Мемлекеттік бюджеттің экономикада алатын орны

ЖОСПАР

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

1. МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТТІҢ ЭКОНОМИКАДА АЛАТЫН ОРНЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.1 Мемлекеттік бюджет ұғымы және маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2 Мемлекеттік бюджеттің құрамы мен құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ..
1.3 Мемлекеттік бюджеттік жоспарлауды жетілдіру ... ... ... ... ... ... ...

2. МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТТІҢ ҚАРЖЫ ЖҮЙЕСІНДЕ АЛАТЫН ОРНЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.1 Мемлекеттік бюджеттің кірістері және шығыстары ... ... ... ... ... ... .
2.2 Мемлекеттік бюджет тапшылығы және оны жою жолдары ... ... ...

3. МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТТІҢ ҚАРЖЫ БАЗАСЫН ЖЕТІЛДІРУ...

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
КІРІСПЕ
Әр аймақтың экономикалық - әлеуметтік жағдайы жіті көзқараспен, байыпты бағдар ұстап қарауды қажет ететін дүние. Оны өзгерту, көтеру жолында талпынған сол аймақ ерекшеліктеріне қарап шешім қабылдамаса болмайды. Өйткені, республика былай тұрсын, облыс аудандарының, тіпті аудан ішіндегі әр шаруашылықтың өзіне тән ерекшелігі, қалыптасқан еңбек ету дәстүрі болады.
Қазақстан Республикасының егемен мемлекет болып қалыптасып, нарықтық экономиканың даму мен құрылу жолын қабылдауы оның әлеуметтік-экономикалық дамудағы жаңа деңгейін анықтайды. Ондағы басты орын мемлекеттік бюджетке тиесілі.
Мемлекеттік бюджет –бұл мемлекеттік аппаратты, қарулы күштерді қаржыландыруға, қажетті әлеуметтік-экономикалық қызметтер атқаруға бағытталған ел үкіметінің қарамағында болатын ақша ресурстарының орталықтанған қоры болып табылады. Бюджет сонымен қатар, экономиканы мемлекеттік реттеудің, шаруашылық конъюнктураға ықпал етудің, дағдарысқа қарсы шараларды жүзеге асырудың қуатты құралы болып табылады.
Қазақстанның қаржы органдарының тарихы 1920 жылдың қазан айынан басталады, ал бақылау – тексеру қызметі 1923 жылдың соңында қаржы халық комиссариаты жанынан ұйымдастырылды.
Бақылау басқармасының негізгі қызметтеріне бюджетті толықтыру және мемлекеттік қаражаттың шығыс есебіне тексерулер жүргізу кірді. Қаржы бақылау органдарының құзіреті бүгінгі күні өзгерген жоқ.
Органдардың әр кездегі әртүрлі дәрежесі тек қана қаржы – экономикалық жағдайының нақты қажеттілігінен ғана туындаған жоқ, бақылау жұмысының көлеміне және сипатына шектен тыс қарама – қайшы көзқарастардан туындайды.
Экономиканың ырықтандырылуы, нарық қатынастарының дамуы мемлекет үшін ақшалай ресурстардың ағымына қатаң бақылау жүргізу қажеттілігін нақты көрсетеді.
Қаржының айқындылығы – нақты демократияның бірден бір мәнді көрсеткіші. Бюджет, қаржы саласындағы заң, тәртіп бұзушылықтар мен зиянкестіктер небір хронологиялық байланысқа, ұлттық тамырларға ие емес, себебі:
- біріншіден, әр мемлекеттің қажеттілігі оның қаржылық мүмкіндіктерінен асады, сондықтан шенеуніктер тез арада, заңды және Парламентті айналып өтіп, қаржыны «тығыз» қажеттіліктерге бөлістіруге ұмтылады;
- екіншіден, әр қоғамда әртүрлі дәрежедегі түрлі компаниялардың, топтардың саяси және коммерциялық мүдделері айқындалады, аталған мүдделерді экономика саласында қорғау, түрлі жеңілдіктер алу көзделеді.
Адамзат өзін - өзі ұйымдастырылған қоғам ретінде тани бастағаннан бастап қазіргі күнге дейін әр мемлекет үшін «мемлекет қалтасы» жағдайына жалпы, ашық бақылау жүргізу, бюджет қаражатының пайдалануына бақылау жүйесін құру және жетілдіру мәселесі маңызды.
Курстық жұмыс жалпы үш тараудан тұрады. Бірінші тарауда мемлекеттік бюджеттің экономикада алатын орны, мемлекеттік бюджет ұғымы және маңызы, мемлекеттік бюджет құрамы мен құрылымы, яғни республикалық және жергілікті бюджеттердің маңызы, мемлекеттік бюджеттің материалдық өндіріс саласындағы рөлі және т.б. қарастырылған. Екінші тарау бойынша бюджеттің қаржы жүйесінде алатын орны, мемлекеттік бюджеттердің кірістері мен шығыстары, мемлекеттік бюджет тапшылығы және оны жою жолдары, мемлекеттік қарыз, мемлекеттік борыш және де бюджеттен тыс қорлар туралы қарастырылған. Үшінші тарауда мемлекеттік бюджеттік қаржыландыру қорлары, нысандары қарастырылған.
Осы курстық жұмыстың негізгі мақсаты болып – мемлекеттік бюджеттің экономикадағы маңызы, оның қаржы жүйесіндегі рөлі, қоғамдық өндірістегі өмір сүруі және т.б. табылады.
Курстық жұмыс жазу барысында басты назар келесі мән – жайларға аударылды:
- мемлекеттік бюджеттің экономидағы алатын орны;
- мемлекеттік бюджеттің құрамы және құрылымы;
- мемлекеттік бюджет кірістері мен шығыстары;
- мемлекеттік бюджет тапшылығы және жою жолдары;
- мемлекеттік бюджеттік қаржыландыру қорлары және нысандары.
Бұл курстық жұмыста мемлекеттік бюджеттің мәнін, оның экономикадағы рөлін, құрылымы мен құрамын және оның қоғам өміріндегі маңыздылығын толықтай және де көбірек қамтыдым және де бұл курстық жұмыстың әдістемелік нұсқамасы болып, жетекші мамандардың монографиялары, газет – журналдар, әдебиеттер, нормативтік – құқықтық актілер және т.б. табылады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. - Алматы: 1995ж.
2. Салық Кодексі. Алматы 2004ж.
3. «Республикалық және жергілікті бюджеттердің атқарылуын бақылау туралы» Қазақстан Республикасының Заңы. – 2002ж 29 қаңтар.
4. Аубакиров Я. «Экономикалық теория негіздері» Алматы
5. Әкімбеков С. «Экономикалық теория» Астана 2002ж.
6. Әкішев К. «Қаржы ұқсатуға ұқыптылық керек». Орталық Қазақстан 25 желтоқсан 2003ж.
7. Баянов Е. «Мемлекет және құқық негіздері» Алматы 2002ж.
8. Белгібаева Қ.Қ. Мұханбетова Е.С. «Қаржы және банк системасы бойынша» Алматы 1999ж.
9. Дорнбуш Р. Фишер С. «Макроэкономика» Алматы 1997ж.
10. Жүнісов Б.А. «Нарықтық экономика негіздері» Ақтөбе 2001ж.
11. Жұмаев Б.А. «Экономиканың мемлекеттік реттелінуі» Алматы 2001ж.
12. Иктанов. Орманбеков. «Экономиканы мемлекеттік реттеудің өзекті мәселелері» Алматы 2002ж.
13. Ильясов К.К. Исахова Г.Б. «Расходы Государственного бюджета» Алматы 2003г.
14. Ильясов К.К. Исахова Г.Б. «Государственный бюджет» Алматы 1994г.
15. Қабдиев. Оралтаев. Ескендіров. «Экономикалық саясат» Алматы 2002ж
16. Кеулімжаев Қ.К. «Қаржылық есеп» Алматы 2001ж.
17. Мельников В.Д. Ильясов К.К. «Қаржы» Алматы 1994ж.
18. Осипова Г.М. «Экономикалық теория негіздері» Алматы 2002ж.
19. Ахметов Д. «Бюджетті толықтыру – экономиканы көтерудің бір жолы» Қаржы – Қаражат 2000 №3.
20. Есенгелдин Б. Орманбаев А. «Бюджеттік жоспарлауды жетілдірудің жолдары» Қаржы – Қаражат 1998 №8.
21. Тлеужанова. «Бюджетаралық қатынастардың тұжырымдамалық негіздерін реттеуші салықтар көмегімен оңтайландыру». Қаржы - Қаражат 2003 №3.
22. Статистический бюллетень №10 (58) 2003ж.
23. Транзитная экономика №5 2003ж
24. Экономическое обозрение Национального Банка №3 2003г.
25. Шайынғазы С. «Бюджет қаржысының жұмсалуындағы олқылықтар». Егемен Қазақстан №40 ақпан 2004ж.
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ.....................................................................
...........................................
1. МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТТІҢ ЭКОНОМИКАДА АЛАТЫН
ОРНЫ........................................................................
............................................
1. Мемлекеттік бюджет ұғымы және
маңызы........................................
1.2 Мемлекеттік бюджеттің құрамы мен
құрылымы..............................
1.3 ... ... ... ... БЮДЖЕТТІҢ ... ... ... Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... және оны жою ... МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТТІҢ ҚАРЖЫ БАЗАСЫН ЖЕТІЛДІРУ...
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
............................
ҚОЛДАНЫЛҒАН ... ... ... - ... ... жіті ... ... ұстап қарауды қажет ететін дүние. Оны ... ... ... сол ... ... ... шешім қабылдамаса
болмайды. Өйткені, республика былай тұрсын, облыс аудандарының, тіпті аудан
ішіндегі әр ... ... тән ... ... ... ... ... Республикасының егемен мемлекет болып қалыптасып, нарықтық
экономиканың даму мен құрылу жолын ... оның ... жаңа ... ... ... басты орын мемлекеттік бюджетке
тиесілі.
Мемлекеттік бюджет ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық қызметтер ... ел ... ... болатын ақша ресурстарының
орталықтанған қоры болып табылады. Бюджет сонымен ... ... ... ... конъюнктураға ықпал етудің, ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Қазақстанның қаржы органдарының тарихы 1920 жылдың қазан ... ал ...... ... 1923 ... ... қаржы халық
комиссариаты жанынан ұйымдастырылды.
Бақылау басқармасының негізгі қызметтеріне ... ... ... қаражаттың шығыс есебіне тексерулер жүргізу кірді. Қаржы
бақылау органдарының құзіреті бүгінгі күні ... ... әр ... ... дәрежесі тек қана қаржы – экономикалық
жағдайының нақты қажеттілігінен ғана туындаған жоқ, бақылау ... және ... ... тыс ... – қайшы көзқарастардан туындайды.
Экономиканың ырықтандырылуы, нарық қатынастарының дамуы мемлекет үшін
ақшалай ресурстардың ... ... ... жүргізу қажеттілігін нақты
көрсетеді.
Қаржының айқындылығы – ... ... ... бір ... ... қаржы саласындағы заң, тәртіп бұзушылықтар мен
зиянкестіктер небір хронологиялық ... ... ... ие ... ... әр ... ... оның қаржылық
мүмкіндіктерінен асады, сондықтан ... тез ... және ... ... өтіп, қаржыны «тығыз»
қажеттіліктерге бөлістіруге ұмтылады;
- екіншіден, әр ... ... ... ... ... ... және ... мүдделері
айқындалады, аталған мүдделерді экономика саласында ... ... алу ... өзін - өзі ... қоғам ретінде тани бастағаннан
бастап қазіргі күнге дейін әр мемлекет үшін ... ... ... ашық ... жүргізу, бюджет қаражатының пайдалануына бақылау
жүйесін құру және жетілдіру мәселесі маңызды.
Курстық жұмыс жалпы үш тараудан ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджет ұғымы және маңызы,
мемлекеттік бюджет құрамы мен ... яғни ... және ... ... ... ... материалдық өндіріс саласындағы
рөлі және т.б. қарастырылған. ... ... ... ... ... алатын орны, мемлекеттік бюджеттердің кірістері мен шығыстары,
мемлекеттік бюджет ... және оны жою ... ... ... ... және де бюджеттен тыс қорлар туралы қарастырылған.
Үшінші ... ... ... ... қорлары, нысандары
қарастырылған.
Осы курстық жұмыстың негізгі мақсаты ...... ... ... оның ... ... рөлі, қоғамдық өндірістегі
өмір сүруі және т.б. табылады.
Курстық жұмыс жазу ... ... ... ... мән – ... ... ... экономидағы алатын орны;
- мемлекеттік бюджеттің құрамы және құрылымы;
- мемлекеттік бюджет кірістері мен шығыстары;
- мемлекеттік ... ... және жою ... ... ... ... қорлары және нысандары.
Бұл курстық жұмыста мемлекеттік бюджеттің мәнін, оның экономикадағы
рөлін, құрылымы мен ... және оның ... ... ... және де ... ... және де бұл ... жұмыстың әдістемелік
нұсқамасы болып, жетекші мамандардың монографиялары, газет – журналдар,
әдебиеттер, нормативтік – ... ... және т.б. ... ... ... ... ... ОРНЫ
2. Мемлекеттік бюджет ұғымы және маңызы
Сан алуан қаржы байланыстарында жекелеген ерекшеліктері ... ... бар. ... ... ұйымдармен, мекемелермен
және халықпен қалыптасатын қаржы қатынастары қоғамдық өнімді ... ... ... ... Бұл ... бөлу процесінде туындайтын ортақ
белгілер тән және олар ... ... ... ... ... ... ... пайдалануға байланысты. Бұл процесс
мемлекеттің тікелей қатысуымен жүзеге ... ... ... бұл ... «Мемлекеттік бюджет» деп аталған ұғымның
экономикалық мазмұнын құрайды[1][1].
Мемлекеттік бюджет ... ... ... ретінде
объективтік сипатқа ие. Оны ... ... ... ретінде өмір сүруін
қоғамдық өндірістің өзі айқындайды. Оны ... ... ... ... етеді. Қаражатты орталықтандыру бүкіл халық шаруашылығы
ауқымында қорлардың үздіксіз айналымын ұйымдастыру ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін қажет. Арнайы бюджет саласының құндық
бөлінісі ... ... мен ... туындайды. Мемлекет
қаржыландыруға бүкіл қоғам ауқымында ... ... ... ... ... мемлекеттік басқарудың жалпы шығындарын жабуға
орталықтандырылған қаржыны қажет ... ... ... ... ... қажеттіліктерінен,
мемлекеттің табиғатынан объективті қажеттілік туындайтын болып табылады.
Экономика қазіргі ... ... ... ... қоғамдық өндіріс қарқынын қамтамасыз ететін салалық ... ... ... ірі ... ... жүргізуге мүмкіндік
береді. Орталықтан бөлінетін ... ... ... ... ... ... ... экономикалық және
әлеуметтік саясатын жүзеге асыруға жағдай ... ... ... ... ... ретінде мемлекеттік бюджет айрықша қоғамдық арналымды жалпы
мемлекеттік қажеттерді қанағаттандыруға қызмет етеді.
Нақты объективті ... ... ... ... айрықша
қоғамдық арналымды орындай отырып, мемлекеттік бюджет ... ... ... ... жиынтығы ретінде мемлекеттік бюджетте қаржы
категориясына тән ... бар: ... ... ... ... ақша ... ... пайдалану арқылы жүреді.Сонымен қатар
бюджеттік қатынастардың ... бір ... ... ... ол ... тән сипат шегінен шықпайды. Мемлекеттік бюджет құн бөлінісінің
айрықша саласы ретінде мыналармен сипатталады:
- ... ... ... мемлекеттің қолында жинақталып, қоғамдық
қажеттерді ... ... ... ... ... ... болып табылады;
- құнды жасап, оны тұтыну процесін бедерлейтін материалдық ... мен ... ... ... ететін өндірістен тыс сала
қаржысынан айырмашылығы бюджет ... ... ... ... ... ... ... салалары арасында құнды қайта
бөліске салуға арналған;
- қоғамдық өнімнің тауар формасындағы қозғалысымен тікелей байланысы жоқ
құнды ... одан ... ... ... ал ... тыс салаларда қаржы қатынастары тауар-ақша қатынастарымен
астасып жатады.
Кез келген басқа экономикалық категория ... ... ... қатынастарды бейнелеп, соған лайықты материалдық-заттай көрініс
табады. Бюджет ... ... ... қатынастарының
орталықтандырылған қорында – бюджет қорында заттанады. Нәтижесінде қоғамда
жүріп жатқан ... ... ... ... ... ... ... тасқынынан көрінеді. Бюджет қоры- қоғамдық өнім мен
ұлттық табыстың құндық бөлінісінің тиісті ... ... ... ... ... әлеуметтік-мәдени қызмет көрсету, қорғаныс,
басқару жөнінде қажеттерді қанағаттандыру үшін мемлекет ... ... ... алғышарты бар экономикалық ... ... ... мен ... бөлу және ... ... ... болатын құн
қозғалысының процесін білдіреді.
Экономикалық категория ретінде мемлекеттік бюджет ... ... ... ... ... ... құру ... жоспарлы
түрде бөлу, қайта бөлу процесінде және оны ... ... ... ... қанағаттандыруға пайдалану барысында мемлекет пен
қоғамдық өндіріске басқа да ... ... ... ... ... ... ... механизмі арқылы ықпал етеді. Мұнда
бюджеттің бүкіл экономикаға ықпал құралы ретіндегі рөлі ... ... ... ... ... ... ... құру
және пайдалану формалары мен әдістерінің ... ... ... ... қорының көлемін белгілеу, оны құру, пайдалану
формалары мен әдістерін реттеу, бюджетті құру және орындау процесінде ... ... ... салу ... ... асырылады.
Өндіріс құрал-жабдықтарына мемлекеттік меншіктің әзірше, басым болуы
шаруашылықты үйлестіре ... ... ... ... өзі ... жұмыс істеуінің жоспарлы мақсатын алдын ала айқындайды.
Бюджет байланыстарының мақсатты сипаты, мемлекеттің ... ... қоры ... осыған ұқсас формасы бюджет
байланыстарын тиісті қаржы ... ... ... ... ... ... Онда бюджеттің экономикалық мазмұнын құрайтын
бөліс процестері ... ... мен ... ... ... ... ... қорын қалыптастыру
көздері мен жұмсалу бағыттарын ... ... ... ... ... қызметінің нәтижесі; онда қоғамның барлық мүшелерінің
мүдделерін бейнелейтін мемлекет еркі көрінеді. Мемлекеттің негізгі ... ... ... ... ... ... туралы»
заңына сәйкес міндетті түрде орындалуы тиіс.
Қоғамдық ұдайы өндірістегі мемлекеттік ... рөлі ең ... ... ... ... ... өнімнің бөлу және қайта бөлуінен
көрінеді. Ол қаражатты елдің халық шаруашылығы салалары, қоғамдық ... ... ... экономикалық аудандары мен аумақтары арасында
бөледі. Бүкіл халық ... ... ... ... бюджет
экономикаға тұтас ықпал жасайды.
Мемлекеттік бюджет материалдық өндіріс ... оның ... ... зор рөл атқарады. Бюджет ... жеке ... ... және қоғамдық /бүкіл халық шаруашылығы ауқымында/
қорлар қозғалысын қамтамасыз ету үшін ... ... ... мен ... ... ... ... және басқа шығындарын жабу бюджетке жеке кәсіпорындардың
өзіндік айналым қорларына ... оның ... ... ... ... тыс ... бюджет қаржысы олардың қызметінің одан әрі
дамуының басты көзі. Бұл салалардағы мекемелер мен ... ... ... ... ... жоқ болғандықтан, мемлекеттік бюджеттен
қаржыландырылады. Білім ... ... ... ... ... қамсыздандыру, ғылым, мәдениет, әдебиет және өнер салаларындағы
мемлекеттің шығындары- жалпы мемлекеттік ауқымдағы ... ... ... ... беретін қаржы базасы. Өндірістік емес
салалар құрылымын ... ... ... ... орасан зор. Өндірістік
емес салалардың қызметін қаржы ресурстары мен қамтамасыз ете ... ... ... тұтыну қорының нақты көлемін қалыптастыруға, ... ... ... әсер етуі ... ... –бұл мемлекеттік аппаратты, қарулы күштерді
қаржыландыруға, ... ... ... атқаруға
бағытталған ел ... ... ... ақша ... қоры ... табылады. Бюджет сонымен қатар, экономиканы
мемлекеттік реттеудің, шаруашылық конъюнктураға ... ... ... ... ... ... қуатты құралы болып табылады.
Бүгінгі мемлекеттердің бюджеттері олардың көпсалалы қызметтерін
бейнелейтін құжат деуге ... Ол ... ... және оларды
өтейтін қаржы көздерінің жылдық жоспары. Бюджеттің жобасы жыл сайын заң
шығаратын органда ... және ... ... ... ... ... ... Қаржылық жыл біткеннен кейін атқару
үкіметінің өкілетті өкілдері, алдыңғы жылғы бюджет ... ... ... ... ... ... ... және жасалған шығындар туралы
есеп береді
Орталық ... ... мен ... ... ... ... көзін бөлу туралы, ел масштабында қаражаттарды қайта бөлу
арқылы, орталық үкімет жағынан жергілікті ... ... ... емес ... ... ... Сондықтан мемлекеттік бюджет тек
орталық үкіметтің ... ... ол ... ... барлық дәрежедегі бюджеттерінің жиынтығы болып табылады.
Бюджеттен тыс қорлар мақсатты міндет атқаратын және ... ... ... ... ... ... Бюджеттен тыс
қаражаттар орталық және жергілікті үкімет қарамағында болады және олар,
әрқайсысы ... ... үшін ... ... қорларда жинақталады.
Мысал ретінде ҚР зейнетақы қорын атап өтуге болады. Бюджеттен тыс ... ... ... заемдар, бюджеттік субсидиялар есебінен
құрылады[4][4].
Бюджеттен тыс ... ... ... ... ... ... экономикаға кірісуінің мүмкіндігін кеңейтеді.
Мемлекеттік бюджет біртұтастық, толықтық, нақтылық, жариялылық
принциптеріне негізделеді.
Біртұтастық ... ... ... ... ... білдіреді. Бұл принцип бұрынғы КСРО-ның бюджет
жүйесінде неғұрлым айқын аңғарылатын. ... ... ... ... ... ... ... ресурстарын пайдалану жөнінде
біршама құқықтар берілуіне байланысты әлсіреп отыр.
Біртұтастық мемлекетте ... ... ... ... ... ... ... табыстардың жалпы жүйесінің өмір сүруінде,
мемлекеттік шығындардың ... ... ... ... ... ... Бұл принцип бюджетті жоспарлаудың
әдістері мен ұйымдастырылуының бірыңғайлығын, оның әлеуметтік экономикалық
болжаммен ... ... ... ... Бюджеттің біртұтастығы
принципінің міндеті парламент тарапынан бюджет қаржысы қозғалысына пәрменді
бақылау орнату.
Толықтық ... ... ... қаржы операцияларының, барлық
жиналатын кірістер мен жұмсалатын ... ... ... ... ... мен шығындарын әрбір бапта ескерілетінін
білдіреді. Қазіргі уақытта бұл ... іс ... ... Өйткені
бюджетті арнайы шығыстармен былықтыру жөнсіз деп саналады, сондықтан соңғы
кезде ... ... ... ... ... ... ... шығарылады.
Қаржының едәуір бөлігі арнайы бюджеттен тыс қорлар бойынша жүреді
/зейнетақы, ... ... ... жол, ... ... ... Бұдан басқа «ҚР бюджет ... ... ... ... ... аса ... ... қаржыландыру үшін немесе белгілі бір
мақсаттарға қаржы жетпесе, ағымдағы бюджеттің орындалуы ... ... ... Оны ... ... пен ... жоғары органдары
қарап, бекітеді.
Нақтылық принципі бюджет жазбаларының ... ... ... ол бюджетте мемлекеттің қаржы ... ... ... ... ... ... қарастырады. Мұнда ... ... ... ... ... ... ... барлық кірістер көздері мен шығыстар бағыттары есептеулерінің
негіздемелеріне қарай анықталады.
Жариялылық принципі бюджеттің кірістері мен ... ... ... ... ... және құрылымы мен, тапшылық
көлемімен және ... ... ... ... кірістерді
көбейту, заемдар және басқалар/ таныстыру үшін баспасөзде жариялау талабын
білдіреді.
Мемлекеттік бюджет экономиканы реттеудің ең ... ... ... және ... де ... жұмсай білу экономикадағы көптеген мәселелерді
шешуге көмектеседі. Ол арқылы ... ... ... ... ... қатар бюджет, шаруашылық конъюнктураға
ықпал етудің, дағдарысқа қарсы ... ... ... ... құралы
болып табылады.
1.2 Мемлекеттік бюджеттің құрамы мен құрылымы
Мемлекеттік бюджет құрылымы, ... сол ... ... ... ... Унитарлық мемлекеттерде бюджет жүйесі екі қабаттан тұратын
құрылым түрін алады – ... және ... ... ... құрылымы бар елдерге (АҚШ, ФРГ) арабуын ... - ... және ... ... ... ... құрылымдардың бюджеті.
Қазақстан Республикасының бюджет жүйесінің құрамына мыналар кіреді:
республикалық бюджет;
жергілікті ... ... ... ... қалалардағы
аудандық, поселкалық, селолық және ауылдық бюджеттер.
Республикалық бюджет жалпы ... ... ... және ... ... Үкіметі өзіне
Конституциямен, заңдармен және Қазақстан ... ... ... ... ... ... үшін белгілейтін жалпы
мемлекеттік бағдарламалар мен шараларды ... ... ақша ... қоры ... ... Республикалық
бюджетке түсетін түсімдер мыналарды қамтиды:
1. Республикалық бюджеттің кірістері мыналардан тұрады:
- жергілікті бюджеттердің кірістеріне ... ... ... ... ... жалпы мемлекеттік салықтар мен алымдарды қоса
алғанда, Қазақстан Республикасының салық және кеден ... ... және ... түсімдері, бұл орайда жалпы мемлекеттік салықтар бойынша
түсімдердің нормативтері мен олардың облыстар және ... ... ... бойынша алғандағы жоғары шегі республикалық бюджет туралы заңмен
белгіленеді;
- заңдар және өзіне ... ... ... ... ... белгілейтін салықтық емес түсімдер;
- мемлекеттік капиталымен жасалатын операциялардан түсетін кірістер;
- Қазақтсан Республикасының заңдарына қайшы ... өзге ... ... алынған трансферттер (гранттар), олар мыналардан тұрады:
- ішкі трансферттер, соның ішінде атқарушы ... ... ... ... шет мемлекеттерден алынатын сыртқы ресми
трансферттер;
3. Республикалық бюджеттің тапшылығын жабуға қажетті ішкі және сыртқы
көздерден бюджетке ... ... ... ... қарыздары;
4. Бұрын республикалық бюджеттен берілген несиелерді ... ... ... ... өтеу үшін мемлекеттік меншік
акцияларының мемлекеттік бумасын ... ... ... ... ... балансының Қазақстан Республикасының
Үкіметі мақұлдаған жобасы ... ... ... ... бюджеттің жобасын әзірлеуі және алдағы қаржы жылына арналған
жергілікті бюджеттің жалпы мемлекеттік салықтар мен алымдардан, ... ... ... ... және ... ... ... басқа да өзара қатынастардың шамасын айқындау ... ... ... ... ... үшін ... болып
табылады.
Республикалық бюджеттің жобасы ... ... ... ... ... ... сәйкес әзірленеді.
Республикалық бюджет туралы заң жобасында түсімдердің барлық түрінің
жиынтығы, ретке келтіруші жалпы мемлекеттік салықтарды бөлу ... ... ... ... ... тапшылығының мөлшері, оны жабу
көздері атала отырып, функционалдық топтар, қызметтер, кіші қызметтер мен
мекемелер ... ... ... ... ... ресми
трансферттердің жобаланып отырған мөлшері көрсетіледі.
Жергілікті бюджеттерде жергілікті ... мен ... ... ... ... ... ... өнімнің ақша
формасындағы бір бөлігін жергілікті басқару ... ... ... ... ... ... және пайдаланады. Жергілікті қаржы-
мемлекеттің қаржы жүйесінің маңызды буыны. Жергілікті қаржының ... ... ... ... органдары өздеріне жүктелген қызметтеріне
сәйкес анықтайды.
Жергілікті бюджетке түсетін түсімдер мыналарды қамтиды:
1. Жергілікті бюджеттің кірістері мыналардан тұрады:
- аймақтық ... даму ... ... ... ... ... тәртібімен жалпы ... ... ... ... ... бюджеттерге республикалық заң актілерімен белгіленген
салықтық емес түсімдер;
2. Алынған ресми трансферттер, олар ... ... ... ... органдар өз бюджеттерінің теңестірілуін
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ішкі ресми
трансферттер;
3. Тоқсан сайынғы кассалық үзілісті жабу үшін ... ... ... ... ... Бұрын берілген несиелерді өтеуден түсетін түсімдер.
Қазіргі уақытта, нарықтық қатынастың қалыптасу жағдайында жергілікті
органдардың қызмет ... ... олар ... ... ... мәселерді шешуде дербестікке ие болды.
Жергілікті басқару органдары мемлекеттің ... ... ... ... маңызды міндеттер орындайды, халыққа қызмет ... ... ... ... қаржы ресурстары есебінен
жүзеге ... ... ... ... ... тұтыну қорлары есебінен тегін қызмет ... олар ... ... ... ... жергілікті органдары қаржысында ... ... рөл ... ол ... әкімшіліктер мен маслихаттардың көп
қырлы қызметінің қаржы базасы болып табылады.
Бюджет жобасын әзірлеу бюджетті атқаруды ... ... ... Жоғары тұрған органдардың бюджетті әзірлеу, бекіту және ... ... жол ... ... пен ... ... теңестіріліп атқарылуы үшін өз ... ... ... ... ... ... жоғары органдарға тиісті бюджеттердің
кірістері мен шығыстарының жалпы ... қосу үшін ... ... ... ... ... ... заңдарында
бекітілген көздер және жалпы мемлекеттік салықтар мен кірістер ... ... ... ... аудан) бюджеттердің шығындары, олардың
кірістік, сондай – ақ ... ... ... ... ... демеу қаржы, субвенсиялар есебінен жүзеге асырылады.
Жергілікті басқару органдары жергілікті ... ... ... ... ... өз ... пайдаланып, жұмсауға;
қолында бар қаржы шеңберінде халыққа ... ... ... сақтау,
әлеуметтік қамсыздандыру, мәдениет және спорт, ... ... ... ... ... ... ... жеке топтарына
қосымша жеңілдіктер беріп, жәрдемақы төлеу;
меншікті табыс есебінен және ... ... ... ... ... құру.
Республика үшін бюджетаралық қатынастарды реттеу өте көкейтесті және
күрделі проблемаға айналып ... ... ... ... ... ... билік органдарының
көптеген қаржылық мәселелері өршуде. Қаржыларды ... ... ... ... бюджеттері арасында қарсы қаржылық
ағындардың болуы, жергілікті бюджеттердің ... ... ... – осылардың барлығы жергілікті билік органдарын халықтың өмірлік
маңызды проблемаларын шешу мүмкіндігіне айырады, сонымен ... ... ... ... – бюджеттік саясатты жүргізуге кедергі жасайды.
Бюджеттік жүйе деңгейлері бойынша салық әлеуетін таратуды үйлестіру сияқты
бюджетаралық ... ... ... әлі ... ... ... бюджетаралық реттеудің тиімсіз ... ... ... салықтық түсімдерін жоғарлатуға
мүддесіздігімен ... ... ... ... ... бюджеттердің трансферттердегі қажеттілігін жоғарылатады және оның
тапшылығының өсуіне ... ... өз ... ... ... ... кіріс жетіспеушілігі мен сипатталады. Осы жерде
бюджеттік жүйенің тігінен баланстану деңгейі туралы сұрақ туады. Егер ... ... ... ... ... ... ресурстарға
жауап берсе, бюджеттік жүйе ... ... ... табылады.
Тігінен баланстанбаумен күресуге мүмкіндік беретін, әдістер бар. Үлестік
негізде бюджеттік жүйе деңгейлері арасында ... ... ... ... ... саяси көзқарастан және экономикалық тиімділік
тұрғысынан жергілікті өкіметке берген жөн.
Кейбір аумақтардың реттеуші салықтарының ... ... ол ... ... шамалы жоғарылату жағдайында орталық ... ... ... ... ... жасайды. Мұндай шешім көптеген
аймақтардың дотациялану ... ... ... мүмкін. 1998 жылдың
күзінде енгізілген субвенциялар және бюджеттік алып қоюлар жүйесін енгізу
жолымен бюджеттік ... ... ... ... ... аяғына дейін жеткізілмеді. Нормативтер ұзақ уақытқа тіркелді, ... және алып ... ... бұл ... ... жергілікті
бюджеттердің тұрақтылығы өзгермейді. «Бюджет жүйесі туралы» ... ... ... ағымында реттеуші салықтардан бөлулер
нормативтері сәйкес жылдың ... ... ... ... ... қабылданатын, 1999 жылы тұрақты нормативтер қабылданып, ол ұзақ
мерзім ... ... ... «Бюджет жүйесі туралы» заңмен
бекітілді. Жеке тұлғалардан ... ... және ... ... ... ... бекітілді. Реттеуші салықтар ретінде 50%
республикалық, 50% ... ... ... ... ... ... және 50% республикалық, 50% жергілікті бюджетке түсетін арақ
өнімдері бойынша акциздер ... Ойын ... ... жергілікті
бюджетке толығымен түсті, ал акциздердің қалған түрлері бойынша түсімдер
республикалық ... ... ... көрсеткендей бюджеттік жүйенің барлық деңгейлерінің
ұзақ мерзімді баланстануын және дербестігін жоғарғы бюджеттерден ... ... және ... бөлудің басқа формаларын бөлу
көмегімен төменгі деңгейдегі бюджеттерге қаржылық ... ... ... ең ... салықтық бөлулер әдістерімен қамтамасыз ету қажет.
Дегенмен, Қазақстан Республикасында салықтарды және ... ... ... ... ... ... жүйесі жоқ. 1998-2000 жылдары
бұл 50:50 жүйесіне жалған келтірілген. Мұндай тарату сәйкес ... ... ... шығады, сондықтан да экономикалық
негізделмеген. Осыған байланысты Германия тәжірибесіне ... ... ... ... жанбасылық салықтық кірістерін теңестіру процесі,
жерлердегі тұрғындар санына байланысты қосылған құнға ... ... ... ... ... ... таратудан басталады. Бұл ... сол ... ... жерлердің ерекшеліктерін ескеруге мүмкіндік
береді. Нәтижесінде, әрбір жерде бөлінген ... құн ... мен ... ... ... таратуға жатқызылатын салықтың жалпы көлемі
арасындағы қатынасты қарастырса, онда ... ... ... ... үшін ... ... дифференциалды болады. Ресейде 1998 жылға дейін
Қазақстан Республикасында ... да бір ... ... ... құнға салық бойынша біркелкі нормативтер бекітілген. Басқа
реттеуші ... ... ... ... болған. Әрине мұндай нормативтер
әрбір аумақтың ерекшеліктерін ескере алмайды және артта қалушы аймақтар
бойынша ... ... ... ... қажетті деңгейге дейін
теңестіруге әсер ете алмайды. Сондықтан ... ... ... үшін ... ... ... ... – минималды міндетті
деңгей, яғни базалық ретінде ... ... ... ... нормативтерді бекіту аймақтар бюджеттерін
негізді жоспарлаудың мәселелерін шешпеді. Осыған орай, 2001 жылдың аяғында
«Бюджет ... ... ... ... енгізіле бастады. Заң жобасы
орталық және ... ... ... ... салықтық
кірістерді қайта тарату арқылы, бюджеттік алып қоюлар және субвенциялар
көлемін қайта ... ... ... ... ... ... ... кірістерді дұрыс дифференциалдап, жергілікті бюджет
тұрақтылығына ... ... ... мәселесін шешуге
міндетті. Сонымен, 2002 жылы бюджет жобасына сәйкес үкімет бюджет ... ... ... ... ... ... республикалық
бюджетке беріліп, ішкі акциздер және ... ... ... ... ... ... ... көзі болды. Өзгеріс енгізудің негізгі
себебі, әртүрлі өзгерістерге ұшырауға икемді корпоративті табыс салығы
облыстық ... ... ... ... ... ... республикалық деңгейге беру жолымен ... ... ... ... ... Ал акциз сияқты проблемалы
салықты әкімшіліктендіру жергілікті деңгейде ... ... ... ... ... қалдыру қажеттілігі туады[7][7].
Енгізілген өзгерістердің себептерін, олардың ... ... ... ... келесідей орынды қайшылықтар
туады:
1) өзгеріс орталықтандырмауды жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... ... нақты шектеу,
жергілікті бюджеттің тұрақты кірістерін қамтамасыз ету, бюджеттің ... ... ... ... ... ... ... табыс салығынан бөлулерден жеткілікті ... ... ... ... 1/3 ... құрады. Бұл түсімдер
республикалық деңгейге ... ... ... ... ... ... сәйкесінше дербестікке қол жеткізу мүмкін болмайды;
3) толық дербестікке реттеуші салықтардан неғұрлым көп мөлшерде
бөлулер ... және ... ... ... ... ... олардың табыстарына түзету енгізгенде қол жеткізуге болады;
4) жергілікті бюджеттерге толығымен түсетін акциздер ... ... ... ... ... ... бұл ... табыс салығы мен акциздер арасындағы айырмашылықтың орнын
толтыра ... 2002 ... ... ... туралы» заңына аталып өткен
өзгерістер енгізілді, ал оның нәтижесіне төмендегі ... ... ... ... ... талдау жасалған.
Кесте 1.
Мемлекеттік бюджеттің салықтық түсімдерінің құрылымы
| |2001 жыл |2002 жыл |
| ... ... % ... ... % |
| ... | ... | |
| |рес ... |рес |жер |
| ... ... ... ... ... ... | |
| | ... | |салмағы | |салмағы | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 ... |3729 |39,7 |3908 |35,5 |4479 |34,0 |5355,3 ... |3717 |39,7 |4086 |32,0 |4650 |26,4 |6812,6 ... |5544 |53,1 |6713 |50,5 |8659 |41,5 |18623,4 ... |2996 |18,1 |4352 |10,8 |4612 |8,9 |10475,0 ... | | | | | | | ... |6747 |29,8 |7115 |21,8 |8295 |28,4 |5417,9 ... |3068 |46,4 |3498 |41,5 |4780 |39,3 |4833,9 ... | | | | | | | ... |3546 |43,8 |3838 |38,7 |5143 |29,5 |8338,2 ... |5364 |31,3 |6004 |23,7 |6682 |20,7 |4738,3 ... |4213 |41,4 |3705 |31,7 |4324 |29,8 |4248,7 ... |2855 |36,3 |2964 |28,3 |3582 |27,2 |6007,9 ... |2127 |20,7 |3180 |16,7 |3675 |17,4 |11678,9 ... |3979 |30,2 |3893 |31,3 |4830 |29,0 |5985,3 ... | | | | | | | ... |3278 |40,6 |3352 |39,1 |3844 |35,2 |5294,9 ... | | | | | | | ... |6408 |48,6 |8413 |40,2 |10799 |42,6 |5458,6 ... | | | | | | | ... |4211 |14,2 |4337 |10,7 |6128 |11,2 |6504,4 ... | | | | | | | ... |3543 |18,0 |1738 |7,4 |2077 |7,5 |5426,1 ... 2 ... Білім беруге облыстар бойынша бюджет шығыстарының
жалпы мөлшері Ақмола ... ... 2000 жылы 9375 млн. ... құрады, ал
2001 жылы – 11009 млн теңге және 2002 жылы 13175 млн. ... ... ... ... бойынша 2001 жылы 12801 млн. теңге, ал 2002 жылы 17595 млн.
теңге. ... 2002 жылы 1 ... ... 4833 ... – 18623 теңге
арсында құбылып тұрады.
«Қазақстан Республикасының 2003 жылғы республикалық бюджет туралы»
Заңына сәйкес ... ... ... Республикасының «Шектеулі
мүмкіндікті балаларды әлеуметтік және медициналық педагогикалық қолдау
туралы» бағдарламаға ... 517000 ... ... ақша ... ... денсаулық сақтау саласында халыққа ... ... ... ... ... ... бюджеттің құлдырауы, елдің қаржы жүйесіндегі
әлеуметтік бағдарламалардың аймақтануы, ... ... ... ... ... ... іс – тәжірибелік қызметтің болуын қажет етеді.
Қазақстан денсаулық сақтауы үшін қазіргі уақытта халыққа сапалы ... ... ... тұр.
Денсаулықты сақтауды қаржыландыру мемлекеттік бюджет есебінен
жүргізіледі.
Диаграмма 3.
Диаграмма 3 ... ... келе ... ... ... ... орташа көрсеткіштері 1тұрғынға 4445 теңге. Сонымен
қатар 8 облыс бар. ... ... ... – 3291 ... ... ... – 2940 теңге, Қарағанды облысы бойынша – 3705 ... ... ... – 3988 ... ... Қазақстан облысы бойынша – 4133 теңге,
Солтүстік Қазақстан облысы бойынша – 3841, ... ... ... – 2929 ... ... облысы бойынша – 3213 теңге.
Сонымен 6 облыс бойынша бұл көрсеткіш орташа дейгейден жоғары. Мысалы
Ақмола ... ... - 5185 ... ... ... облысы бойынша - 5693
теңге, Қызылорда облысы ... – 5720 ... ... облысы бойынша –
8381, Астана қаласы бойынша – 4532 теңге, Алматы қаласы ...... кету ... ... ... ... ... шығыстарының азайғанын
көреміз, бұл жерде бір тұрғынға нормативі төмен аймақтарға ... ... ... ... ... ... қызмет етуiне байланысты жұмсалатын
ақшалай шығындар. Бюджеттiк шығындар ... ... ... ... ... коғамдық өнiмдi бөлу, қайта бөлу және ... ... ... ... ... шығындардың құрамына мемлекеттiк бюджеттiң шығыстары мен
бюджеттiк кәсiпорындар мен ұйымдардың, өндiрiстiк емес сала ... ... ... ... ... ... ... өндiрiстiк, шаруашылық - пайдалану ... ... ... және айналым қорларына жұмсалатын шығындар;
3) бюджетке төленетiн төлемдер;
4) сыйлық қорларына төленетiн төлемдер жатады.
Шығындардың ... тобы ... ... байланысты. Ол
өндiрiс шығындарының орнын толтырады және шығындарға шартты ... ... ... кәсiпорындар бойынша мемлекеттiк шығындар, шығындардың
тек екiншi және үшiншi тобын қамтиды. Бюджеттiк кәсiпорындар қаржыландыру
шығындарының жеке ... ... ... ... ... Оларға:
еңбек ақы қоры, жалақы есебi, кеңсе және ... ... ... ... алу, ... ... күрделi ғимараттарды жөндеу және
т.б.
Мемлекеттік шығындардың жеке түрлері өзiнiң экономикалық мазмұны
мен маңызы жағынан бiр тектi емес. Бұл ... ... ... және ... өзгешiлiгiмен байланысты.
Бюджеттік шығындар қаражаттарды барынша тиiмдi пайдалана отырып,
мемлекеттiк қажеттердi неғұрлым ... ... ... ... ... байланысты шаруашылықты жүргiзудiң ерекшелiктерiмен
анықталатын мемлекеттiк шығындардың ... ... - ... ... ... ... кәсiпорындарды қаржыландыру. Сметалық
бюджеттiк қаржыландыруға әдiс ... ... ... қол ақша ... ... эмиссиясы есебiнен қаржыландыру қолданылады. Бiрiншi жағдайда
шығындар меншiктi ... ... ... ... ... ... әлеуметтiк мәдени шараларына мемлекеттiк билiк
пен басқару органдарын ұстауға, қорғанысқа жұмсалатын ерекше құжаттардың,
яғни ... ... ... ... қаржыландырылады. Сметалық
тәртiппен қаржыланатын ... мен ... ... деп ... соның iшiнде қаржылық әдiстi пайдалану мемлекетке әмiршiл
әкiмшiлiктен (қоғамдық ... ... ... ... ... және оған тән ... қаржыландыру мен жәрдемдiк
қаржыландыру әдiстерiмен) бас тартуға және ... ... ... қарағанда бюджеттiк механизiмдi түбiрлi қайта құру жолымен
экономикалық ... ... ... ... ... ... ... көшу мемлекеттiк шығындарды айтарлықтай қарастыруға,
олардың құрамы мен құрылымын ... ... ... мен
бюджеттiк ұйымдардың шығындарын көбейтуге мүмкiндiк бередi. ... ... ... ... ... саласында зор маңызы
бар: олар қоғамдық құрылымын қайта ... ... ... ... ... көмектеседi. Инвестициялық саясатты жүзеге асыруда,
табиғатты қорғау шараларын ... ... таза ... белсендi рөл атқарады.
Мемлекет әлеуметтiк функциясын орындауға ... ... ... өсiп келедi. Еңбекшiлердiң негiзгi әлеуметтiк құқықтарын
қамтамасыз етудiң қажеттiгi, мемлекеттiк шығындардың өсуiн, ... ... ... етедi. Мұның үстiне әлеуметтiк сипаттағы
мемлекеттiк шығындардың ... ... ... ... жалпы ауқымының 1/3-
i бюджетпен ... ... ... бiр ... мемлекеттiк
қаржылардың барлық буындарының дамуымен әлеуметтiк ... ... ... ... ... ... оқу ағарту
және денсаулық ... ... ... муниципалдық құрылысты
қаржыландыруда жергiлiктi бюджеттердiң рөлi айтарлықтай артып отыр. Соңғы
уақытта мемлекеттiң ... ... ... ... ... ... ... салдары ретiнде елдiң экономикасында қорғаныс
салаларын конверсиялау үдейе ... ... ... ... ... ... азаятын, қарулы күштердi ұстауға жұмсалатын
бюджеттiк қаржылар қысқаратын болады. Бюджет шығындарының жұмсалуы, дұрыс
iске асуы орындалмағанына бiр ... ... ... ... ... №40 ... айы 2004 жылда шыққан "Бюджет ... ... ... Сейфолла Шайынғазы мақаласында қызықты
жағдай көруге болады. "Республикалық ... ... ... есеп комитетi таяуда кезектi отырысын өткiзiп, онда "Астана
халықаралық әуежайы " ... және ... ... ... органдардың қызметiне жүргiзiлген бақылау iс-шараларының
қорытындылары туралы мәселелер қаралды. ... iс- ... ... ... ... ... халықаралық әуежай салу, жасанды ұшу-қону
жолағын қайта жаңғырту және жарғылық капиталды ... ... ... нормаларының бұзылуына жол беру фактiлерiнiң орын алғанын
анықтаған. ... ... ... ... ... авиация
комитетiмен "Астана халықаралық әуежайы " ЖАҚ-мы тарапынан бақылаудың
болмауы ... ... ... мен ... ... ... ... ақ республикалық бюджет қаржысын ... әрi ... ... жол берiлген. Оның сыртында жұмыстардың мемлекеттiк
сараптамадан ... ... ... ... ... ... ... болған. Есеп комитетiнiң берген бағасы бойынша, оның өзi сатып ... мен ... ... ... ... соқтырады.
Осы мәселе бойынша қаулы қабылданып, соған сәйкес Есеп комитетi ... ... ... ... ... комитетiн және "
Астана халықаралық әуежай " ЖАҚ - ды ... ... және ... ... ... алулар туралы", "Лицензиялау туралы",
"Қазақстан Республикасындағы сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі
туралы " ... ... ... ... мен ... ... мақсатты әрi тиiмдi пайдалануын қамтамасыз ету, ... жою және ... жол ... жөнiнде пәрмендi шаралар кешенiн
әзiрлеуге мiндеттедi.
Мемлекеттік бюджеттің шығындарының құрылымы сұранысқа және ... ... ... сипатта әсер етеді. Осындай ықпал
экономиканың салалық және ... ... әлем ... ... ... ... ... бюджеттен қаржыландыратын экспорттық несиелер
мен сыртқа шығарылатын ... ... ... ... ... ... аспектіде төлем балансын жақсартады, ел экономикасы үшін жаңа
шетел нарықтарын ашады, ұлттық ... ... ... ішкі ... ... ... қамтамасыз етеді. Бұлар бюджеттік шығындар
саясатының сыртқы экономикалық аспектілері ... ... ... ... ... ... ... мынадай жағдайларға тәуелді болады: біріншіден, жұмсалатын
соманың салыстырмалы ... ... ... үлес ... екіншіден,
осы шығындардың құрылымына; үшіншіден, қаражаттардың әр бірлігінің
пайдалануының ... ... ... ... ... нақты мақсаттарының әр елдерде бірдей болмағандығынан, мемлекеттік
меншіктің үлесін бағдарлаудың ұлттық тәжірибесі ... ... ... ... шығындардың рөлі де бірдей болмайды.
Мемлекеттік бюджеттің толық орындалуы – табыстардың ... ... ... ... толық өтелуі және қаржылардың
қалдығының болуы. Қалған қаражаттарды мемлекет болжамсыз ... ... ... ... ... немесе келесі жылдың бюджеттік табыстарына
айналдыру үшін қолдана алады.
Мемлекет шығындарының басты тармағына ... ... ... етуін қамтамасыз етуге байланысты шығындар жатады.
Әлеуметтік ... ... беру мен ... ... ... да үлесі айтарлықтай.
Әскери шығындардың да үлесі қомақты. Әскери шығындарды айтқанда ... ... ғана ... ... ... шығындарды да ескеру керек.
Оларға әскери ... ... ... ... ... соғыс
мүгедектеріне, ардагерлерге және т.б, көмек түрлері жатады[16][16].
Мемлекеттік шығындардың нысаналы бағыты және тізбесі республикалық
бюджетте ... ... ... ... ... ... ведомствалық және экономикалық сипаттамасы бойынша бюджетке
түсетін түсімдер мен бюджеттен жұмсалатын шығыстарды ... ... ... ... мемлекеттік шығындар мемлекеттің тарапына
жиыстырылған ақша қорларымен, яғни ... ... ... ... мемлекеттік шығын деп, мемлекеттің өзіне жүктелген
функциялары мен ... ... ... ... ... ақша
қаражаттарын айтамыз. Осы ақша қаражаттары қажетті мақсат бағыттарға
мемлекет ... ... ... Қаражаттардың ең басты жұмсалу
көзі бюджет болып табылады. Бюджеттен ... ... ... ақша қаражаттары мемлекеттік кәсіпорындар мен бірлестіктерден,
мемлекеттік ... ... ... ... ... тыс ... алынады.
Жоғарыда айтып өткеніміздей, мемлекеттік шығыс ... ... ... ... мен басқа да мемлекеттік
құрылымдардың шығыстарын қамтиды. Мемлекеттік ... ... ... мемлекет алдында тұрған мәселелерге байланысты анықталады. Осы
шығындардың екі мағынасы бар: бірінші мағынасы ... ... ... ... ... ... ... айырбас процесінде жұмсалатын ақша
қаражаттары туралы, екінші ... бөлу ... ... ... ... ... мемлекеттік мұқтаждықтарды қанағаттандыруға
қайтарылмайтын негізде жұмсау болып табылады.
2.2 Мемлекеттік бюджет ... және оны жою ... ... ... кетуі, ішкі және сыртқы ... ... ... ... тудырады. Мемлекеттік заемдар
мемлекеттік құнды қағаздарды сату, бюджеттен тыс ... заем ... ... сақтандыру қорынан немесе зейнетақы қорынан) және
банктерден несие алу (бюджеттік тапшылықты ... осы ... ... үкіметтер жиі қолданады) арқылы ... ... ... тапшылығын өтеудің жалғыз ғана жолы емес.
Нарық экономикасы дамыған елдерде бюджет тапшылығын өтеу үшін ақшаның
қосымша эмиссиясы қолданылады.
Осы құралды ... ... ... ... ... жағдайларында,
ұзақ мерзімге созылған дағдарыс кезінде қолданылады. ... ... ... ... ... ... ... дамиды, ұзақ мерзімді
инвестицияның стимулы ... ... ... жанданады,
тұрғындардың жинақтары құнсызданады.
Шаруашылық және әлеуметтік тұрақтылықты сақтау ... ... ... ... орынсыз ақша эмиссиясынан аулақ болуды жөн көреді.
Көп ... ... ... ... эмиссиялық банктің атқарушы үкіметтен
тәуелсіздігі бекітілген. Эмиссиялық банк үкіметті қаржыландыруға міндетті
емес. Міне осылай инфляцияның үдеуіне шек ... ... ... заемның қаупі төмендеу болады.
Бірақ бұл елдің экономикасына негативті әсер етеді. Біріншіден, белгілі бір
жағдайларда ... ... ... ... ... орналастырады.
Бұл жеке қаржы институттарының әрекеттерінің нарықтық мотивациясын бұзады.
Екіншіден, үкімет заңды және жеке тұлғалар үшін үкіметтің құнды ... ... ... ... ... мемлекеттік заемдар, қарыз
капиталдары нарығына бос ... ... ... жеке ... ... мүмкіндігін төмендетеді. Фирмалар, әсіресе ұсақ және орташа,
мемлекеттік органдармен ... ... үшін ... ... ... ... жаңа ... арқасында қарыз капиталдары нарығында
несиеге ... ... ... ... есепке алу ставкасының
өсуіне әкеліп соғады.
Бюджет тапшылығы ұдайы өндіріс процесіндегі ... ... ... ... ... ... тапшылығының себептері аз
болмайды: қоғамдық өндірістің ... ... ... шекті
шығындарының өсуі, «бағасыз» ақшаны жаппай үдете шығару, жөнге келмейтін
әлеуметтік ... ... ... кешенін
қаржыландырудың өсуі, «көлеңкеленген» капитал айналымының өте ... ... ... ... ... ... ... өндірілген
өнім шығындары және т.б.
Бюджеттік процесс мемлекеттің кірістері мен ... ... ... ... кезде барлық елдерде дерлік мемлекеттің
шығындары оның кірістері мен табыстарына қарағанда тез ... ... ... ... ... мен сәйкес келмейді, сондықтан бюджеттің
тапшылығы үздіксіз өсіп, оның көлемі ... ... ... ... оның ... мөлшері бойынша да және ЖҰӨ-ге қатынасынан да
көрінеді.
Мемлекеттік ... ... ... негізінде көптеген себептер
жатыр. Оның қатарына ... ... ... ... ... ... Ол ... экономикалық және әлеуметтік қызметінің
ұлғаюы және осы мақсатқа шығынның ... ... ... өндірудің
циклдық дағдарыстары кезінде бюджетке түсетін салықтар азаяды. Ал, мемлекет
болса әлеуметтік мұқтаждықтарға ... ... тиіс ... және т.б.), ... ... ... ... секторларын қолдауға,
жалпы мемлекеттік маңызы бар салаларға инвестиция көлемін сақтауға ... ... ... тапшылық мемлекеттік қаржылардың ... ... ... ... олар ақша ... ... де ... Бюджеттік тапшылықтарды реттеу қазіргі
мемлекеттің экономика саласындағы ең күрделі мәселесіне айналды[20][20].
Бюджеттік тапшылықтарды ... ... жолы ... ... несие қаржы – экономикалық қатынастардың жиынтығы, ... заем ... ...... ... рөлін атқарады. Егер әңгіме
бюджеттік тапшылықты толықтыру жайында болса, онда ... ... заем ... ... ... ... (кредит) жеке адамның несие беруінен айтарлықтай
ерекше. Соңғы жағдайда ол өндірістік мақсаттарға бағытталады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... төленеді.
Бюджеттік дефицитті жоюға бағытталған мемлекеттік несие көп жағдайда
өндірістік қызметпен байланысты ... ... ... ... ... ... ... түскен төлемдердің есебінен төлейді. Мемлекеттік
қаржы ресурстары негізінен ... ... ... ... ... Олар ... ... және өнеркәсіп компанияларының уақытша
бос ақшаларын пайдаланады. Ақша айналымы мен ... ... ... үшін оған ... ... мемлекет қандай көздерден алады? Егер
қазынашылық міндеттемелері жеке секторларға орналасса, онда ақша ресурстары
уақытша жеке адам ... ... ... ... Ол үшін ... ... жоғарғы процентпен, капитал иелерін қызықтыратындай етіп
шығаруға тиіс. Мемлекеттік борышты процентпен төлеу ... ... ... ... ... қарыздарды жеке секторды орналастыру өз
кезегінде бюджеттік шығындардың одан әрі ... жол ... ... ... ... ... тек жеке секторда ғана орналастырып
қоймай, орталық банктердің (ақша шығаратын) есебінде де ... ... ... ... ... банк айналысқа көптеген қосымша
төлем қаржыларын шығарады, бірақ олардың нақты ... ... ... жоқ. ... ... ... ... ақша айналысына тікелей
инфляциялық ықпал жасайды. Ақша көлемінің өсуі қоғам байлығын шын мәнінде
ұлғайта ... ... ... ... ... ... ... жағдайда білдіреді, шексіз мемлекеттік шығындарды қаржыландыру ақша
айналысын тұрақсыздандырудың тікелей себебі ... ... ... ... ... басқарудың құрлымын
жасауды қажет етеді. Мұнда шаралардың негізгілеріне жаңа заемдардың көлемін
шығарудың уақытын, қазынашылық ... ... ... ... ... ... жатады. Мемлекеттік заемдар әр түрлі мерзімге
шығарылады, осы белгісіне қарай қысқа, орта және ұзақ ... ... ... ... ... ... мерзімді заем, әдетте 1
жылдан 5 жылға, орта мерзімді 3-тен 5, ұзақ ... 5 ... ұзақ ... ... және ақша ... ... ... жағдайында
қысқа мерзімді қарыздың үлесі артады. Ақшаның ... ... ... ұзақ ... үкіметтің міндеттемесі бойынша ... ... ... ... ... ... қазынашылық
міндеттемелерді қалайды, өйткені олардың инфляциялық ... ... болу ... аз. Мемлекеттік қарыздың жүйелі өсуі ұлттық табыстың
проценттік ... ... ... бөлінуіне әкеледі. Ірі бюджет тапшылығы
және мемлекеттік міндеттемелер бойынша төлемдердің проценті өскен жағдайда
қазынашылықтар ... ... ... кейін ығыстырады. Осы мақсатпен
мемлекет заемдарды конверсиялау тәжірибесін кеңінен ... ... мәні ... жабуды кейінге қалдыру, мүмкін болғанынша
мемлекет міндеттемелерін қысқа мерзімнен орта және ұзақ мерзімге ... ... ... ... қысқа мерзімді
міндеттемелерін орта, ұзақ мерзімді қарыздарға ... ... ... ... ... мерзімді заемдар міндеттемелерін жоғары процент негізінде жаңа
ұзақ мерзімді заемдар шығару арқылы сатып алады. ... ... ... ... ... қаржы жағдайын жеңілдетеді. Бірақ олар бюджетті
айтарлықтай тұрақтандыра алмайды, өйткені ол ставка процентінің одан ... ... ең ... ... ... ... ... қарызды басқарудың күрделі механизмін пайдалана отырып,
қазынашылықтар бюджеттік ... жою үшін ... ... ... ... ... және қаржы – ақша саясаты
макроэкономикалық реттеудің кең ... ... ... ... қатарына антициклдық саясатты ... ... ... ... бар ... ... және жалпы іскерлік белсенділікті ... ... ... мен ... ... шаралары сұраныстың
және экономикалық белсенділіктің жалпы төмендеу кезінде, экономикалық
дағдарысқа ұшырау қаупі ... ... ... ... ... ... ... көлемін ұлғайтады. Салықтың төмендеуі
күрделі қаржының, әсіресе орта ұсақ компаниялардың көбеюіне қолайлы жағдай
жасайды. ... ... ... ... шығындардың артуы
мемлекеттік бюджеттердің тапшылығын ... ... ... ... ... ... осындай артық болуы активті
бюджеттік ... деп ... ... ... ... белсенділіктің
төмендеуі себепті мемлекеттік табыстардың қысқаруы пассивті дефицит деп
аталады.
Тапшылықты ... ... ... ... теориялық құрылымында берік орын алады. Оның ... ... ... ... ... экономистері экономиканы
мемлекеттік реттеу үлгілерін жасауға кеңінен енгізді, ал ... ... ... ... ... ... барысында «дефицитті қаржыландыру»
идеясы күткен нәтижесін бермеді. Бұл концепцияның ең әлсіз жері ... 60-70 ... анық ... ... инфляциялық
тұрақсыздануын күшейтті. Белсенді бюджеттік дефицит қарыздың монеттенуіне
ақша ... ... көп ... және ... ... құнсыздануына
әкелді. Сөйтіп, ұзақ мерзімді жоспарда активті бюджеттік дефициттер белгілі
жағдайда халықтың сатып алу ... мен ... ... ықпалының себебі болмақ[23][23].
Мемлекеттік борыш- белгілі уақыт мерзімінде елде жинақталған бюджеттік
тапшылықтардан осы ... ... ... ... ... алып
тастағандағы сома. Бюджет ... және ... ... ... ... болады. Біріншіден, мемлекеттік ... ... ... өте ... ... ... ... борыш көлеміне
талдау жүргізбей, бюджет тапшылығының қандай көлемінің қауіпті ... ... ... ... ... ... баға беру үшін ... талдау жүргізу қажет.
Үкімет органдарының қарыздары жинақталып мемлекеттік борышқа айналады.
Бұған процент қосылып төленеді. Бүгінгі ... ... ... ... болады. Кейбір салық төлеушілер мемлекеттік құнды қағаздарды
иемденеді. Осы қағаздарға олар ... ... және ... ... олар ... Кейінгінің белгілі шамасы мемлекеттік борыштар мен несиелерді
төлеу үшін ... ... ... ... ... ... ... қарыз алуға мәжбүр болады; ескі қарыздарды өтей отырып,
олар бұрынғыдан мол қарызға бата түседі[24][24].
Әр елдерде ... ... даму ... ... ... борыштың ЖҰӨ-нен 2,5 есе ... ... ... ақша ... ... болуына үлкен қауіп тудырады.
Мемлекеттік борыштар ішкі және сыртқыға және қысқа мерзімдік (1 жылға
дейін), ортамерзімдік (1 жылдан 5 ... ... ... (5 ... болып бөлінеді. Қысқа мерзімдік қарыздар басқаның барлығынан ... ... ... ... ... ... аз ... төлеу қажет.
Осындай қарызға пролонгация (төлеу мерзімін ұзарту) жасауға ... ... ... ... ... ... ... органдар қысқа және
орта мерзімдік қарыздарды сөйтіп негізгі соманың төлеу уақытын ... тек әр жыл ... қана ... тұру үшін ұзақ ... ... ... ... - бұл шетел мемлекеттеріне, мекемелеріне,
адамдарына төленетін қарыз. Борыштың бұл түрі ел үшін ең ауыр ... оны өтеу үшін ... ... ... ... беруге және белгілі
қызметтер мәжбүр болады.
Мемлекеттік ішкі борыш – бұл осы мемлекеттің ... ... ... ... алдымен елдің ішінде қайта бөлінуін талап етеді. Тауарлар ... ... ... ... бірақ экономикалық өмірде белгілі
өзгерістер туындайды, олардың нәтижелері ... ... ... ... ... ... ақша айналысының күрделі
кешенімен, бюджет саясатымен, мемлекеттің экономикалық ... және ... ... ... ... Сыртқы қарыз.
Шаруашылық өмірді жаппай интернационалдандыру процесі халығаралық ... ... ... ... қаржыларды шоғырландыру үшін мемлекет ұлттық
шекарадан тыс жерлердегі ақша көздерін де ... ... ... ... ... ... ... Халықаралық несие қызметінің
басты қатысушылары жеке компаниялар мен банктер, әр түрлі қорлар және т.б.
Халықаралық несиенің тез ... ... ... ... ... ... аймақтар мен елдердің экономикалық ... ... ... ... ... ... ресурстары жеке
сектордың қажетін өтеуге де, ... ... ... ... ... береді. Сонымен қатар сыртқы борыштың өсуі айтарлықтай проблема
туғызады. Оның ең ... ... ... ... мен ... елдердің
экономикасының сыртқы факторларға тәуелділігі.
Мемлекеттік бюджеттен тыс ақша қорлары еліміздің нарықтық қатынастарға
көшуіне байланысты мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... белгілі. Осы қорлардың құрылуы еліміздегі
әлеуметтік-экономикалық даму ... ... ... ... ... орын алуына байланысты мемлекет қарамағындағы
қаржылық ресурстардың бір бөлігін бюджеттен тыс ... ... ... ... ... ... ... азайтса, екінші жағынан
айтарлықтай мөлшерде бюджет тапшылығын ... ат ... ... ... ... басты сипаттамасы өтпелі кезеңде мемлекеттің қаржыларын
тиімді және мақсатқа сай пайдалану болып табылады. Бюджеттен тыс ... ... ... ... болғандықтан, мемлекеттегі әлеуметтік
– экономикалық инфрақұрылымға тигізер ықпалына қарай бірінші кезекте ... ... ... ... ... БЮДЖЕТТІҢ ҚАРЖЫ БАЗАСЫН ЖЕТІЛДІРУ
Экономикалық, әлеуметтік және де басқа мәселелерді шешу үшін қажетті
қаржы көлемімен мемлекетті толық ... ету ... ... ... басты мәселесі болып келді. Бүгін, өкінішке орай, ... ... ... ... ... ... ... айтуға
мәжбүрміз.
Мемлекеттік қазынаны молайту мәселесін салықтар мен төлемдердің жаңа
түрлерін енгізу немесе ... ... ... мен ... көтеру
арқылы шешуге болар еді. Алайда, бұл ретте бір сәттік қана ... ... ... ... мәселелерінде мұндай шешім қауыпті. Салықты
ауырлата төлеушілерді “көлеңкелі” бизнеске ... ... ... ... да, ... ... мемлекетке деген сенімі жоғалады.
Біздің ойымызша, салықтың түсімдерді көбейту мәселесін шешудің жолы
басқада, атап айтқанда, салықтың ... ... ісін ... мен ... ... ... ... жұмысын ұтымды
ұйымдастырмай, барлық фискальдық органдар бірлесіп қызмет етпей ... ... ... ... отыруға қол жеткізу қиын.
Нарықтық экономика жағдайында дамып келе жатқан Қазақстанның бүгінгі
болмысы мемлекеттік кіріс жүйесін ... мен ... құру ... ... алға қойып отыр. Мемлекеттік кірісті молайту жұмысын
жетілдіру үшін респулика бюджетіне ... ... ... ... ... бір ... ... қажетболды. Мемлекеттің
даму стратегиясын дүзеге асырудың маңызды шарты реттінде бұл ... мән ... ... ... ... кіріс
министрлігінің құрылуынан оң көрініс тапты.
Министрліктің ...... ... ... ... ... және ... түсіп тұруын қамтамасыз ету, мемлекет
алдындағы бақа дақаржылық міндеттерді орындау, сонымен ... ... ... нығайту, эканомикалық, қылмыспен күресудің
тиімділігін арттыру.
Жаңадан құрылған ... ... ... ... ... ... ... комитеті, Алкогольдік өнімдердің шығарылуы ... ... ... жөніндегі комитет және “Кәсіпорындарды қайта
құру және тарату жөніндегі агенттік ... ... ... ... Мемлекеттік Кіріс министірлігі мемлекеттік
кіріс саласындағы мемлекеттік басқару мен сала ... ... ... ... ... ... бола ... өз қызметіндегі басымдылық
ретінде мемлекеттік қазынаға қаржы жинаудың тиімділігін салық төлеушілердің
заңдылық нормаларын еркті түрде ... ... ... ... Бұл ... ... комитеті екі мәселені шешугу тиіс. Бір жағынан
біздің біліміміз бен күш – ... ... ... ... ... мемлекет алдындағы қаржылық міндеттердің орындалуына өте аз ... күш ... ... ... ... жағдай туғызу мақсатында салықтық
әкімшілік жүргізу ісін жетілдіруге бағытталуы тиіс. Екінші жағынан заңды
бұзушыларға ең ... ... шара ... ... ... ... қатаң бақылайтын боламыз.
Сарапшылардың бағалауынша, бюджетке түсіп жатқан төлемдер ... шын ... ... мен потенциалды мүмкіндігінің
сәйкессіздігінен байқалатындай, бүгінгі Қазақстан ... ... ... ... Бұндай жағдайдың бір себебі ретінде салық
төлеушілердің салықтық міндеттемелерін ... ... ... ... ... мәдениетінің жоқтығын айтуға болады. Көптеген
кәсіпкерлердің заңды төлемдер мен салықтарды ... ... ... ... ... ... Бір өкініштісі ... ... де ... мұндай жәйттер ауыртпайды. Мұнымен бұдан былай
келісуге болмайды. Сондықтан да, салық ... ... ... ... төлеушілердің бойында мемлекеттік қазынаға қаржы
жинауды реттейтін нормаларғақұрметпен қарау сезімін тәрбиелеу мәселелері
біздің ... ең ... ... ... ... ... бұзушылар туралы жан–жақты мәліметтер
жинау басталды. Заңды құрметтейтін төлеушілерге ... ... ... ... ... және ... ... жалтаруға
ықылас танытпайтындай қатал болуы керек. Біздің ойамызда, заң бұзушылыққы
қатысты бұл екі жағдай (мониторинг пен ... ... ... ... ... ... оң ықпалын тигізуі тиіс.
Сонымен бірге ең маңызды мәселе, мониторингті сөз жүзінде емес, ... ... ... ... қызметкерлерінің салықтық әкімшілік
жүргізу ісі төңірегіндегі кез келген ... ... ... жан –
жақты таразыланған болуы керек. Түскен мәліметтер талданбайтын ... ... ... және одан ... күтудің қажеті жоқ.
Мемлекеттік кірісті жинау ісінде мониторингтің жоқтығы кейбір әдепсіз
салық төлеушілер мен ... ... ... қатысушыларға тиімді.
Бүгінгі күні шетелдік инвестициялардың жұмсалуы мен кәсіпорындарды сыртқы
басқаруға ... ... ... ... ... қарыз жеке меншіктегі кәсіпорындардың акцияларын мемлекеттің
кірісіне күштеп тартып алу ... ... ... ... Тез ... өткізу мәселесі өткір тұр, өйткені ... ... ... ... ... ... ... қойды. Сондай-ақ
шығындарды ауыстыру жөніндегі жеңілдіктерді де қайта ... ... ... ... ғой: ... іс ... қызмет көрсетушілер мен
бюджеттің алдындағы қарызын өтемей-ақ қуатты, жылуды, байланысты және басқа
да қызмет түрлерін тегін пайдаланады. Бір ... ... ... мен
төлемдерді өндіруге байланысты барлық мәселелер ... ... ... ... ісін ... беру керек.
Бүгінгі таңда мемлекеттік кіріс саласында қордаланып қалған ... үшін ... ... ... ... ... салалардың
өкілеттіктерінің потенциялын бірінен кейін бірін жүйелі түрде жүзеге асыру
негізінде нақты шаралар жасалып және атқарылып жатыр.
Нарықтық ... ... ... ... бюджеттiк
қаржыландырудың маңызды рөл атқаруына әсер еттi. ... ... ... ... ... көтерiлуінде
аса үлкен рөл ... ... ... ... негiзгi бөлiгi бюджеттiк ... ... ... ... ... ... ... көрсетiлiп
бекiтiлген барлық шаралардың толық қаржыландырылуы және ... ... ... болып табылады.
Бюджеттiк мекемелерге бөлiнетiн қаражат тек қана бюджеттiң шығыстар
сметасымен бекiтiлген шектi сома арқылы ... ... ... ... бөлiнген шығын сомасы бюджеттiк шығын болып табылады.
Бюджеттік қаржыландыру- дегеніміз ... ... ... ... ... ... ... қаржыны айтамыз. Бюджет бойынша
қарастырылған шараларды қарастыру, бекiтiлген және жеделдiк ... ... бiр ... мекеменiң орындау шараларының ұсыныстарын қатал
сақталуына сай келуi керек.
Қаржылық ... ... ... ... ... ... қорлар
көлемiн анықтап, мемлекеттiк мекемелердiң ... ... ... ... ... ... және ... төлем құжаттары
бойынша бюджетке түсетін ақшаға, жыл бойы және әр ай бойы жыл ... ... ... болуы керек. Қаржыландыруды
құрастыру және жоспарларды бекiту ... ... ... ... ... мекемелердiң мiндеттерi ... ... ... ... негiзiндегi негiзгi құжаттары
болып табылады. Қаржыландыру жоспары ... ... ... ... көлемiн анықтайды.
Республикалық бюджеттегi жалпылама қаржылық ... ... ... ... ... Жетекшiмен тағайындалган
жергiлiктi бюджет бойынша сәйкесiнше тағайындалган органның жетекшiсi, сол
бөлiмнiң жетекшiсi өңделген жоспарға жауапты ... қол ... мөр ... ... орган бiр данада бекiтiлген жалпылама қаржыландыру
жоспарын ... ... ... екi ... ... ... банкiге
беруi керек. Жалпылама қаржыландыру жоспары ... ... ... ... ... және бас ... қол ... мөр басылып
бюджет бағдарламасының әкiмшiлiгiне берiледi. Мемлекеттiк бюджет барлық
дербес бюджеттердiң сомасы ретiнде ... ... ... ... ... талдау мақсатымен жинақталады және әрбiр басқару деңгейіндегi
бюджеттер шынайы дербес сипат ... ... және ... ... жағдайында жиынтық
бюджеттiк қағидалар келесiлерден құрылады:
1) Бюджеттi ... және ... ... ресурстарын пайдалану,
ұйымдастыруға республикалық және жергілікті үкімет органдарының төмендегі
бюджетті басқаруға араласпауы;
2) Бюджет жүйесі ... ... ... ... ... жеке ... әлеуметтік – экономикалық дамуын теңдестіру
үшін жоғары бюджеттен субвенсия бөлінуінен, барлық басқару деңгейлері ұшін
артық бюджет жүйесі мен есеп ... құру ... ... ... ... ... ... Нақты кіріс көздерінің әрбір деңгейінде ұзақ ... ... ... ... тиісінше басқару деңгейіндегі ... ... ... ... мен мәслихаттардың жаңа кiрiс көздерiн
ашу, бюджеттен тыс қорлар құру ... ... ... ... үшiн
құқықтарын кеңейту;
5) Қаржы ресурстарын аумақтық бөлiске салуға жаңа әдiстер енгiзу,
төменгi бюджеттердiң ... ... ... ... ... қаржыландырудың субвенция нысанына көшу. Мақсаттық қаржыландыру
қоры мемлекеттiң қаржы жүйесiнiң маңызды буыны. Олар мемлекет белгiлi ... ... және заң ... бекiтілген қаржы ресурстарының
жиынтығы. Экономикалық категория ретiнде мақсатты қаржыландыру қорлары
мемлекеттiң ... ... ... жұмсалатын қаржы ресурстарын
орталықтандырып, ұлттық табысты қайта бөлетiн қатынастар.
1991 жылдан берi бюджеттен тыс ... ... ... даму ... еттi. ... ... ресурстарының бiр бөлiгiн
нақты мақсаттарға, мемлекеттiк ... ... ... ... керек болады. Белгiлi дәрежеде бұл мемлекеттiң ... ... емес ... ... ... ... ... талап еттi. Мәселен күрделi жұмсалым шығындары, бюджеттiк
кәсiпорынға берiлетiн жәрдем, ... ... ... қоры осы
мақсатпен құрылды.
Басқа жағдайларда әлеуметтiк мұқтаждар шығындарын бөлiп, оларды ... ... ... ету ... ... ... қоры, әлеуметтiк
сақтандыру қоры, халықты жұмыспен қамтамасыз ету қоры осы ... ... ... ... жеке мақсатқа арналған жол қоры, әр ... ... ... және экономиканы тұрақтандыру қоры, халықты әлеуметтiк
қорғаудан бiрыңғай одақтық-республикалық қоры және т.б. ... ... ... ... дағдарыс мұндай қорлардың тұрақты жұмыс iстеуiне
мүмкiндiк ... ... ... ... шаруашылық субъектiлерiне
қайтарымсыз қаржы үлесiн қосу жөнiнде қосымша мiндеттеме жүктеледi. ... ... ... өнiм құны ... енгiзiлсе, онда бюджеттiк
кәсiпорындардың экономикалық мүдделерiне тiкелей әсер етiп, олардың ... ... ... ... өнiмнiң өзiндiк құнына
жiберiлсе, құнның бұл ... ... ... да ... ... ... ... құру және пайдалану барысында қайта және қайта
бөлу процесi жүредi, яғни ... ... ... ... бiр мезгiлде, бүкiл коғам ауқымында мақсатты қаржыландыру
қорларының көмегі мен әлеуметтiк - ... ... ... бүкiл
коғам немесе аймақ мүддесiнде әлеуметтiк-экономикалық дамуды ... ... ... және жалпы мемлеметтiк ауқымдағы мiндеттердi
шешу мүмкiндiгi пайда болады. ... ... ... ... ... мүддесiне бағытталган қаржы қатынастарының бұл формасының әлеуметтiк
экономикалық мәнi, ... ... ... ... ... қорларының құрылуы қаржы қатынастарын саралап, олардың бiр
бөлiгiн жеке салаларға жiберiп, қаржы ... сан ... ... ... ... ... ... қол жеткiзедi.
Бюджеттiк қаржыландыру нысандарына ... ... ... беру кезiнде қаражаттар қайтарымсыз тәртiппен бюджеттен және
қаржыландырудың мақсатты қорынан бюджеттiк ... мен ... жабу үшiн, ... төменгi бюджеттердi теңестiру үшiн
бөлiнедi. Бұл нысан ауыл шаруашылығы өнiмдерiн ... алу мен ... ... баға ... ... ... тұрғын – үй коммуналдық
шаруашылықтың зияндарын табу, театр, ойын-сауық және т.б өндiрiстiк ... ... ... - ... шығындарын өтеу түрiнде кең тараған, 2)
субвенциялар - ... ... ... ... ету ... ... бағдарлама мен шараларға және басқа мақсаттарға қаржы
көмегiн көрсетудiң нысаны ... ... ... ... ... 3) ... - белгiлi бiр салаларды үлестiк негiзiнде
бюджет, ... тыс және ... ... ... қайтарымсыз
қаржыландыруға берiлетiн ақшалай немесе ... ... ... ... іс – ... ... болашақта мемлекеттік қазынаға
құйылатын қаржыны көбейтуге бағытталған шетелдік тәжірибелердің негізінде
жасалған бірқатар шаралар ойға ... ... Бұл ... ... жұмыс
және едәуір күш жұмылдыруды талап етеді. Біздің міндетіміз – ... ... ... ... оны ... жақсы орындап
шығу. Жалпы барлық мемлекеттік ... ... ... келгенде әрбір
қазақстандықтың әл – ауқатының өсуі ... ... ... ... курстық жұмысты қорытындылай келе мемлекеттік бюджет экономиканы
реттеудің ең маңызды құралы ... ... ... ... Оны ... ... ... білу көптеген қиын түйіндерді шешеді. Ол ... ... ... ... білім беру, ғылым, мәдениет, өнер,
денсаулық сақтау, қорғаныс пен басқару шығындары қаржыландырылады.
Мемлекеттік бюджетте ... ... ... ... ... Ол кез ... ... жоспары сияқты кіріс және шығыс бөліктерінен
тұрады. Ондағы кірістер (ақша қаражаттары қорларының ... ... ал ... ... ... қорларының) нақты бағыттары мен
шараларына орай құрылған.
Бюджет кірістерінің щоғырланып, ... ... ... Президентінің Заң күшіне енген «Салық және бюджетке басқа да
міндетті төлемдер туралы» жарлығына және Қазақстан Республикасының ... ... ... ... іске асады.
Үкіметтің жоспарланатын жыл ішінде қандай тауарлар мен ... ... ... ... ... бұл ... қандай салық түрлері мемлекеттік бюджет ... ... ... ... ... ... ... шығындарды толығымен
жаппауда. Егер үкімет шығыстары кірістер деңгейінен асып кеткен ... ... тап ... ... ... жабу үшін ақша ... қажет. Бұл
ақша қаражаттарын мемлекеттік бағалы қағаздар шығару арқылы тартуға болады.
Егер де экономикада ... ... ... ... ... ... ... кірістер мен ресми трансферттер түсімдері жалпы
соманың жалпы ... ... және ... ... ... асып ... болғанда, жинақ ақшалар мен инвестициялар тең
болмайды. Мысалы үшін, бюджет тапшылығы болғанда, ... ... ... ... осы ... ... жұмсайды, яғни жинақ ақша сомасы
инвестициялардан асып түседі.
Бюджеттік ... орын ... ... ... ... ресурстардың бір бөлігін бюджеттен тыс қорлар ретінде қалыптастыру
бір жағынан бюджеттен ... ... ... ... ... ... ... тапшылығын жоюға ат салысады. Бюджеттен тыс
мақсатты қорлардың басты сипаттамасы өтпелі кезеңде мемлекеттің ... және ... сай ... ... ... ... тыс қорлар
тікелей пайдалануға қолайлы қаржылар болғандықтан, мемлекеттегі әлеуметтік
– экономикалық инфрақұрылымға тигізер ықпалына қарай бірінші ... ... ... ... ... жылға бюджет тапшылығы азайып отыруы тиіс. Тапшылық азаймаса,
тынысымыз тарыла түспек. Ал мұның өзі бұрынғыдан да ... ... ... ... стратегиялық маңызы бар мемлекеттік активтерімізді сатуға алып
келеді. Мұның екеуі де біздің болашағымызға ... шабу ... ... ... екі ... ... тұр: қатаң бюджеттік шектеу саясатын
жүргізіп, ... ... қалу ... ... ... ауырдың үстімен,
жеңілдің астымен жүріп өтіп, еліміздің ертеңін бұлыңғыр ету керек. Бұл
міндетті шешу үшін ... ... ... ... ... ... бөлігін
көбейтуге күш салу керек. Осыған орай, Мемлекеттік кіріс ... мен ... ... ... ... ретінде мемлекеттік бюджет ... ... ... орталықтандырылған қаражат қорын құру жолымен жоспарлы
түрде бөлу, қайта бөлу процесінде және оны ... ... ... қажеттерді қанағаттандыруға пайдалану барысында мемлекет пен
қоғамдық өндіріске ... да ... ... қалыптасқан ақша
қатынастарын бейнелейді.
Ал қаржы қатынастарының жиынтығы ретінде мемлекеттік бюджетте ... ... ... ... ақша ... ... ... арқылы
жүреді.
Қоғамдық ұдайы өндірістегі мемлекеттік бюджеттің рөлі ең алдымен,
өндірілген ұлттық табыстың, жалпы қоғамдық өнімнің бөлу және ... ... Ол ... ... халық шаруашылығы салалары, қоғамдық қызмет
саласы, өндіріс секторлары, экономикалық аудандары мен аумақтары арасында
бөледі. Бүкіл ... ... ... ... ... ... ... ықпал жасайды.
Бюджет байланыстарының мақсатты сипаты, мемлекеттің ... ... қоры ... ... ... формасы
бюджет байланыстарын тиісті қаржы құжаты - елдің негізгі қаржы жоспарында
бейнеленетіндігіне жеткізеді. Онда бюджеттің экономикалық мазмұнын ... ... ... ... мен ... баптары
мемлекеттің ақшалай қатынастарының орталықтандырылған ... ... мен ... бағыттарын көрсетеді. Негізгі қаржы жоспары ... ... ... ... онда ... ... мүшелерінің
мүдделерін бейнелейтін мемлекет еркі көрінеді.
Мемлекеттік қаражаттарды бөлу мен ... ... ... бюджеттік процесті ... ... ... шаралар
жүргізілді. Атап айтқанда, стратегиялық жоспарлар мен ... ... ... ... ... ... ... бюджеттен қаржыландырылатын ұйымдар саны ... және ... ... ... ... ... ... – кассалық қызмет көрсету, бюджеттік қаражаттардың
жұмсалуын ... ... ... бюджет жобасын талқылау кезінде бюджет, қаржы, мәдени ... даму және ... ... ... ... және ... қорғау, өнеркәсіп, құрылыс, көлік, коммуналдық шаруашылық, аграрлық
мәселелер және экология жөніндегі тұрақты комиссиялардың ұсыныстары мен ... ... ... ... өзі ... ... ... ортаны
қорғау және селолық аймақтарды кезеңімен дамыту жөніндегі ... ... ... ... ... ... көпсалалы қызметтерін
бейнелейтін құжат деуге болады. Ол мемлекеттік ... және ... ... ... ... ... ... жобасы жыл сайын ... ... ... және елдің, штаттың парламентінде немесе
муниципалдық жиналыста қабылданады. Қаржылық жыл біткеннен ... ... ... өкілдері, алдыңғы жылғы бюджет туралы қабылданған заң
бойынша өздерінің табыстарын жинақтау туралы және жасалған ... ... ... ... ... ... ... Конституциясы. - Алматы: 1995ж.
2. Салық Кодексі. Алматы 2004ж.
3. «Республикалық және жергілікті бюджеттердің ... ... ... ... Заңы. – 2002ж 29 қаңтар.
4. Аубакиров Я. «Экономикалық теория негіздері» ... ... С. ... ... ... ... ... К. «Қаржы ұқсатуға ұқыптылық керек». Орталық
Қазақстан 25 ... ... ... Е. ... және ... ... ... 2002ж.
8. Белгібаева Қ.Қ. Мұханбетова Е.С. «Қаржы және банк системасы
бойынша» ... ... ... Р. Фишер С. «Макроэкономика» Алматы 1997ж.
10. Жүнісов Б.А. «Нарықтық экономика негіздері» Ақтөбе 2001ж.
11. ... Б.А. ... ... ... ... ... Иктанов. Орманбеков. «Экономиканы мемлекеттік реттеудің өзекті
мәселелері» Алматы 2002ж.
13. Ильясов К.К. ... Г.Б. ... ... бюджета»
Алматы 2003г.
14. Ильясов К.К. Исахова Г.Б. «Государственный бюджет» ... ... ... ... «Экономикалық саясат»
Алматы 2002ж
16. Кеулімжаев Қ.К. «Қаржылық есеп» Алматы 2001ж.
17. Мельников В.Д. Ильясов К.К. ... ... ... ... Г.М. ... ... негіздері» Алматы 2002ж.
19. Ахметов Д. «Бюджетті толықтыру – экономиканы ... бір ...... 2000 ... ... Б. ... А. «Бюджеттік жоспарлауды жетілдірудің
жолдары» ...... 1998 ... ... ... ... ... негіздерін
реттеуші ... ... ... - ... 2003 №3.
22. Статистический бюллетень №10 (58) 2003ж.
23. Транзитная ... №5 ... ... ... ... Банка №3 2003г.
25. Шайынғазы С. «Бюджет қаржысының жұмсалуындағы олқылықтар».
Егемен ... №40 ... ... ... Д. Бюджетті толықтыру-экономиканы көтерудің бір жолы. \\
Қаржы Қаражат 1998ж №6 \\
[2][2] Осипова Г.М. Экономикалық ... ... ... ... ... В.Д. Ильясов К.К. Қаржы. Алматы 1994ж.
[4][4] Аубакиров Я. ... ... ... ... ... ... К. ... ұқсатуға ұқыптылық керек. \\Орталық Қазақстан 2003ж
25 желтоқсан \\
[6][6] Тлеужанова Д. Бюджетаралық қатынастардың тұжырымдамалық негіздерін
реттеуші салықтар
көмегімен ... ... ... 1998 №2 ... ... С. ... ... маңызды іс. \\ Қаржы Қаражат 1998 №8 \\
[8][8] ... К. ... ... ... ... Орталық Қазақстан 2003
25 желтоқсан \\
[9][9] Мельников В.Д. Ильясов К.К Қаржы Алматы 1994ж.
[10][10] Мельников В.Д. Ильясов К.К. Қаржы. ... ... ... Я. ... ... негіздері. Алматы 1997ж.
[12][12] Баянов Е. Мемлекет және құқық негіздері. Алматы 2001ж.
[13][13] Ильясов К.К. Исахова Г.Б. Расходы Государственного бюджета.
Алматы ... ... С. ... ... Астана 2002ж.
[15][15] Баянов Е. Мемлекет және құқық негіздері. Алматы 2002ж.
[16][16] ... К.К. ... Г.Б. ... Государственного бюджета.
Алматы 2003.
[17][17] Осипова Г.М. Экономикалық теория негіздері Алматы 2002ж.
[18][18] Дорнбуш Р. Фишер С. Макроэкономика. Алматы ... ... Я. ... ... ... Алматы 1997ж.
[20][20] Күлімжаев Қ.К. Қаржылық есеп. Алматы 2001ж.
[21][21] Қабдиев. Оралтаев. Ескендіров. Экономикалық саясат. Алматы 2002ж.
[22][22] Әкімбеков С. Экономикалық ... ... ... ... Р. ... С. ... ... 1997ж.
[24][24] Әкімбеков С. Экономикалық теория. Астана 2002ж.
[25][25] Аубакиров Я. Экономикалық теория негіздері. Алматы 1997ж.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 44 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мемлекеттік бюджеттің қаржы жүйесінде алатын орны24 бет
«Махмұд Қашқари» тіліндегі етістіктер10 бет
Абай тұлғасы8 бет
Дін және жастар тәрбиесі51 бет
Жүсіп Баласағұнның «Құтадғу біліг» дастанындағы халықтық педагогика негіздері136 бет
Ипотекалық несие және оның Қазақстан Республикасындағы дамуы63 бет
Мемлекет және құқық теориясы пәні23 бет
Мемлекеттік басқарудың мәні мен ерекшеліктері6 бет
Нарықтық экономика жағдайында Бизнес-жоспардың тиімділігін анықтау ТШО ЖШС мысалында135 бет
Нарықтық экономика жағдайында өнеркәсіп салаларында сапаны қамтамасыз етудің теориялық негіздері57 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь