Қазақстан Республикасының салық жүйесiн жетiлдiру

Жоспар

Кiрiспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 2.3

I Салықтың мәнi, принциптерi, түрлерi мен қызметтерi
Инвестициялар ұғымы және олардың жіктелуі
1.1 Салықтың мәнi, принциптерi және атқаратын қызметтерi, механизмі ... 3.4
1.2 Салықтың негiзгi түрлерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4.10
1.3 Инвестицияларлар ұғымы және олардың жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ... 10.12
1.4 Инвестициялық қызметті басқару, инвестицияның механизмі ... ... ... .13.15

II Қазақстан Республикасы салық жүйесiнiң қалыптасуы мен дамуы ... 15.18
2.1 Қазақстандағы салық жүйесіндегі мәселелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 18.24

III Қазақстан Республикасының салық жүйесiн жетiлдiру аспектiлерi ... 24.35

IV Қазақстан Республикасының өтпелі Экономикасындағы инвестициялық үрдістердің жалпы сипаттамысы
4.1 Әлеуметтік салада инвестициялық үрдісті қамтамасыз ету ... ... ... ... .35.36
4.2 Қазақстандағы инвестициялық жағдай ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36.37
4.3 Инвестициялар және Қазақстан Республикасының экономикасының құрылымдық қайта құрылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .37.39

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 39.40

Пайдаланған әдебиеттер тiзiмi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 40.41
Кiрiспе

Мемлекеттiк бюджет түсiмдерiнiн ең басты көзi — салықтар. Өнеркәсiбi дамыған елдердiң бюджетiндегi салықтардың үлесi 90 процент. Салықтың негiзгi түрлерiне табыс салығы, одан басқа қоғамның қүқықты мүшелерiнiң табыстарына, корпорация пайдаларына салынатын салықтар. Өңдiрiстiк бiрлестiктер, кәсiпорындар, капитал иелерi өздерi жариялаған мәлiмдемелерi бойынша салық төлейдi.
Салық мәлiмдемесi салық төлеушiлердiң ез табыстарының мөлшерi туралы хабары, ал жалдамалы еңбек адамдарынан салық жалақы төлегенде ұсталады.
Табыс салығын алу белгiлi бiр төменгi деңгейден басталады. Номиналдық табыстың үлғаюына сәйкес табыс салығын өсiрудiң базасы жасалады, салық төлеушiлердiң саны артады, мемлекеттiң шоғырландырылған жалпы қаржы-қаражаттары көбейедi. Салық салудың нормасы — салык ставкасы объектiнiң бiр өлшемiне салынған мелшерi. Салық ставкаларының көптеген түрлерi бар. Егер табыстың көлемiне байланыссыз салық телеудiң бiрыңғай процентi тағайындалса, олар пропорциялы ставкалар болады. Егер ставкалар табыстың өсуiмен көбейсе, онда прогрессивтi, үдемелi ставкалар болғаны. Салық салудың тәжiрибесiңде бiр объектiге (мысалы, автомашинаға) оның құнына қарамастан салынатын қатаң ставкалар кездеседi. Салық салу жүйесiнiң басты буыны — бiрiншi дүниежүзiлiк соғыс кезiнде пайда болған корпорациядан алынатын салық. Салық ақционерлiк қоғамның таза пайдасынан алы-нады, яғни жалпы пайдадан басқаларды шегергеннен кейiн мысалы, жедел амортизация, табиғи қендердiң азаюы, қайырымдылық қоры телемдерi және т. б. шығындар. Кептеген елдерде қорпорация пайдаларына салық салу ставка пропорциялары арқылы жүредi.
Салық салу тарихында жоғары пайдага салық салу деген де бар. Ол пайданың белгiлi мөлшерден артық бо-луына байланысты салынады. Мүндай шара әдетте төтенше жағдайларда, соғыс, экономикалық қүйзелiс кездерiнде қолданылады. Табыс салығының қатарына мүлiк салығы және капиталды пайдаланумен байланысты атқарылған iстер салығы да жатады. Бiрiншi жағдайда салық мүлiктiң құнына қарай (жер, қүрылыс) әрбiр адамнан және заңды түлғалардан алынады.
Капитал iсiнен алынатын салық қорпорациялардың бағалы қағаздарды сату, сатып алуынан түскен табыстардан алынады. Тiкелей табыс салықтарымен қатар жанама салықтар да маңызды рөл атқарады. Олар тауарлар немесе қызмет көрсету бағаларына қосылады. Бүл салықты тау-арды түтынушылар (сатып алушылар) төлейдi. Қаржы ресурстарын бюджетке шоғырландырудың басты қүралы тiкелей салықтар, алайда жанама салықтардың да рөлi кемiген жоқ.
Кәсіпорындардың экономикалық және қаржылық тұрақтылығын және әры қарай өсуін анықтайтын шешуші факторлардың бірі – бұл оның инвестициялық белсенділігі. Қазақстан Республикасында нарықтық қатынастарға көшкелі бері жүргізілген экономикалық бетбұрыстар халық шаруашылығының негізгі буыны болып саналатын кәсіпорындардың құқықтық, қаржылық-экономикалық және әлеуметтік жағдайын, олардың шаруашылық және азаматтық жүйелердегі дәрежесін айтарлықтай өзгерістерге ұшыратты. Жеке меншікте, аралас, акционерлік меншікте құрылған миллиондаған кәсіпорындар пайда болды және қазіргі таңда қызмет етуде, көбею үстінде, даму барысында. Осылардың барлығы кәсіпорындардың инвестициялық қызметін ұйымдастыру және инвестициялардың есебінен өзгеруіне себеп болды. Кәсіпорындардың инвестициялық қызметі олардың экономикалық өсуінің, ішкі және сыртқы нарықтарда бәсекелестікке қабілетті болуының алғы шарттарының бірі болып табылатындығы сөзсіз.
Пайдаланған әдебиеттер тiзiмi

1. Шеденов Ө.Қ «Жалпы экономикалық теория»
2. Әубакiров А. «Экономикалық теория негiздерi»
3. Әубакiров А. «Нарықтық экономика негiздерi»
4. Байжанов Л. «Циклы в кризисы в жизни общества» Алматы Унив «Туран» 1999 г
5. Есенбаев М. «Қаржы-қаражат» журналы 1995 №4
6. Какiмжанов З. «Қаржы қаражат» журналы 1999 №12
7. Кененова Қ «Экономическое обозрение» 1999 №3
8. Арзаев М.Ж. «ҚазҰТУ хабаршысы» Экономика сериясы 2003 №2
9. Байдусенов Л.Д. «Қаржы-қаражат» журналы 2001 №4
10. Кәкiмжанов З. «Егемен-Қазақстан» газетi 2002 ж №129-130 7 маусым
11. Найманбаев С.М. «Заңгер» журналы 2002 №12
12. Шамғанов Ә, Утешова Ж. «Iзденiс» журналы 2001 №2
13. Игнатьев Д. Налоговой политике нужны четкие приоритеты // финансовое известия №13 2000 г.
14. «Фискальный перераспредельный механизм налогооблажения». Сб. Научных трудов КазГАУ «Развитие открытой рыночной экономики Казахстана». Часть 3 – Алматы, «Экономика», 1999 г.
15. «Фискальный перераспределительный механизм межбюджетных отношений в Республике Казахстан». Сб. Научных трудов КазГАУ «Экономические реформы: особенности переходного периода». Часть 1 – Алматы – Экономика, 2000 г.
16. Байгісиев М. Халақаралық экономикалық қатынастар, «Санат» 1998
17. Жолдасбаева Г.Ө «Экономика», 2002ж. кәсіпорын экономикасы
18. Елемесов Р.Е «Қазақ университеті», Халықаралық экономикалық қатынастар, 2002ж
19. Инвест. Қазақстан, 2005 жыл, 1-2 басылым.
20. Интернет, www.goggle.kz
21. Макроэкономика, оқулық, Р.Дорнбум, С. Фишер, Алматы: ҚазМБА, 1997ж.
22. Инвестиции, Н.Л. Маренков, Ростов-на-Дону, «Феникс»,2003г.
23. Инвестиционная стратегия, В.А.Чернов, Москва: «ЮНИТИ», 2003г.
        
        Жоспар
Кiрiспе
............................................................................
.................................. 2-3
I Салықтың мәнi, принциптерi, түрлерi мен қызметтерi
Инвестициялар ұғымы және олардың жіктелуі
1.1 Салықтың мәнi, принциптерi және ... ... ... ... негiзгi
түрлерi.....................................................................
........4-10
1.3 Инвестицияларлар ұғымы және олардың жіктелуі
................................10-12
1.4 Инвестициялық қызметті ... ... ... ... ... ... жүйесiнiң қалыптасуы мен дамуы.... 15-18
2.1 Қазақстандағы салық жүйесіндегі
мәселелер......................................... 18-24
III Қазақстан Республикасының салық жүйесiн жетiлдiру ... ... ... ... ... ... ... жалпы сипаттамысы
1. Әлеуметтік салада инвестициялық үрдісті қамтамасыз ету
.................35-36
2. Қазақстандағы инвестициялық
жағдай....................................................36-37
3. Инвестициялар және ... ... ... ... ... әдебиеттер
тiзiмi....................................................................
40-41
Кiрiспе
Мемлекеттiк бюджет түсiмдерiнiн ең басты көзi — ... ... ... ... ... ... 90 процент. Салықтың
негiзгi түрлерiне табыс салығы, одан ... ... ... мүшелерiнiң
табыстарына, корпорация пайдаларына ... ... ... ... капитал иелерi өздерi жариялаған мәлiмдемелерi
бойынша салық төлейдi.
Салық мәлiмдемесi салық төлеушiлердiң ез табыстарының мөлшерi туралы
хабары, ал ... ... ... салық жалақы төлегенде ұсталады.
Табыс салығын алу белгiлi бiр төменгi деңгейден басталады. Номиналдық
табыстың үлғаюына сәйкес табыс ... ... ... ... ... саны артады, мемлекеттiң шоғырландырылған жалпы қаржы-
қаражаттары көбейедi. Салық ... ...... ... ... ... салынған мелшерi. Салық ставкаларының көптеген түрлерi бар. Егер
табыстың көлемiне байланыссыз ... ... ... ... олар ... ... ... Егер ставкалар табыстың
өсуiмен көбейсе, онда прогрессивтi, үдемелi ставкалар болғаны. ... ... бiр ... ... ... оның ... салынатын қатаң ставкалар кездеседi. Салық салу жүйесiнiң ...... ... соғыс кезiнде пайда болған ... ... ... ... ... таза ... ... яғни
жалпы пайдадан басқаларды шегергеннен кейiн ... ... ... ... ... қайырымдылық қоры телемдерi және т. б. шығындар.
Кептеген елдерде қорпорация пайдаларына салық салу ... ... ... салу ... ... ... ... салу деген де бар. Ол
пайданың белгiлi мөлшерден артық бо-луына ... ... ... ... ... ... ... экономикалық қүйзелiс кездерiнде
қолданылады. Табыс салығының қатарына ... ... және ... байланысты атқарылған iстер салығы да жатады. Бiрiншi жағдайда
салық мүлiктiң құнына қарай (жер, қүрылыс) ... ... және ... ... ... ... салық қорпорациялардың бағалы қағаздарды сату,
сатып алуынан түскен табыстардан алынады. Тiкелей табыс салықтарымен қатар
жанама салықтар да ... рөл ... Олар ... ... ... бағаларына қосылады. Бүл салықты ... ... ... төлейдi. Қаржы ресурстарын бюджетке шоғырландырудың басты қүралы
тiкелей салықтар, алайда жанама салықтардың да рөлi кемiген ... ... және ... тұрақтылығын және әры
қарай өсуін анықтайтын шешуші факторлардың бірі – бұл оның ... ... ... ... ... ... ... экономикалық бетбұрыстар халық шаруашылығының негізгі ... ... ... ... ... және
әлеуметтік жағдайын, олардың шаруашылық және азаматтық жүйелердегі
дәрежесін ... ... ... Жеке меншікте, аралас,
акционерлік меншікте құрылған миллиондаған кәсіпорындар пайда болды және
қазіргі ... ... ... ... ... даму ... ... кәсіпорындардың инвестициялық ... ... ... ... өзгеруіне себеп болды. Кәсіпорындардың
инвестициялық қызметі олардың ... ... ішкі және ... ... ... ... алғы шарттарының бірі болып
табылатындығы сөзсіз.
I САЛЫҚТЫҢ МӘНI, ПРИНИЦПТЕРI, ТҮРЛЕРI МЕН ҚЫЗМЕТТЕРI
Инвестициялар ұғымы және олардың жіктелуі
1.1 Салықтың мәнi, ... және ... ... ... нарықты экономиканы реттеудiң ең тиiмдi нысаны болып ... ... ... ... бюджеттiң кiрiсiне қарай, мемлекеттiң
көсiпкерлiкпен айналысуының және әлеуметтiк-кепiлдiк ... ... ... ... ... ... ... бюджеттiн кiрiсiне
қарай, мемлекеттiң кәсiпкерлiкпен айналысуының және әлеуметтiк-кепiлдiк
қызметiнiң мұмкiндiгi болады. Салық мөлшерiмен занды құқы бар ... ... ... кәсiпкерлiк белсендiлiгi, төлем қабiлетi бар сұраным көлемi
реттеледi. Салық саясаты аса нәзiк және күрделi ... ол ... ... шаралары арқылы шаруашылық қызметтiң ... ... ... эсер ... ... ... дамыған елдерде салықтардын тiзiмi
бiрнеше бетке сыйып кете ... ал ... мен ... ... ... ... ... томдарды алып жатады.
Әкiмшiлiк-әмiршiлдiк жүйе жағдайындагы экономикада салық адам мүддесi үшiн
қызмет көрсетедi. Ол халықты үкiмет ... ... ... құралына
айналды. Ал нарық қатынастары дамыған елдерде салық ... ... ... ете ... Содан да болар, Америкада iскер адамның екi
туған күнi бар деп есептеледi: бiрiншiсi - өзiнiң ... күнi және ... ... ... есеп ... ... ... жағынан салықтар - бұл заңды белгiленген ... ... мен ... ... ... ... ... әртүрлi нысандарынын салық көздерi мыналар болып
табылады: ... ... ... дивиденд, рента, т.б. Салықтардың мәжбүр
ету сипатынан басқа ... ... - ... алым-салықты өндiрiп алу
ретiмен төленген сомасының мөлшерi мен ... ... ... ... құнының арасындагы сәйкессiздiк болып табылады. Салық
салудың мынандай негiзгi принцилтерi бар: а) азаматтар салықты мемлекеттен
алатын игiлiктерге ... ... ... б) ... ... салық төлеушiлердiң түрмыс халiнiң дөрежесiнен тоуелдi болуы
керек.
Нарық жағдайында салықтар үш қызмет атқарады: ... ... ... б) ... ... в) ... Салықтардық фискальдық
қызметi - мемлекеттiң салық ... ... ... ... әсер ... ... ... тұрақтандыру жене ынталандыруға
тырысуында түр. Бiр сөзбен ... ... ... арқылы алынатын
қаражаттар, мемлекеттiң саяси-шаруашылық қызметiн атқарудың қаржы ... ... ... ... ең ... ... ... прогрессивтi технология мен өнiм түрлерiн игеру, эқономикада
құрылымдық өзгерiстер ... ... ... ... ... асыру,
әлеуметтiк саланың объектiлерiн ұстау үшiн ... ... ... 1981 ... ... ... жана ... салаларын инвестициядан
(өндiрiске ұзақ мерзiмдi капитал жұмсау) түскен ... ... ... Ол ... ... ... бөлудi ұлғайтуына,
енбек өнiмдiлiгiн арттыруына және ... ... ... ... ... ... ... негiзгi түрлерi
Салықтар, әдетте үдемелi (прогрессивтi), пропорциональды және
регрессивтi (керi ... ... ... Үдемелi салықта, табыстың көбею
шамасына қарай оның орташа нарқы да өседi. Мысал ... ... Заңы " ... ... азаматтарынан, шетел
азаматтарынан және азаматтығы адамдардан табыс салығы туралы" заңындары.
Нарық экономикасын мемлекет тарапынан реттеуде ... ... мен ... ... теңдiкте ұстап, тиiсiнше
бюджет тапшылығының алдын алу бүгiнгi ... ... де ... ... ... даму мемлекеттiк бюджеттiң кiрiс көзiмен тығыз
байланысты. Бұл ... ... өз ... iске ... ... ... бөлiмiнiң, оның iшiнде салык түсiмдерiнiң алатын орыны ... ... ... ... 1991 жылы қабылданған «Салық
жүйесi туралы» Казақстан Республикасының Заңы
тәуелсiз Қазақстанның салық ... ... ... бастамасы, оны
қабылдаудағы түңғыш тарихи құжат болып табылады. Ел экономикасындағы жаңа
бастама, жаңа құбылыстармен ... ... ... ... ... де өз ... ... кеттi. Дегенмен, қандай да болмасын жаңа
бастамада тәжiрибе ... келе ... ... орын ... жаңа ... ... де ... болды.
Негiзгiлерi: салык кызметi тәжiрибесiнiң жеткiлiксiздiгi, салық санының
шектен тыс ... ... ... сай ... принциптердiң
сақталмауы, салық көзiнiң түтынуда болуы, шексiз жеңiлдiктер мен
салық ставкаларының бiр салық бойынша бiрнеше түрi ... ... ... ... ... ... ... 1995 жылдың 24-сәуiрiнде
қабылданған Қазақстан Республикасы Президентiнiң «Салык және ... ... да ... ... ... Заң күшi бар Жарлығы (бұдан
әрi — Жарлық) салық жүйесiне оңтайлы өзгерiстер ала келдi. Олардың қатарына
қызмет етiп ... ұзын саны 46 ... мен ... ... ... ... салу ... дүниежүзiлiк тәжiрибеге сай
өзгертiлуi, халықаралық салық салу тәртiбiнiң енгiзiлуi, ... ... ... ... ... ... бұл ... заңдармен тығыз байланыстылығы,салықтық әқiмшiлiктiң жаңа
ережелерш енгiзiлуi, тағы басқа ... ... ... аса ... енгiзiлуi жатады. Әрине, мемлекеттiқ нарықты экономикалык
қатынас талабына сай ... ... ... ... де бiр орында,
өзгерiссiз қалуы мүмкiн емес. Алайда қысқа уақыт аралығында ... ... мен ... ... ... оның әлi де болса
жетiлмегендiгiн көрсетедi. Мүның нәтежиесiнде салық жүйесiндегi са-
лыққа қатысты заңдылықтардың ... ... ... ... ... ... төлеушiлерге түсетiн ауыртпалықты көбейтiп,
салықтан жалтарудың етек алуына әкелетiн, салық жүйесiнiң ... ... ... басты проблемалардын бiрiне айналғандай.
Пайдаға салынатын салық
Мемлекеттiң өз кызметiн нысаналы бағытта iске ... ... ... ... ... тығыз байланысты. Бұл орайда қазiргi ... ... ... орын ... ... ...... қалыптасқан қаржы тапшылығы, төлем кабiлетiнiң болмауы,
өндiрiлген өнiмнiң сүранымы жоғары Шет ел тауарларымен бәсекеге төтеп ... ең ... ... ... салық
ауыртпалығының шектен тыс жоғары болуы. Бүгiнгi күнi Қазақстан Республикасы
Президентiнiң «Салык жэне бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi ... Заң күшi бар ... 1999 ... ... енгiзiлген
өзгерiстер мен толықтыруларға сәйкес Қазақстан Республикасында барлық ... ... ... алымдар және басқа да мiндеттi төлемдер алынады.
Осы енгiзiлген ... ... ... ... жана ... ... жер ... енгiзiлдi. Бүл салықтың басты ерекшелiгiне салық
төлеушiлерi ретiнде иелiгiнде жеке менiдiк немесе ... ... ... бар ... ... ... ... табылатындығы және олардың
табыс, қосылған қүнға, жер, мүлiк ... ... ... салықтардан
толык босатыла-тындығы жатады. Салық, жер учаскесiнiң калдық ... ... ... ... алға ... ... басым бағыт-тарының
бiрi ауыл шаруашылығын ... ... ... ... салыктың
енгiзiлуi шаруа (фермер) қожалыктарын салық ауырт-палығынан жеңiлдетедi,
ауыл ... ... ... ... ... аса ... көмек,
олардың дамуына мемлекет тарапынан қолдау болып табылады. Осы ... ... ... олар тек өзi ... ... ... өткiзуден түскен табыс
бойынша табыс салығынан, өзi өндiрген тауарларды сатып өткiзудегi айналым
(көрсетiлген қызмет, ... ... ... ... құн ... ... ... мөлшерде көлiк құралдарынан алынатын салықтан және мүлiк
салығынан жеңiлдiк ала алады. Бұл жерде талас ... ... ...... тауардың отандық немесе сырттан келгенiн ... ... ... әлi де ... ... ... етедi.
1999 жылдың 1-каңтарынан бастап салық жүйесiне салықтың жаңа түрлерi болып
бұрынғы бюджеттен тыс қорлардың ... ... ... ... қоры, мемлекеттiк жұмыспен қамту қоры) бiрiгуiнен түратын
әлеуметтiқ салық, сонымен қатар әлеуметтiк сақтандыру ... ... ... ... ... ... алым және бүрынғы жол қоры
жол салығы болып езгертiлiп, бюджет құрамына жаңа салықтар, алымдар ретiнде
енгiзiлдi. Бұл ... ... ... ... ... ... ... қаржыларының орынсыз жұмсалуы, олардың бюджетiнiң тапшылық
деңгейiнiң шамадан тыс ... ... үлес ... 1997 ж. — 0,1%, 1998 ... 0,5%), яғни ... ... алмауы болып табылады.
Алайда 1999 жылдың 1-сәуiрiнен «Салықтар ... ... ... мен ... ... жол ... мен ... алынатын алымның қолданылу қүшi тоқтатылды.
Әлеуметтiқ салық шаруашылық субъек-тiлерiнiң еңбеқ ақы ... ... ... ...... тұлғалар, заңды тұлға болып тiрқелмей қәсiпқерлiқ
қызметпен айналысушы жеқе тұлғалар. Салықтың негiзгi ... 21%, ... ... ... ... алу ... ... 6,5%, 7,0%, 7,5%, 8,0%,
20,5% және заңды тұлға ... ... ... қызметпен айна-лысатын
жеқе тұлғалар үшiн айлық есептiқ қөрсетқiштiң 49%, және шаруа (фермер)
қожалықтары үшiн — 35% ... ... ... бар. Егер ... ... еңбеқ ақы қорынан жинақтаушы-зейнетақы қорына аударылатын
10%-тiк
мiндеттi зейнетақы жарнасын есқерсеқ, жұмыс берушiлердiң мойынына ... ... ғана ... ауыртпалығы 31% болады. Үқiмех тарапынан
әлеуметтiк салықпен қатар арнайы салық деп ... 5%-тiк ... ... ... ... болғанын ескерсек, 36%-тiк ауыртпалық жыл басындағы
енгiзiлген өзгерiске ... ... ... не шара? Мұндай
ауыртпалықтар ... да ... ... ... ... өндiрiске жұмыс күшiн тартуына кедергi, керi әсер етушi факторлар
болып табылады. Сондықтан ... ... оның ... ... тиянақты қайта қарауды қажет етедi.
Қаржы министрлiгiнiң 1999 ... ... ... ... есебi бойынша
салық түсiм-дерi мемлеқеттiқ бюджет қiрiстерiнiң 80%-iн, оның iшiнде үлес
салмағы ... ... ... ... және жеқе ... ... салығы — 25%, қосылған құнға салынатын салық — 27%, ... ... 23% ... ... ... ... тобы ... түсiмдерiнiң 75%-iн
құраса, салықтың ... ... ... ... шаруашылық
субъеқтiлерiне түсiп отыр. Айта қететiн ... ... қүнi ... ... ... ... және басқа да төлемдердi қосқанда өз
пайдалары-ның 70%-қе жуық бөлiгiн (пайданың бiр теңгесiнен ... ... ... салықтық ынталандырушылық қағидасын қа-лай байқауға
болады? Ал әлемдiқ тәжiрибеде ез дәлелiн тапқан, ... ... ... Лаффердiң бюджет тұжырымдамасын негiзге алсақ, өз шегiнен асқан ... ... ... ... ... iстеуiне қедергi,
салықпен тiрiдей тү.ншықтыру болмасына қiм қепiл? Әрине, бюджеттiң негiзгi
қөзi ... ... ... бұл ... салық төлеушiлердiң мақсат-мүддесiн
ұмытқандаймыз. Республиқамызда отандық ... ... ... ... ... ... осында. Сондықтан отандық тауар өндiрушiлер белгiленген
уақыт ... (3-5 жыл) ... ... ... ... қажет.
Бүгiнгi қүнi қөпшiлiктiң талдауына ... ... 7-8 ... ... қiрiс ... айналып, салық түсiмдерiндегi 30%-тiқ
үлесiне ие болып отырған жанама салықтар-дың да ... ... ... ... ... ... Жарлыққа сәйқес қосылған құнға
салынатын салық пен ақциздер жатады.
Жанама салықтардың ... ... ... астам елiнен қолдау тапқан,
өзiндiқ ереқшелiқтерге толы, тұтынуға салынатын салықтардың маңызды ... - ... ... ... ... 1992 ... берi айналым салығымен
ауыстырылған қосылған құнға салынатын салықтың талай сынақтан өтуi ... әлi де ... ... көрсетедi.
Бюджетке түсетiн салық түсiмдерiнiң 30%-ке (1992 жылдың есебiне тең)
жуық үлесiн құрайтын косылған қүнға салынатын салықтың ролi ... ... ... ... ... ... ... бюджеттiң
кiрiс көзi қүрамында 1992 ж. — 28,7%, 1993 ж. 16,3%, 1994 ... 1995 ж. - 15,2%, 1996 ж. 22,2%, 1997 ж. -21,0%, 1998 ж. ... ... құрайтын көрсеткiштер оның экономикалық рөлiн ... ... ... ... берi оның ... дамуы жолында
бiрқатар жүмыстар аткарылды. Олардың қатарына қа-былданган ... ... ... олардың қажеттi мөлшерге қысқарты-луы,
халықаралық ... ... ... ... ... ... ... үшiн бiрқатар мемлекеттермен «жұмсалатын орын» қағидасы
негiзiнде ... ... ... ... жылдың шiлде айында «Салықтар туралы...» Жарлыққа енгiзiлген
толықтырулар мен өзгертулерге сәйкес ... ... ... ... ... алына-тын сомадан акцизделетiн тауарлар бойынша акциз
салығын қссып есептеу ... ... Бұл ... ... салу ... салық салудан босатады. Жаңа өзгерiстерге қарай ... ... ... ... ... өнеркәсiптiң қейбiр салаларына (тоқыма, тiгiн
тiгу, былғары жэне аяқ қиiм өндiру салалары) нөлдiқ ставка ... ... жэне ... жер ... ... үшiн өзi ... өнiмдi
өтхiзу барысындағы айналым бүл салықтан толығымен босатылады.
Қосымша құнға салынатын салық
Бүгiнде республикамызда қолданылып жүрген қосылған ... ... ... ... деп ... да ... емес, өйткенi оның құрамында
тауар ... ... жаңа құн ғана ... сонымен қатар амортизациялық
аударым және кеден баж ... ... ... оның өндiрiстi
реттеушiлiк қызметiн азайтып, соның ... ... өз ... 2-3
есе асып түсуi де танданарлық болмай ... ... бұл ... ... ... уақытынан бұрын есептелiп,
төленетiнi белгiлi. Сондықтан қандай да қолайлы жағдай болмасын ... ... құн ... ... әлдеқашан төлеп койған төлемдi өндiрiп
алуы қажеттi деңгейден төмен болады (инфляция ... ... бұл ... ... түзету коэффициентiн енгiзу немесе ... ... ... ... ... ... кететiн жәйт, косылған құнға ... ... ... ... ... ... ... экономикалық даму жағдайымызда
қажеттi деңгейден өте жоғары, ... ... ... ... ... ... мақсатында салық ставкасын төмендету қажет ... ... ... ... ... ... ... бюджетке
және жергiлiктi бюджетке түсетiн салықтар, алымдар және басқа да мiндеттi
төлемдер болып екi топқа жiктеледi. ... ... 1 ... ... ... туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес бұрынғы
жалпы мемлекеттiк жергiлiктi салықтар (реттеушi салықтар) ... ... ... ... ... ... толығымен республикалық бюджетке,
ал заңды ... ... ... мен ... ... ... өнiмдер
үшiн) 50%-тен республикалық жэне жергiлiктi бюджеттер ... ... ... ... ... жергiлiктi бюджет есебiне түседi. Мұндай
өзгерiс ... ... ... қызмет етуiне, түскен каржыны
үнемдеу мен олардың пайдалы бағыттарға жұмсалуына қолайлы жағдай ... ... ... неғұрлым тиiмдi, өз орынымен жұмсау жергiлiктi
бюджеттердiң басқаруды ... ... ... байланысты.
Салық саясатын жүргiзудегi басты мақсат — отандық тауар өндiрушiлердi
мемлекет тарапынан қолдау, мемлекеттiң iшкi зкономикалық дамуына ... ... жеке ... ... ... ... жағдай жасау, шет
ел инвестицияларын тартуда кедергiлердiң алдын алу, яғни мемлекет пен ... ... ... ... экономикамызда орын алған
осындай келенсiз жағдайлардың шешiмi де осы ... ... ... ... ... ... ... түскен салық ауыртпалығын
жеңiлдетпейiнше олардан бюджетке қажеттi кiрiс келтiру мүмкiн ... ... ... тек ... механизмiн тиiмдi пайдалану мен оның
ынталандырушылық ... ... ... ғана iске асады.
Акциздi салық
Ақциздер - тауар бағасына енгiзiлетiн жене ... ... ... ... ... бiрi ... табылады. Ресми түрде акциздер
бұрынғы ... 30-шы ... ... болды. 30-шы жылдардан бастап
ақциздер, басқа салық түрлерi сияқты .
Мемлекет ... ... ... мен ... ... ... ... бюджеттi толықтыру үшiн пайдаланады.
Акциз салығы, салыстырмалы түрде азғантай тауар түрлерiне ... ... ... ... нарықын Қазақстан Республикасының
Министрлер Кабинетi бекiтедi, олар республиканың букiл ... ... және ... жыл бойы ... ... 1991 жылдық
24 желтоқсанында "Акциз туралы" ... ... ... ... ... ... ... сыраға, бекiре мен қызыл балык
уылдырығына, балықтардың бағалы түрлерiнен жасалған ... ... ... ... бүнымдарга, шиналарга, мехтық (терiнiң)
бағалы түрлерiнен жасалган бұйымдарға, табиғи былғарыдан ... ... мен ... ... ... ... ... киiмдерге және
кiлем бұйымдарына акциз салығын салу тәртiбi ... ... ... жiберген баға бойынша өткiзiлетiн акциздеушi тауарлардың құны салыну
объектiсi болып табылады. АҚШ-та фелералдық ... 60%-ке ... ... ... ... ... және ... салынатын акииз
салыгы бередi.
Ал ендi акциз с;иыгының мөлшерiн ... ... ... ... ... ... ... фарфор бұйымының бiр партиясын өндiрiп делiк.
Онық шарттық бағасы - 100000 теңге Осы сома 30 ... ... ... ... ... ... ... бюджетке түсуге тиiстi акциз
сомасы 30000 теңге құрайды (100000 х 30%) : 100%.
1.3 Инвестициялар ... және ... ... кәсіпорынның қаржыны басқару жүйесіндегі маңызды
салалардың бірі инвестициялық қызмет болып табылады. ... ... ... ... ... және ... жұмсалады.
Инвестициялық қызметтің негізгі мақсаты, түптеп ... ... ... ... өсіміне қол жеткізу болып табылады. ... ... ... ... ... – бұл табыс табу
мақсатында кәсіпкерлік қызмет объектілеріне салынатын ақша ... ... ... ... ... басқа да құқықтар болып
табылады.
Инвестициялар кәсіпорындардың тұрақты дамуын қамтамасыз етеді және
келесідей мәселелерді ... ... ... ... және ... ... ... арқылы өздерінің
кәсіпкерлік қызметін кеңейту;
- жаңа ... ... ... ... жаңа ... ... ... өз қызметін
әртараптандыру.
Кәсіпорындар инвестициялық салымдарды әр түрлі ... ... ... ... ... ... де алуан түрлі болып келеді.
Инвестициялық қызметтің объектілері
1. сурет – Инвестициялау объектілері
Инвестицияларды әр түрлі белгілері бойынша жіктеуге болады.
Инвестициялардың негізгі ... ... ... – Инвестицияларды жіктелу
белгілері
Негізгі жіктеу белгісі ретінде инвестициялау объектілері
қарастырылады. Бұл белгісі бойынша инвеститциялар нақты (тікелей) және
қаржылық (қоржындық) болып бөлінеді.
Нақты (тікелей) инвестициялар ... – бұл ... алу ... ... және ... көрсетумен тікелей байланысты нақты
активтерге салынған ақша қаражаттары. Бұл кәсіпорындардың негізгі ... ... ... ... болып табылады. Нақты инвестициялар
негізгі құралдарды қайта құру, кәсіпорындағы өндірісті кеңейту, ... ... ... ... ... ... ... (қоржындық) инвестициялар – бұл табыс алу мақсатында құнды
қағаздар нысанындағы қаржылық активтерді сатып алу. Бұл құнды қағаздар
қоржынын қалыптастыруға бағытталған ақша ... ... ... ... ... ... – инвестициялау мерзімі.
Аталған белгі бойынша инвестициялар қысқа мерзімді және ұзақ ... ... ... ... – бұл бір жылға дейінгі мерзімге
салынған ақша салымдары. Әдетте қаржылық инвестициялар қысқа мерзімді ... ... ... деп ... бір ... ... ... қалыпты табыс көзін қамтамасыз ететін жобаларды жүзеге
асыруға салынған ақша ... ... Ұзақ ... ... ... ... ... құралдарын, өндіріс барысын кеңейтуге
жұмсалған капитал салымдарын жатқызуға болады.
Кәсіпорынның инвестиция барысына қатысу ... ... ... ... емес ... ... Тікелей инвестициялар жағдайында
инвестор-кәсіпорынның капитал салу объектілерін таңдауда тікелей қатысуын
түсінуге болады (өзге ... ... ... ... қағаздардың
кейбір түрлеріне капитал салу). Тікелей емес инвестициялар барысында
инвестициялау объектілерін таңдау кезінде қаржылық дәнекершілер ... ... ... ... қорлар қатыса алады.
Инвестицияланатын қаражаттардың меншік белгісіне қарай жеке және
мемлекеттік инвестицияларды бөліп көрсетуге болады. Жеке инвестициялар ... мен ... ... нысанындағы емес кәсіпорындардың капитал
салымдарын сипаттайды. Мемлекеттік инвестициялар – бұл мемлекеттік
кәсіпорындардың, сондай-ақ мемлекеттік бюджеттің және ... ... ... ... ... ... ... Инвестициялық қызметті басқару, инвестицияның механизмі
Инвестицияларды дұрыс басқара білу кәсіпорынның экономикалық
тиімділігіне, қаржылық тұрақтылығына, оның өз бизнес саласындағы
өміршеңдігіне айтарлықтай әсер ... ... ... да, ... ... ... ... менеджментінің маңызды да жауапты
міндеттерінің бірі болып табылады.
Инвестицияларды басқарудың ... ... ... ... ... ... басқару – бұл инвестиция-лық
қызметті заңды түрде реттеуді, бақылауды және ынталандыруды қажет етеді;
- жеке инвестициялық жобаларды басқару – бұл ... ... ... сай ... мен ... ... қолдану арқылы инвестициялық
жобаны жүзеге асыру барысын жоспарлауды, ұйымдастыруды және бақылау-ды
қамтиды;
- жеке кәсіпорынның инвестициялық қызметін басқару – бұл ... ... ... ... және инвестиция барысын
бақылаумен сипатталады.
Кәсіпорын деңгейінде инвестицияларды басқару капитал салымдарының ең
тиімді нұсқаларын жүзеге асыруға бағытталады. Осы орайда кәсіпорындардың
инвестицияларды басқару ... ... ... ... (1.3-сурет)
1.3-сурет Инвестицияларды басқару барысы
Кәсіпорын деңгейдегі инвестициялырды басқарудың бірінші кезеңі – бұл
елдегі инвестициялық жағдайды ... ... Ол ... ... жалпы ішкі өнімнің (ЖІӨ), ұлттық табыстың және өнеркәсіптік
тауарлардың өндіріс көлемінің динамикасы;
- ұлттық табысты бөлудің ... ... ... ... ... ... ... бақылауы
және ынталандыруы;
- инвестициялық нарықтардың, бірінші кезекте несие ... мен ... ... даму деңгейі.
Келесі кезең – кәсіпорынның экономикалық даму ... ... оның ... ... ... бағыттарын наықтау. Бұл кезеңде
кәсіпорын инвестициялық қызметінің салалық бағытын, орнымен қатар өз
қызметінің жекелеген кезеңдеріндегі инвестициялаудың негізгі нысандарын
анықтайды. Бұл үшін ... ... ... ... яғни олардың конъюктурасы, осы салалардың өнімдеріне деген
сұраныстың динамикасы мен ... ... ... инвестициялық тартымдылығын зерттеу барысында
жүлгізілген талдау жұмыстары келесідей маңызды сұрақтарға жауап табуға
мүмкіндік береді;
- осы ... ... және ... дамуының тарихи негіздері;
- бәсекелестік шарттары – салаға кіру кезіндегі бөгеттердің болуы,
саладағы бәсекелестердің ... ... ... ... ... ... болу ... өндірушілердің өндірістік қабілеті мен сатып алушылардың төлем
қабілеттілігі;
- осы салаға байланысты қолданыстағы заңнаманың негіздері;
Аталған мәліметтер бойынша осы саладағы кәсіпорындарға ... ... мен ... ... қорытындылар қалыптасады.
Келесі кезең, яғни инвестициялар салудың нақты объектілерін ... ... ... ... ... ... ... инвестициялық қызметінің негізгі бағыттарына және экономикалық
стратегиясына сәйкес келетін жекелеген инвестициялық жобалар таңдап
алынады. ... ... ... ... ... ... ... жағынан талдауға алынады. Осы талдаудың қорытындысы
бойынша инвестициялық жобалар экономикалық тиімділігі (табыстылығы) бойынша
сараланып, олардың ішінен неғұрлым ... ... алып ... жобалар таңдап
алынады.
Инвестицияларды басқарудың келесі кезеңі – инвестициялардың
өтімділігін анықтау. Инвестициялық қызметті жүзеге асыру барысында
кәсіпорындар жекелеген инвестициялық объектілері ... ... ... ... ... табыс мөлшері күрт төмендеп
кетуі мүмкін екендігін ескерулері қажет. Сондықтан да барлық өзгерістерді
жан-жақты қадағалап, инвестициялық бағдарламадан шығып кету және ... ... ... шешімдерді қажет уақытында қабылдай білу керек.
Осындай жағдайлардың пайда болу мүмкіндігін ... ... ... ... ... ... инвестициялардың өтімділігін
бағалап, солардың ішінен өтімділік деңгейі жоғары бағаланатын
инвестицияларды жүзеге асырған абзал.
Инвестицияларды басқарудың тағы да бір өте ... ... ... ... қажетті көлемін анықтау және оларды қаржыландыру
көздерін іздестіру болып табылады. Бұл кезеңде кәсіпорынның жоспарлы
бағыттары бойынша инвестициялық қызметті ... ... ... қаржылық
ресурстардың жалпы көлемі анықталады. Инвестициялық ресурстарға деген
мұқтаждықтарға сүйене отырып, ... ... ... ... меншікті қаражаттары жетіспейтін жағдайда шеттен қаражаттар
тарту туралы шешім қабылданады.
Жоғарыда аталған шаралардың барлығын жүзеге асырған соң кәсіпорынның
инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... жиынтығы болып табылады.
Инвестицияларды басқарудың қорытынды кезеңі – инвестициялық
тәуекелдерді басқару болып ... Бұл ... ... кәсіпорын барлық
инвестициялық объектілер боынша кездесу мүмкін тәуекелдерді анықтап алып,
содан кейін осы тәуекелдерді мүмкіндігінше азайтуға байланысты шаралар
қолданылады.
II ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ САЛЫҚ ... ... МЕН ... ... ... өкiддерiнiң бiрi - кәсiпкерлер.
"Кәсiпкер" ұғымын алғаш рет 18-ғасырдың басында ағылшын ... ... ... Одан ... кезендерде "кәсiпкерлiк", ... ... ... ... кәсiпкерлiк теориясын
өндеуде экономикалық теориядағы классикалық мектептiң ... ... ... ... ... тағы ... ... үлес косты.
Сондай-ақ П. Друкер, Дж. М. Кейнс, Т. ... ... Д. ... ... тәрiздi бiркатар ... ... ... кәсiпкерлiктiң, шағын және орта бизнестiң теориялық және
әдiстемелiк негiздерi талданып, зерделенген.
Ғылыми ... ... үш ... карастырады:
экономикалық категория ретiнде; экономикалық ойлау типi ретiнде; шаруашылық
жүргiзу тәсiлi ретiнде.
Экономикалық категория ... ... үшiн ... ... оның ... мен
объектiсiн анықтау ... ... ... объектiсi жеке
тұлғалардың (жеке, отбасылык, шағын және орта ... ... ... сондай-ақ жаддамалы жұмыс күшiнiң еңбегiн ... ... ... ... ... мен шарт қатынастары бойынша
өзара байланысты тұлғалар тобы аркылы ... ... ... бiрге,
кәсiпкерлiк субъектiсi акционерлiк қоғамдар, кооперативтер, ... ... ... органдары да болуы ... ... ... ... ... барлық жаңада тәсiлдерi
кәсiпкердiң басты жүмысы болып табылады. Кәсiпкер ... ... ... ... мақсатымен ресурстарды үйлестiредi; өткiзу нарығының
жаңасын игередi. Сонымен катар нарықтағы жағдайға, сұраныс пен ... ... ... ... ... ... тәуелдi болып қеледi. 0сы тұста кәсiпкерлiк қызметтiң түрақты
серiгi - ... ... ... айтпай кетуге болмайды. Өйткенi
тәуекелдiлiк, кауiп-қатер беймәлiмдiлiкпен ... және ... мен ... өзi ... ... ... ала алмайды.
Шаруашылық жүргiзу тәсiлi ретiндегi кәсiпкерлiк үшiн ... шарт ... ... тәуелсiздiгi, дербестiгi. Соңдай-ақ, кәсiпкерлiк
қызмет түрiн тандау; бизнес-жоспар қүру, ... және оны ... өнiм ... оған баға ... және оны өткiзу пайданы қолдану
тәрiздi еркiндiк пен құқықтың белгiлi бiр жиынтығының ... ... ... ... төрт ... ... еңбеқ,
капитал, жер, кәсiпкерлiк. Бүл жерде кәсiпкерлiктi төртiншi фактор ретiнде
ғана емес, еңбек, капитал, жер ... үш ... ... ... ... ... ... әдiстерiн iздестiрiп, жүмылдыру процесi
ретiнде де ... ... Ал ... ... ... ... отырған түста, өз iсiн ашуға бел ... ... ... ... ... ғана ... өндiрiс факторларының үйлесiмдi жұмыс жасауына, оның
iшiнде ... ... ... ... ... ерекше көңiл
бөлген жөн.
Қазiргi тандағы елiмiздегi езектi мәселелердiң бiрi - ... және ... ... Өйткенi ол әлеуметтiк-экономикалық мәселелердi дамыту
бағдарламасын шешу барысындағы ... ... бiрi ... табылады.
Жекелеген дамыған еддерде шағын және орта кәсiпкерлiк өнеркәсiп өндiрiсiнiң
50-70 ... ... онда ... ... саны 60-80 ... ... ... де казiргi танда эқономиканың аталмыш
секторындағы субъектiлердiң саны күн ... ... және оның ... ... ... ... ... "Қазақстан-2030" сратегиялык
бағдарламасының бөлiмдерiнiн бiрi елдегi шағын және орта ... ... ... ... ... ... қолдау барысында
бiршама шаралардың жүргiзiлiп жатканы баршаға аян. Атап айтканда, олардың
iс-әрекет барысына ыкпал ... ... ... ... ... жана ... ... iске косылып, онда шағын бизнес ... ... ... ... ... ... ... әр түрлi
мерзiмге несиелер берiлуде, т.с.с. Осындай кол жеткiзген нәтижелерiмiздi
одан әрi жетiлдiру барысында ... ... ... ала ... ... керек. Атап айтканда, макроэкономикалық тұрактылык, яғни
мемлекеттiк бюджет ... ... ... ... ... несиелендiру, артык ақша эмиссиясын болдырмау болып табылады.
Макроэкономикалык тұрақтылыкты ... ету ... ... ... ... ... ... темен деңгейде ұстау.
Инфляцияға карсы саясатты бюджет тапшылығын неғұрлым төменгi ... ... ... киын ... ... шығысын бюджет кiрiсiнiң
негiзiнде калыптастыру оның негiзгi институты- салык жүйесi арқылы iске
асырылады. Бүл ... ... ... ... тыс және ... бейтарап
болуы шарт. Көптеген елдердiң экономикалык даму тәжiрибесi ... ... ... ... ... ... қүралдарының бiрi
болып табылады. Салық саясаты арқылы шаруашылық жүргiзушi субъектiлердiң
қызметiн ынталандыруға немесе ... ... ... ... етуге,
қоғам мүддесiн қолдауға болады. Салық ... ... ... ... салық төлеушiнiң салық төлеуге деген ынтасы мен ... ... ... салықтар, салық ... ... ... ... ... ... реттеушiлiк кызметiн жүзеге
асыру барысында онын экономиканы, өңдiрiс пен инвестицияны ынталандыруға
тигiзетiн әсерiн де басты ... ... ... ... бiрге, салық жүйесi
салық қатынастарының негiзiн қалыптастыратын белгiлi бiр қағидаларға
негiзделедi ... ... салу ... ғылыми зерделенiп талдануы мен
жүйелендiрiлуi эқономикалық қатынастар үшiн ... ... ... ... бойы ... әдiлеттiлiк, қарапайымдылық, үнемдiлiк тәрiздi
классиқалық қағидалардан өзге нарықтық эқономикалы өркениеттi елдердiң
салық ... ... ... ... қалыптасқан:
1)төлем қабiлеттiлiқ қағидасы, яғни салық салу ауыртпалығы алынған табыс
мөлшерiне байланысты ... ... ... ... бұл ... ... ... мемлекеттiк игiлiктерден
барынша көп немесе соған тең ... ... ... ... ... 12 маусымда қабылданған Салық Кодексiнде елiмiздiң өзiнiң ... ... ... ... ... ... мiндеттiлiгi, яғни салық
төлеушi салық зандарына сәйкес салықтар және бюджетке төленетiн басқа да
мiндеттi төлемдердi толық әрi ... ... ... яғни ... ... салық мiндеттемелерiнiң туындауының,
орындалуының, тоқтатылуының барлық негiздерi мен ... ... ... ... ... ... салудың әдiлеттiлiгi, яғни Қазақстанда салық салу жалпыға ... ... ... ал жеке ... ... ... беруге тыйым
салынады;
- ... ... ... яғни ... ... ... ... ел аумағында ... ... ... ... ... ... ... заңнамаларының жариялылығы, яғни салық салу мәселелерiн
реттейтiн ... ... ... ресми басылымдарда мiндеттi
түрде жариялануға тиiс.
Оңтайлы үйымдастырылған ... ... ... ... салу ... ... салық заңнамасының түрақты болуы;
- салық төлеушiлермен мемлекет арасындағы ... ... ... ... ... салық төлеушiнiң табыс мөлшерiне байланысты алынуы тиiс;
- ... ... ... заң ... ... ... құпиясының сақталуы,т.б.
Бұл жерде ескере кететiн бiр жайт, бұл тетiктер өзге де ... ... ... ... ғана оң нәтиже бередi. Демек
салықтық реттеудiң бiр жағынан жиынтық ... әсер ету ... ... ... өзгертуге бағытталса (макродеңгей), екiншi ... ... ... әсер ... ... бағытталады.
Сондықтан нарықтағы кәсiпкер заңды және жеке ... ... ... ... ынталандыру, олардың бәсекелiк
қабiлетiн арттыру, экономика ... ... ... ... ... үшiн
салықтардың мемлекеттiк басқа да реттеу құралдарымен үйлесiмдi қызмет етуiн
жандандырған ләзiм.
2.1 Қазақстандағы салық жүйесiндегi мәселелер
Қандай да болмасын мемлекеттiң салық ... ... екi ... ... фискалды қызмет болса, екiншiсi реттеушi қызметi.
Фискалды қызмет ешкiмдi де алаңдата ... ... кез ... ... ... үшiн ... ... өте маңызды нәрсе. Реттеушi қызмет
әркiмнiң, мейлiң мемлекеттiң ... ... ... аса қызықтыратын
мәселесi болып табылады. ... ... ... екi жағы бар,
бiрiншiсi мемлекеттiң қажеттiлiгiнен туындаса, ал ... ... ... ... ... ... ... реттеушi қызметiне кеңiнен
тоқталсақ, оның оншалықты өз атына сәйкес келе ... ... ... ... ... рөлi ... мынадай
шартарға жауап беруi қажет: мемлекеттiк бюджетке түсетiн кiрiс мөлшерiнiң
белгiлi бiр ... ... ... және ... мен жеке ... ... ауыртпалығын реттестiру.
Қазақстанның 2030 жылға дейiнгi даму стратегиясында ... ... ... кезi ... соның iшiнде ең бiрiншiден
мұнайды ... ... ... ... ... ... алдында тұрған маңызды мәселелердiң
бiрi шикiзатты экспорттаушыларға ... ... ... ... табылады.
Үкiмет басшысының хабарлағанындай, 1999 жылдың қорытындысы бойынша,
мұнайды экспорттаудан тек салық түрiнде ғана мемлекеттiк бюджетiмiзге 500
миллион АҚШ ... ... ... ... қалған. Мүндай көлемдегi қаржы
респуб-ликалық бюджетiмiздiң төрттен бiр ... ... ... ... ... қана ... ... орын алған болса, онда елiмiздiң
бүкiл шикiзатын экспорттаудан түспей қалған қаражаттың мөлшерi қандай болар
екен?
Осындай ... ... ... әрекеттерiнен елiмiздегi
күнделiктi тұрмыстық қажеттiлiктерге аса зәру болып отырған ... көп ... ... ... ... салық салынатын базаның
кемуiнен, экспорттаушы емес ... ... ... ... ... ... ... салық ауыртпалығы арта түсуде.
Аталған кемшiлiктердi жою үшiн, ең ... ... ... ... ... аса ... Кiрiс министрiнiң атап өткенiндей, жаңадант
қабылданған салық кодексiнде айтар-лықтай өзгерiстер енгiзiлмеген, ... ... ... ... да ... мүмкiн. Әрине
енгiзiлетiн өзгерiстер ... ... және ... жылының басынан бастап
iске асуы қажет. Салық төлеушiлер үшiн салық ... ең ... ... ... ... ... қалуы аса маңызды шарт болып табылады. ... ... ... болу ... ... емес, әсiресе жалпы iшкi
өнiмнiң мөлшерi ... ... ... ... бұл өте қиынға
соғады.
Жер қойнауындағы табиғи байлықтарды өндiрушiлердiң табыстары әлемдiк
бағаға ... ... ... ... ... ... ... салығына
прогрессивтi ставканы енгiзген дұрыс болар едi. Егер шикiзаттың қалыптасқан
бағасы орташа көрсеткiштен ... ... ... онда ... ... кәсiпкерлер бағаның артық мөлшерiндегiдей пайызда ... ... Бұл ... ... ... ... ... заңында кәсiпорындардың
iшкi пайда нормаларына сәйкес үстеме пайда салығы арқылы алынып отыр. ... ... ... ... бiрiншiден, iшкi пайда нормасын анықтау
кезiнде оның мөлшерiне әр ... ... мен ... ... ... ... екiншiден, пайда нормасын қайта-қайта қарастырып, отыру қажет,
өйткенi шикiзаттың әлемдiк бағасы күн сайын өзгерiстерге ұшырауы мүмкiн.
Аталған ... жою үшiн ... ... ... ... ... ... iшкi пайда нормасынан шикiзаттың сатылу
уақытындағы қалыптасқан әлемдiк бағасы мен ... ... ... ... ... ... ... керек. Бұл арада
нелiктен шикiзаттың сатылу ... ... ... ... ... баға ... отыр? Оған себеп, кез келғен шикiзатты болсын, дайын
өнiмдердi болсын экспорттаушы кәсiпорындар ... ... ... келiсiм
шарттарында төмендетiп жазып, сөйтiп табыс мөлшерiн азайтып ... ... ал ... бiр уақытта қалыптасқан шикiзат бағасын кемiтiп ... емес және оның ... ... онша қиынға соқпайды. Сонымен
қатар шикiзаттың ... құны мен ... ... ... көп жағдайда
тұрақты болып қалады. Бұл арада экспортаушы кәсiпорындардың ... орын алуы ... ... ... ... ... ... мәнiнде туындай-тын қайшылықтарды реттестiру қиын емес.
Егер экспортталатын шикiзаттың ... ... күрт ... ... ... ... ... дегэн сұрақтың қойылуы сөзсiз. Оған ... ... ... ... ... үшiн ... сарапқа салуымыз қажет.
Егер әлемдiк баганың төмендеуiне қарамастан шизатты экспорттау елiмiз үшiн
маңызды ... қала ... онда ... кәсiпорындарға мемлекет тарапынан
көмек көрсету аса қажет. ... салу ... ... экспорттаушылар үшiн
көмектi табыс салығы ставкасын төмендеген сайын пропорционалды түрде ... ... да ... ... ... әрекет шикiзатты өндiрушiлер мен
экспорттаушылар үшiн едәуiр көмек болар едi. Әрине, салықтай көмектiң ... бiр шегi ... тиiс, егер ... ... әлемдiк бағасы
белгiлi бiр деңгейден төмендеп ... ... онда ... ... тоқтату қажет болады.
Сонымен, шикiзатты экспорттаушыларға қолданылып келген үстем пайдаға
салынытын салықты алып тастап, бiр ғана ... ... ... дұрыс болар едi.
Осы аталған салық төлеушiлер мен ... ... орын ... ... кәсiпорындарды теңестiрiп қарауға болады. Өйткенi
монополиялық кәсiпорындар өз кезегiнде үстеме пайда табу үшiн, ... ... ... ... қайта-қайта көбейтуте құштар болып отыр.
Мемлекет ... ... ... ... ... ... ... бiр ролi орын ... әр ... ... ... әлi де ... ... әрекеттерiн тоқтата қойған
жоқ. Осыған орай, бағаның өсуiне кедергi болатын ... ... ... жол да орын ... тиiс ... ... бағаның тұрақты жағдайда
болуын ынталандыратын ... ... ... ... Кейбiр
экономикасы ... ... ... ... ... аса
қажеттi салалардағы кәсiпорындар үшiн пайда нормасы мемлекет тарапынан 12%
шамасында етiп қойылған. Яғни ... осы ... ... ... ... түрiнде түгелдей мемлекет бюджетiне өткiзуi тиiс. ... ... ... қызметтер көрсетiп отырған жеке ... ... үшiн ... ... ... ... ... қиыншылықтарға алып ... ... ... ... ... ... саладан өз қаржысын алып, пайда нормасы жоғары болатын
салаға ауысып кетуi әбден ... ... ... ... үшiн
iшкi пайда нормасын инфляциялық пайызды ескере отырып, 20—25%-ға дейiн
көтеруге болады. Мемлекеттiк кiрiс ... мен ... ... ... ... ... белгiленген пайда мөлшерiнiң
дұрыс сақталуын қадағалап отыратын болса, жвткiлiктi болар едi. ... ... ... ... ... кiрiс ... ... Қазақстандықтұтынушылар үшiн ... ... ... ... ... ... ... кәсiпорындар баганың көтерiлуiне айтарлықтай ... ... баға ... кәсiпорынның пайда мөлшерi еш
өзгермейдi. Мемлекет тарапынан болатын мұндай әрекет ... ... ... ... ... бұл нарық кезiндегi ... ... ... бiр жолы болып саналады. Аса ... ... ... бiрi — жеке тұлғалардың та-бысына салынатын
салықтардың ... ... ... ... ... ... ... жалақыларына екi түрлi: табыс салығы және ... ... ... ... ... ... жалақының он пайызы зейнетақы қорына
аударылады. Мәселенiң жайын жалақыны төлейтiн заңды тұлғалар ... ... онда ... ... ... ... қосымша
қаржыға шықындалуын байқаймыз. Жалақы қоры неғұрлым ... ... ... ... ... көп төлейдi. Бұл қызметкерлердiң
еңбек ... ... ... ... емес ... сөз. ... мөлшерiн
көбейткен күннiң өзiнде кәсiпорындар әр түрлi ... ... ... ... ... Осыған байланысты Қазақстан салықжүйесiнiң
алдында қалайша елiмiздiң ... ... ... ... ... және ... ... жолдармен жалақыны көтеруге ынталандыруға
болады деген мәселелер тұр.
Қазақстан салық жүйесiнде орын алып отырған ... ... ... өз қызметкерлерiнiң жалақы мөлшерiн көбейтуiн ынталандыру
тұрмақ, керiсiнше бұл ... ... ... ... ... ... отыр. Мәселе тек әлеуметтiк салық ... ... ... ... жоқ, ... ... бұл салық салынатын базада да болып отыр.
Дамыған мемлекеттердегi ... ... ... 4—12 ... ... оны тек компаниялардың өздерi емес, жалақы алушылармен ... ... ... ... азаматтары әлеуметтiқ ... ... ... төлеушi компанияларға үлкен ауыртпалық
жүктелiп отыр. ... ... ... ... қоры ... ... ... пайдасының 40—70 пайызын құрайды, ал осы ... ... ... ... 26 ... ... болса, кәсiпорындар өз
пайдаларының 18 пайызына дейiнгi мөлшерiн мемлекеттке әлеуметтiк салық
түрiнде ... ... ... ... ... 30 ... ... тұлғаларға
салынатын табыс салығын қосатын болсақ, ... ... ... ... ... көруге болады.
Тәжiрибе көрсеткендей, компани-ялардың басым көпшiлiгi әлеуметтiқ салықтан
құтылудың белгiлi жолдарын пайдаланып, салық ... шын ... тек 30—40% ... ғана көрсетуде. Әрине, салық-тарды толық
төлеп жүрген кәсiпорындар да жеткiлiктi және он-дайларға көп ... ... ... ... ... ... үсыныс туындайды.
Әлеуметтiк салықты төлеушi компанияларға жүктелген ауыртпалықты жеңiлдетудi
салық ставкасын төмен-детпей-ақ, салық салу базасының ауқымын азайту арқылы
жүргiзуге болады. ... ... ... ... ... ... осы салық салынатын жалақы қоры мөлшерiн азайту қажет. Ол
үшiн ең ... ... ... салынатын жалақы қорынанықтау қажет және
жалақы қорындағы тек сол мөлшерге ... ... ... ... ... ал ... мөлшерден артық жалақыға компаниялар мүлдем әлеуметтiк
салық төлемеуi қажет. Мы-салы, ... ... ... бiр адамға
шаққандағы жалақы мөлшерi 45000 тенге болатын болса, онда жалақы қоры
300000 ... ... ... ... ... өз ... ... салықты төлейтiн болады.
|Компания қызметкерлерi |Төленетiн жалақы |45000-нан асатын |
| ... ... ... ... |50000 |5000 ... |40000 | ... |60000 |15000 ... |20000 | ... |100000 |55000 ... |30000 | ... |300000 |75000 ... көрсетiлгендей, компанияның тек үш қызметкерi ғана 45000
тенгеден артық ... ... ал ... қоры ... ... 75000 ... ... төлемейдi. Яғни компания қожайындары өз ... ... ... қосымша шығындарға үшырамайтын болады.
Сонымен мүндай өзгерiстер компаниялар үшiн өте ... ... ... ... қандай жағдайда болады екен?
Бұл сұраққа жауап беру үшiн алдымен әлеуметтiк салықты төлейтiн ... ... ... есептеу қажет. Шын мәнiнде, ортадан
жоғары болатын жалақылары бар компаниялардың ... ... ... ... табылады. Егер осы өзгерiстi енгiзе отырып,
республикада ... ... ... ... барлығына дұрыс
түсiнiктеме жүргiзiлсе, бұл өзгерiстен мемлекеттiк бюджет үшiн тиiмдiлiктiң
жоғары болары анық.
Жоғарыда көрсетiлген элеуметтiк ... ... ... 45000 ... ... бұл мөлшер бiрiншiден елiмiзде қалыптасқан орташа жалақы
мөлшерi 15000 тенгеден үш есе көп, ол деген сөз, әлеуметтiк ... ... ... қоры ... ... ... ... Қазiргi таңда республика Президентiнiң басшылығымен әлеуметтiк
салық ставксы 26 пайыздан 21 пайызға ... ... ... ... ... ... ... нәтижесiнде мемлекетке,
компанияларға, әсiресе елiмiздiң азаматтарына келер пайда айтарлықтай болар
едi. Республикамызда өмiр ... ... ... үшiн салық заңымызда
жеңiлдiктер қарастырылмаған деуге болады. Мысалы, салық заңында ... ... ... ... ... жеке ... үшiн ... — бiр айлық есептеу көрсеткiшi
деңгейiнде және ... бiр ... ... ... ... табыс табатын
немесе мүлдем табы-сы жоқ әрбiр жанұя мүшесi үшiн бiр ... ... ... ... ... ... етiледi. Яғни жалақы мөлшерi
45000 тенге болатын және жалақысы 4500 ... ... жеке ... ... ... ... ... Бул әрине әдiлдiкке
жатпайды, ал салықтардың ... ... ... ... ... ... не болуы қажет.
Шын мәнiнде жалақылары бiр-бiрiнен өте алшақ жатқан жеке ... ... ... ... ... деңгейi әр түрлi болады. Жалақысы ең
төменгi деңгейге жақынырақ болатын тұлғалар үшiн ... ... ролi ... ... ал жалақылары орта деңгейден жоғары
түрғандар үшiн шегерiмдердiң бары не, жоғы не, бәрiбiр. Тәжiрибе ... ... ... ... ... жеқе ... табысына
қолданылатын шегерiмдердiң дүрыс және заң-ды болуын қадағалау үшiн,
кәсiпорындардан аи сайын ... ... ... ... ... ... таппайтындыгын айқындайтын құжаттарды талап ете алады. Шынында да ... кез ... ... ... да бiр ... бо-лып жатуы әбден
мүмкiн.
Осындай объективтi және субъективтi жақтарды ... ... ... ... болады.
Бiрiншiсi, жеке түлғаларға қолданылатын шегерiмнiң мөлшерiн өзгерту
және оны тек ... ... ғана ... ... ... ... ең
төменгi жалақы алушыларды босату.
Қолданылып жүрген шегерiмнiң өзi өте ... ... бiр ... ... ешкiмге де айтарлықтай көмек бола алмайды. Сондықтан
жеке түлғалардың табыс салығына ... ... ... ... ең төменгi жалақы мөлшерiне теңестiру қажет. Сонда, қазiргi таңдағы
ең ... ... 4500 ... ... ... ... мөлшерде жалақы
алатындар мүлдем табыс салығынан босатылады деген сөз.
Ал орташа және жоғары деңгейдегi мөлшерде ... ... ... ... ... қажет. Егер Қазақстандағы ... ... ... ... ... онда осы ... дейiнгi жалақыға бiр айлық
ең төменгi жалақы деңгейiнде шегерiм қолданылып, ал әрбiр табысы ... ... жоқ ... ... үшiн ... бiр айлық есептеу
көрсеткiшi деңгейiнде шегерiм жасалғаны жөн. Қалған жеке ... ... ... ... ... табыс табушыларға ешқандай да шегерiмдердi
қолдану қажет емес.
Сонымен, егер республикамыздың салық жүйесiндегi жеке ... ... ... ... ... енгiзетiн болсақ, табысы өте
төменгi дәрежедегi азаматтарымызға едәуiр көмек жасаған болар едiк. Мұндай
өзгерiстен кейiн мемлекет ешқандай да ... ... ... ... деңгейден жоғары болатын ... ... ... ... алып ... арқасында мемлеқетiмiздiң
бюджетiнiң кiрiс жағы ... ... ... ... ... ... ... асыру қиынға
соқпайды, ал олардан түсетiн экономикакалық тиiмдiлiк айтарлықтай болары
анық.
III Қазақстан Республикасының салық ... ... ... ... ... ... iрi ... қызметiнiң мониторингi. Үкiметтiң жақын
жылдарға арналған iс-қимыл жоспарларындағы маңызды шаралардың бiрi ... ... ... iрi салық төлеушiлер мониторингiн iске
қосуды бiрнеше рет қолға алғаны, бiрақ одан ... ... ... ... Парламенттен талай естiдiк. Расында да бұл
жұмысымыз, бiздiң мiндетiмiз.
Егер iрi ... ел ... рөлi ... ... онда ... ... ... 98 кәсiпорыннан түскен салықтар
мен төлемдер 1998 жылы 111 млрд теңге немесе бюджеттiң барлық ... ... емес ... 33,7 ... болды. Осы кәсiпорындардың
республикадағы ... ... ... үлесi 92 пайызды құрады.
Ал 1999 жылдың ... ... iрi ... ... ... емес ... ... жалпы республикалық көрсеткiште небәрi
23,9 процент болды.
Көрiп ... аса iрi ... ... және ... ... даму ... ... түсiмдерiнiң жалпы қөлемiне қарағанда,
оншалықты қөп емес. Қазiргi жағдайда ол бюджеттiң кiрiс ... ... ... бұзу рөлiн атқарады.
Бұған сыртқы рынокта қалыптасып отырған баға өлшемдерi белгiлi бiр
дәрежеде әсер етiп ... ... егер аса iрi ... ... ... ... ... талдайтын болсақ, бiз салық базасын
қалыптастыруға көбiнесе ... ... ... ... iшкi ... ... ... екенiн көремiз. Бiздiңше, аса iрi кәсiпорыңцардың
ағымдағы қаржы-шаруашылық қызметiнде ... ... және ... ... ... үшiн көп резервтер бар. Бұл резервтердi аса iрi
кәсiпорындармен ... ... ... ... ... ... екi ... көрсеткiш төмендеп келе жатқаны байқалады. Егер салық салуға дейiнгi
жиынтық кiрiс 1997 жылдың бiрiншi ... 32479 млн ... ... ... ... 4045 млн ... ... Бұл жағдай 1998 жылы да жалғасты. ... ... ... ... 3313 млн ... ... тоқсанда
-4122 млн теңге деңгейiне ... ... ... 18013 млн ... ... ... кеттi. Салық салу базасының темендеуiне материалдық
шығындардың үлес салмағы көп әсер ететiнi түсiнiктi. Егер ... ... ... ... ... қатынасын
алатын болсақ, шығындар үлесiнiң 1997 жылдың екiншi тоқсанындағы 44,3 пайыз
деңгейден сол жылдың ... ... 55,5 ... дейiн өсу жағдайын
байқаймыз. Бұл жағдай 1998 жылы да ... сол жылы ... үлес ... 50 ... ... Егер ... шығындар
үлесiнiң өсуiне қандай себептер эсер ететiнi туралы айтатын болсақ, ... ... ... ... алу ... ... ... себеп болмақ. 1997 жылдың желтоқсанынан бастап материалдық-
техникалық ресурстарды сатып алу ... ... өсу ... өнеркәсiп
өндiрушiлерiнiң сондай сату бағаларынан елеулi артқан. Егер 1997 жылдың
қыркүйегiнде өсу қарқы-нының айырмашылығы 2,5 ... ... сол ... 9 ... 1998 жылдың науры-зында — 12 ... ... ... ... - 10,6 ... ... 10,2 пайыз болды.
Өнiмдi сату бағасының даму үрдiсiне әсер ету мұнайдың, ... ... ... ... ... көрсетедi. Бiз сондай-ақ
көлiктiң құрамдас бөлiгi, ... ... ... бiр ... ... ... екенiн бiлемiз. Бiрақ, ол қазақстандық эксперттаушы
кәсiпорындардың сату бағаларының әлемдiк ... ... ... ... ... болады дегендi бiлдiрмейдi. Мүндай жағдаймен
Мемлекеттiк кiрi министрлiгi ... ... ... ... ... ... ... кiрiстерге есептелетiн, заңды
тұлғалардан табыс салығының ... ... ... ... ... ... бұл ... де соңғы екi жыл ... ... ... Бұл даму ... аса iрi кәсiпорындардың рөлi орасан.
Қалыптасып отырған өте қолайсыз жағдайға байланысты 98 аса ... ... ... ... ... ... Болашақта министрлiк қызметiнiң алгоримдерiн ... ... ... листингiн кеңейтетiн
боламыз. Аумақтық салық комитеттерi ... аса iрi ... ... ... iрi ... төлеушiлердi өз бетiмен анықтай-
тын болады және сол қәсiпорындардан салық түсiмдерiнiң үлесiн ... iрi ... ... ... ... Бұл жүйе елiмiздiң
барлық ең iрi кәсiпорындарын ... Аса iрi ... ... ... ... ... ... заңдар базасын
талдап шықтық және мониторинг жүйесiнүйымда-стыруда кедергiнiң жоқ екенiне
қөз ... ... ... ... ... ... iшiнде
қоммерциялық қүпия, бәсеқелестiқ орта сияқты ұғымдарды ... ... ... ... ... ету ... шаралар
қабылдадық. Ақпараттың құпиялылығын қорғау ... ... ... оны беру ... ... ... Мониторингтi еңгiзудi
алуға болатын нәтижелер туралы айта-тын ... ... ... ... ... ... үшiн ғана ... салық
заңдарының әлдеқандай өзгерiсiнiң кәсiпорындардың ... ... ... ... отыру үшiн де қажет екенiн салық төлеушiлер
түсiнулерi ... ... блок ... коммерциялық қүпиясы жоқ
сатып алу кiтапшасы мен сату қiтапшасына ... орын ... ... ... сатылған және сатып алынатын тауарлар, ... ... баға ... ... ... қалыптастырылатын болады.
Салық органдары да, салық төлеушiлер де бюджеттiң кiрiс бөлiгiн қалыптасыру
үшiн ел экономикасындағы өзiнiң ... ... ... ... қiрiс
министрлiгi кәсiпорындардың проблемасына жаңаша қарап, оларды шешуге дайын.
Сондай-ақ елдiң аса iрi ... және iрi ... ... қызметiне сапалы бақылау жасау және оны әқiмшiлiктендiру үшiн
өз қолына жаңа құралдар ... ... 28 ... 98 аса iрi ... ... ... ... семинарлардың негiзгi тақырыбы салықтық,
бухгалтерлiқ, статистикалық есеп нысандырын жетiлдiру болды. Түтас алғанда,
барлық ... ... мен ... ... ... ... ... дайын және осы бағыттар бойынша әдiстемелiк кеңестер
ұйымдастырады. Дамыған елдерде ... iрi ... ... ... рыногындағы баға белгiулеуiн бақылайтын ашық акционерлiк қоғамдар
ретiнде жүмыс ... ААҚ ... ... ... ... ... ... әлеуетiне терiс ықпал етiп, менеджмент сапасын күмәндi ... бiз ... ... енгiзе отырып, ең басты нәрсенi iстемедiк, құнды
қағаздар рыногын дамытпадық. ... ... iрi ...... акционерлiк қоғам бола алмады. Соның салдарынан бағаны есептен шығару,
амортизациялық қаражаттарды қалыптастыру, технологиялық қажеттiлiктер ... ... ... ... ... арттыру жөнiнде еркiндiк
беру кәсiпорындар қызметiнiң тиiмдiлiгiн арттыруға жәрдемдеспейдi. Бiзге өз
көзқарасымызды негiзгi қаржыларға өзгеше ... ... ... ... ... қолданылып жүрген нормалары мүлiк құнын ... ... ... ... ... бойынша мүлiкке салық түрiнде заңды тұлғалардан алатын ... ... ... ... ... ... салық салынатын
мүлкi доллармен есептегенде өте ... ... Бұл ... осы ... шешу ... Бiздiң байқауымызша, Қазақстанда экспорттық мкiндiктерге
қолайлы жағдай туып отыр. Мәселен, ... ... ... ай ... ... бағамы орнықты. Ол өндiрiс шығындарының ин-фляциясына
әкеледi жене бiздiң тауарлардың, әсiресе ... ... ... ... ... ... бәсекелестiктiң артуы үшiн жақсы
негiз ... ... ... Шығыс Азияда да қолайлы жағ-дайлар бар, онда
қор индекстерi өсiп келе ... ... ... Азия 1997—1998 жылдары
бастан өткiзген терең дағдарыстан кейiн бас көтердi ... пiкiр бар, ... ... ... кәсiпорындар өнiм жеткiзiп берумен дәл
осы Оңтүстiк Шығыс Азиямен байланысты.
Республиканың көптеген кәсiпорындарын тиiмдiлiктi арттыру үшiн ... ... ... ... жаңа бағамдық саясат жақсы
экономикалық негiз болып табылады. Бұл жағынан алғанда ... пен ... ... ... түсiнiп, ... ... ... ... айырбас бағамына ... ете ... ... ... түсiмдерiнiң тиiстi өсуiн күтедi.
Үкiметтiң жақында болған.
Аса iрi ... ... ... ... ... ... ... алу мен сату бағаларын қалыптастыру тұрғысынан қарағанда,
сол кәсiпорындардың «ауруларын» табуға ... ... ... ... ... дәл ... ... Мониторинг
шеңберiнде кәсiпорындардың қаржы шаруашылық қызметiнiң кез келген ... ... ... мен ... қалыптастырылатын болады. Сөйтiп,
салықтардың әр түрi бойынша салық органдарынын, шексiз тексерулерi азаяды.
Өйткенi ... ... ... ... тұрып, кәсiпорынға қайта-қайта
бара беру шындықтың бетiн ашпайды.
Мемлекеттiк кiрiс министрлiгi мен салық органдарының мiндетi - салық
базасын ... ... ... ... көрсету. Атап айтқанда,
министрлiк кәсiпорындардың оффшорлық компаниялармен өнiм жеткiзiп беру,
делдалдық компаниялармен ... ... ... ... ... ... өзара қарым-қатынасына ерекше ... ... ... бiр ... ... ... өкiлдiк шығындардың жалпы сомасы 300
млн теңгеден асып кеткенiн тапқан, ал ол iс жүзiнде бүкiл ... 2 ... ... ... ... Бiз ол фактiлер туралы бас ... бұл ... ... ... қайта қарауға алғышарт
болды.
Мемлекет басшысы iрi ... ... ... ... ... ... бизнес пен отандық өндiрiстi ... ... ... ұдайы айтып жүр. Өйткенi, тiптi арнайы жүмыс киiмдерi мен
қолғаптардың өзi басқа елдердегi оффшорлық ... ... ... алынатын
мысалдар көп. Сондай-ақ Қазақстанда өндiрiлетiн ... ... ... мен ... ... ... алу ... мысалдардың бетi
ашылуда. Бұл мүкият қадағаланатын болады.
Қорытындылай келе елiмiздiң ... ... мен ... ... байланыстағы экономикалықтетiк екенiнтағы бiр рет айтқым келедi.
Сондықтан Мемлекеттiк кiрiс министрлiгi өз ... ... және ... ... бюджетке жинау жөнiндегi жоспардың орныдалуын бiр мезетте
қамтамасыз ете ... ... ... ... ... тепе теңдiктi бүзбайтындай етiп үйлестiретiн ... ... Аса iрi ... төлеушiлерге енгiзiлетiн мониторинг
осыған жәрдемдеседi.
Жаңа экономикалық саясат қырлары
Қазақстан ... ... ... ... қазiргi таңда
жүргiзiлiп жатқан түбегейлi нарықтық ... ... аса ... бiрi ... қана ... ... күн өткен сайын салық
саясаты мен жалпы салық салу мәселесi кең ... ... және ... ие бола ... Олай ... елiмiздiң халық шаруашылығын ұзаққа
созылған экономикалық дағдарыстан табысты алып ... ... ... пен ... ... ... ... егемендiк пен
тәуелсiздiктi нығайту, Қазақстанды басқа да ... ... ... ... ... мiне ... ... дер кезiнде әрi
дүрыс шешiм табуына байланысты болмақ. Республика ... ... ... аз ... ... ... арттыру, өтпелi
кезеңде пайда болатын қандай да қиыншылықтарды, қақтығыстарды болдырмау
перспективасы да ... ... ... ... да бiз ... ... қоғамымызды өркендетудiң тарихи маңызды кезеңi ... ... ... аса ... мен оны ... күттiрмей
шешудi бiр күнде ойластырған жоқпыз. Шындығын айтсақ, үш жыл бойы өзiмiздiң
салық ... әр ... ... ... ... ... талай рет
қайта қарастыр-дық. Бүл ретте бастапқы кейбiр үлгiлердiң қате болғанын да,
өз мақсатына сай келмегендiгiн де, ... ... ... ... ... ... ... мүлде басқаша. Қазiргi қолданылып отырған салық
жүйесi бұрынғы ... ... ... ... аса тиiмсiз және тым
ауқымды, масылдық пен тек тұтыну психологиясына қүрылған едi, оның ... ... ... ... ... ... Бұл ... кезiнде
өркендеген елдердiң тәжiрибесi негiзiнде құрылмағандығын да айта ... ... ... ... мен ... түрлерi тең дәрежеде
қарастырылды, саяси, экономикалық бейтараптық қамтамасыз етiлмедi, ... ... ... үшiн ... ... жасалмады. Оның орнына —
жалған, адамдардың ынтасын ... ... ... ... мақсаттар арқылы
туындаған; бiрақ экономикалық негiзгi жоқ сан ... ... ... ... жеңiлдiктер беру жағдайлары қалыптасты. Бұл ... ... мен ... ... ... ... ... тепе-тең дәрежеге, тiптi кейде олардың бюджетке түсуiнен асып
кететiн жағдайға да жеттi. Жалпы алғанда, тауар өндiрушiлерден ... ... ... табатын жоспарлы табысының 80 процентiне жеттi, тiптi
одан да асып кеткен кездерi ... (бұл ... ... жаңғырту қоры
қайта жойылганға дейiн), алайда бул цифр өндiрiлген ... ... асып ... Егер ... ... төлеушiлердiң барлық
табыстарынан салық автоматты түрде тауар мен қызметтiң ... ... ... ұсталатын болса, қазiргi кезде ... ... ... жоқ, ... ... ... ... адамдық факторлары
ескерiлмедi. Салық төлеудiң мұндай әдiсi ... ... ... ... ... тұншықтыруға, ашық жеке бизнестердiң тиiмдiлiгiн
тежеуге, салық төлеушiлердiң ... ... ... ... ... ... Ең ... осындай заңдылық
барлық экономиканың өркендеуiне тұсау салып, аса мол ... ... ... әкелiп соқты.
Бүл проблема төлем дағдарысын одан әрi тереңдете түседi, ... ... ... мiндеттемелерiн орындауды қиындатады,
екiншiден — әлеуметтiк жүйенiң дұрыс жұмыс ... ... және ... ... беруге кедергi келтiредi. Мүның
қаншалықты маңызды екенiне төмендегi ... ... көз ... болады.
Егер өткен жылдың қорытындысы бойынша бюджетке салық жөнiндегi түсiм 8,2
млрд. теңгеге кем ... ... онда осы ... үш айда ол 13,2 млрд.
теңгеге ... ... ... субъектiлер әдетте эквивалент емес тауар
айналысы арқылы есеп айырысу немесе жаңаша алғанда- ... ... ... ... өтiп, ... ... жасырып келдi.
Көптеген кәсiпорындарда бартерлiк мәмiлелер қазiрдiң өзiнде 50-ден 85
процентке дейiн ... ... Ал бүл ... ... ... аса ... зиян келтiруде. Айта кеткен жөн, осындай жолмен ... дәру ... ... де ... ... ... әкетiлiп
жатыр, оның үстiне ұлттық байлығымыз да талан-таражға түсуде. Атап ... ен ... ... ... ... төмен шетелдiк киiм-кешекке,
тозығы жетiп, шағылудың азақ алдында түрған техникаларға, кейде тiптi
шетелдiк азаматтың ... ... ескi ... ... ... ... қолданылып келген заңдылықтар мен басқа ... ... ... ... жол ашып ... ... бөлiнуiне қатыстыру ... ... ... ... бiр ... ... тез өсуiне
орай олардың кiрiстерiнен салық ұстау да бiр жүйеге түсiрiлген жоқ. ... ... және ... ... ... қапанбаған едi. Онсыз да ақсап жатқан
экономикамыз бен несие-финанс жүйемiзге айналыстағы қаражаттың жетiспеуi
үлкен ... ... Осы ... ... ... бөлiгi банкiлерге
түспестен, "бармақ басты, көз ... ... ... ... ... ... Оған ешкiм де бақылау жасай алмайды және салық
сапынбайды. Кәсiпорын басшыларының үшiншi адам арқылы келiсiм бойынша ... де ... ... ... ең бiр ... ... ... салық жүйесi шетелдiк инвесторлардың да жайына ... Ал, олар ... ... ... жүйемiздi әлемдiқ стандартқа жақын және
түрақты күйiнде сезiнгiсi келедi. Себебi, өз капиталдары мен технологиялары
үшiн тиiмдi түрде сапық ... кiм ... аса ... ... ... ... ... түңғыш Салық
Кодексiн жасау кезiнде ең алдымен ... ... және Бас ... ... әрине, iрi халықаралық сарапшылар мен ... ... ... ескерiлдi. Оны дайындауға екi жылға ... ... Ал ... ... ... бүған бес жыл арнаған едi.
Қазақстан Республикасы Президентiнiң Заң күшi бар ... мен ... ... ... ... ... Жарлығы — ... сапу ... ... аумағында салық салудың бiртұтас тәртiбiн қолдануды
қамтамасыз ететiн, ... ... ... ... ... ... ... заң актiлерiнiң жаппы әдiстемелiк және концепциялық негiзiн
бiрiқтiретiн ... ... ... ... ... ... туралы әртүрлi алыпқашпа әңгiмелердiң етек
алғандығы жасырын емес. ... ... аса бiр iрi ... ... Салық Кодексiн жасау жолында бiздiң ... ... ... ... ... табиғи ауа-райындық, басқа да
ерекшелiк жағдайлары, инвесторлар мен ... ... ... ... ... ... тәжiрибелерi мен бiлiмдерiн
пайдалану осы процестi тездету мен жеделдетуге жол ... ... ... ... ... мен ... ... мүмкiндiк
тудырды. Сөйтiп Қазақстанның әлемдiк қауымдастықпен экономикалық байланысын
нығайту үшiн қажеттi жағдай жасауга да ықпап етедi.
Салық кодексi ... ... мен ... түрлерiне сапық салу
мен оны төлеудiң тәртiбiн реттейдi. Олар — ... және жеке ... ... салығы, қосылған құнға сапы-натын салық пен акциздер,
бағалы қағаздармен ... ... ... ... жер ... ... пайдаланушылардан алынатын арнайы төлемдер мен ... ... ... ... ... айналысатын жеке және заңды
тұлғаларды тiркеу үшiн ... ... ... ... ... ... құқық үшiн алынатын алымдар, аукциондық саудадан
алынатын алымдар, сондай-ақ салықтық ... мен ... ... ... ... I ... ... мен басқа да мiндеттi
төлемдердi бюджетке ... ... ... ... ... Қазiргi
қолданылып отырған жүйеге қарағанда бурынғы 45-тiң орнына ендi 11 сапық пен
алым ... ... ... ... ... ... ... Қорына өнiмнiң (жұмыстардың, қызметтердiң) 5 процентi
мөлшерiндегi аударымды, өнiм өндiрудiң ... ... ... 1 ... мөлшерiнде автомобиль жолдарын ... ... ... ... Бұл шын ... ... жүргiзушi
субъектiлердiң қаржы-шаруашылық қызметiне ... ... ... едi.
Кәсiпкерлiк пен бәсекелестiктi дамытуды қолдау қаржы ... да ... ... қаржыны кәсiпорындар бюджетке 1 процент мөлшерiнде салық ... ... ... ... ... ... ... жөне жеке тұлғалардың табысына салынатын салық сөз
бо-лган едi. Табыс салығын төлеушiлер, салық ... ... ... ... есептеу, табыс салығының ставкасы, салық төлеу тәртiбi
және басқа да мәселелер осы бөлiмде айтылады.
Салық салынатын ... ... мен ... ... ... ... үшiн салық есебiнiң принциптерiн қолдануды халықаралық тәжiрибеге
жақындату мақсатында, кейiн қаржы нәтижесiн — ... ... ... ... ... ... ... өзiндiк құнына жатқызылган
шығындар жүйесiн қайта ... ... ... ... ... ... ... алынсын, әйтеуiр, барлық табыс
түрлерiнiң сомасы ... қең ... ... ... жиынтық жылдық табыс
түсiнiгi енгiзiлдi. Салық салынатын табыс сомасын анықтау үшiн ... ... ... ... ... ... алынып тасталады, сондай-
ақ табыс алуға байланысты жұмсалған шығындарды есептен шығару ... ... ... ... ... жөне ... ... ғана салық
салынуы мақсатында салық есебiнiң жүйесi енгiзiледi.
Қазақстан Республикасының "Шаруашылық серiктестiктерi мен акционерлiк
қоғамдар ... ... ... ... ... ... қабылданған
халықаралық үлгi мен тәжiрибеге сәйкес бухгалтерлiк есептi жүргiзе алады.
Әрине, бұл ретте ол ... ... тиiс. ... ... iрi ... ... есептi жүргiзудi үкiметпен келiседi. ... ... ... тәжiрибеге сәйкес салық салынатын табысты
бухгалтерлiк есеп жөнiндегi ... ... ... ... кодексiнде
белгiлеу қажет. Бухгалтерлiк есеп жөнiндегi ережеде салық көзiн белгiлеу
емес, заңды және жеке ... ... ... ... ... ... процестерге басшылық жасауда әртүрлi құрылымдардың басшыларына
көрсетiлетiн көмек ... ... ... ... ... өзiндiк қүнына қосылған
шығындар қүрамы ... ... ... жүмыстары жөнiндегi
шығындар, сондай-ақ бiр жыл ... ... ... ... ... шығындары, аса маңызды өндiрiстiк тапсырмаларды орындағаны
үшiн жекелеген қызметкерлердi бiр ... ... ... ... ... ... ... төлегеннен кейiн кәсiпорынның құзырында
қалатын пайда есебiнен қызметкерлерге ... ... пен ... ... ... берiлетiн. Ал, Кодексте әлгiнде айтылғандардың барлығы
салық салынатын табыстарды ... ... жеке ... ... ... ... кейiн салық төлейтiн болады.
Сонымен қатар салықтық есеп бухгалтерлiк есепке негiзделетiн болады, яғни
шаруашылық жүргiзушi субъектiлер бiр жыл iшiнде жалпы қабылданған ... ... ... ... Салық жылдың қорытындысы бойынша салық
салу мақсатындағы жекелеген шығындар реттеледi және ... ... ... ... ... ... ... Түзетiлген
шығындарға несие берiлген проценттердi қосу да көзделген. Алайда, қазiргi
қолданылып отырған Ережеге қарағанда банкiлiк проценттермен ... ... ... ... ... ... қарыздар, аса жоғарғы мөлшердегi
аммортизациялық аударымдар, жөндеуге жұмсалған және ... да ...... және жеке ... үшiн табыстарына салық салуды
белгiлеудiң бiр ... ... ... ... ... ... Онда ... ұйым болып табылатын занды түлғалар мемлекеттiк
кәсiпорын, шаруашылық серiктестiгi, өндiрiстiк кооператив ... ... Осы ... ... ... ... субъектi егер шаруашылық
жүргiзушi серiктестiк қабылдамаса, яғни жаргылық ... ... ... ... Бүл ... есеп ... мен қаржының нәтижесiн анықтау
мәселелерi бойынша ... ... ... дәрежеде айырмасыз болады
деген сөз. Салық ... ... мен ... ... ... кәсiпорындар мен жеке азаматтар үшiн салық жөнiндегi жеңiлдiктер
бiршама қысқартылды.
Негiзгi құрал-жабдықтарға аммортизация есептеу жүйесiн де ... ... ... ... ... жөнiндегi аммортизациямен есеп
айырысуды ықшамдау мақсатында бар-лық негiзгi құрал-жабдықтарды бес сыныпқа
бөлу және аммортизацияны белгiленген ... ... ... ... ... ... сәйкес, салық ставкасы 10 процент мөлшерiнде
белгiленген ... ... ... ... тұлғалар үшiн табыс
салығының бiртұтас ставкасы 30 процент мөлшерiнде айқындалды.
Сөйтiп, шаруашылық жүргiзушi ... ... ... ... ... ... ... үшiн салықтың шектi мөлшерiнде ... ...... баяу ... ... 40 ... салық
белгiленедi. Салық салудың мүндай баяу өсетiн дәрежесi табысы аз халықтың
кiрiстерiне салық салудың ... ... ... етедi және орташа
табысы бар азаматтардың кiрiстерiне қалыпты салық салуды қамтамасыз етедi.
Заңды тұлғалар мен жеке ... ... ... мен ... ... ставка бойынша төлем көздерiнде салық салынады.
Шетелдiк инвестицияларды республика экономикасына тарту тәжiрибесiнiң
кеңеюiне ... жеке бiр ... ... ... салуға арналды.
Кәсiпорындар үшiн өткен жылдардағы шығындарды кейiнге шегеруге рүхсат
беру салық ... ... аса бiр ... ... ... ... ... келген зияннан соң бес жыл ... ... ... ... ... сол зиянның орнын жабуға
мүмкiндiк берiлдi.
Салық Кодексiнде жүзеге асырылған маңызды принциптердiң бiрi, ... ... ... ... төлеуде қарапайымдылыққа қол жеткiзу болды.
Қазiргi уақытта азаматтардан табыс салығын есептеу төлем көздерiнен салық
үстау әдiсi ... ... ... ... ... салынатын табыстары
бар жеке түлғалар алынған табыстары мен ... ... ... ... ... ... Төлем көздерiнде салық салынбайтын
табыстары бар, сондай-ақ бiр жыл ... 1000 ... ... ... ... iрi зат ... және ... салған, немесе шетелдiк банктерде есеп
шоттары бар ... ғана ... ... "Салықтар мен бюджетке
басқа да мiндеттi төлемдер туралы" Жарлықтың III бөлiмi ... ... ... есептеу мен төлеу тәртiбiне ар-налған болатын. Қосылған
қүнға ... ... ... 87 ... өркен деп келе жатқан ... ... ... ең бiр ... жа-нама салық болып
табылады. Бұл салық ... ... ... ... ... ... да қайта жасау немесе қайта сату көлемiне тәуелдi екендiгiне
байланысты өнiмнiң (жұмыс, қызмет) ... ... ... ... ... ... болып саналады. Себебi тауарларды сатып алу және басқа
да шығындарды жүзеге ... ... ... ... осы салық түрiнiң
төленгендiгiн көрсететiн есеп құжаттарын талап етуге ... ... ... ... ... ... осы ... сомасын бюджетке төлеудi кемiтуге
мүмкiндiқ бередi. Бiздiң парламент бекiткен ТМД ... ... ... ТМД-ның барлық елдерiнiң қосылған қүнға салынатын салықты қолдануға
мiндеттi ... ... ... ... ... ЕЭО ... ... қүнға салынатын салық қазiргi қолданылып отырған салық
заңдылығымен салыстырғанда бiр шама жетiлдiрiлдi. Бүл осы ... ... мен ... ... ... ... есеп ... -- фактуралар
мен ведомстарды жүгiзуге, өнеркәсiптегi секiлдi саудада да ... ... ... ... ... ... ... салық салудың
бiр ставкасын (20 процент) қолдануға қатысты. ... ... ... ... ... салыққа басқадай балама жоқ, оны
әлемнiң ... ... ... ... отыр.
Қазақстан Республикасының қолданылып отырған "Қосылған құнға салынатын
салық туралы" Заңымен ... ... ... салынатын салық
жөнiндегi жеңiлдiктер тiзбесi көп мөлшерде қысқарды, бүл қосылған құнға
салынатын ... ... ... ... және оны ... ... жеңiлдетуге ықпал етедi.
IV бөлiм акциздiк салық салуға арналған. Бөлiмде ... ... ... ... шығарылатын тауарлар үшiн
бiр үлгiдегi болып табылатын акцизделетiн тауарлардың тiзбесi келтiрiлген.
Халықаралық келiсiмдерге сәйкес ... ... ... ... бойынша акциздер қедендiқ заңдылықтарға сәйкес
кедендiк ... ... ... ... заңдылықтармен салыстырғанда акцизделетiн
тауарлардың тiзбесi кеңейе ... және ... ... есептемегенде),
дизель отыны, оқ және газ қаружарағы секiлдi түрлермен толықтырылды.
Қос акциздiк ... ... ... ... ... Кодексiнде
есептi мерзiмде осы өнiмдi өндiру үшiн ... ... ... төленген
қара-жат жөнiндеғi акциздердiң сомасына дайын өнiм бойынша есептелген
акциздердiң сомасын кемiту қарастырылған.
Төлемдердi дер ... ... ... тiптi ... ... бұл ... арнайы аукциондар арқылы айналымға жiберуге дейiн шара
қолдану механизмi қалана ... ... ... ... ... ... бiр ... атқаруға көшiру де қарастырылуда. Онда ... бiр ... ... ... ... ... және ... қамтамасыз етумен айналыса-тын болды.
Қазақстан Республиқасының салық ... ... ... ... ... ... қылмыстар жөнiндегi iс бойынша
тергеу және алдын-ала жауап алуды жүргiзу және ... ... ... ... сәйкес қылмысты iс қозғау үшiн тиiстi
орындарға жөнiнде құқық берiлдi.
Бiр сөзбен айтсақ, жаңа ... ... ... ... ... ... деп ... Салықтар - мемлекеттiк кiрiстiң
фискальдық нысаны әрi ... пен ... ... мызғымас атрибуты.
Салық салу аясында қалыптастырылатын салықтық-құқықтық мәдениет
мемлекет ... ақша ... ... ... ... ... салу ... (салықтар) адамзат өркениетiнiң әрқилы кезеңдерiнде
туындап, қалыптасып дами отырып, бүгiнгi күнде әрбiр аса ... ... ... ... мемлекеттiң (мемлекеттердiң) мызғымас атрибуты, сол
мемлекеттiң қоғам-қауымының қандай да ... ... және ... аяларын реттеудiң таптырмас
құралы ретiнде көрiнiс табуда.
IV ... ... ... ... инвестициялық
үрдістердің жалпы сипаттамасы
4.1 Әлеуметтік салада инвестициялық үрдісті қамтамасыз ету
Мемлекеттік ... ... ... ... ... саясат төмендегі қағидаларға негізделеді:
• қайтарылмас қаржыландырудан кредиттік негізде қайтарылатын ... ... ... есебінен
кәсіпорындарға мемлекеттік қолдауға бетбұрыс. Қайтарылмас бюджеттік
қаржыландыруды коммерциялық емес (пайдасыз) және өз қаржы ... ... ... ие объекттер үшін сақтау;
• шетелдік капиталды тартумен бірге инвестициялық ... ... ... қаржыландыру практикасын кеңейту.
Мұндай саясат мемлекеттік күрделі құрылыс ... ... ... ... ... ... жәрдем береді. Шағын
бизнес объекттері және өте нәтижелі әрі ... ... ... ... ... құрылуын жылдамдату үшін олардың
салалық орны және ... ... ... іске ... ... инвестициялар құралдардың бір бөлігін
пайдалану, инвестициялық сфераға ... және ... ... ... ... ... дамыту;
• кредиттік және қайтарылмас қаржыландыру түріндегі республикалық
бюджеттің инвестициялар ... ... ... ... мемлекеттік бақылауды күшейту. Қазақстан Республикасының
шаруашылық субъекттері және банктердің үкіметтік кепілсіз шетелдік
коммерциялық кредиттерді тартуына шектеулер жоқ.
1997ж. ... тіке ... ... ... ... халықаралық
қаржылық ұйымдар тарапынан Шығыс Европадағы өтпелі экономикадағы ... ... ... біріне қойылды.
Келер жылдары экономикамыздың түрлі салаларына көптеген инвестициялар
қажеттілігі туады. Мысалы 2004ж. энергетика саласында жаңа қуатты енгізуге,
жабдықтарды жөндеп, ... 3 ... дол. ... қаржы керек.
Қазақстанның транспорттық-коммуникациялық кешеніне 2005 жылға дейін 6
млн. дол., ал 2030ж. дейін 25 млрд. дол. қажет.
4.2 Қазақстандағы инвестициялық жағдай
Қазақстан экономикасына ... ... ... 1993-2000ж.
арасында 12 млрд. дол. асып түсті.
Тек 1999ж. Қазақстанға 1,5 млрд.дол. ... ... ... ... республика салынған инвестициялар 2,7 млрд. дол. көрсеткішіне ... ... ... ... ... ... ... (36%), Ұлыбритания (17%), және Италия (13 %) иеленді.
2001ж. Қазақстан 60-70 млрд.дол. сомасында инвестициялар күтті.
Еліміз инвестициялар бағытын ... және кен ... ... ... ... транспорттық және әлеуметтік құрылымдарға бұруда.
Түрлі салықтық және кедендік жеңілдіктерге ... ... ... ... ... өндірістік инфрақұрылым,
өндеуші өнеркәсіп, Астана қаласының объекттері, тұрғын үй, әлеуметтік сфера
объекттері, ... және ауыл ... ... экономикалық жігер беруге бағытталған 1997ж. «Тіке
инвестицияларды ... ... ... Заңның қабылдануынан кейін
Қазақстан экономикасының басымдылық секторларында ... ... ... ... және ... ... беру туралы 233
контрактке, оның ішінде 2000 жылдың 1 шілдесінен бастап қосымша құн салығы
20 дан 16% және ... ... 26 % дан 21% ... шетел компанияларының жетекшілері және өкілдерінің кіріп-
шығу мәселелерін жеңілдету мақсатымен арнайы ... ... ... енгізілді. Мұндай визалардың иегерлері ішкі істер органдарында
тіркелмей, құжаттық және ... ... ... өтеді.
Қазақстанда инвесторлардың жұмысына жағымды әсер ететін ... ... ... ... және ... тұрақтылықтың сақталуы және
дамуы, шетелдік инвесторлар үшін ұлттық режимнің қамтамасыз етілуі ... ... ... берілген.
Үкімет нарықтық бәсекені әкімшілік араласпау арқылы қамтамасыз ететін
оңтайлы макроэкономикалық саясатты жалғастыруда.
Инвестициялық климатты жақсарту, жаңа ... ... ... дамытуға мемлекеттік қолдау жүйесін күшейту Қазақстан саясатының
басымдылық бағыты болып табылады.
4.3 Инвестициялар және Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... сыртқы және ішкі қаржы
қайнарлары есебінен өндірісті жандандыруға бағытталады. ... ... ... ... ... ... ... осы мақсатпен жағымды факторлар
кешенін құруда.
Бұл көзқарасты қолдайтын Қазақстан Президенті ... ... ...... халықаралық қоғамдастық алдында
инвестициялар үшін тартымды жер ретінде көрсетіп, ең ... ... ... деп ... ... ... мен ... Қазақстандағы
инвестициялық климатты жоғары бағалайды. Республиканың ... ... ... және ... потенциалы, жоғары білікті кадрлар мен
мамандардың және арзан жұмыс күшінің ... ... ... ... ... ... мен ... қатынастардың тұрақтылығына ерекше назар
аударылады.
Шетел капиталын тартуды ... ... ... ... ... ... шаруашылыққа интеграция және ашық
экономикаға өтуге қажетті өркениетті заңдық ... ... ... ... ... ... /5/, «Тіке инвестицияларды мемлекеттік
қолдау туралы» /6/, Заңдар қабылданды. ... 1997ж. ... ... ... ... ... ... экономикасының
басымдылық секторларының тізімін ... ... /7/, ... ... қол қою ... ... жүйесі және оларды алу
ережелерін бекіту туралы» /8/, жарлықтарға қол ... ж. ... және ... ... ... ... реттейтін республиканың құқықтық акттер тобы «Тіке инвестицияларды
мемлекеттік қолдау туралы» /6/, және «Бағалы ... ... ... ... байланысты істерді тіркеу туралы» Республикалық
Заңдармен толықтырылды.
Сонымен бірге бірқатар өзара инвестицияларды қорғау және ... ... ... қол ... ... қазіргі уақытта ... ... және ... істері 20 астам заңдар және нормативтік-
құқықтық акттермен реттеледі.
Бұл ... ... ... инвестициялары Қазақстанда кез-келген
сферада, кез-келген объектілерге барлық ... ... ... ... және ... ... иелері немесе біріккен кәсіпорын құру
арқылы тек бір бөлігінің иегері бола ... ... ... ... өз қалауымен қолдану құқығына
кепілдік беріліп, олар қайтадан инвестициялар салуға немесе тауар ... т.б. ... ... ... экономикасына қомақты инвестициялық ресуртарды тарту, оларды
нәтижелі және ... ... ... ... ... Президент
жарлығымен біріккен орган – ҚР инвестициялар бойынша мемлекеттік ... ... ... ... тіке ... ... ... жарнамалық жұмыстар да іске асырылуда.
Мысалы, 1997 ж. маусымда Алматы қаласында 17 ... 52 ... мен ... және 2 халықаралық ұйым қатысқан «Қазақстандық
инвестициялық самиттің» ... ... ... 1997 ж. қыркүйегінде
Лондон қаласында негізгі мақсаты үлкен шетелдік инвесторлардың Қазақстанның
жаңа инвестициялық мүмкіндіктеріне ... ... ... ... салғанда» халықаралық конференциясы сәтті өтті.
1997 ж. 18-19 қарашада Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... үлкен американ және
трансұлттық компаниялар қатысқан «Қазақстанның сауда және инвестициялық
мүмкіндіктері, оның геостратегиялық ... атты ... ... 1997 ... ... ... ... «Қазақстан – сауда және инвестициялар»
конференциясы өткізілді.
1999 ж. маусым ... ... ... ... ... үшінші халықаралық форумы өткізіліп, оған 22 мемлекеттен 160
компания қатысты.
Қабылданған заңдық ... ... ... ... ... ... жәрдем етті. Қазір Қазақстанда 40-
тан астам мемлекет инвесторлық жұмыспен айналысуда. Қазақстан үшін негізгі
мақсат тіке ... ... ... ж. тіке ... ... 1995 ... ... 2 есе өсіп
1220,2 млн.дол. құрады, ресми заимдар 508,8 ... ... оның ... ... ... ... 1997 ж. пайдаланылған тіке инвестициялар
көлемі 1830,8 млн.дол. құрады.
1998ж. тіке инвестициялар көлемі 1,2 ... Дол. ... ... Президенті «бұл ТМД елдері арасындағы ең ... ... ... 1997 ж. Батыс Азиядан 1,5 есе инвестицияларды көп ... ... ... ... 6 жыл бойы ... Оның ішінде 755 инвестиция
Қазақстан және Әзербайжан үлесінде».
Қазақстан ТМД ... ... жан ... ... тіке ... бойынша жетекші орынды иеленіп, 1993-97жж. ... 400 ... қол ... осы ... ... ... ретiнде мына келесiдей салық
салудың негiзгi ... ... ... ... ... ... олардың табыстарына сай бiркелкi бөлiп, белгiлеу;
салықтық төлемнiң сомасы, тәсiлi және уақыты оны ... ... әрi ... белгiлi болғаны дұрыс; салықтар әрбiр салық төлеушiге қолайлы уақытта
және ыңғайлы тәсiлмен алынуға тиiс; ... алу ... ... төлеушiнiң
шығындары мүмкiндiгiнше аз болуы тиiс.
Салықтың белгiленуi, салық салу мемлекеттiң ... ... ... ... ... мен фискальдық саясатының мән-
жайына, билiк етушi тармақтардың өктем өкiлеттiлiктерiнiң демократиялық
деңгейiне, нақты қалыптасқан жағдайларға ... ... ... Былайша
айтқанда, салықты мемлекеттiң экономикалық күш-қуатының ... ... ... ... орай ... ескеретiн жәйт, салықтың (экономикалық)
мән-жайы мен заң жүзiнде iске ... ... ... ... қажет. Яғни, салық салу мемлекеттiң салық жүйесi деген
сөздердiң мағынасын ... ... ... ... - ... және
жеке тұлғалардың материалдық мүдделерiне ... ... ... деп түсiнген дұрыс.
Демек, заң жүзiнде белгiленiп, бекiтiлетiн салықтар мен өзге ... ... ... ... ... ... элементтерi ретiнде
iс жүзiнде ұтымды орын алулары үшiн экономикалық және ... ... ... салық жүйесiн қалыптастыру iсi ... ... ... ... шығару деңгейiмен және салықтардың алыну ауқым-
дарымен тығыз байланысқан және ... ... ... ... Бұл жерде ең бастысы салық жүйесiнiң мiндеттi түрде заңды
негiзiнiң болуы. Себебi, салықтың мәжбүрленiп алынатын сипа-тына сай ... ... ... ... ... қажет. Сонымен,
мемлекеттiң салық жүйесi дегенiмiз ҚР аумағындағы қазiргi кезең ... ... ... ... өте ... ... мен мән-жайларының
жиынтығы. Яғни, әр түрлi салықтардың құрамы мен құрылымы, оларды ... ... ... ... ... мен ... және ... салық жүйесi мына келесiдей құрылымдық элементтерден тұрады: салықтарды
белгiлеу және салық салу ... ... ... мен ... ... ... ... салықтар жүйесi (алынатын салықтар мен
мiндеттi төлемдердiң түрлерi және түзiлiмi); ... ... ... ... ... ... мен ... салықтарды алу
деңгейлерi; мемлекеттiк салықтық бақылау-дыңнысандары мен ... ... мен ... ... ... ... ... қатысушылардың жауапкершiлiктерi.
Пайдаланған әдебиеттер тiзiмi
1. Шеденов Ө.Қ «Жалпы ... ... ... А. ... ... негiздерi»
3. Әубакiров А. «Нарықтық экономика негiздерi»
4. Байжанов Л. «Циклы в кризисы в жизни общества» Алматы Унив ... ... ... М. ... ... 1995 №4
6. Какiмжанов З. «Қаржы қаражат» журналы 1999 №12
7. Кененова Қ «Экономическое обозрение» 1999 ... ... М.Ж. ... ... ... ... 2003 ... Байдусенов Л.Д. «Қаржы-қаражат» журналы 2001 №4
10. Кәкiмжанов З. «Егемен-Қазақстан» газетi 2002 ж ... 7 ... ... С.М. ... ... 2002 №12
12. Шамғанов Ә, Утешова Ж. «Iзденiс» журналы 2001 №2
13. Игнатьев Д. Налоговой политике нужны четкие приоритеты // ... №13 2000 ... ... ... ... налогооблажения». Сб. Научных
трудов КазГАУ «Развитие открытой рыночной экономики Казахстана». Часть
3 – ... ... 1999 ... ... ... механизм межбюджетных отношений в
Республике Казахстан». Сб. Научных трудов КазГАУ ... ... ... ... Часть 1 – Алматы –
Экономика, 2000 ... ... М. ... ... қатынастар, «Санат» 1998
17. Жолдасбаева Г.Ө «Экономика», 2002ж. ... ... ... Р.Е ... университеті», Халықаралық ... ... ... ... 2005 жыл, 1-2 ... ... ... Макроэкономика, оқулық, Р.Дорнбум, С. Фишер, Алматы: ҚазМБА, 1997ж.
22. ... Н.Л. ... ... ... Инвестиционная стратегия, В.А.Чернов, Москва: «ЮНИТИ», 2003г.
-----------------------
Интелектуалдық (ғылыми) меншік құқықтары
Жаңадан жасалатын негізгі құралдар
Мақсатты ақша салымдары
Инвестициялық ... ... ... ... ... да меншік объектілері
Инвестиция түрлері
Инвестициялау объектілері бойынша
Нақты (тікелей)
Қаржылық (қоржындық)
Инвестициялау мерзіміне қарай
Қысқа мерзімді
Ұзақ мерзімді
Кәсіпорынның инвестиция барысына қатысу сипаиына қарай
Тікелей
Тікелей емес (жанама)
Инвестицияланатын капиталдың ... ... ... ... ... ... жағдайды талдау
Инвестициялық қызметтің нақты бағыттарын таңдау
Инвестициялаудың нақты ... ... ... ... ... қажетті көлемін анықтау
Инвестициялық тәуекелдерді басқару

Пән: Салық
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Банк Центркредит" АҚ-ы мысалының негізінде проблемалық несиелерді талдау және оларды ҚР-да шешу жолдары73 бет
«Жұмысбастылық пен жұмыссыздық: демографиялық және әлеуметтік көрсеткіштерге байланысты»34 бет
«Казкоммерцбанк» АҚ-ның қаржылық экономикалық жағдайын талдау73 бет
«Оралоблгаз» Ақ-да есеп-қаржы жұмыстарының ұйымдастырушылық - экономикалық сипаттамасы және ұйымдастырылуы37 бет
«Сауда - көлік компаниясы» ЖШС кадрлық саясаттың қазіргі жағдайы мен даму деңгейі 58 бет
«Сервис саласындағы кәсіпорынның менеджмент ерекшеліктері»63 бет
«ТеңізҚұрылыс» ЖШС-нің маркетингтік қызметін талдау52 бет
«Қазақстан халық банкі» акционерлік қоғамы қолма-қолсыз есеп айырысуының ұйымдастырылуына талдау37 бет
«Қаражанбасмұнай» ААҚ мысалында еңбек ақының есебі27 бет
«Қой шаруашылығындағы шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялауды жетілдіру» (Алматы облысының мәліметтері негізінде)147 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь