халықаралық қаржы корпорациясы (ХҚК), Халықаралық даму
ассосациясы (ХДА), ... ... ... ... ... және Инвестицияларды қорғау жөніндегі ... ... ... ... осы үйымдар бірігіп әлемдік банк тобын (ӘБ) құрайды, оның
штаб-пәтері Вашинктонда ... ал ... — осы ... ... ... ... ... банк деп атайды. Бұл топ ... ... ... ... ... ... серІктес болып, халқының өмірлік
деңгейін көтеруге жәрдемдеседі.
Банктің күнделікті қызметін атқарушы ... ... ... ... ... ол жеті ... отырыс өткізеді. Банктің Президенті
атқарушы директорлар Кеңесінің басқармасы болып саналады. Кеңес 24 адамнан
тұрады, олар - ірі ... ... ... және 19 аймақтан өкілдер.
Аймақтық өкілдер бір немесе бірнеше елдерден сайланады. ... ... ... ... ... ... қабылдау және қызметтен
босату сол ... ... ... қарауға үсынады.
ӘБ-тің атқаратын негізгі қызметтері:
■ кең спектірлі бағытта, яғни денсаулық сақтау, ... беру және ... ... ... және экономикалық саясат реформасына дейін
дамушы елдерге көрсетілетін ... ... ... ... бойынша талдау және кеңес беру іс-шаралары;
■ көрсетілетін қызметтердің, сондай-ақ жүргізілетін жобалардың мазмұны мен
құрамын ... ... бай және ... ... ресурстарды қайта бөлудегі делдалдық қызметі.
Банк жылма-жыл үнемі ... ... оны өз ... ... ал
акционерлерге дивиденд төлемейді.
50-жылдардың орта шеніне дейін ӘБ қызметінің басты бағыты соғыстан зардап
шеккен ... ... ... ... ... ынталандыру болды .
Алғашқы заемды 1947 ж. Франдияға берді. Біртіндеп оның ... ... ... ... ... ... Азия, Африка, Латын Америкасы
және Шығыс Еуропаның дамушы ... ... өз ... мен ... да бағалы қағаздарын әр ... ... ... сақтандыру компаыияларына, корпорацияларына, басқа
банктеріне, срндай-ақ жеке ... ... аса ... ... ... ... Себебі оның қарыз міндеттемелерІ әлемдегі ең ... және ... ... ... ... есептеледі. Сондай-ақ оның
акционерлік капиталы мен бөлінбеген пайдасы да ресурстар көзі ... ... өзі ... еткен 50 жылда 6000-нан астам бағдарламаны іске асыру үшІн
300 млрд. долл. асатын займды әлемнің 140 ... ... Бұл ... екі есе көп. Оған ... саны әлем ... ... болғандықтан, ол жалпы масштабта әрекет етуге мүмкіндік береді. Олар
әріптестер жэне ... ... ... ӘБ тобының ... ... ... тән ... ... ... ... (ХКҚ — МФК) 1956 ж. мемлекеттік кепілдік
алмай-ақ ... ... ... жеке ... ... үшін қүрылған. Ол әлемдік нарықта өте жоғары рейтингісі ... ... ... ... ... ... тек бестен
бір бөлігІн ғана ӘБ қарызы есебінен толтырады.
Корпорацияның кәсіпорындардың акционерлік капиталына инвестициялық қаржы
салуға ... бар. ол жаңа ... ... және ... ... ... береді.
ХҚК-ның негізгі принциптерІ мыналар: -
- жоба бойынша жалпы шығындар сомасының 25%-ін қаржыландыру;
■ кәсіпорын ... тек 35%-не ... ... ... ... ... қатынаспау.
Қарыз 3 жылдан 15 жылға дейінгі мерзімге ... ... ... ... ... 3 ... доллар сомасындағы займ береді. Оған 170 ел мүше.
Халықаралық даму ассоциациясы / ХДА -МАР / 1960 ж. ... ... ӘБ -тен ... алуға жағдайы келмейтін ең кедейлеріне көмек ... ... ... ... 30-40 ... ... және ... басталу
мерзімін 10 жылға шегеріп, процентсіз несие береді. Қазіргі кезде ... ... ... ... ... 835 ... ... елдер алуға
құкылы. Несие берудің максаты- дамыған елдердің кедей ... ... ... ... ... үйым ... көп жағдайларда ӘБ бірігіп жобаларды
несиелейді. Қазіргі уакытта жылма-жыл жалпы сомасы
6 млрд. ... ... ... ... ... ... бередІ, оның 159
мемлекеттен тұратын мүшелері бар. Инвестициялык таластарды реттеу жөніндегі
халықаралык ... ... 1966 ж. ... ... үшін, яғни үкіметтер мен шетел инвесторларын табыстыруға және
арбитраждық келіссөздер жүргізуге жағдай жасау үшін кқрылған. ... ... ... ... ... құкыктық қамтамасыз ... ... ол үшін ... ережелер шығарумен және кеңес берумен
айналысады. Қазіргі уакытга онын 126 ... бар, ал ... ... істердің
жалпы саны 30-дан астам.
Инвестициялардың кепілдігі жөніндегі көп жақты агенттік /ИККА-МАГИ/ 1988 ж
дамушы ... ... жеке ... ... саяси қауіптен корғау үшін кұрылған. Атап айтқанда :
экспроприация, яғни жеке ... ... ... соғыс әрекеттері және
азаматтық тәртіпсіздік ... ... ... бұзу ... және т.б.
Сол сиякты, агенггік үкімет органдарына шетел инвестициясын ... ... ... ... ... ... ... және қаржы институттары ... ӘБ ... ... ... ... ... маңызды роль
аткарады. Олардың берген қарызы онша көп болмаса да, елге карыз капиталының
әлемдік нарығындағы жеке ... ... ... жол ... және ... ... да ... үйымдармен катар ежелгі дамушы елдердің
және Батыс ... ... ... ... мен ТМЛ елдерІнің
сыртқы карыздарын реттеуге белсенді қатысуда.
Аймақтық халыкаралық несие - қаржы үйымдары.
Әлемдік аренада бұл ... ... ... XX ғасырдың 60- жылдарында
дүниежүзілік отарлау жүйесі ... ... мен ... ... ынтымақтастығы мен экономикалык интеграциясының кеңеуі әсер етті.
Аймактық банктерге жататындар:
- 195 ж. ... ... ... даму банкі /АаДБ-МаБР/; Вашингтонда
орналасқан;
- 1964 ж. құрылған Африкалық даму банкі /АфДБ-АфБР/; Абиджанда орналасқан;
- 196бж.кұрылған ... даму ... ... Манилада орналаскан;
- Бұл банктердің құруға осы аймақтардағы дамушы елдерден ... ... ... ... және ... ... қатысты, олардың
саны банк мүшелерінін 1/3 бөлігі, банктердің ... көп ... ... Ол ... мақсаты бір-біріне үқсас, сол аймақтарды дамыту
жобаларын үзак мерзімді несиелеу; ... ... ... ... ... ынтымақтастығындағы аймақтык валюта- несие үйымдарының
мақсаты -1993 ж. ... ... сай ... ... /ЕО/ косылған
елдердің біріккен экономикалық, валюталық және саяси іс-шараларын нығайту.
- ЕО негізгі аймактық ... ... ... ... банк /ЕИБ-ЕИБ/Люксембургте орналасқан, 1958 ж.
Қүрылған. Несиені 7 жылдан 12 жылға ... ал ... ... 30-40 жылға
дейін бередІ. ЕИБ мақсаты -ЕО аймақтарындағы артгар калған елдерді дамыту,
кәсіпорындарды кайта күру, біріккен шарушылык ... алу, ... ... ... капиталында оған мүше- дамыған мемлекеттердің үлесі ... ГФР, ... ... және ... ... елдердің үлесі 15 млрд. ЭКЮ
құрайды.
Банк қаражатын негізінен ... ... ... ... жобаларға береді.
ЕО-ның және Еуропалық валюта жүйесінің шеңберінде іс-шаралар жүргізетін ЕИБ-
тен басқа да кіші масштабты несие- каржы үйымдары бар. Еуропалык даму ... ж ... ... екі ... ... ... көрсету бағдарламасын
қолдау үшін күрьылған.
Еуропалық валюта институты /ЕВИ-ЕВИ/. Ол 1973 ж. ... ... ... корының орнына 1994 ж кұрылған, Орналаскан жерІ ... ... ... Оның ... он екі орталық банктердің басқарушылары бар. Осы
банктердің жүйесін ... және ... ... ... ... ... ... Бұл институттың міндеті- ЭКЮ эмиссиясы және мүше
елдердің балансының жетіспеушілігінен несие беру. 1998 ... ... ... еуро ... Еуропалык орталык банк деп аталады.
Аймақтык валюта- несие үйымдарының арасында ерекше орынды Еуропалық кайта
құру және даму ... ... ... Ол 1990 ж ... ... ... басты мақсаты - Орталық және Шығыс Еуропа елдерІне,
оның ішінде ТМД елдеріне, нарықтық экономиканы қалыптастыруға көмек беру.
ЕҚҚДБ-нің ... ... ... сай ... Бұл банк
өндірісті несиелеуге маманданған, сонымең ... ... ... ... ... ... ... көмек көрсетудІ несиелейді. Банктің
айырыкша кызмет көрсететін ортақ- қаржылық банктік сектор, ... ... ... ауыл ... ... ... ... кәсіпорындарды жекеменшіктендіру мен беймемлекеттендіруге,
олардың құрылымдық кайта кұрылуына және жаңартылуына көмек көрсету, сонымен
бірге осы мәселелер бойынша кеңес ... ж 143 жаңа ... ... ... үшін Банк 2,3 ... ЭКЮ ... ... бері 1998 ж. Дейін Банк 600 жобаны ... ... ... ЭКЮ ... Республикасы нарыктық экономикаға өту барысында 1992 жылдан
бастап ӘБ тобына және одан кейінгі жылдарда ... ... ... ... мүше ... кіруде. Қазіргі кезде олардың тең құқыкты
әріптесі ретінде өзінің нарықтық даму жобаларын іске ... ... ... ҚР ЕҚҚДБ мүше болып кіріп, жалпы соммасы 3 млн. долларға тең
техникалык көмек ... ... ... Банк ... «¥сақ және орта
кәсіпорындарды дамыту» жобасын ... ... 100 млн ЭКЮ ... ... Олар кадр ... ... жақсарту жобаларын, Алматы ауа
бассейнінің экологиясын жақсаріу, банк ісін дамыту және т.б. ... ... ... жөне аймаушқ яесие- қаржы үйымдарына
мүше бодуы
|Ұйымның аты ... ... ... ... |
| |сы | | |
|1 ... ... ... ... ХВҚ-ға мүшелігі |Алматы, |
|валюта | ... заңы |1992ж. ... | | |26 ... ... ... |Мүше |«Қазақстан Республикасының Халыкаралық кайта|Алматы, ... және даму ... ... және даму ... ... |1992ж. ... | ... заңы |26 ... ... қаржы |Мүше |«Қазақстан Республикасының Халыкаралық қаржы|Алматы, |
|корпорациясы | ... ... ... ... заңы |1992ж. |
|/ХҚК-МФК/ | | |26 ... ... ... ... ... ... даму |Алматы, |
|ассоциациясы | ... ... ... |1992ж. ... | ... заңы |26 ... |
|5.Инвестициялардың |Мүше | «Қазақстан ... ... ... |
|кепілдігі жөніндегі | |реттеу жөніндегі Халықаралық орталыққа |1992ж. ... ... ... | ... ... заңы |26 ... |
|/ИҚКА-МАГИ/ | | | ... ... ... ... Инвестициялық |Алматы, |
|таластарды реттеу | ... ... ... ... |1992ж. ... | ... ... туралы»ҚР-нын заңы |26 маусым |
|Халықаралық орталығы| | | ... | | | ... ... |мүше |«Қазақстан Республикасының Халыкаралық кайта|Алматы, |
|құру және даму банкі| ... және даму ... ... |1993ж. 25 ... | ... ... ... ... даму банкі| | «Қазакстан Республикасының ... даму ... ... АзБр/ | ... ... заңы |1993ж. |
| | | |4 –ші ... даму | ... даму ... кіру ... ҚР-ның |Алматы, |
|банкі /ИДБ- ИБР/ | ... |1993ж. |
| | | |25 ... ... ... ... |1 .Қазақстан Республикасы, ... ... ЦАБ/ | ... ... ... |1994ж. |
| | ... арасындағы |8 ... |
| | |8 ... | |
| | ... пен ... Орта ... | |
| | ... құру туралы келІсім. | |
| | ... ... ... | |
| | ... ... ... | |
| | ... ... Республикасы | |
| | ... ... пең ... Орта | |
| | ... ... құру ... келІсімді | |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... | ... А. ... ... ... ҚР ... ... ... ҚР азаматтық кодексі /жалпы бөлім/ 27.12.1994 ж
3. ҚР Жоғарғы Кеңесінің «ҚР Азаматтық КодексінІң ... ... ... ... ... Ұлттық банк туралы ҚР-ньң
5. ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы ҚР ... ... ҚР ... туралы заңың 17,04.1995 ж
7. ҚР Президентінің «Шаруашылық серіктестік туралы Жарлығы 2.05.1995 ж.
8. ҚР ... ... ... ... Жарлығы.
9. Указ президентаРК от23.12.1995г. «Об ипотеке недвижимого имущества,
10. ЗакоН РК от ... «О ... ... г. «О валютном регулировании».
12. Закон РК от 5.03.1997 г. «О рынке ценных бумаг».
ІЗ.ЗаконРКот ... г. ... и ... ... Президента РіС, имеющий силу закона, от 31.08.1995 г. «О банках
и банковской деятельности РК». 15.Указ Президента РК от ... г. ... ... РК». 16. ... РК от 20. II. 1998 г. «Об ... ... әдебиеттер
1. Ақша,несие, банктер. Ғ.С.Сейітқасымовтың жалпы ред. ... ... ... Б.А. ... ... Банктер. Валюта қатынастары. Оқу қуралы.
-Алматы: Экономика, 2000 -328 бет.
3. Мақыш С.Б. Ақша ... және ... Оқу ... ... ... ҚР ... академигі Сейіткасымов Ғ.С., 2-басылым. -Алматы:
ИздатМаркет, 2004. -248 ... ... ... ... Под ред. ... О.И. —М.: ... ... 1999.
5. Международные валютно-кредитные и финансовые отношения. Под ред.
Красавиной Л.Н. —М.: ... и ... ... ... С.Б. ... ... операциялары.- Алматы: Қазақ
университеті, 2002.
7. Банковское дело. Под ред. ... О.И. —М.; ... и ... ... В. ... законы толкуют произвольно. Бизнес и банки. Москва ]
992 ж.
9. Белов В. Коммерческие банки н налоговая служба, Москва 1993ж.
10. ... М Чек как ... ... ... ... ... Л.Г ... право, Москва БЕК 1994г.
] 2. Гвирцман М.В Правовое ... ... ... Деньги и
кредит. 1992г.
13. Гуревич И,С Очерки банковского права. Изд-во ЛГУ, 1979г.
14. ... Р.К Как ... дела с ... ... международные
отношения, 1969г.
15. Вильнянский С.И Кредитно-расчетные правоотношения: Учебное пособие,
Харьков, 1985г.
16. Олейник О.М Залог в банковском ... ... и ... ] ... ... О.М Банковская гарантия и проблемы ее ... и ... 1996г.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша айналысы және оның заңы3 бет
Ақша айналысы заңы4 бет
Ақша айналысы, заңы, ақша массасы және ақша жүйесі31 бет
Ақша айналысының заңы және оны реттейтін институттар3 бет
Ақша айналысының заңы және оны реттейтін институттар жайлы6 бет
Ақша айналысының заңы және теориялары30 бет
Ақшаның айналысының заңы ақша массасы16 бет
Ақшаның айналысының заңы ақша масссасы25 бет
Ақша айналысы және оның дамуы31 бет
Ақша жүйесі және ақша айналымы31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь