Сөздің құрамы мен құрылымы

Туралы мәселе түркология ғылымында ХХ ғасырдың бас кезінен, түркологияның бірлігі В.В. Радловтың зерттеулерінде кездеседі. Содан бері бұл мәселеге көңіл аударылып, әр түрлі пікір алысулар мен жиындарда ғылымдардың тұжырымдамалары тиянақталып, жеке жинақтар да шыға бастады. Сөздердің жарты құралы екі бөліктен тұрады.
1. Түбір (негіз) тұлға ( түбір морфелялар)
2. Аффикстер (қосымша морфелялар)
Бұл ғылыми тұрғыдан дәлелденіп, бір ізге түскен пікірді Түрік тектес тілдердің көбінде сөздердің құрылым жүйесі анық көрініп тұрады.
Негізгі түбір морфема сөздің әрі қарай бөлшектеуге келмейтін түпкі негізі деп саналады да, ол сөздің лексикалық мағынасын білдіреді. Сондықтан негізгі морффолс сөздің құрамы мен мағынасының негізгі ұйытқысы болып табылады. Негізгі морфема - мағынасы жағынан да, қызметі жағынан да дербес қолданыла алатын морфема. Ал қосымша морфелада олардың дербестігі жоқ.
Қосымша морфема негізгі морфемаларға қосылып айтылады да, сол арқылы белгілі лексика –грамматикалық мағынаға ие болады. Мәселен, -ды, -да, -ын, -ін, -малы, -мелі т.б. қосымшаларын алсақ, осы күйінде одан ешнәрсе ұға алмадыңыз, себебі жеке тұлғада ешқандай мәні, мағынасы жоқ. Бұлардың сын есім (-ды, -ді) мен зат есім (ын, -ін) тудырушы жұрнақ екенін негізгі морфолоға қосып аяқтағанда ғана (ақыл –ды, ег-ін) білеміз.
Қосымша морфолаларды өз ішінде жұрнақ және жалғау деп атау ертеден қалыптасқан. Жұрнақтар өзара жаңадан сөз тудырушы жұрнақтар және функциональды сөз түрлендіруші жұрнақтар болып тағы екі салаға бөлінеді де, жалғаулар септік, көптік, жікутік, тәуелдік болып сараланады. Бұл қосымшалардың атқаратын қызметтеріне қарай және өзі қосылған сөздеріне лексикалық не гарамматикалық мағына үлесуіне байланысты әр түрлі болып келеді.
        
        Сөздің құрамы мен құрылымы.
Туралы мәселе түркология ғылымында ХХ ғасырдың бас ... ... В.В. ... ... ... ... бері
бұл мәселеге көңіл аударылып, әр түрлі пікір алысулар мен ... ... ... жеке ... да шыға ... жарты құралы екі бөліктен тұрады.
1. Түбір (негіз) тұлға ( түбір морфелялар)
2. Аффикстер (қосымша морфелялар)
Бұл ... ... ... бір ізге түскен пікірді Түрік ... ... ... ... ... анық көрініп тұрады.
Негізгі түбір морфема сөздің әрі қарай бөлшектеуге келмейтін түпкі
негізі деп саналады да, ол ... ... ... ... негізгі морффолс сөздің құрамы мен мағынасының ... ... ... ... морфема - мағынасы жағынан да, қызметі жағынан да
дербес қолданыла алатын морфема. Ал ... ... ... ... ... негізгі морфемаларға қосылып айтылады да, сол ... ... ... ... ие ... ... -ды, -да, ... -малы, -мелі т.б. қосымшаларын алсақ, осы күйінде одан ешнәрсе ұға
алмадыңыз, себебі жеке тұлғада ... ... ... жоқ. ... ... (-ды, -ді) мен зат есім (ын, -ін) ... ... екенін негізгі
морфолоға қосып аяқтағанда ғана (ақыл –ды, ег-ін) білеміз.
Қосымша ... өз ... ... және ... деп атау ертеден
қалыптасқан. Жұрнақтар ... ... сөз ... ... ... сөз түрлендіруші жұрнақтар болып тағы екі салаға бөлінеді
де, жалғаулар септік, көптік, ... ... ... ... Бұл
қосымшалардың атқаратын қызметтеріне қарай және өзі ... ... не ... мағына үлесуіне байланысты әр түрлі ... ... ... әр ... әр ... ... жүргенін айтып кетсек артық
болмас.
Морфомолардың А. Ысқақовтың пікірі негізінде қосымшаларды жұрнақ, жалау
деп ... ... сөз ... ... ... (сөз түрлендіруші) және
жалғау деп атау көптеп қолданылып, ... ... ... ... жүйесі алғаш А. ... ... ... 1986 ж ... «Қазіргі қазақ тілінің морфомалар жүйесі»
деген атпен шыққан еңбегінде арнайы зерттелген. Бұл монографияда ... ... ... морфемалар, көмекші морфемалар деп екіге
бөліп қарайдыы. Көмекші ... ... ... ... ... жүрген. Ал
1989 ж шыққан «Қазіргі қазақ тілінің сөз жасам жүйесі деген ұжымдық ... ... Сөз ... ... ... ... ... жұрнақша, сөз байланыстыратын қосымшаны жалғау деп ... С. ... ... ... ... ... мәселесі» (Ғ.А.
хабарлары, №2 1987) деген мақаласының қосымшаларды сөз ... ... деп ... бөледі де, форма тудырушы қосымшаларды ... ... ... ... тіл ... жаңадан сөз тудыру амалдары «сөзжасам»
деген атпен жеке бөлініп шығып, ... ... ... орыс ... ... ... да жеке зерттеу ... ... ... ... сөз ... байланысты, сөзжасамның
ажырағысыз ... ... ... ... ... ... 1983 ж ... «Сөздің морфологиялық құрамы» деген А.Шатовтың
еңбегі көне ескерткіштердегі сөздердің морфологиялық ... ... Бұл ... сөз ... ... ... ... жөнінде» атты мақаласы (Ғ.А. хабарлары тіл. әд. Сер. №1, 1989) сөз
құрамын ... ... ... ... атау беру ... сөз ... кісі ... екі бөлікке бөліп, оны негізгі ... ... деп ... жөн ... ... ... жасайды.
Негізгі морфеманы 3 –ке бөледі:
1. Түпкі түбір (қазіргі тілімізде жеке айтылмайтын, ... ... ... ... ... түп тұлғасы)
2. Түбір негіз (әрі түбір, әрі ... ... ... ... ... ... Туынды негіз (түбір негіз тұлғаларға сөзжасам аффикстерін қосып
айту арқылы жасам сөздер)
Қосымша морфемаларды 2 –ге бөледі.
1. ... ... ... ... ... ... сөзге тіркесіп қолданылады)
Қосымшаларды 3 –ке бөледі.
1. Сөз жасам қос
2. Сөзтүркесі қос
3. Сөзбайлам қос
Сөздің құрамын мына ... ... ... ... ... ... тұрғыда талдауға байланысты А.
Ибатовтың қосымшаларға сөзжасам, сөзтүрлем, сөзбайлам деп атау тағы көкейге
қонады. Мектеп пен ... оқу ... ... тілі грамматикаларында
туынды сөздер жайлы да дұрыс ... ... ... жұрнақ жалғау
арқылы жасалған жаңа сөзді туынды сөз дейміз деген қағиданы да өзгертетін
уақыт жеткен сияқты. Осы ... ... аса ... сөз құрачмы, сөздің
тұлғасы, сөз жасамдық ... ... бір ізге ... ... жасау
қажет. Сөйтіп туынды сөз ... ... ... не? , ... түбір
сөздердің мағына деңгейі мен құрылымы қалай деген сұрақтар төңірегінде
әңгіме ... ... ... негізгі тұлғалардың бірі туынды сөз. Туынды сөзге
сөзжасам қосымшалары арқылы ... ... ... мен ... жасалған сөздер, яғни барлық сөзжасам тәсілі арқылы жасалған
туындылардың бәрі жатады. Олар мыналар: ... ... ... сөз, ... ... сөз (күрделі сөз), қысқарған сөз. Туынды сөздер ... ... ... ... ... қоры туынды сөздерге өте бай, өйткені тіліміздің
сөзжасам жүйесі – тым көне ... ... ... бері ... сөздер
тілімізге үздіксіз қосылып отырған. Туынды сөздердің ... ең ... ... деп ... ... бергі уақытты айтамыз. Бұл кезеңде
елімізде одан зор өзгерістер мен жағалықтар көп ... ... мен ... Осы өзгерістердің бәрі жаңа атауларды туғызды да ... ... ... ... ... қажет етті.
Сөз байлығымыздың қайнар көзі болып табылатын туынды сөздер ... ... ... ... олар әр ... тәсілдер арқылы жасалған.
Туынды сөздер тілдің басқа құбылыстарына да ұқсас болып келеді. ... ... сөз ... да сөз ... де ... сондықтан оларды
дұрыс ажырату керек.
Тілімізде туынды сөздер тұрақты бір мағынада қалыптасты деуге болмайды.
Оны кейде туынды түбір мағынасында да ... ... ... сөз ... ... ... ... айырма бар. Туынды сөздің мағынасы өте кең.
Туынды түбір деген термин – ... ... бір ... ғана аты. ... тек ... жұрнақтары арқылы синтетикалық тәсіл арқылы
жасалған сөздер ғана жатады. ... ... ... ... ... тағы да ... тәсілі арқылы жасалған біріккен, кіріккен, қосарлану
тәсілі арқылы жасалған қосарлама, қайталама қос ... ... ... ... яғни ... ... және семантикалық тәсіл
арқылы ... ... ... Жалпы тіліміздегі ... ... ... ... сөздердің бәрі туынды сөздерге жатады. Сөйтіп,
тілімізде ... ... ... ... ... модельдерінің бірі
бойынша жасалып, сөдік ... ... ... ... ... ... ... өнер –паз,
2) Сары ала, он сегіз,
3) Бұл күн (бүгін) шегара (шек ара)
4) Кең шар (кеңес шаруам)
5) Ине –жіп.
Олай ... ... ... - ... ... болған жаңа ұғымдарды ... өтек ... ... ... заңдылықтары арқылы жасалған
сөздер. Туынды ... ... ... ... ... көп уақыттар кетеді.
Мұнымен Ономосиология ғылым айналысады.
Ұлмекен – ұл ма екен?
Туынды сөздердің әрбіріне ... ... ... ... түбір туынды сөздердің ішіндегі ең көп тараған түрі, ол ... ... ... яғни ... жұрнақтар арқылы
жасалған. Туынды түбірдің мағынасы негіз сөз бен ... ... ... ... ... ... ... жұрнақ қосылғаннан
кейін туатын лексикалық мағынаға онегіз болады, ссондықтан туынды сөздің
мағынасы мен ... ... ... ... ... ... Мысалы:
өнерлі, ақта, сырлас сөздерінде өнерлі деген мағына өнер ... ... Сол ... ақта ... ақ, сырлас сөзіне сыр негіз болған.
Бұлардың арасында мағыналық байланыс, жақындық бар. Бұл жерде ... ... ... ... ... ... ... өйткені негіз
сөздің мағынасына жұрнатың да ... ... ... құрамына қарай 2 морфемадан тұрады. Олар негіз сөз бен
сөзжасамдық жұрнақ. Бұл екі ... ... ... үшін міндетті. Негіз
сөзден ... ... ... ... ... ... Туынды түбір сөз
топтарының көбіне қатысты, әсіресе, ол зат ... сын ... ... ... ... осы сөз ... ... жұрнаққа байлығынан, ол
жұрнақтардың көпшілігінің ... ... ... ... екі не одан көп сөздердің ... бір ... ... ... ... ... ... жаздыгүні,
күздігүні, қыстыгүні сөздері жаздың күні, күздің күні, ... күні ... ... бір ... ... Сөз ... ... идиомалалын, біртұтас мағынаға көшуі дабыстық
жағынан да ... ... бір ... ... ... жаңа ... туып,
ол сөзжасамының бір тәсіліне айналған. Осыдан барып тілде жаңа ... ... бал ... от ... көркем-өнер т.б. Біріктіру арқылы
жасалған сөздер жаңа атаулар жаңа ұғым жасайтын болғандықтан, олар ... ... ... де ... ... ... бір ... Сөздердің қосақтау
арқылы жаңа мағынаны білдіру тілде ертеден келе ... ... аяқ ... ... қыз ... қауын –қарбыз. Мұндағы аяқ -табақ деген қос сөз
осы екі заттың аты ғана емес, ол жалпы ыдыс ... ... ... ... ... ешқайсысының жеке тұрғы ... жеке ... ... ... ... ... шыққан
басқа лексикалық мағына.
Бұл қасиет қос сөз атаулының бәріне ... ... ол ... қос
сөздерде жоқ. Қос сөздердің компонеттердің ... ... ... ... ... ... сөз ... қосады.
Тіркескен күрделі сөз – сөзжасамның аналитикалық ... ... ... бір ... Бір сөз бен ... ... тіркестіріп,
номинация жасау – тіліміздегі сөзжасамның өнімді тәсілдерінің бірі. ... жаңа ... ... бір түрі – ... бірімен –бірін тіркестіріп
қолдану. Мысалы: Бұлшық ет қимылдамағасын тамырға қан ұйып ... ... ... ... Уық буын ... Осындағы күрделі сөздердің әрқайсысы
екі компонеттен тұрады, яғни бұл күрделі ... екі ... бір ... арқылы жасалған. Мұндағы әр күрделі сөз біртұтас лексикалық ... ... ... бір ... аты, ... ... сөйлемнің бір
мүшесі болып тұр.
Қысқарған сөздердің туынды сөзге жататын орыс тіл ... ... ... қазақ тік білімінде ол басы ашылмаған мәселеге саламады.
Мысалы: колхоз, совхоз сөздері қазақстан тарихы ... ... ... ... Оның ... ... ешкім ойлап жатпайды, біртұтас ... ... ... –ақ АҚШ, ССР, КПСС ... ... ... барлық
халқы үшін ортақ сөзге айналған.
Үстеу сөзжасамы.
Сөз тобының бірі үстеудің жасалу жолы әр ... ... ... ... Мұндай амал тәсілдері өзара саралап толғанда, олар екі
үлкен арнаға ... ... ... ... ... да ... сөз ... туындатуға өзіндік қызмет
атқарадыы. Үстеудің жасалу барысын түбір ... ... ... ... оның әр сөз тобы ... ... отыратындығын байқаймыз.
Мәселен, қыста, күзде тәріздес үстеулер зат есім ... ... ... басқа сөз топтары арасыонда да түрліше амал ... ... ... отырған.
Үстеудің синтетикалық тәсілінде түрліше жұрнақтар қатынасатын болған.
Солардың ішінде активтігі ... ... ... ... ... ... ... тәсілі жеке сөздердің қосарлама, ... ... ... асады. Сондай-ақ мұнда жеке сөз ... ... ... ие ... ... ... ... үстеу сөздерде бірде –бір түбірлес
сөздер қайталана қолданыылса, енді бірде екі ... ... ... Екі ... бірігуі арқылы жасалған үстеулерден де табиғатында
өзіндік заңдылық байқалады.
Үстеудің синтетикалық ... ... ... ... ... ... ... жасалуы әрқилы
болып келеді. Өйткені бұл сөз ... ... ... ... ... ... үстеудің өзіне ие болмаса басқа сөз таптарына
жалғанады. Әсіресе сөз ... ... ... ... сөз ... әдебиеттерде бұл мәселе сөз ... ... ... ал енді қайсы біреулерінде сөз таптарының аясында сөзжасам
жұрнақтар жеке –жеке саралай ... ... бір ... ... жайт ... үстеу сөздердің мағыналары
айқындау кейде қиын соғып жатады. Сондықтан да қиындықтан ... ... кез ... ... мағыналарын айқындауда олардың екі түрлі
қарым –қатыынастарына баса назар аударатын ... ... ... ... мен ... жалғанатын жұрнақтардың өзаралық мағыналық ... Бұл ... ... Э.В. ... да ... ... ... тән айырым синтетикалық жолдарын айтпастан бұрын
септік жалғауының ыңғайыында келген үстеу сөздер ... сырт ... ... қосымша морфемаларға ажыратылып тұрғаныымен, сол қалпында тұтасымен
үстеулердің табиғатын танытады. Осы тәріздес сөздер ... ... ... ... ... зорға, демде, анада, бозалаңда, бірден,
кенеттен, түнімен) келіп, әр мәнді үстеу сөз таптарын құрап ... ... бір ... ... ... ... ... осындай
қолданыста енді сөзжасам аффикстіне айналым кеткендігін аңғартадыы. Осындай
қосымшалы сөздер жайында профессор Н.К. Дмитриев кезінде ... ... ... тілдер тәріздесбашқұрт тілінде де үстеудің түрлері өзге
сөз таптарынан ... сөз ... ... ... ... ... айналып кеткен көрсеткіштер арқылы толығысып отырады. Мұндайда
бір сәйкес жағалаулары айрықша мәнге ие болады. Олар өздері жалғанған ... ... ... жаңа сөз ... ... болады да, тек
этимологиялық тұрғыдан ғана ... зат ... ... ... бұл айтылған заңдылықтың қазақ тіл біліміоне де тікелей қатысы
бар. Септік жалғауларының ыңғайында ... ... ... ... ... ... А.Ысқақов осындай құрылыстағы үстеулердің
көрсеткішін жартылай аффиксті деп қарайды. ... ... да бұл ... сөздерімен кірігіп кетіп, әр мәнді үстеулерді жасауға ерте кездің
өзінен-ақ ат салысқан. Атап айтсақ, -да, -де, -та, -те ... осы ... ... зат ... сын есім, есімдік сөз
таптарына қосылып, көбінесе мезгілдік, мекендік ... ... ... ... пайда болған үстеулер
Мұндай үстеу сөздер негізі мезгілдік ұғымда (кеше, бүгін, ... ... ... жаңа т.б.) ... ... біте ... кеткен
қосындыны да осындай мәнде болуға бейімдеп тұрады. Мысалы: Үлкен айдынмен
үркіте, шошыта келген қалың қайрат, қара бұлттай ... ашу ... ... ... ... түскендей болдыы. (М.Ә. Азанда, ертеректе)
Зат есімнен пайда болған үстеулер
Бұл ... ... ... ... мөлшерін білдіріп тұрады. Ол тамақ
ішіп болған мезетте келеді. (С. ... ... шана ... бір өзі көтерді
дегенді өмірде ойламағанбыз. ... ... ... ... ... ... ... қалпы сын есімдік мәндес келеді. Алайда
мағыналық үндестігі ... ... ... ... ... ... ... алшақта отырған олар да келіп, ботаның басында болды (С.
Себр) Әуелі ... та қар ... ... бұл ... ... ... кім бар? ... пайда болған үстеулер.
Үстеулердің бұл түрінде сөз түбірі есімдік ... да –да, ... ... енді олар ... ... үстеу жасайды.
Анада Ерғали барып қайтқанда бір сөзінен денем түршіккен. (Ғ.Мүсірепов)
Еламан мұндайда өз ... ... ... ... өте аз кездеседі, тек бірде Бірде.... Әзімхан деген жігіт
екеуіміз қашып ... (С. ... ... басқа
-ын/ін, -ында/інде, да(-ғы), -ға (ге), қа/ке, дан/ден, ... ... ... ... ... ... ... қысын, жазын, күзін (ауызекі тілде көп ... ... ... ... ... ... түрі деп ... Ал
зерттеуші А.С. Ефимова осы негізді қуаттайды.
Мысалы: қысында, жазында болып көбірек қолданылады. Зат есім
Ет әбден бабында піскен ... ... ... сөз аз ... ыза, қуаты артында болады.
Үстеу. Ертеңінде ол жұмысқа шыққан жоқ (газет)
Қапыда өткен дүние –ай,
Ақырында еш болды –ау
Барыс. Кешке уәделі ... бір ... ... ... (С. Жүп)
Шығыс. Шалқасынан, етпеттеп, жүректеп.
Көмектес. Қарағым кел (Абай) Қажақ ертемен қайтып кетті. (С. ... ... ... ... түрлі сөз табынан үстеу жасаушы жұрнақтар.
1. лы/лі (үстеуге жалғанған мезгілдік мәнді одан сайын нақтылайды)
Балапан мені қашып кетеді деп, ертелі ... ... ... ... ... танысып шықты. (М. Иман)
Құрғақтай күйсеп алатын (Ж. ... ... ... хат жазба (Д.Ш)
Бұл жұрнақ дайын, -дейін түрінде де айтылады. Тоты дайын тарандық
Жаздай көрмедім ... ... –шя, -ше ... қоңырша, мейлінше, жаңаша. Бұл формалы үстеулер
түркі ... ... ... ... ... (осынша –осыншама,
осыншалықты) Бұған негізінен есімдік негізді үстеулер бейім келеді.
4. – лақ, -леп бұл өте жиі қолданылады. Инженер ... ... ... (С. ... ... ... латын –летін түнделетін, жауындатын
6. рақ –рек әрірек (қосымша оттенок, кішірейту белгісі)
Мұрат артқарақ отырды (Б. Соқб)
7. ... ... ... –сыз, сіз доғарсыз қалды.
9. –қай, -кей,-гей Мақал –мәтелдер көбінекей
қос ... ... (М. ... –ы/і аз ... ... ... те ... арнай келдім –
арнайы келдім.
11. –сын, -сін кешкісін, ертеңгісін, түнгісін.
12. ... ... ... ейдешең, дамбалшаң.
13. –са,-се көбінесе
14. –лас,-лес еншілес, аралас
15. –ыс, -іс ... ... ... ... ... ... ... күндіз
18. ғаш, -геш –ғаш алғаш
19. –дық –дік әрден
20. ай –ей (бай-бей) түрінен ықшамдалған сияқты. ... ... ... ... –ыртып –іртіп астыртып, үстіртын.
23. –қары, -гері ішкер, сыртұары
24. –би, (префикс) – сөз алдындағы ... ... ... бейтарап,
бейжай.
Үстеудің аналитикалық тәсілдер арқылы жасалуыы.
Үстеу сөзжасамында аналитикалық тәсілімен жеке үй сөздерінің ... ... ... ... ... ... үстеу сөздердің
табиғатын жете түсіну үшін олардың жеке ... ... ... жас ... ... шығу тегі ... әр сөз ... Оларды өзара үш түрге саралауға болады.
1. Толық ... ... ... бір ... мәнді, біреуі мәнсіз
3. екі жақты мәнсіз қосарланған үстеу
Екі сыңары да ... ... ... Бір ... ... ... –қомша, өле -өлген ше
ә) аңдай-аңдай
б) оқтын-оқтын
в) әлсін-әлі
г) бес-бестен
д) ауызба –ауыз
ж) үсті-үстіне
з) ... ... ... ... қажай-қажай
н) қысым-қысым
2) Екі түбірлес сөздер
а) қысқы-жазы (үстеу+үстеу)
ә) кол-көстр (зат2)
б) ала –құла (сын2
в) сыз-сіз үн-түнсіз
г) ... ... ... ... ... үзілді –кесілді
ж) тым-тім астын-үстін
з) лап-леп екеулеп-үшеулеп
и) тан-тен бастан-аяқ
е) а-е ... –п ... ... ... –мәнсіз, біреуі мәнді қос үстеу.
Қосарланған үстеулердің бұл тобы мәондік қолданыстары ... ... ... мағыналы болып келеді, екіншісі мағынасы солғындау ... ... үш ... ... болады.
1) алғашқы сөз бен екінші сыңардағы сөздердің ... ... ... ... мәре-сәре
2) бұған керсінше, дыбыс алмасу екінші дыбыста боп даң-дұң,
жарқ-жұрқ, далбаң-дұлбаң
3) ... ... ... бастапқы дыбысы артық түседі. әзер-
мәзер, алып-талып, өте-мөте.
4) Алғашқы сыңары күшейткіш мәнді білдіреді. әп –сәтте, дап-
дайын, леп-лезде, тып-тыныш
Екі ... да ... қос ... ... әі-тәбі, алдыр-бұлдыр, қым-ғуыт, әтер-тәтер.
Бірігу арқылы жасалған үстеулер.
Біріккен сөздердің бірігу заңдылығы ... де ... ... ... үстеу дем. Кешеден жауған жауын, бүгін күн ... (З. ... ... екі ... еркінірек түрде бірігуінен жасалады.
1. Зат есім2 жай барақат, енжер
2. зат-сын айқара басы бүтін бер
3. зат-сын ауыз екі ... ... ... таң ... үстеу
1. сын есім аққұла болып ағады.
2. Сын-зат қоңылтаяң киді
3. сан-зат бір ... ... бір ... ... ... ... сан-үстеу бірталай күн
7. Ет+зат алмағайын күн туды ер басына
8. Ет+үстеу қысылтаянң шақ
9. үстеу-үстеу жеде қатып ... ... ... жасалған үстеулер.
Сөздердің тіркесе айтылу қабілеті де түрлі ... ... ... тіркесі еркін түрде болады, енді бірде олар ... ... ... ... ... ... ... топтарды да құрайды. Ал
кейбіреулерінің алдынан қосалқы сөздер ... ... ... мән
береді (ең, нақ, аса, тым, тіпті, өте) Мыс: аса ... нақ ... топ ... ... кейбір сөздер ұйымдастырушы ұйытқы
болады.
1) алғашқы сынары әр ... ... ... ... күрделі үстеу пайда болды. әр ... ... әр ... әр ... әр уақытта
2) бір, екі сан есімдері де күрделі үстеу ... бір ... ... бір ... бір ... бір жапырақ, бір заманда,
екі елі, екі елі дай
3) күн сөзі де ... Күн ... күні ... күні ... бойы түні бойы, жаз бойы, күні бойы.
5) Жоқ ар жақ, оң жақ, сол ... Рет ... рет, ... рет, ... рет.
7) Түн түн жамыла, түн ауа, түні бойы.
Фразелогиялық қолданыстағы тіркестерден үстеулер де жасалады.
Бетегеден биік, жусаннан аласа, ... ала ... ... көп ... ... ... боздап, жанын жегідей
жеді.
-----------------------
Сөз
Негізгі морфема
Туынды сөз
Жалаң туынды
Күрделі туынды
Түпкі түбір
Түбір негіз
Туынды түбір (негіз)
Біріккен сөз
Қос сөз
Құрамды (тіркескен сөз)
Қысқарған сөз
Қосымша ... ... ...

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сөздің құрылымы39 бет
1.Қазіргі қазақ тілі лексикасының шығу арналары; 2.Өзге тілден енген сөздер; 3.Қазіргі қазақ тілі лексикасының стильдік мәні; 4.Лексикография7 бет
«Қазақ тіліндегі терминдік атаулар мен ұғымдарды білдіретін лингвостатистикалық сөздер мен сөз тіркестері»29 бет
«қазақ тілінен ағылшын тіліне машиналық аударудың лингвистикалық сөздіктерін apertium платформасының негізінде жасау»33 бет
Абай лирикасындағы азаматтық сарын. Абайдың қара сөздері. Абай және Толстой9 бет
Абай ойларының қара сөздеріндегі өрнектері4 бет
Абай шығармаларындағы кірме сөздердің қолдану ерекшеліктері:37 бет
Абай қара сөздерінің сөйлем құрылымы28 бет
Абай Құнанбаев. Қаза сөздері9 бет
Абай әлемі: Абайдың қара сөздері. Аудармашылық мектебі. Ақындық мектебі жөнінде көтерілген айтыс, тартыстар (М.Әуезов, Қ.Мұхамедханов еңбектері). Абай мұрасының зерттелу тарихы32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь