Сабыр Рақымовтың өмірі мен әскери қызметінің дерек көздері және тарихнамасы


1. Мұрағаттық құжаттар
2. Ресми сипаттағы құжаттар мен материалдар
3. Көрнекті қолбасшылар мен әскербасшыларының естеліктері
Бүгінгі күнге дейін Ұлы Отан соғысы туралы көптеген көркем шығармалар, кинофильмдер мен театр қойылымдары дүниеге келді. Жер-жерлерде соғыс қаһармандарына арналған ескерткіштер бой көтерді. Бұл іс әлі де жалғаса бермек. Өткен соғыста қаза тапқандардың есімдерін қайта қалпына келтіріп, олардың ерлік істерін зерттеу жұмыстары жүргізілуде. Олардың ішінде біздің даңқты жерлесіміз Сабыр Рақымов та бар.
Гвардия генерал-майоры Сабыр Омарұлы Рақымовтың өмірі мен әскери қызметінің негізгі кезеңдері мен жауынгерлік ерлігін бейнелейтін құжаттық және әдеби дерек көздері төмендегіше өрбиді.
1. Мұрағаттық құжаттар
Осы жолдардың авторы 2006 жылдың шілде айында Ресей Федерациясы Қорғаныс Министрлігінің Бас кадрлар басқармасында болды. Ондағы мақсат-осы министрліктің Орталық мұрағатында зерттеу жұмысын жүргізу үшін рұқсат алу болатын. Кеңес Одағының Батыры, гвардия генерал-майоры Сабыр Рақымовтың жеке іс-қағаздарымен танысуға рұқсат ету туралы Әскери қызметкерлерді есепке алу басқармасының бастығы, полковник Игорь Белогубцевтің қолы қойылған, мұрағат бастығы С.И.Чувашиннің атына жазылған хатты алдым. Шағын хатпен бірге С.Рақымовтың атқарған әскери қызметтері туралы мәліметтердің көшірмесі табыс етілді. Бұл мен үшін, Кеңес Армиясы офицеріне, генералдың әскери қызметі жөнінде мұрағаттық мәліметтер алуыма мүмкіндік берген қуанышты жағдай болатын.
Оңтүстік Қазақстан облысы Қазығұрт ауданының тумасы, Сабыр Рақымов Орта Азия мен Қазақстан әскерилерінің ішінен 1941-1945 жылдары үш бірдей атқыштар дивизиясын басқарган бірден-бір командир болатын, әрі оның екеуі гвардиялық дивизия еді. Бұл қазақтан шыққан генералдың өте жоғары деңгейдегі әскери басшы екендігін дәлелдейді.
Жоғарыда аталған Ресей Федерациясы Қорғаныс министрлігінің Орталық мұрағатында 1940 жылдан бергі әскери тарих құжаттары жинақталған. Мұрағаттың негізгі қоры 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысының кұжаттары болып табылады. Өткен ғасырдығ 70-ші жылдарында мұрағат жанынан екі қабатты қонақ үй салынып, зерттеушілер үшін барлық жағдайлар жасалған еді. Аталған қонақ үйде бұдан бұрын да тұрып, мұрағат құжаттарын зерттеген болатынмын.
Ал 2006 жылы барғанымда генерал Сабыр Рақымовтың қьтзметіне байланысты №639387 жеке ісқағаздарымен танысуға мүмкіндік туды. Жоғары шенді әскери командирлердің іс-қағаздары кез келген зерттеушіге берілмейтіндігін айта кеткен жөн, оған ерекше рұқсат керек. Сол кезде жинаған құжаттық материалдар Сабыр Рақымов туралы осы еңбектің арқауы болып отыр. Қатарында Сабыр Рақымов болған Ленин орденді 19-атты әскер дивизиясының мұрағат қорындағы құжаттар соғыстың алғашқы айларындағы кескілескен шайқастар барысын қайта қалпына келтіруімен маңызды. Алдыңғы шепте жаумен бетпе-бет шайқасқан офицер С.Рақымов Ұлы Отан соғысындағы өзінің алғашқы жарақатын алды, жау оғы оның сол жақ иығын тесіп өтті. Бұл 1941 жылдың 1 тамызында болған еді. С.Рақымовтың жауынгерлік өмірбаяны 1941 жылдың 1 тамызынан 1945 жылдың 26 наурызы аралығында өзі басқарған 395-ші атқыштар, 47-ші жэне 37-ші гвардиялық дивизиялармен тығыз байланысты. Бұл әскери құрамалардың мұрағат қоры С.Рақымовтың қолбасшылық қабілетін айқын көрсеткен соғыс кезеңі оқиғаларын қайта қалпына келтіруде маңызды құжаттық деректемелер болып табылады. Құжаттық деректердің бұл тобын соғыс кезінде С.Рақымовтың өз қолымен жазып, кеңестік Өзбекстанның басты газетінде жариялаған мақала толықтырады [3|. Бұл - 1942 жылдың аяғы мен 1943 жылдың басында Оңтүстік және Солтүстік Кавказ майдандарында қалыптасқан аса ауыр жағдайда 395-ші атқыштар дивизиясының қимылдарын сипаттайтын бірден-бір дерек көзі. Оқиғалардың ізі суымай жазылған бұл мақала сондықтан да ерекше маңызға ие. Генерал С.Рақымовтың бұл мақаласы маңызды жазба дерек ретінде кітапқа толық ендірілді.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 7 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Сабыр Рақымовтың өмірі мен әскери қызметінің дерек көздері және тарихнамасы
Бүгінгі күнге дейін Ұлы Отан соғысы туралы көптеген көркем шығармалар,
кинофильмдер мен театр қойылымдары дүниеге келді. Жер-жерлерде соғыс
қаһармандарына арналған ескерткіштер бой көтерді. Бұл іс әлі де жалғаса
бермек. Өткен соғыста қаза тапқандардың есімдерін қайта қалпына келтіріп,
олардың ерлік істерін зерттеу жұмыстары жүргізілуде. Олардың ішінде біздің
даңқты жерлесіміз Сабыр Рақымов та бар.
Гвардия генерал-майоры Сабыр Омарұлы Рақымовтың өмірі мен әскери
қызметінің негізгі кезеңдері мен жауынгерлік ерлігін бейнелейтін құжаттық
және әдеби дерек көздері төмендегіше өрбиді.
1. Мұрағаттық құжаттар
Осы жолдардың авторы 2006 жылдың шілде айында Ресей Федерациясы
Қорғаныс Министрлігінің Бас кадрлар басқармасында болды. Ондағы мақсат-осы
министрліктің Орталық мұрағатында зерттеу жұмысын жүргізу үшін рұқсат алу
болатын. Кеңес Одағының Батыры, гвардия генерал-майоры Сабыр Рақымовтың
жеке іс-қағаздарымен танысуға рұқсат ету туралы Әскери қызметкерлерді
есепке алу басқармасының бастығы, полковник Игорь Белогубцевтің қолы
қойылған, мұрағат бастығы С.И.Чувашиннің атына жазылған хатты алдым. Шағын
хатпен бірге С.Рақымовтың атқарған әскери қызметтері туралы мәліметтердің
көшірмесі табыс етілді. Бұл мен үшін, Кеңес Армиясы офицеріне, генералдың
әскери қызметі жөнінде мұрағаттық мәліметтер алуыма мүмкіндік берген
қуанышты жағдай болатын.
Оңтүстік Қазақстан облысы Қазығұрт ауданының тумасы, Сабыр Рақымов
Орта Азия мен Қазақстан әскерилерінің ішінен 1941-1945 жылдары үш бірдей
атқыштар дивизиясын басқарган бірден-бір командир болатын, әрі оның екеуі
гвардиялық дивизия еді. Бұл қазақтан шыққан генералдың өте жоғары
деңгейдегі әскери басшы екендігін дәлелдейді.

Жоғарыда аталған Ресей Федерациясы Қорғаныс министрлігінің Орталық
мұрағатында 1940 жылдан бергі әскери тарих құжаттары жинақталған.
Мұрағаттың негізгі қоры 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысының кұжаттары
болып табылады. Өткен ғасырдығ 70-ші жылдарында мұрағат жанынан екі қабатты
қонақ үй салынып, зерттеушілер үшін барлық жағдайлар жасалған еді. Аталған
қонақ үйде бұдан бұрын да тұрып, мұрағат құжаттарын зерттеген болатынмын.
Ал 2006 жылы барғанымда генерал Сабыр Рақымовтың қьтзметіне байланысты
№639387 жеке ісқағаздарымен танысуға мүмкіндік туды. Жоғары шенді әскери
командирлердің іс-қағаздары кез келген зерттеушіге берілмейтіндігін айта
кеткен жөн, оған ерекше рұқсат керек. Сол кезде жинаған құжаттық
материалдар Сабыр Рақымов туралы осы еңбектің арқауы болып отыр. Қатарында
Сабыр Рақымов болған Ленин орденді 19-атты әскер дивизиясының мұрағат
қорындағы құжаттар соғыстың алғашқы айларындағы кескілескен шайқастар
барысын қайта қалпына келтіруімен маңызды. Алдыңғы шепте жаумен бетпе-бет
шайқасқан офицер С.Рақымов Ұлы Отан соғысындағы өзінің алғашқы жарақатын
алды, жау оғы оның сол жақ иығын тесіп өтті. Бұл 1941 жылдың 1 тамызында
болған еді. С.Рақымовтың жауынгерлік өмірбаяны 1941 жылдың 1 тамызынан 1945
жылдың 26 наурызы аралығында өзі басқарған 395-ші атқыштар, 47-ші жэне 37-
ші гвардиялық дивизиялармен тығыз байланысты. Бұл әскери құрамалардың
мұрағат қоры С.Рақымовтың қолбасшылық қабілетін айқын көрсеткен соғыс
кезеңі оқиғаларын қайта қалпына келтіруде маңызды құжаттық деректемелер
болып табылады. Құжаттық деректердің бұл тобын соғыс кезінде С.Рақымовтың
өз қолымен жазып, кеңестік Өзбекстанның басты газетінде жариялаған мақала
толықтырады [3. Бұл - 1942 жылдың аяғы мен 1943 жылдың басында Оңтүстік
және Солтүстік Кавказ майдандарында қалыптасқан аса ауыр жағдайда 395-ші
атқыштар дивизиясының қимылдарын сипаттайтын бірден-бір дерек көзі.
Оқиғалардың ізі суымай жазылған бұл мақала сондықтан да ерекше маңызға ие.
Генерал С.Рақымовтың бұл мақаласы маңызды жазба дерек ретінде кітапқа толық
ендірілді.
2. Ресми сипаттағы құжаттар мен материалдар
Тарихи дерек көздерінің бұл тобына Жоғарғы Бас Командованиенің
бұйрықтары, Мемлекеттік Қорғаныс Комитеті мен Кеңес Үкіметінің қаулылары
(бұларды И.В.Сталин басқарған), С.Рақымовтың басқаруындағы дивизиялар
кірген майдандар мен армия басшыларының бұйрықтары, жарлықтары жатады.
1942 жылдың қазаны мен 1945 жылдың сәуірі аралығында С.Рақымов бірінен
соң бірі үш дивизияны басқарған. Бұл - тарихи факт. Орны мен маңызы ерекше
әскери факт. Соғыс жылдары мұндай жағдай көп болмаған. Қанды майданда қазақ
ұлтынан шыққан аса белгілі жалпыармиялық командир, ержүрек офицер Сабыр
Рақымовтың Батыс майданында, соғыстың өте ауыр кезеңінде табандылық пен
әскери тапқырлық көрсетуімен командирлік сатымен қызметі де жоғарылай
бастаған.
Кітапқа тарихи деректер және ресми құжаттар ретінде Кеңес
Информбюросының материалдары, КСРО министрліктері мен ведомстволарының
хабарлары да енгізіліп отыр. Бұл мәліметтер қазіргі күнде соғыс жылдары
шежіресінің маңызды дерек көздеріне айналған мерзімдік басылымдардан алынды
[4].
3. Көрнекті қолбасшылар мен әскербасшыларының естеліктері
Деректердің бұл тобына соғыс кезеңінің ірі қолбасшылары, маршалдар -
А.А.Гречко мен К.К.Рокоссовский, армия генералдары П.И.Батов, А.И.Антонов,
С.М.Штеменконың естелік кітаптары жатады [5.
Бұл кітаптарда кейіпкеріміз Сабыр Рақымов туралы мәліметтер және ол
басқарған әскери бөлімдердің алдына қойылған міндеттер, олардың қалай
шешілгендігі туралы ақпараттар бар. Ұлы Отан соғысының майдандарындағы және
Орта Азия әскери округіндегі жағдайлардың кейбір эпизодтары Түркістан
әскери округі тарихы бойынша қалпына келтірілді [6]. Деректердің бұл тобы
ішінен құрамына Сабыр Рақымовтың дивизиясы кірген 65-ші армия қолбасшысы
Павел Иванович Батовтың естеліктер кітабы айрықша орын алады. П.И.Батов
майдандагы оқиғалардың тікелей куәгері ретінде алғашқы болып Сабыр Рақымов
туралы шағын да болса ете құнды кітап жариялады [7]. Осыдан соң басқа
басылымдар да шыға бастады. Бұлар Сабыр Рақымовтың өмірі мен әскери қызметі
жөніндегі көркем туынды ретінде төртінші топты құрайды.
Алғашқы көркем шығарма Орта Азия жауынгерлерінің майдандағы ерліктерін
баян еткен бірнеше очерктердің авторы Марина Меленевскаяның қаламына
жатады. Соғыстан кейін М.Меленевская алғашқылардың бірі болып генерал Сабыр
Рақымов туралы мазмұнды очерк жариялады [8]. Одан кейін Камиль Яшеннің
кітабы шықты [9]. Көпұлтты кеңес мәдениетінің бұл көрнекті өкілі Сабыр
Рақымовтың майдандағы өмірі жөнінде театр қойылымын қойып, көркем фильм
түсірді [10]. К.Яшен драмасының толық мәтіні генерал С.Рақымов туралы
шығармалар жинағына енген [П]. Рақымовтың көркем бейнесін жасау еліміздің
театр мәдениетіндегі маңызды оқиғалар қатарына жатады.Камиль Яшеноз
шығармаларында 1946 жылдың тамызында қабылданған Драма театрларының
репертуарлары және оларды жақсарту шаралары туралы партияның Орталық
Комитетінің талабына сай соғыс кезеңі өмірін суреттеді. Бұл партиялық
құжатта бейбіт құрылыстағы өмірді мадақтаумен қатар кеңес халқының Ұлы Отан
соғысы жылдарындағы ерліктерін кеңінен көрсету талабы қойылды. Гитлерлік
фашизммен соғыс кеңес адамдары үшін ауыр сынақ болды. Майдан мен тылдың,
барлық Кеңестік республикалардың бірлігі арқасында еліміз Еуропа
құрлығындағы ең күшті, жеңілмейтін деп саналган жауды тоқтатып, оларды
соңына дейін талқандап тастады. 1949 жылы жазылған Генерал Рақымов атты
пьесасында драматург дивизия командирін ұрыс кезіндегі шайқастарды шебер
ұйымдастыра білетіп, тәжірибелі, күшті жауға қарсы күресте жауынгерлерді
батылдық пен ерлікке дұрыс даярлай білетін қолбасшы ретінде көрсетті.
Басқыншыларға өлім келсін! және Генерал Рақымов пьесаларында
К.Яшеи гитлершілдерге қарсы соғыстың мәнін герец көрсете білген. Драматург
С.Рақымов өмірін үлкен шабытпеи суреттей отырып, оның қолбасшылық талантын,
адамгершілігін, басқа әскери бөлімдермен тығыз әрекеттесе отырып, алға
қойған мақсатқа жете білетінін көрсетті. Генерал Николай Иванович Кедров
арқылы С.Рақымовтың майдандағы басшысы, командарм П.И.Батовтың бейнесі
берілген. Дивизия командирі үшін отанды қорғаудан өзге жоғары парыз болған
жоқ. Ол ел бақытының кілті Отан ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Сабыр Рахимов
ХХ ғасырдың 30 жылдарындағы Оңтүстік өлке зиялыларының тарихы
Алаш қозғалысының тарихнамасы
Отан соғысы майдандарында
Ұлттық мерзімді басылымдардың Қазақстан тарихының өзекті мәселелеріне жаңа көзқарасты қалыптастырудағы рөлі: тарихнамалық талдау (1985-2005 жж.)
Египет. Ежелгі египеттің өркениеті
«Тарихнама» пәні бойынша лекция сабақтары
Қазақстанның орталық және жергілікті мұрағаттар қорлары құжаттары саяси репрессиялар тарихының дерек көзі
ХХ ғасырдың басындағы Қазақстан тарихының тарихнамасы
М.Х.Дулатидің Тарих и Рашиди еңбегін Қазақстан тарихы курсында қолдану әдісі
Пәндер