Дебиторлық борыштар есебi

Мазмұны

Кiрiспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

1 тарау. Дебиторлық борыштар есебi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.1. Дебиторлық борыштар есебiнiң мақсаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2. Сатып алушылар мен тапсырыс берушiлер борышының есебi ... ... ...
1.3. Күмәндi дебиторлық борыштар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

2 тарау. Дебиторлық борыштар аудитi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.1. Дебиторлық борыштар аудитiнің мақсаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.2. Сатып алушылар мен тапсырыс берушiлер борышының аудиті ... ... ...
2.3. Күмәндi дебиторлық борыштар резерв есебінің аудиті ... ... ... ... ... ... ..

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

Пайданылған әдебиеттер тiзiмi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Кіріспе
Кәсіпорындар мен ұйымдардың басқа заңды немесе жеке тұлғалардан оларға сатқан тауарлары, көрсеткен қызметтері сондай-ақ аванс ретінде алдын ала төлеген төлемдері үшін алашақ борыштары – Дебиторлық борыштары /Алынуға тиіс шоттар/ деп аталады. Осы кәсіпорындар мен ұйымдарға берешек борышы бар заңды және жеке тұлғалар дебиторлар болып табылады. Өтелетін /алынатын/ уақытына қарай алынуға тиісті дебиторлық борыштар ағымдағы алынуға тиісті борыштар және ұзақ мнрзімді алынуға тиісті борыштар болып екіге бөлінеді. Бұл борыштардың есебі «Алынуға тиісті шоттар бөлімінің шоттарында есептеледі.
Есеп беретін уақыттан кейінгі бір жыл ішінде алынатын /өтелінетін/ дебиторлық борыштар ағымдағы активтер қатарында есептеледі. Олардың катарына жататындар:
- ағымдағы активті сатып алуға төленген аванстық /алдын ала төленген/ төлем;
- тапсырылған /берілген/ шоттар бойынша алынуға тиісті борыштар;
- вексельдер бойынша алынуға тиісті борыштар;
- негізгі ұйымдар мен оның еншілес серіктестігі арасындағы түрлі операциялар негізінде туындаған дебиторлық борыштар;
- ұйымның лауазымды адамдарының /тұлғаларының/ дебиторлық борышы:
- басқадай дебиторлық борыштар.
Кәсіпорынның балансындағы алынған вексель деп аталатын бабындағы сома басқа заңды немесе жеке тұлғалардың ұйымға вексель бойынша төлейтін ресми берешегі болып есептелінеді. Алынуға тиісті шоттар бойынша шоттар /дебиторлық борыштар/ иелік ету хұқығымен қоса, заңды құқығымен байланысты актив болып саналады. Қорытындылап айтатын болсақ «дебиторлық борыш» дегеніміз, бұл – иелік ету құқығын қосқандағы заңды құқықтармен байланысты активте қамтылған алдағы уақыттағы экономикалық тиімділік.
Ұйымның қаржы жағдайын сипаттайтын көрсеткіштердің қатарына дебиторлық борыштардың айналымы жатады. Яғни дебиторлық борыштардың есептелген уақыты мен өтеу уақытының арасындағы мерзім күндерінің саны. Ұйымның дебиторлық борышы оған байланысты кіріс танылған жағдайда ғана анықталады.
Дипломдық жұмыста «Қос қанат» ЖШС нің мәліметтерін негізгі ала отырып, ізденіс жасадым.
Дипломдық жұмыс кіріспе, 3 тараудан және қорытындыдан тұрады.
Пайданылған әдебиеттер тiзiмi

1. «Бухгалтерлік есеп және қаржы есебі туралы » 2002жылғы 24 маусымдағы Қазақстан Республикасының № 309-11заңы.
2. ҚР ның Қаржы министрлігінің 18.09.2002 жылғы № 438 бұйрығымен (ҚР министрлігінің өзгертулер енгізілген 21.10.2003 жылғы № 372 бұйрығымен) бекітілген Бухгалтерлік есеп типтік шот жоспары.
3. «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» 2001 жылғы 12 маусымдағы № 209-11 Қазақстан Республикасының салық кодексі. (енген өзгерістері мен толықтыруларымен бірге)
4. Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстан Республикасындағы аудиторлық қызмет туралы» 1998 жылғы 20 қарашадағы № 20 заң күші бар жарлығы (2001 жылғы 15 қарашадағы өзгерістері мен толықтыруларымен).
5. Бухгалтерлік есеп стандарттары. Қазақстан Республикасының Ұлттық комиссиясы. –Алмвты, 1996-2004ж.
6. Радостовец В.К., Ғабдуллин Т.Ғ.. Радостовец В.В., Шмид О.И. Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп. –Алматы: 2002
7. Кеулімжаев Қ.К., Әжібаева З.Н., Құдайбергенов Н.А. Бухгалтерлік есеп принциптері. –Алматы: Экономикс,2003
8. Назарова В.Л. Шаруашылық жургізуші субъектілердегі бухгалтерлік есеп -Алматы: Экономика, 2004
9. Ә.Әбдіманапов. Бухгалтерлік есеп принциптері, Алматы, 2001
10. Укашев Б.Е., Әжібаева З.Н. Бухгалтерлік есеп теориясы, Алматы, 1998
11. Кеулимжаев К.К. Финансовый учет на предприятии. – Алматы: Экономика, 2003.
12. Т.Ә.Әбдықалықов. Бухгалтерлік есеп және аудит –Алматы, Қазақ университеті, 2000
13. Қ.К.Кеулімжаев, З.Н.Әжібаева, Н.А.Құдайбергенов, А.А.Жантаева. Қаржылық есеп. Алматы, 2001
14. Баймұханова С.Б., Балапанова Ә.Ж. Бухгалтерлік есеп . – Алматы: Қазақ университеті, 2002
15. Баймұханова С.Б. Бухгалтерлік есеп . – Алматы: ИздатМаркет,2005
16. Тасмағанбетов Т.А., Омаров А.Ш., Әлібекова Б.А., Рабатов О., Ьайболтаева П.Э., Радостовец В.К. Қаржы есебі. Алматы: - Дәуір, 1998
17. Әбдіманапов Ә. Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп принциптері. Оқулық, -Алматы, 2006
17. Назарова В.Л. Бухгалтерлік іскерлік корреспонденция. Алматы,
Экономика, 2004
18. Дюсембаев К.Ш., Егембердиева С.К., Дюсембаева З.К. Аудит и аналаз финансовой отчетности. –Алматы: Қаржы-қаражат, 1998
19. Энциклопедия общего аудита. –М.:Дело и сервис, 1999
20. Шишкин А.К., Микрюков В.А., Дышкант И.А. Учет, анализ, аудит на предприятии. – М.: Аудит, ЮНИТИ, 1996
21. Тоқсанбай С.Р. Толық экономикалық орысша-қазақша сөздік. –Алматы: Сөздік-Словарь, 1999
        
        Мазмұны
Кiрiспе.....................................................................
.........................................
1 ... ... ... ... ... ... ... алушылар мен тапсырыс берушiлер борышының есебi............
1.3. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... мен тапсырыс берушiлер борышының аудиті...........
2.3. Күмәндi ... ... ... ... ... мен ... басқа заңды немесе жеке ... ... ... ... ... ... аванс ретінде алдын
ала төлеген төлемдері үшін алашақ борыштары – ... ... ... ... деп ... Осы ... мен ... берешек борышы бар
заңды және жеке тұлғалар дебиторлар болып табылады. Өтелетін /алынатын/
уақытына қарай алынуға тиісті ... ... ... ... тиісті
борыштар және ұзақ мнрзімді алынуға тиісті борыштар болып екіге бөлінеді.
Бұл борыштардың есебі «Алынуға ... ... ... ... ... уақыттан кейінгі бір жыл ішінде алынатын /өтелінетін/
дебиторлық ... ... ... ... ... ... ... ағымдағы активті сатып алуға төленген аванстық ... ... ... ... /берілген/ шоттар бойынша алынуға тиісті борыштар;
- вексельдер бойынша ... ... ... ... ... мен оның ... ... арасындағы түрлі
операциялар негізінде туындаған дебиторлық борыштар;
- ұйымның лауазымды адамдарының /тұлғаларының/ дебиторлық борышы:
- басқадай дебиторлық борыштар.
Кәсіпорынның балансындағы алынған ... деп ... ... ... ... ... жеке тұлғалардың ұйымға вексель бойынша төлейтін
ресми берешегі болып есептелінеді. Алынуға тиісті шоттар ... ... ... ... ету хұқығымен қоса, заңды құқығымен байланысты
актив болып саналады. Қорытындылап айтатын болсақ ... ... бұл – ... ету ... ... ... ... байланысты
активте қамтылған алдағы уақыттағы экономикалық тиімділік.
Ұйымның қаржы ... ... ... ... ... айналымы жатады. Яғни ... ... ... мен өтеу ... ... ... ... саны.
Ұйымның дебиторлық борышы оған байланысты ... ... ... ғана
анықталады.
Дипломдық жұмыста «Қос қанат» ЖШС нің мәліметтерін негізгі ала отырып,
ізденіс жасадым.
Дипломдық жұмыс кіріспе, 3 тараудан және ... ... ... ... ... ... ... борыштар есебiнiң мақсаты
Дебиторлық борыштар – бұл заңды тұлғалардың немесе жеке азаматтардың
шаруашылыққа берешек қарыздары. ... ... ... ішінде
және сыртқы заңды тұлғалармен және жеке ... де ... ... ... ... ... емес есеп ... операциялары кезінде
дебиторлық борыштардың пайда болуы заңды құбылыс.
Дебиторлық борыштардың ... ... ... қызметінде жиі
кездесетінін – дайын ... ... ... және ... ... Баланста көрсетілген дебиторлық борыштар баптарының ішіндегі
үлесі жағынан ең қомақтысы. Сондықтан ... алу және ... ... ... ... кезде бағдарламада келтірілген сұрақты жан-жақты
қамтып, ауқымын кеңейте түсу үшін мынандай мәселелерді анықтап алу ... ... ... ... және тапсырыс берушілермен шарт
жасалғандығын; түгендеу (салыстыру) актілерімен есеп ... ... ... ... ... ... ... алушылармен және
тапсырыс берушілердің борыштарын; бөлімшесінің шоттары ... ... ... ... ... ... жағдайда аналитикалық
(талдау) есеп мынандай мәселелерді ... ... ... қамтамасыз етілген ақша қаражаттарының түсу мерзімі ... ... ... және тапсырыс берушілермен есеп айырысулар
бойынша борыштардың мәліметтерін алу мүмкіндігін, дисконтталған вексельдер
мен ақша ... ... ... ... ... өткен
дисконтталған вексельдерді; «сатып алушылармен және тапсырыс берушілердің
борыштары» ... ... ... ... ... ... берілгендігін: «сатып ... ... ... ... ... ... бойынша анадитикалық
есеп жазуларының № 11 журнал-ордердегі, Бас ... және ... ... ету ... өткен дебиторлық борыштардың дұрыс шығысқа
шығарылғандығын.
Субъектінің басшысының ... ... ... ... ету ... ... борыштар шығысқа шығарылып, күдікті қарыздар резервінің
шоттарына жатқызу арқылы жабылады.
1.2. Сатып алушылар мен тапсырыс берушiлер ... ... мен ... ... ... мен тапсырыс берушілердің
борышы» деп аталатын бөлім шоттары сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің
осы ... ... әр ... ... ... ... қорытындылау
үшін арналған. Аталған бөлімде келесі шоттар қараған:
алынуға тиісті борыштар шоттар;
алынған вексельдер;
сатып алушылар мен тапсырыс ... өзге де ... ... шот ... ... ... да бұл ... дебетінде
борыштың сомасы жазылса, кредитінде борыштың азаюы көрсетіледі. Алынуға
тиісті шоттар (дебиторлық ... ... ... ... ... ... жеке
тұлғалардың сатып алған тауарлары, сондай-ақ кәсіпорынның оларға көрсеткен
Қызметі үшін қарыз ... ... ... ... ... деп аталатын шотта тиеліп жіберілген
өнімдер /тауарлар/, атқарылған жұмыстары мен қөрсетілген қызметтері үшін
сатып алушылар мен ... ... банк ... ... есеп
айырысу құжаттары бойынша төлеуге тиісті сомасы ... ... ... ... ... ... келе, олардың қысқа мерзімді
активтер екендігін және олардың сату ... ... ... ... Сондықтан оларды кейбір ... ... деп те ... Олар ... ... де ... болады.
Міндеттемелердің өтелуі /орындалу/ көздеріне басқадай нұсқаулар ... ... ... ... деп санайды. Халықаралық тәжірибеде кез
келген ... ... ... сату кең ... етек алған, сонымен бірге
сатып алушылар үшін сатып алған тауарларының ... бір ... ... ... ... ... ... да берілген. Мұндай несиені коммерциялвқ
несие деп те атайды. ... ... ... ... сатып алушының
шотты тиісті уақытында төлеу қабілеттілігі бар ... ... ... ... Сол үшін әрбір ұйымдарда несиелік ... ... ... ақпарат бөлімдерінің мәліметтері бойынша да нестеге
тауарларды сату, ... ... ... ... ... ... төлем
сомасын ұсынуды, несие көлемін шектеуді және сатып алушылар мен тапсырыс
берушілерден ... ... ... ... ... ... бір
қаражаттарды талап етуі мүмкін. Осыған орый субъектілердің таңдап ... мен ... ... есеп саясатында атап көрсетуі қажет. Бұл
шотта сатылған материалдық емес активтер, негізгі құралдар, бағалы ... тағы да ... ... ... есептеледі.
«Сатып – алушылар мен тапсырыс берушілердің борышы» шоттарына қатысты
бухгалтерлік есепте мынадай бухгалтерлік жазу ... ...... мен ... берушілерге 300000 /үш жүз мың/
теңгенің дайын ... 500000 /бес жүз мың/ ... ... ... ішінде
80000 /сексен мың/ теңге ҚҚС сомасы/ .
Сатылған тауарлардың өзіндік ... ... ... өнімдердің өзіндік құны» 300000тг.
Кт ... ... ... ... ... сомаға:
Дт «Алынуға ... ... ... ... «Дайын өнімдерді сатудан алынатын табыс шоты»
420000тг.
Сатылған тауарлар үшін есептелген ҚҚС сомасына:
Дт «Алынуға ... ... ... ... ... құн ... ... 80000тг.
Сатылған тауарлар үшін алынатын сома келіп түскенде:
Дт ... ... ... ... ... ... ... сатылған материалдық емес активтер, негізгі құралдар, бағалы
қағаздар ... ... ... ... болуына «Алынуға тиісті
борыштар шоттары», ... ... ...... мен ... ... деп ... шоттардың тиістілері дебеттелініп,
оған сәйкес «материалдық емес ... ... ... ... ... құралдарын есептен шығарылуынан алынатын кіріс», ... ... ... ... ... ... деп ... тиістілері кредиттелінеді.
Сатылған материалдық емес активтер, негізгі құралдар, ... ... ... құн ... ... ... ... борыштар
шоттары», «Алынған вексельдер», «Сатып – алушылар мен тапсырыс ... деп ... ... ... ... «Қосылған құн
салығы» шоты кредиттелінеді.
Шетелдік валютада сатып ... мен ... ... ... ... пайда болуына «Алынуға тиісті борыштар ... ... ...... мен ... ... деп аталатын шоттардың тиістілері дебеттеніліп, «Бағамдық
айырмашылықтан алынатын кіріс» шоты кредиттелінеді.
Алынуға ... ... ... сомаларына «Алынуға тиісті
борыштар шоттары», «Алынған вексельдер», «Сатып – алушылар мен тапсырыс
берушілердің борыштары» деп ... ... ... ... емес ... ... ... кірістер» шоты кредиттелінеді.
Сатып алушылар және тапсырыс берушілермен есеп айырысу ... ... ... онда ... ... тыс активтер,
қаржылық инвестициялар, тауарлы-материалдық құндылықтар ... ... ... басқадай есеп айырысу құжаттары жинақталып,
топтастырылып бөлек ... ... ...... ... олардың орнына қолданылатын басқадай құжаттар ... ... ... жазылады. Тізімдемелердің бағандарында ... ... ... ... ай басындағы қалдықтар көшіріледі
және бұйымдардың аттары немесе топтары бойынша сатылған активтердің сандық
мәліметтері ... ...... мен ... берушілердің
борышы» шотының бөлімше шоттарының кредиті бойынша операциялардың ... № 11 ... ... сату және ... алу ... ... ... жеткізу
келісімдері, консигнация жайлы келісімдер мен сату және ... ... ... келісім-шарттарымен және тағы бас құжаттар құқықтық
рәсімделуі қажет. Кеоісімнің және ... ... ... ... ... болып табылады. Сондықтан келісім шартта тауарлардың сипаттамасы
толығымен көрсетіліп, оның ... ... ... құны ... ... қарыз айналыстан қаражатты айыратындығын көрсететін
болғандақтан, ... ... ... ... ... ... ... Дебиторлық қарыз айналымдылығы 30-дан 90 ... тең ... егер осы ... асып ... онда оны ... ... деп санайды.
Сондықтан кейінгі кездері дебиторлық қарызды талап ету ... ... ... ... есебі. Факторинг, басқаша айтқанда,
қаржылық агент болып табылады және лд ... ... ... ... ... үшін ... етеді.
Ондай қаржылық агент болып банктерде басқа да несиелік, коммерциялық
ұйымдар бола алады, бірақ олар ... ... ... ... үшін лицензия
болуы керек. Бірақ кез келген еәсіпорын немесе ұйым факторинг қызметімен
шұғылданбас бұрынекі ... да ... ... тексереді және
көрсеткен қызметі үшін, өз ... ... ... автоматты түрде төленуге
тиіс. Бұл арада өзінің дебиторлық қарызды талап ету құқын ... ... ... ... ... ... ... келісім-шарт ашық
та, жабық та болуы мүмкін.
Осы келісім-шартта, клиентке құқын өзіне қайтып беру ... ... яғни ... құқы да ... Факторингалық қызметтің
құны көрсететін қызметтің түріне, қаржылық жағдайына және т.б. ... ... ... ... «Қос ... ЖШС ... плюс» ЖШС –на 326250
теңгеге тауарды ... ... ... шартқа отырған. Енді осы
жеткізіп ... ... ... ... алу үшін «Қос ... ЖШС ... келісім шартқа отырады.
Келісім шарттың жағдайы бойынша факторинг компания (қаржылық агент)
«Қос қанат» ЖШС-тік «Эверест плюс» ЖШС –на ... ... үш ... «Қос ... ... есеп ... шотына ақшаны ауларуы ... ... ... ... ЖШС ... контрактының 80% құнын бірден
аударған, ал қалған контрактының ... (20%) ... ... ... қалған сомасы аударылған. Келісім шартқа сәйкес марапаттау ... ... ... 38% ... ... ... ұсталған.
Қаражаттың айналымдық мерзімі 18 күнде құраған.
Факторинг келісім ... ... ... ... 1,9% ... ... және сол ... төлеуге қабылданған.
Енді шоттар корреспонденциясын жасап көрейік.
Жабдықтаушы-кәсіпорында («Қос қанат» ЖШС)
1. Контрактының шарты бойынша
«Қос қанат» ЖШС, «Эверест плюс»
ЖШС-ке тауарды жөнелтті: ... ... ... тауардың нақты
өзіндік құнына ... ... ... ... 281250 ... ҚҚС (15%) ... ... Қаржылық агенттен жөнелтілген
тауардың 80% алынды 261000 ... ... ... ... ... ... сомасы шығысқа
жатқызылды ... ... ... 20% ... ... ... осы сомадан марапаттау
сомасы шегерілді ... 59051 ... ... ... ... 326250 ... кәсіпорын («Эверест плюс» ЖШС)
1. «Қос қанат» ЖШС-тен жөнелтілген
тауар «Эверест плюс» ЖШС-ке тауар түсті:
- ... ... ... ... ҚҚС (15%) ... ... Қаржылық агенттің талап еткен сомасы,
алынған тауар үшін ... 326250 ... ... ... ... 326250 ... ... Факторинг келісім шарты бойынша
«Қос қанат» ЖШС-гі қарыз сомасының
80% аударылды ... ... ... ... ... (326250х1,9%) ... ... ... плюс» ЖШС-тен талап
етілген қаржы сомасы алынды 326250 ... ... ... ... ... агентке 20% қалған
сомасы аударылды (бірақ бұл жерде
марапаттау сомасы ... 59051 ... ... ... ... 326250 ... сату мен сатып алу кезіндегі барлық қатынастар, жеткізу
келісімдері, консигнация жайлы келісімдер мен сату және ... ... ... ... ... және тағы да ... ... рәсімделуі қажет. Кеілісімнің және соған сәйкес есептің басты
объектісі «тауар» болып ... ... ... ... толығымен көрсетіліп, оның бағасы мен келісілген жалпы құны
аталып өтуі ... ... ... ... ... және ... болып көрсетілуі мүмкін.
Тұрақты баға келісім-шартта ... ... ... ... және ... ... ... құнсыздану жағдайында
әсіресе келісім шартқа қол қою мен ... ... ... ... ... ... ... арадағы есеп айырысуға тұрақты
пайдаланған жағдайда ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Сондықтан келісуші жақтар бағаны тұрақты валюта түрінде
белгілеуге тырысады. Бұл ... ... ... ... ... және ... ... эквивалентті қайта санау тәртібі ... ... Әр ... ... ... әр ... болғандықтан,
бағам тауардың жеткізілген күніне, болмаса белгілі бір банктегі оның ... ... ... ... ... Осындай кезде сатушы үшін тауардың
белгілі бір сомасының немесе 100% ... ... ... ... баға ... ... отыру барысындағы тұрақты бағаны анықтау
қиын болған ... ... ... ... әсер ... факторлар жиі
өзгерген уақытта. Бұл жағдайда бастапқы бағасы белгіленіп, оны есептеудің
әдістері мен ... ... ... ... құн ... ... ... салықтың бұл түрінің болуы міндетті.
Келісім шарттың басты элементі ретінде қаржылық жағдай саналады. ... ... ... алушыға тиеліп жіберілген тауарлары үшін
вексель алуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... бойынша жазбаша міндеттемені білдіреді.
Вексель дегеніміз оның иесінің белгіленген мерзім, яғни ... ... ... ақша ... талап ететін құқығын куәландыратын ... ... ... алу және сату ... ... капиталды
қысқа мерзімді инвестициялау құралы бола отырып, вексель ... ... бір түрі ... ... ... белгіленген қатал нысанында ... ... ... болып саналады. Вексель өзінің еисіне міндеттеменің мерзімі
өткеннен кейін немесе мерзімінен бұрын вексельде көрсетілген соманы ... ... ... ... ... Векселді толтырушы яғни ол вексель
бойынша төлем жүргізуге міндет алған заңды немесе жеке ... ... ... ... Ал вексель бойынша төлем алушы тұлға ремитент болып табылады.
ВЕКСЕЛЬ
100000 (жүз мың) ... ... ... сома ... берілген уақыты
ВИТА фирмасы
Вексель бойынша ақша алушы ұйымның аты
13.12.2005 жыл
Төлену мерзімі
Қос қанат ЖШС
Вексель беруші ... ... ... ... және ұйымның мөр таңбасы
Егер вексель бойынша есеп айырысу бір жыл ... ... ... ... ... ... ... актив бөлімінің өтімділігі
жоғары активтер бабында көрсетуі керек. Соған сәйкес ... ... ... өз ... ... ... ... бөліміндегі берілген
вексельдер бабында көрсетеді. Вексельдің өтелу ... ... ... ... жүргізілетін уақыт алынады, яғни ... ... ... есептелінеді. Вексельді пайдаланылуы барысындағы
міндеттері:
- дебиторлық қарыздың өтелу мерзімін белгілі бір ... ... ... немесе басқа да құжаттарға дебиторлық ... ... ... ... ... алу үшін негізі;
- айналымға жіберілу мүмкіндігі.
Дебиторлық қарызды жабу ретінде вексель ұстаушының алған ... ... ... және 301 ... кредитінде көрсетіледі.
Жасалу үлгісі және қолданылуы бойынша вексельдер жәй және
аударылмалы деп ... екі ... ... ... дегеніміз төлем мерзімі келген кезде вексель ұстаушыға
белгіленген ... ақша ... ... ... ... ... шарт ... міндеттейтін құжат болып табылады. Жәй ... ... ... ... саналады. Вексельде оның берілген уақыты, борышкерлік
міндеттемесінің сомасы, төленетін мерзімі мен жері, төлем ... ... аты ... ... яғни вексель берушінің қолы
қойылуы керек.
Айналым үдерісі кезінде вексель бір ... ... ... ... ... ... ғана ... Табыстау жазбасы вексельдің теріс
жағында немесе қосымша парағында жазылады.
Аударылмалы вексель - ... ... ... ... ... бір ... үшінші заңды тұлғаға немесес жеке ... ... ... ... ... ... саналынады. Яғни оның жәй
вексельден ерекшілігі, ... ... ... ... ... көрсетілген ақша сомасын үшінші бір адамға эмитентке төлеу туралы
жазбаша бұйрығын бере ... ... ... ... және пайызсыздық деп екіге бөлуге
болады.
Пайыздық вексельдердің атаулы құыныда төленетін пайыз сомасы өз ... ... ... ... сома өз ... бөлек көрсетілмейді,
бірақ ол вексельдің жалпы сомасында қарастырылады.
302 шотта пайыздық та, пайыздық емес те есептелінеді. ... ... 302 ... , 1 ... ... алынатын пайызы» деп аталатын
субшоты ашылады.
Пайыздық емес вексель бойынша ... шот ... ... ... ... ... ... шегерілген (дисконт)»,
3 «Вексель бойынша марапаттау сомасы (дисконт)».
Алынған вексель бойынша ... ... ... ... ... кезінде келесі қалыпта көрініс табады:
1 кесте
Алынған вексельдер бойынша ... ... ... ... ... вексель ... ... ... ... ... болашақ кезеңнің табысы |
|ретінде есептелінеді ... ... ... мен 611 ... |302 ... 3 ... дебетінде |
|кредиті бойынша көрсетіледі |мен 611 ... ... ... соң, ... кезең барысында үоесіне сай есептелген пайыз сомасы |
|табысқа жатқызылады ... ... ... мен 724 ... |611 ... ... мен 724 шоттың |
|кредитінде көрініс табады. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 253 бет.
Вексельдер өздерінің түрлері бойынша коммерциялық, қаржылық және
қазыналық болып үш түрге ... ... өнім ... кәсіпорындар мен ұйымдарға ол
өнімді тұтынушы, яғни сатып алуш кәсіпорындар мен ұйымдардың төлем ... ... ... ... ... ... ... рәсіделеді.
Қаржылық вексельдер арқылы тауарлық келісім ... ... ... ... ... ... қатынастар рәсімделеді.
Қазыналық вексельдер мемлекеттік қазыналық міндеттемеге жатады. Олар
Мемлекеттің ішкі ... ... ... шығарылады. Қазыналық
вексельдер негізінен дисконтымен бірге номиналынан шегерім жасауды қоса
алғандағы бағасы ... ... және ... да ... мен ... Олар банк арқылы ақша рыногында пайдаланылады.
Вексельдер эмитенттер бойынша: ... және ... түрі ... жәй және аударылмалы.
Төлем кепілдігінің барлығына қарай: қамтамасыз етілген және ... ... ... ... ... және ұсынушылық вексель болып
бөлінеді. ... ... және ... ... ... сақтауды
керек етеді. Құжатта міндетті түрде вексельдік ... яғни ... ... ... оның ... күні мен ... ... сомасы, пайызы,
төлеу мерзімі көрсетілуі қажет. Вексель берілген уақытынан бастап төлеу
мерзіміне дейін ... ... ... ... ... ... үшін
басқа заңды тұлғаға немесе жеке тұлғаға берілуі немесе банк мекемесінен
несие алу үшін ... ... ... ... ... ... мерзімі саналынады. Ұйымдардың бухгалтерия қызметкерлері ... ... ... ... ... оны ... отыруы қажет.
Аексельмен есеп айырысу ... ...... ... ... Бұл ... ... сатып алушылар және тапсырыс
берушілермен арадағы ... ... ... бойынша есеп айырысу
операциялары жайлы ақпараттар жинақталады.
Сатылған ... мен ... ... үшін ... ... ... вексельдер» шоты
Кт «Алынуға тиісті борыштар» шоты
Ал вексель бойынша сатып алушылардың борыштарының жабылуына, яғни ... ... ... ... ... ... ... вексельдер» шоты түріндегі бухгалтерлік жазуы жазылады.
Айта кететін бір жағдай көптеген уақыттарда вексельде көрсетілген ... ... ... ... ... негізделеді. Мысалы, 500000 (бес жүз
мың) теңгеге алты айға вексель алынып және оған қоса жылдық 5 (бес) ... ... ... ... ... деп есептейік. Осы жағдайда біздің
вексель бойынша адуға тиісті сомамыздың мөлшері былай есептелінеді:
500000+500000х5%х6/12=500000+12500=512500 теңге.
Егер осы сомадағы ... алты айға емес ... айға ... ... ... ... сома мына ... тең болады:
500000+500000х5%х9/12=500000+18750=518750теңге.
2 кесте
Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің ... шоты ... ... ... ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... ... ... ... ... ... | |
| ... сатып алушы, тапсырыс берушілердің |301 |701 |
| ... | | |
|2 ... ... ... ... ... қызметке| | |
| ... ... құн ... ... |301 |633 |
|3 ... ... ... алынған аванс сомасынан |661-662 |301 |
| ... | | |
|4 ... ... мен тапсырыс берушілерден есеп | | |
| ... ... ... ... сома |441 |301 |
|5 ... алушылар мен тапсырыс берушілердің борыштары |641-643, | |
| ... ... ... есебінен өтелінді |687 |301 |
|6 ... ... ... ... өнім, көрсетілген | |301, |
| ... үшін ... ... |302 |321-323 |
|7 ... алушылар мен тапсырыс берушілер берген | | |
| ... үшін ... ... |441 |302 ... ... Бухгалтерлік есеп шоттарының Үлгі жоспарын қолдану ... ... ... ... 2002 ... 18 ...
438 бұйрығымен бекітілген.
Жоғарыда қарастырылған мысалымыз бойынша бухгалтерлік жазуларымыз келесі
түрде жазылады:
а) вексель алғанды:
Дт Алынған ... шоты ... ... ... борыштар шоты ... ... ... сатып алушылардың борыштары есептелген пайыз сомасымен
бірге өтелгенле:
Дт ... шоты 512500 ... ... ... шоты 500000 ... ... бойынша кірістер шоты 12500 тг.
Шаруашылық субъектісіне басқадай операциялар бойынша тиісті дебиторлық
борыштар төмендегідей ... ... ... ... қосылған құн салығы»;
332 «Есептелінген пайыздар»
333 «Жұмысшылар мен басқадай тұлғалардың борышы»
334 «Басқалары»
Бұл шоттарда 30 ... ... мен ... ... бөлімшесінің
шоттарында есептеуге жатпайтын /сатылған ... ... ... ... ... есеп айырысу операциялары
есептелінеді.
331 «Алынуға тиісті қосылған құн салығы» шоты субъектінің сатып ... ... ... тағы да ... бойынша жабдықтаушыларға
төленген қосылған құн салығы сомасы ... ... ... бұл түрі ... ... мен ... ... жанама
салық болып саналады. Осыған орай ол тауардың құны ... оның ... ... бұл салықты сатып алушылар төлейді. Жанама ... ... ... алатын заңды және жеке тұлғалардан түспейді, осы
тауарлар сатушылардан түседі. Неғұрлым баға ... ... ... салық
сомасы да жоғары болады. Бюджетке төленетін қосылған құн салығы сатылған
тауарлар /жұмыстар мен ... үшін ... ... ... ... ... ... үшін жабдықтаушыларға төленген қосылған құн салығы
сомалары арасындағы айырмашылық ретінде ... ... ... құн ... ... есеп айырысуды көрсету
үшін 331 «Өтелуі тиісті қосылған құн салығы» шоты қолданылады.
Алынған тауарлар мен материалдық құндылықтар және ... ... ... ... есептелінген қосылған құн сомасына 331 шот
дебеттелініп, 671,687 және тағы да ... ... ... ... жұмыстың, қызметтің есебінен қосылған құн ... ... ... ... салу үшін ... егер де:
- тауарды (жұмысты, қызметті) алушы қосылған құн ... ... ... ... ... ... ҚҚС ... болып табылады,
сатылған тауарларға (жұмысқа, қызметке) берілген ... құн ... ... ... ... ... табылады,
егер де:
- тауарды (жұмысты, қызметті) алушы қосылған құн салығын төлеуші
болса;
- төленген салық сомасы кеден заңдылығымен ... ... яғни ... ... ... болса;
- төлем құжатында көрсетілген ... ... ... ... ... темір жол және авиа билетінде көрсетілген салық сомасы салық заңына
сәйкес сомада болса;
- тұрғын-үй қызметінде ... ... ... ... ... ... келсе;
- бақылау-кассалық машинасынан алынған чектердің ... ... ... ... байланысты төлеуге жататын ҚҚС болса, олар зачетқа ... де: ... ... ... ... қызметке жатпайтын
шараларды жүргізумен байланысты болса; тұрғын-үй қорларындағы ғимараттар
болса, қонақ үй ... ... ... ... ... ... құрал ретінде алынған болса; тегін ... ... ... ... ... өткеннен кейін, ҚҚС бойынша зачетқа рұқсат етілген
сомасы, 331 шоттың кредитінен 633 ... ... ... ... ... ... ҚҚС сомасы зачеттан тасталады, ол кезде 633
шотының дебетінде және 331 ... ... ... ... ... ... жазылады.
332 «Есептелген пайыздар» шотында субъектінің шартта қаралған ... ... ... берген несиелері мен қарыздары, алған вексельдері
үшін пайыз түрінде ... ... ... ... ... ... ... есептелінді. Осыған байланысты 332 «Есептелген
пайыздар» шотына сәйкес бухгалтерлік жазулар мына түрде ... ... ... ... алынған вексельдер, берілген займдар бойынша
пайыздар есептегенде 332-ші шот дебеттелініп, 724-ші шот кредиттелінеді.
- Есептелген пайыздар ... ... ... ... ... ... 332 шот ... көрсетіледі.
332 «Есептелген пайыздар» шоты бойынша аналитикалық есеп – қарыз алушы,
вексель ұстаушы, жалға алушы және т.с.с. кәсіпорындар ... және ... ... ... ... ... ... ведомоснда немесе
соған ұқсас машинограммасыпда жүргізіледі.
333 «Жұмыскерлердің және басқа тұлғалардың қарыздар» шотында ... ... ... ... ... есеп ... тұлғалармен есеп
айырысу бойынша; жұмыс істеушілерге кредитке сатылған ... ... ... ... ... ... бойынша. Кәсіпорын өз
қызметкерлерін ... ... ... ... ... ... ... алады, пошта арқылы жіберілген ақшаларды және басқа да
шығындарды төлейді. Бұл шығындардың үнемі банк ... ... ... есеп ... ... ... мүмкін емес.Сондықтан да шығындарды
төлеу үшін ... ... ақша ... және олар сол ... есеп ... тиіс.
Аванс тек басшының жарлығымен және қажеттілік жеткен ... есеп ... ... және ... ... ... ... беріледі. Есеп
беруі тиісті адамдарға берілген сомалар оны қуаттайдын ... ... және ... ... ... ... есептерін бухгалтерия тексереді, сонан соң оларды субъектінің
басшысы ... ... ... ... ... және оларға қоса
тіркелген құжаттар қайта рәсімдеу үшін есеп беруші адамдарға қайтарылады.
333 ... мен ... ... борыштары» шотында жұмысшылар
мен басқа тұлғалардың дебиторлық борыштары ... ... ... ... ... мен ... ... қарызға қызметтегі іс-сапарлары
және басқадай шығындары үшін ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынға тигізген зияндары үшін ... ... ... ... ... ... ... рәсімдеоуге тиіс. Бұл құжаттар бастапқы есеп ... ... ... есеп солардың негізінде жүргізіледі. Бастапқы
есеп құжаты – операцияның немесе оқиғаның жасалу ... ... ... есеп құжаты оперыцияны жасау кезінде жасалады, ал егер оны жасау
мүмкін болмаса, ол аяқталғаннан кейін дереу жасалады.
Бастапқы есеп ... ... ... ... ... тиісті:
• құжаттың аталуы;
• жасалған күні;
• өз атынан құжат жасалған ұйымның атауы немесе кәсіпкерлің аты-жөні;
• операцияның немесе оқиғаның мазмұны;
• операцияның немесе ... ... ... ... мен құны ... ... жасауға және оны жасаудың дұрыстығына жауапты ... ... ... және ... ... растайтын).
Аталған деректемелердің болуы бастапқы құжаттарға заңдық күш береді.
Операциялардың немесе оқиғаның ... ... ... ... ... талаптарына және есепке алу ақпараттарын
әзірлеу әдістеріне қарай қосымша деректемелер енгізілуі мүмкін. Сөйтіп,
жоғары аталған деректемелердің барлығы бастапқы ... ... ... ... ... ... ... жасаған кезде қажет.
Ақшалай қаражаттар есеп беруші адамдарға ... ... ... мен
жұмысына ақы беруге, бланкілер, ЖЖМ сатып алуға, базарлар мен дүкендерде
тауар сатып алуға, іссапар шығындарына неғұрлым жиі ... ... ... ... ... ... тәртібіне сәйкес шаруашылық субъектілері кассалық қызмет көрсетуді
жүзеге асыратын банк мекемесімен келісім бойынша ... ... ... және ... ... шаруашылық және басқа
шығындар үшін қолма-қол ақшаны есеп беруге кассадан ... Есеп ... ... ... ... бөлігі алынған мерзімі аяқталғаннан
кейінгі 3 күннен кешіктірместен кассаға қайтарылуға тиіс. ... ... ... ... ... ... сомалар туралы есептемені мерзім
аяқталғаннан кейінгі 5 күннен ... ... ... Есеп беру сомаларын жұмсау туралы есептемені белгіленген уақытта
тапсырмаған және авапстың ... ... ... ... ... заңда көзделген тәртіпке сәйкес ... ... ... ... ... ... ақшаларды берудің және оларды
іссапар шығыстары үшін пайдаланудың тәртібі қолданыстағы ... ... ... ... ... ... және одан кері ... тұрақты жұмыс орнына
дейінгі жол жүру ... ... ... ... ... тәулік ақысын;
4) ұсынылған құжаттарға (сақталым, кеңсемен, офиспен сөйлесудің шоты және
т.б.) сәйкес өзге шығындарын ... ... ... ... ... ... 3 ... ішінде іссапарға
байланысты жұмсалған сомалар аванстық есептеме тапсыруға ... ... қоса ... ... ... ... ... жол жүру құжаттарының түбіршегі, үй-жайды жалдау ... ... ... ... ... нормадан тыс қосымша
төлемдерді кәсіпорын қарамағында қалған пайда есебінен ... ... ... іссапарға жіберген кезде шетелдік валютадағы іссапар
шығындарын өтеудің тиісті нормаларын басшылыққа алу керек.
Есеп ... ... есеп ... ... ... 333 -
«Қызметкерлермен басқа да адамдардың ... ... ... ... ... қалдығы есеп беретін субъектіге берешек сомасын
көрсетеді. Шоттың дебеті ... ... ... артық шығыс сомасы мен
шығыс касса ордері негізінде беруге қайтадан берілген сомалар көрсетіледі.
Кредиті бойынша аванстық ... ... ... ... мен ... ... ... пайданылмағандар ретінде көрсетілген ... ... ... ... мұқтаждықтарына, іссапарларға
есеп беруге қолма-қол ақшалар берілгенде: Дт 333 Кт 441,431
2. Аударым ... есеп ... ... ... (ұшаққа билет сатып алу):
Дт 333 Кт 441,431
3.Жол жүру билеттері сатып алында және чекпен төленді:
Дт 333 Кт ... Есеп ... ... сатып алған ТМҚ кіріске алынды:
Дт 201-206,208,223,222 Кт 333
5. Аванстық есептемелер тапсырылған бойда есеп беру ... ... Дт 821,938 Кт ... Есеп ... ... ... Дт 331 Кт 333
7. Жұмсалмаған есеп беру сомаларын қайтару: Дт 451,452 Кт ... ... есеп беру ... ... ... ... Дт 681 Ет 333
9. Есеп беретін тұлға ... ... ... ... ... Дт 333 Кт ... тұлғалардың жұмысына, қызметіне ақы төлеу, олардан тауар сатып
алу ... ... ... ... ... ... ... ақы төленгенін дәлелдейтін фискальдің чекті қоса тіркей отырып,
аванстық есеп ... ... ... есептерде және бухгалтерлік есептің
тиісті тіркелімдерінде растайтын құжаттар ... ... ...... ...... мен ... да адамдардың берешегі),
мынадай жазбалар бойынша жүзеге асырылады:
3 кесте
Қызметкерлер мен басқа да адамдардың берешегінің ... ... |Дт |Кт ... ... |
| | | ... ... ... |333 |1000 ... ФШ, ... |
| | | | ... ШФ ... ... ... |333 |160 |ҚҚС ... жатқызу |
|07.08.2004|201 |333 |1000 ... ... ... | | | |ШФ, ... ... |
| | | | ... ... |333 |18000 ... ... ФЧ, ШФ |
| | | | ... ... |
| | | | | ... |333 |3040 |ҚҚС ... ... ... |333 |6000 ... ФЧ сатып алынған |
|09.08.2004|331 |333 |960 |ҚҚС ... ... |
| | | | |ФЧ ҚҚС ... көрсетіліп |
| | | | ... ... ... көзі: «Қос Қанат» ЖШС-нің 2004 жылдың қаржылық мәліметтерінен
алынды
Бухгалтерлердегі қинайтын сұрақтардың бірі – есеп ... ... ... ... және ... төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан
Респубдикасы Кодексінің 546 бабының 1-тармағына сәйкес ҚР аумағында сауда
операцияларян ... ... ... ... ... ... банктік төлем
карточкалары, чектер арқылы қызмет көрсеткенде тұтынушылармен ақшалай есеп
айырысу міндетті түрде ... жады бар ... ... беру ... ... Ал егер тауар ... ... ... ... ... ... чектер берілмейтін болса, ... ... ... БКМ бар және фискальдық чектер беретін ... ... ... ... қажет. Ад мүмкіндік болмай фискальды чек
беруден бас тартса, онда кассалық орлеріне түбіртек пен ... ... ... заңды тұлғаның мөрімен расталған ... ... ... ... ... бұзушылық туралы„ Кодексте (ӘҚБтК)
фискальдық чек ... үшін ... ... ... ... ... Осы ... 215 бабына сәйкес фискальдық жады бар бақылау-касса
машиналарын (БКМ) қолданбай тауарлар сату ... ... ... не ... ... ... бар ... қолдану арқылы фискальдық
жады бар БКМ-ларын қолдану тәртібін бұзу – жеке кәсіпкерлер мен ... ... ... бес айлық есептік көрсеткішке дейін айыппұл салуға
әкеп соқтырады. Фискальдық жады бар БКМ қолданған кезде ... ... үшін ... кем ... ... ... ... чек бермеуі – жеке
кәсіпкерлерге және лауазымды адамдарға бестен онға дейінгі ... ... ... ... салуға әкеп соқтырады. Әеімшілік жазалау
шарасы ... ... жыл ... ... ... тап ... әрекеттер
– жеке кәсіпкерлер мен лауазымды адамдарға ... ... ... ... ... салуға әкеп соқтырады.
Салық кодексінің 517 бабына ... ... жады бар БКМ ... бақылау жасау сатып олушылардың емес, салық қызметі органдарына
жүктелген. Сонымен бірге сатып алушыларда ғана ... ... ... ... ... байланысты проблемалар бар. Авиа және теміржол
билеттерін сататын ұйымдардың ... ... ... ... пайдаланбайтын кәсіпорын жоқ шығар. Алматыдағы
кәсіпкерлер қауымдастығы осындай ... БКК ... ... ... туралы ҚР Қаржы министрлігінің Салық ... ... ...... хат ... ... ... Салық кодексінің 846 бабының 1- тармвғының ережелері түбертек,
билеттер, талондвр, пошта төлемі белгілерін немесе ҚР ... ... ... ... ... ... ... теңестірілген құжаттарды
бере отырып, халыққа қызмет көрсететін салық төлеушілердің ... ... ... ... жады бар БКМ ... ... ... кезде халыққа
берілетін түбіртектердің, талондардың, пошта төлемі белгілерін немесе
чектерге теңестірілген қатаң ... ... да ... ... ... ҚР ... ... 23.05.2002ж. № 230 бұйрығымен қатаң
есептіліктегі құжаттар нысандарының тізбесі бекітілген. Теміржол ... ... бұл ... ... және ... нысандарын қатаң есептіліктегі құжаттар
ретінде бекіту ... емес деп ... ... ҚР ҚМ ... ... ... ... қызметтің жекедеген түрлерінің айрықша
ерекшеліктеріне байланысты БКМ ... қиын ... ... қатаң
есептілік құжаттары ретінде қолданылатын түбіртектер, билеттер, талондар,
пошта төлемін төлеу ... ... ... ... ... ... және авиабилеттердің сату стационарлық үй-жайларда
жүзеге асырылады, оның ... ... ... ... туралы
мәліметтер алу үшін компьютерлік жүйе қолданылады.
23.11.2002ж. № 458-11 ҚР Заңымен Салық кодексіне енгізілген ... ... ... БКМ ... ... жүйе де ... ... адамдар АМҚС-да ЖЖМ сатып алған кезде фискальдық чекте бөліп
көрсетілген ҚҚС есепке ... ... ... ... ... отырады. Осы мәселені Салық ... ... ... ... ... 235 ... 1-ші ... егер осы
тарауда өзгеше көзделмесе (38 тарау ”Қосылған құн салығы бойынша есепке
жатқызу”), тауарларды ... ... ... алушының бюджет
жарнасына жатқызуға тиіс салық сомасын анықтау кезінде, негізгі ... ... ... ... ... мен ... ... салық
салынатын айналым мақсатында пайдаланылса немесе пайдаланылатын ... егер ... ... орындалса:
1. тауарларды (жұмыстарды, қызмет көрсетулерді) алушы осы ... ... ... ... ... құн ... ... болып табылса;
2. өнім беруші Қазақстан Республикасының аумағында өткізілген тауарларға
(жұмыстарға, қызмет ... ... ... 235 ... 2-
тармағына сәйкес берілетін ... да ... ... тауарлар
(жұмыстар, қызмет көрсетулер) алушының ҚҚС ... ... ... бар деп ... жады бар ... қолдану Ережелері” атты ҚР Үкіметінің
18.04.02ж. № 449 қаулысына сәйкес ҚҚС ... ... ... ... ... тиіс ... көрсетіледі: сатушының СТН-ні; қосылған құн
салығы бойынша есепке қою ... ... ... мке нөмірі; тауардың
(жұмыстың, көрсетілген қызметтің) атауы; қосылған құн салығының ... ... ... ... жеке ... ТМҚ сатып алуға арналған
құжаттарды рәсімдеуге талаптар өзгерді. ... ... 372 ... ... ... сатумен айналысатын адамдар бюджетпен есеп
айырысуды біржолғы талон ... ... ... ... ... асырады
(базарларда біржолғы талон бойынша патент негізінде арнайы салық режимін,
оңайтылған декларация негізінде арнайы ... ... ... ... бірдей белгіленген салық салу режимін қолданатын жеке тұлғалар
сауда жасай ... ҚР МКМ ...... ... ... ... сатып алу актілерін осылайша ... жеке ... ... ұсталмайды, сатып алынған ТМҚ құны 92-баптың
шарттары орындалған жағдайда шегерімге жатқызылады. (ҚР МКМ 18.07.2002ж. ... ... ... ... тауар сатып алған кезде міндетті
түрде сатып алу актілерінде сатушының СТН, ... ... ... ... мен сериясын, базардың мөрін көрсету керек. Олар болмаған
жағдайда сатып алынған ТМҚ құнынан төлем ... есеп ... ... ... ... ... ... № 1428 ”Мемлекеттік бюджеттің есебінен ұсталатын мемлекеттік
мекемелердің қызметкерлерін ҚРсының шегіндегі қызметтік іссапарлары туралы
Ережелерге” сәйкес қызметтік ... ... үшін ... қол ... ... ... ... Іссапарға орындарында болудың нақты мерзімі баратын
пунктіне келген күн және пункттен ... күн ... ... ... бойынша айқындалады.
Іссапардан қайтқаннан кейін қызметкер бес күннің ... ... ... ... ... ... есепті табыс етуге міндетті. Аванстық есепке
белгіленген тәртіппен рәсімделген іссапар куәлігі, тұрғын үй жалдағаны және
жол жүру ... ... ... қоса ... жылдан бастап қызметтік іссапарлар кезінде және ... ... ... ... шегерудің жаңа нормалары енгізілген. Салық
кодексінің 93 бабына сәйкес қызметтік іссапарлар ... ... ... шыққан шығындарға шығындарға ақы төлеуді қоса есептегенде,
іссапар орнына және кері қарай жол жүруге нақты ... ... ... ... ... ақы ... қоса есептегенде,
тұрғын үй жалдауға нақты жұмсалған шығындар; Қазақстан Республикасының
аумағында ... екі ... ... ... ... ... ... төленетін тәулікақылар; ҚР Үкіметі белгілеген нормалар
шегінде ҚР ... тыс ... ... ... ... үшін ... шығындарды шегерімге жатқызу үшін растайтын құжаттар болуы ... ... ... тізімі, қабылдайтын тарап адамдарының тізімі,
қонақтарды тіркеу жорналы, жүкқұжат шоттары, нақты жасалған ... ақы ... ... құжаттар болуы керек.
Жалпы әкімшілік – шаруашылық ... және ... ... есеп ... тиісті тұлғаларға берілген сомаларға: 333-ші шот
дебеттелініп, ... ... ... ... берілген займ /қарыз/ сомаларына: 333-ші ... ... ... ... ... кезеңде жоғалған, бүлінген ... ... ... ... ... ... және оның төлеуге тиісті сомасына:
333-ші шот дебеттелініп, 611 шот ... ... ... ... ... ... өтеген уақытта: 101-
106, 121-126, 141-144, 201-206, 208 және 222 ... ... 333-ші шот ... беруге тиісті тұлғалардың аванс ретінде алған сомаларының
пайдаланғаннан ... ... ... ... кінәлі адамдардың
төлеген сомалары, жұмысшылардың алғаг қарыз сомаларының қайтарылуы ақша
қаражаттары шоттарына келіп түскенде: 431, 441, 451 және 681 ... ... 333-ші шот ... ... тиісті тұлғалардың субъектінің есебінен ... ... 811, 821, 938, 948 ... ... 333-ші шот ... ... алынған ақау материалдарды қайтаруға
байланысты дебиторлық борыштың пайда болуына: 334 шот ... ... 208 ... тиістілері кредиттелінеді.
Банктегі шоттан қателесіп, есептен шығарылған сомаға: 334 ... 431, 432 және 441 ... ... ... ... төленген тауарлы-материалдық қорлармен айналымнан
тыс активтер қоймаға ... ... ... ... мен бағалардың
сәйкессіздігі нәтижесінен болған, сондай-ақ арифметикалық қателіктерге: 334
шот ... 671 шот ... жал ... ... ... жал ... мен ... 334 шот дебеттелініп, 727 шот кредиттелінеді.
Төтенше жағдайлардан болған залалдардың ... ... ... ... ... ... 334 шот дебеттелініп, 862 ... ... 334 ... ... ... жал төлемдері жайлы ақпараттар,
бюджетке және бюджеттен тыс ... ... ... сомалар,
жабдықтаушылармен мердегерлерге деген ... ... ... ... ... ... өсімақылар, тағы да басқалар
есептелінеді.
1.3. Күмәндi дебиторлық борыштар
Қазіргі таңда сатылған тауарлар мен ... ... үшін ... ... ... ... ... тиісті сомалардың бір бөлігі ғана өтеліп,
қалған бөлігінің алынбай қалуы іс-тәжірибеде жиі ... ... ... ... ... ... ... жасай алмау фактісі осы
берешек соманың жабылмай қалатындығын білдірмейді. Мұндай жағдайлардың
алғашқы ... ... ... ... ... ... қалуы немесе
ол субъектінің таралуы, сондай-ақ борышты талап ету мерзімінің өтіп ... ... ... ... сәйкес белгіленген мерзімде
төлемеген шоттары «күмәнді қарыздар» деп аталады.
Күмәнді қарыздарға – уақытысында ... ... және ... ... қамтамасыз етілмеген дебиторлық борыштар ... ... ... ... ... ету ... өтіп кеткен
дебиторлық берешек күдікті қарыз болып саналынады. Өтелу-өтелмеуі ... ... ... ... шығарудың екі тәсілі бар.
Біріншісі- тікелей есептен шығару әдісі, мұнда шығындар заңда қаралған
төлемді талап ету мерзімі ... ... ... ...... ... бұл ... шығындарды өтеу үшін алдын ала
резервтік қор қарастырылады.
Тікелей есептен шығару әдісі бухгалтерлік есеп тұрғысынан ... ... ... ол ... мен ... ... ... яғни күмәнді борыштарды ... ... ... ... ... ... ... оның күдікті деп танылған есептік
мезетінде ғана шығындарға ... ... ... ... ... ... жасай алады. Күмәнді қарыздар ... ... 311 ... ... ... ... шотында
жүргізіледі. Күмәнді қарыздар бойынша резервтер есеп беретін жылдың соңында
жабдықтаушылар мен сатып алушылар арасындағы ... ... ... ... ... жасалынады. Азаматтық кодекстің 1-бөліміндегі 178
бабына сәйкес борыштың өтімділік ... ... ... үш жыл ... Үш жыл ... өтелінбеген борыш күмәнді қарыздарға жасалынған
резерв сомасының есебінен есептен шығарылады. 1997 ... 12 ... ... ... Республикасының кейбір заң актілеріне
өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заңына сәйкес «күмәнді ... ... ... - деп ... /жұмысты, қызмет көрсету/ сату
нәтижесінде түзетілген және де табыс есептелгеннен кейінгі екі жыл ... ... ... ... ... сәйкес талап ету мерзімі өтіп кеткен
дебиторлық борыштар «үмітсіз қарыз» -деп ... Ал ... ... ... қарыздарға жасалған резерв есебінен есептен шығарылады.
ЖШС күмәнді қарызды есептеу үшін өзінің есеп саясатында ... ... бір ... ... ... құқылы. Ол тәсіл сатылған өнімнің,
орындалған жұмыстың, ... ... ... ... немесе
төлемнің мерзімі бойынша анықталуы мүмкін. ЖШС-сі өзінің жылдық нәтижесінде
пайда болған күмәнді қарыздарын, төленбеген шоттарын анықтайды. ... ... ... ... ... 3128,4 мың тенге. Енді осы сатылған өнімді
төрт кезеңге бөліп, күмәнді ... ... қай ... ... анықтаймыз.
4 кесте
Күмәнді қарыздың төрт кезеңі
|Кезеңдері |Сатылған өнімнің |Күмәнді қарыздың ... |
| ... мың ... |сомасы, мың тенге | |
|1 |2 |3 ... ... |782,1 |17 |2,17 ... |815,9 |14 |1,72 ... |579,6 |32 |3,62 ... |950,8 |29 |3,05 ... |3128,4 |81 |2,64 ... ... «Қос ... ... 2004 ... қаржылық мәліметтерінен
алынды
Кестеде келтірілген мәліметтердің көрсеткішінен біз күмәнді ... 82,59 мың ... ... ... (3128,4х2,64): 100%.
Әрбір категория үшін күмәнді қарыздың пайызы анықталады.
Мысалы: Түгендеу нәтижесінде төленбеген дебиторлық қарыздың ... ... ... ... Енді ... ... мерзімі бойынша мынадай етіп бөлуге
болады:
бірінші категория 340 мың тенге;
екінші категория 134 мың тенге;
үшінші категория 249 мың тенге;
төртінші ... 211 мың ... ... 87 мың ... ... ... ... соманы анықтаудың кестесін келтіреміз,
оның категориясы бойынша болжамдық ... ... ... ... ... ... күмәнді қарыз сомасы 187,24 мың тенге құраған.
Күмәнді қарыздың бұл әдісі бірінші әдіске қарағанда ... ... ... ... ... ... кесте
Күмәнді қарыздың объективі мәліметі
|Дебиторлық |Сомасы, мың тенге |Күмәнді қарыз деп |Талап ... ... ... | ... |күмәнді сомасы, |
|мерзімі | ... % |мың ... ... мерзімі |340 |11 |37,40 ... | | | ... ... |134 |8 |10,72 ... | | | ... ... |249 |23 |57,27 ... | | | ... ... |211 |19 |40,09 ... | | | ... ... ... |87 |48 |41,76 ... |1021 | |187,24 ... ... «Қос ... ... 2004 жылдың қаржылық мәліметтерінен
алынды
Егер сатып алушының дебиторлық ... ... ... ... есептен
шығарылып, белгілі бір уақыт өткеннен ... бұл ... ... ... ... ... жазу ... «Күмәнді қарыздар бойынша резервтер» шоты
Кт «Алынуға тиісті борыштар» шоты
311 «Күмәнді қарыздар ... ... ... ... ... 10 ... жүргізіледі. «Қос қанат» ЖШС осы шот ... ... ... ... ... күмәнді деп
есептелген борыштары үшін 100000 (жүз мың) теңге көлемінде резерв ... ... жазу ... ... қарыздар бойынша резерв құрылғанда:
Дт 821 «Жалпы әкімшілік шығындар» шоты 100000 ... 311 ... ... бойынша резервтер» шот 100000 тг.
- ... ... ... ... резервтің есебінен дебиторлық борыштың
есептен шығарылуы:
Дт 311 «Күмәнді қарыздар бойынша резервтер» шот 80000 ... 301,302 және 303 ... ... ... ... ... ... резерв сомалары:
Дт 821 шоты 20000 ... 311 шоты 20000 ... ... ... сиямен жазу арқылы алынып
тасталады. /сторно/
дебиторлық ... ... ... ... ... сомасынан
күмәнді қарыз бойынша құрылған резерв сомасы ... ... ... ... ғана ... ... «Қос қанат» ЖШС ... ... 200000 (екі жүз мың ) ... ал ... ... бойынша
резерв сомасы 50000 (елу мың) теңгні құрайды деп есептейік. ... ... беру ... ... ... ... резерв сомасы 50000 (елу
мың) теңге ... ... ... ... да, ... балансында
дебиторлық қарыз сомасы 50000 (елу мың) теңгеге азайтылып 150000 (бір ... мың) ... ... тең болады.
Кез келген ұйымдарды алып қарасақ та олардың барлығы да қай шоттардың
төленбейтіндігін алдын-ала болжап ... ... ... Дегенмен де қаржылық
есеп беруі кезінде жыл бойы жұмсалған шығындарды жабатын сомаларды анықтау
қажет. Бұл уақыттағы ... ... ... ... да
пайда болуы ықтимал. Жалпы халықаралық ... ... ... үшін ... екі әдісі қолданылады:
- несиеге сатудан алынатын таза табыстан есептелінген пайыз әдісі
(қаржы-шаруашылық қызметі ... есеп ... ... ... ... ... ... есептеу әдісі
(бухгалтерлік баланста).
Мұндағы бірінші аталған әлісті мақсаты күмәнді дебиторлық ... ... ... ... ... болса, екінші әдістің
мақсаты дебиторлық ... твзв ... ... дұрыс есептеу болып
табылады. Көптеген ұйымдарда бұл екі тәсілдердің екеуі де қолданылады.
Жоғарыда аталаған ... ... ... таза ... есептелген
пайыз әдісіне тоқталатын болсақ, бұл әдіс сәйкестік принципіне бағытталған.
Мұнда ... ... ... ... шығындар мен несиеге сатудан
алынатын таза табыстан есептелген пайыз арасындағы қатынастардың орташа
пайызы ... ... ... ... ... ... бұл ... күмәнді
қарыздар көлемін анықтау үшін есеп берукезеңіндегі ... ... ... «Қос ... ЖШС ... 2005 жылғы көрсеткіштері:
- сатылған тауарларының көлемі 1000000 ... ... ... ... 50000 ... ... ... тг.
- күмәнді қарыздар бойынша резерв 8000 ... ... үш ... «Қос ... ... ... қарыздар бойынша шығындары:
|жылдар ... ... ... ... |
| ... |бойынша шығындары | |
| ... | | ... |900000 |29700 |3,3 ... |930000 |31500 |3,38 ... |950000 |36100 |3,8 ... |2780000 |97300 |3,2 ... көзі: «Қос Қанат» ЖШС-нің мәліметтерінен алынды
«Қос ... ЖШС ... ... бұл ... ... ... ... мөлшері орта есеппен 3,5% деп есептейді. Соған ... ... ... ... сомасы былайша есептелінеді:
(1000000-50000-10000) х 3,5%= 329000 тг.
Осы табылған күмәнді қарыздар сомасы бойынша мынандай ... ... 821 ... ... шығындар» шоты 32900 ... 311 ... ... бойынша резервтер» шот 32900 тг.
Жоғарыдағы ... ... ... 2005 ... қаржылық есебінде күмәнді
қарыздар бойынша резервтер сомасының 40900 (қырық мың тоғыз жүз) ... ... ... ... 8000 ... мың) ... ... алынбаған дебиторлық борыш 32900 (отыз екі мың ... жүз) ... ... ... тауарлар бойынша күмәнді қарыздарға жасалынған
резерв сомасы.
Негізінен ... ... ... таза ... ... ... әдісі
бойынша әрдайым дебиторлық қарыздың таза өзіндік құнын есептеп отыру ... Бұл ... ... ... ... ... принципі қызмет
етеді. Өйткені күмәнді қарыз ... ... ... Әдіс ... өте ... және ... ... Ескеретін
жағдай, несиеге сатылған тауарларға қолданылатын пайыз ... ... ... ... ... бағалау үшін қолданылатын дебиторлық қарыздарды
өтелу мерзімі бойынша есептеу әдісі бухгалтерлік баланста таза ... ... ... Бұл әдіс ... ... ... пайызын
анықтаған уақытта өткен кезеңлерлегі мәліметтер пайдаланылады. Әдістің
негізгі мақсаты болып ... ... ... дебиторлық борыштың нақты
ақшалай өзіндік құнын анықтау есептеледі. Несиеге сатудан ... ... ... ... ... ... ... қарыздарды өтелу
мерзімі бойынша есептеу әдісі ... ... ... ... ... қажетті күмәнді қарыздарға жасалған резерв сомасының дұрыс жасалуына
мүмкіндік береді. ... ... ... ... резерв сомасының
ағымдағы қалдығы талап етілген қалдыққа сәйкес түзетіледі. Бұл ... ... ... ... ... дебиттелінеді. Жалпы күмәнді
қарыздар бойынша жасалынған қажетті резерв ... ... ... ... қолданылады:
- негізгі дебиторлық борышқа жасалған ... ... ... ... ... ... ... әрбір сомасына бөлек
негізделген мөлшерлеме.
Осы атап өткен екінші әдісіміз бойынша мысал келтірейік:
7 кесте
«Қос Қанат» ЖШС ... 2004 ... 31 ... ... ... ... (өлшем бірлігі теңге)
|Сатып |Түсуге |Уақтылы |Бір |Екі |Үш ... ... ... |түспегені |тоқсан |тоқсан ... ... |
| ... | ... ... |кешік- |кешік- |
| ... | ... ... ... ... ... |350000 | |150000 |200000 | | ... | | | | | | ... |250000 | | | |100000 |150000 ... | | | | | | ... ЖШС |500000 |300000 |100000 | | |100000 ... |1100000 |300000 |250000 |200000 |100000 |250000 ... | |5 |10 |20 |30 |50 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | |15000 |25000 |40000 |30000 |125000 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... «Қос ... ... 2004 ... ... мәліметтерінен
алынды
Жоғарыдағы берілген мысалымызда «Қос Қанат» ЖШС –нің алынуға тиісті
шоттарының сомасы қарастырылған. Яғни ... «Қос ... ЖШС ... және ... ... ... әрбір кезең бойынша бөлініп
көрсетілген. ... бұл ... ... ... тиіс шоттарының
кешіктірілген мерзімдеріне сәйкес күмәнді борышты есептеуге арналған пайыз
коэффиценті белгіленген. Яғни «Қос ... ЖШС –гі ... ... мен ... ... үшін ... есеп ... заңды
немесе жеке тұлғалардың қарыздарының дер кезінде төленбеген сомасының ... ... ... 10%, ... ... 20%, ... ... кешіктірілгендерінің 30%,
төртінші тоқсанда кешіктірілгендерінің 50% ... ... ... деп есептейді. Кестеде «Қос Қанат» ЖШС –нің 2005 ... ... ... ... қарыздарының мөлшері 235000 (екі жүз отыз
бес мың) ... тең ... ... ... Егер «Қос ... ЖШС –нің күмәнді
қарыздар бойынша резервтер шотындағы ... ... ... ... артық немесе кем болса, бұрынғы жасалынған резервтер сомасына
тиісті өзгерістер енгізіледі.
8 кесте
Күмәнді қарыздар бойынша ... шоты ... ... ... ... ... ... |кредит |
|1 ... ... ... ... |821 |311 |
|2 ... қарыздар бойынша құрылған резерв |311 ... |
| ... ... ... борыш жабылды | |333,334 |
|3 |Жыл ... ... ... ... құрылған|821 |311 |
| ... ... ... сторно етіледі (қызыл| | |
| ... | | |
|4 ... ... ... ... ... |311 |301,302, |
| ... ... ... ... белгілі бір | |333,334 |
| ... ... ... бұл ... ... | | |
| ... ... шығару осы есеп беру | | |
| ... ... | | |
|5 ... ... ... ... үмітсіз |431,441,451 |727 |
| ... ... ... шығарылып белгілі бір | | |
| ... ... ... бұл ... ... | | |
| ... ... ... ... есеп беру | | |
| ... жүргізілсе) | | ... ... ... есеп ... Үлгі ... ... ... ұсынымдар.
ҚР Қаржы министрінің 2002 жылғы 18 қыркүйектегі №
438 бұйрығымен бекітілген.
Алдағы кезең шығындары» - деп есеп ... ... ... ... ... беретін кезеңнің шығындарына жатқызылатын шығындарды айтады. Олардың
қатарына жататындар:
- алдын ала (мерзімінен бұрын) ... ... ... ... ... ... жазылған газет, жорнал және басқа да ... ... ... ... ... өндірістердің маусымдық шығындары және тағы да
басқалар.
Алдағы кезең шығындарына жаңа ... ... және ... ... кен өндіруші өнеркәсіпті пайдалануға дайындау
жұмыстарының шығындары, жаңа кәсіпорындарды іске қосу ... ... ... ... ... ... сақтандыру полисінің сомасы
есептелінеді.
- Сақтандыру полисін алу үшін есеп айырысу шотынан ... ... 341 ... 441 шот ... ... полисін алу барыснда болған шығындар сомасы есеп беретін
уақытта 811,821,938 және 948 ... ... ... 341 ... ... «Жал ... шоты ... кезеңдер үшін төленген жал төлемдерінің
сомасвн көрстеді. Осы шотқа байланысты ... ... ... ... ... үшін төленген жал төлеміне: 342 шоттің дебетіне, 431,441
және 451 шоттарының тиістісінің кредитіне жазылады.
- Есепті кезеңге ... жал ... ... ... және 947 ... ... дебеттелініп, 342 шот
кредиттелінеді.
343 «Басқалар» шоты, 342 шотында аталмай кеткен ... ... ... ... ... ... үшін ... аванстар» бөлімшесі келесі шоттардан тұрады: 351 «тауарлы-
материалдық құндықтарды жеткізіп беруі үшін ... ... ... ... жұмыстар мен көрсетілген қызметтер үшін берілген
аванстар» шоты. Бұл жоғарыда ... ... ... бухгалтерлік
есепте мынадай бух.жазу жазылады:
- Тауарлы-материалдық құндықтарды жеткізіп беруі үшін, ... мен ... ... үшін берілген аванстарға:
351,352 шоттарының ... ... ... тиістілері кредиттелінеді.
- Несие есебінен берілген ... ... 351,352 ... ... 601,602,603 шоттарының тиістілері
кредиттелінеді.
- Шетел ақша бірлігі яғни валюта түрінде берілген ... ... ... ... пайда болуына: 351,352 шоттарының
тиістілері дебеттелініп, 725 шот ... ... ... ретінде берілген соманың пайдаланылғаннан қалғаны
қайтарылғанда: 423,431,441,451 шоттарының тиістілері дебеттелініп,
351,352 шоттарының тиістілері ... ... ... ... есебінен жабдықтаушыларға тиісті қарыз
сомаларды жапқанда: 671 шот дебеттелініп, 351,352 ... ... ... ... жататын шығындар жыл сайын түгенделуі қажет.
Бұл түгендеу осы шоттың келесі жылғы ауысатын қалдықтарының айқындығын және
олардың жыл ... ... ... ... айналым шығындарына
жататындығын қамтамасыз етеді.
11 тарау. Дебиторлық борыштар аудитi
2.1. Дебиторлық ... ... ... ... ... ... кіріскен кезде тексеру
барысында қаралатын және ... ... ... ... ... бөліп, аудиторлық тексерудің бағдарламасын жасап, ... ... ... байланысты толықтырулар мен түзетілер
енгізіп, басшылыққа алып қадағалап отырады.
Дебиторлық борыштарды тексерудің ... ... ... ... тиісті:
- баланстың көрсеткіштерін Бас кітаптағы, есеп регистрларындағы және
машинажазбаларындағы мәліметтерімен салыстырып тексереді;
- субъектідегі дебиторлық ... ... ... ... ... ... жолымен тексереді;
- аналитикалық және синтетикалық ... ... ... ... қарыздар резервтерінің құрылу тәртіптерін және олардың
дұрыс қолдануын ... ... ... және ... ... есеп ... ... онерацияларының дұрыс жүзеге асырылғандығын
тексеруді;
- шағым-талан ету тәртіптерінің уақтылы сақталып, олардың ... ... ... тексеруді;
- дебиторлық борыштар бойынша алынған материалдарды ... ... ... келтіру және дебиторлық борыштарды төмендетуге
байланысты ұсыныстар жасауды.
Дебиторлық борыштар бойынша есеп айырысуды ... ... ... баланста дұрыс көрсетілгендігін, жылдың басындағы және ... ... ... мерзімді активтер» және «Ағымдағы активтер»
бөлімдеріне дұрыс ... ... ... ... ... бөлімінде есеп беретін күннен ... 12 ... ... ... дебиторлық борыштарды көрсетсе, ол «Ағымдағы активтер» бөлімінде
12 айдың ішінде төлемі күтілетін дебиторлық борыштарды ... ... ... ... ... ... кезінде де аудитор
талап елу мерзімі ... ... және ... ... сомаларға
назар аударуға тиіс.
Баланста «Ұзақ мерзімді активтер» бөліміне жатқызылған ... ... ... бойынша көрсетіледі:
- алынуға тиісті шоттар;
- алынған вексельдер;
- негізгі серіктестіктер мен ... ... ... ... ... ... ... акционерлік қоғамның лауазымды тұлғаларының бдрыштары;
- басқа да ... ... ... ... ... сол ... қайталанып, оған тек
ғана «Аванстық төлемдер» бабы қосылады.
Аудитор баланстың сәйкес ... ... ... ... ... үшін № 11 жорнал – ... ... ... есеп ... және есеп ... ... ... ... ... ... баланстың сәйкес
баптарындағы қалдықтармен тексеру кезеңінің басындағы ... есеп ... ... ... ... кейін есеп айырысудың әрбір түрін
тексереді.
Сатып алушылармен есеп беруге тиісті тұлғалармен, ... ... да ... есеп айырысуларды түгендеу, тиісті құжаттар бойынша
шоттарында көрсетілген ... ... ... тексеріп анықтауды
талап етеді. ... және ... ... ... ... ... болу ... себебін және оған кінәлі тұлғаларды, нақты
алынатынын (яғни, дебиторлар өздерінің ... ... ... есеп
ауысуларды актілерінің немесе ... бар ... ... ... өтіп кетпегендігін (3 жыл); қарыздарды өндіру үшін қандай
шаралар қолданылғандығын ... ... ... ... ... ... тексеру негізінен сауда және жабдықтау
ұйымдарына жүргізілетіндігі ескерілуі тиіс.
Есеп айырысулардың ... ... акт ... Актыда
түгендеу жүргізілген шоттардың аттарын, дебиторлық борыштардың сомасын
талап ету ... ... ... ... ... ... ... үмітін
үзген қарыздарын көрсетеді. Мұндай борыштарды түгендеу түрлері бойынша есеп
айырысуларды түгендеу актілеріне ... ... ... ... не үшін қарыз болғандығы, қай уақыттан бері, ... ... ... ... тіркелуге тиісті. Анықтамада талап ету
мерзімін ... ... ... ... ... есеп ... материалдарына талдау жасау немесе түгендеуді аудитордың ... ... ... ... түсініксіздіктер
бойынша, аудиторға есеп айырысуларды өте мұқият тексеруге, ойын жинақтап
бағыттауға мүмкіндік ... ... ... мен ... ... ... ... борыштардың ішінде шаруашылық қызметінде жиі кездесетіні –
дайын өнімдерді (жұмыс, қызмет) және тауарларды сату ... ... ... ... ... ... ... жағынан ең
қомақтысы. Сондықтан сатып алу және тапсырыс берушілермен есеп ... ... ... ... сұрақты жан-жақты қамтып, ауқымын
кеңейте түсу үшін мынандай мәселелерді анықтап алу қажет:
- өнім ... ... ... және ... ... ... ... (салыстыру) актілерімен есеп айырысу ... ... ... ... ... 30 ... ... және тапсырыс берушілердің борыштарын»
- Бөлімшесінің шоттары бойынша жүргізілген синтетикалық есептің
дұрыстығын.
Мұндай ... ... есеп ... ... ... ... вексельдермен қамтамасыз кетілген ақша қаражаттарының түсу мерзімі
әлі ... ... ... және тапсырыс берушілермен есеп
айырысулар бойынша борыштардың мәліметтерін алу мүмкіндігін,
дисконтталған ... мен ақша ... ... ... ... дисконтталған
вексельдерді;
- 30 «Сатып алушылардың және ... ... ... шоттары ... ... ... дұрыс берілгендігін;
- 30 «Сатып алушылардың және ... ... ... шоттары бойынша аналитикалық есеп жазуларының № 11 жорнал-
ордердегі Бас кітаптағы және баланстағы ... ... ... ету ... ... ... ... дұрыс шығысқа
шығарылғандығын.
Аудитор 301 «алынуға тиісті борыштар» шотының дебетінде көрсетілген
артылып жөнетілген өнім ... ... ... және ... ... ... кту, ... уықтылы банк мекемелерінде
қабылғандығын және оларды ... ... ... банк
көшірмелеріндегі жазулармен салыстырылып тексереді. Сатып алушылардің және
тапсырыс берушілердің алдын ала сатушының есеп айырысу ... ... ... ... ... 301 ... ... құны өтелген
өнімдердің құнының дұрыс анықталғандығына көз жеткізуі тиіс.
Сатып ... және ... ... есеп ... ... ... жатқан түрі – алынған вексельдер ... есен ... ... ... ... ... көз жеткізу үшін аудитордан
мұндай операцияларға баса назар аудару талап етіледі.
Сатып алушылармен және тапсырыс берушілермен есен ... үшін ... ... ... ... 302 «Алынған вексельдер»
шотында жүргізіледі. Вексель бойынша өтелген қарыздарын шоттың кредитіне ... ... ... ... шоттарының дебетінде көрсетеді. Вексельмен
есеп айырысқан кезде қарапайым және аудармалы вексельдер қолданылуы мүмкін.
Қарапайым вексель бұл ... ... ... орындалған
жұмыстарды (қызметтер) төлеу үшін бір жағының (вексель берушінің ), екінші
бір жағына (вексель ұстаушыға) төлеу ... ... ... бір ... ... ... ... қарызының міндеттемесі.
Аудармалы вексель (тратта) немесе беруші (трассант) ... да, ... ... вексельде көрсетілген соманы, үшінші тұлғаға
(ремитентке) ... ... ... төлеу туралы бұйрығын көрсетеді.
Бұл құжат борыштық ... ... ... ... төлеуге
келісім бергеннен кейін ғана ... ... ие ... ... ... көмегімен әмбебеап несие есеп ... ... ... ... ... рет ... ... дисконттау олардың банкідегі есебін және қаржының айналымын
елеулі жылдамдатады. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... банкке өткізіп, банктің тәуелсіз
дисконттының пайдасына есептелген пайыздың ... ... ... ... алады.
Аудит кезінде вексельдердің есебінің түрлері төлеуші субъектінің төлеу
мерзімінің ... ... ... ... арқылы толтырудың
негізделгендігін; алудан үмітін ... ... ... ету ... ... ... ... сатудан тыс зияндарына ... ... ... ... ... ... ... есебінің аудиті
Шаруашылықтың басшысының шешімімен талап ету мерзімі ... ... ... ... ... ... жтнақталған
қаржыландыру көзіне жатқызу арқылы шығысқа шығарып жабады. Демек, ... ... ... ... ету ... біткен, қайтарылуы сенімсіз
субъектінің алшақ дебиторлық борыштарын есептеп шығарып жабу үшін жасалады.
Күшіндегі салық жөніндегі заң ... ... ... – бұл ... ... ... нәтижесінде пайда болған және ... ... ... екі ... ... сөндірілмеген қарыздар ден көрсетілген.
Аудитор есепті жылдың аяғында тіркеліп, тізімделген ... ... ... ... күмәнді борыштар
резервтерінің заңдылығын және қандай борыштарды жабу ... ... ету ... ... ... борыштардың баланствн шығарылуын
тексереді.
Күмәнді қарыздар бойынша резервтерді құру, ... ... және ... ... ... жинақтау үшін бухгалтерлік есептің типтік
жоспарында 31 «Күмәнді борыштар бойынша резервтер» бөлімшесіеің дәл ... 311 ... шоты ... резервтің көлемі борышкерлердің қаржылық жағдайы (төлем
қабілеттілігі) ескеріле отырылып, ... ... ... ... ... ... ... арқылы анықталады.
Жасалған күмәнді резервтер сомасына 821 «Жалпы және әкімшілік шығындары»
шотын дебеттеп, 311 «Күмәнді борыштар бойынша резервтер» ... ... деп ... өтеу мерзімі біткен ... ... ... шығысқа шығарғанда 311 «Күмәнді борыштар бойынша
резервтер» шотының ... 30,33,35 ... ... шоттарының
кредитінен көрсетеді.
Күмәнді қарыздарды жабуға жасалған резервтің жұмсалмаған сомасына 821
шотының дебетіне, 311 ... ... ... жазу ... ... ... ... тексереді.
Жылдың соңында жасалған резерв бойынша қалдық тек қана ... ... деп ... ... ... ... тұратындығын тексеру
қажет.
Жасалған резервтің есебінен субъектің шеккен басқада зияндарын жабуға
жұмсалғандығын; егер орын алған ... ... ... ... ... қалған қалдықтың негізділігін тексеру қажет.
Аудиторлық ... ... ... ... ... серіктестіктердің дебиторлық борыштарының ... ... ... ... ... және олардың есеп
шоттврында регистрларындағы мәтіметтерінің Бас кітапқа және ... ... ... ... ... (тәуелді) серіктестіктермен бірлесіп ... ... ... ... борыштарының түрлері бойынша ақпараттарын
жинақтау үшін, бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... серіктестіктердің ... 322 ... ... және 323 ... ... ... борыштары» синтетикалық шоттары қаралған.
Бақылау жүйесінің тетігін қолына ұстап, көп салалы өндірісті дамытумен,
қызмет көрсету түрлерін ... ... ... субъектіге,
капиталды өте тиімді пайдалапуға, шаруашылық есеп жүргізу бастамаларын
күшейтуге, ... ... ... ... ... ... ... жартылай фабрикаттармен, басқа да бұйымдарымен қамтамасыз
етуге, шаруашылық ұжымдарын ауыл шаруашылық және тағы басқа да ... ... ... ... береді.
Еншілес (тәуелді) серіктестіктердің дебиторлық борыштарын тексерген
кезде, оларға ұзақ мерзімді түрінде салынған ақша –қаражаттай, ... ... ... ... ... ... ... тыс ақша-қаражаттар, дайын өнім, ... ... ... ... бойынша есеп айырысулар
жатады.
Аудитор еншілес (тәуелді) серіктестіктердің және бірлесіп бақыланатын
заңды ... ... ... аналитикалық есебінің тізімдемеде
немесе машинажазбаларда жазу операциялары көп, ірі ...... ... ... ... және ... берушілермен есеп
айырысу карточкаларында жүргізіогендігіне көз жеткізіп, анықтауға тиісті.
Айдың басындағы және ... және ... ... ... Бас ... ... тізімдемеге немесе машинажазбаға
қондырылғанына ... ... ... қоса ... шаруашылық
онерацияларын растайтын құжаттарын тексереді.
Еншілес (тәуелді) серіктестіктермен бірлесіп бақыланатын заңды
тұлғалардың дебиторлық ... ... есеп ... қатар,
несиелік борыштарының бухгалтерлік есеп шоттарының типтік жоспарының 64
«Еншілес (тәуелді) серіктестіктердің несие ... ... ... (641-643 ... ... ... шикізат, дайын өнім,
басқа да материалдық құндылықтардың құны оларға ... және ... ... ... материалдықтардың құнына өзара жатқызу туралы екі
жақты келісімді растайтын ... ... ... ... ... сияқты көрсетілгендігін анықтау қажет.
Дебиторлық борыштарға аудиторлық тексеру ... ... ... ... да ... ... ... ерекше назар аударуды талап
етеді. Бұл аталған бап бойынша жылдың басындағы және аяғындағы ... есеп ... ... ... қаралған 33 «Басқа да
дебиторлық ... ... ... ... ... 331 «Орын толтыруға тиісті қосылған құн салығы»;
- 332 «Есептелген сыйақылар»
- 333 ... және ... ... ... 334 «Басқа да борыштар»
Бұл аталған дебиторлық борыштарды аудитор жеке-жеке тексеруге тиісті.
Орын ... ... ... құн ... ... ... ... мәселелерді анықтап, алуға тиісті:
- баланста көрсетілген мәліметтері мен Бас ... және ... ... сәйкестігін;
- жабдықтаушылар мен мердігерлерден сатып алынған тауарлы-материалдық
құндылықтарды, атқарылған жұмыстар мен көрсетілген қвзметтер үшін
ақы ... ... ... ... ... ... қосылған құнға
салынған салықтың көрсетілгендігін;
- қоймаларға құндылықтардың нақты түсуіне қарай (атқарылған ... ... ... ... ... 331 ... ... ҚҚС сомасы, осы шлттың кредитінен 663 ... ... ... ... шот-фактураның негізінде жазылғандығы;
- қоймаға түспеген және кіріске алынбаған материалды құндылықтарды
қабылдау актісі бойынша қабылданбаған, атқарыдған ... ... ... (төлеуге келісім берген) шот-фактуралары
бойынша 331 шоттың дебетіне жазуларының жазылғандығын.
Аудитор Қазақстан Республикасының ... ... ... ... және ... ... есептеу әдісін қолдану ережелерінің сақталуына
назар аударуға тиіс.
Есептелген сыйақының есебінің аудиті. ... 332 ... ... ... ... ... олар ... аралық шоттар арқылы
жүзеге асырғандығын тексереді. Есептелген сыйақы ... ... ... ... ... ... жасап, 332 шотының дебетінде
жазылған алынуға тиісті пайыздың ... ... 724 ... ... және ... ... табыстар» шотының кредитінде көрсетілген
сомамен сәйкестігін тексереді. 332 шотының дебетінде көрестілген есептелген
сыйақылардың ақша-қаражаттар бөлімінің тиісті ... ... ... ... ... ... ... шотының аналитикалық есебінің, займ
алушылар, ... ... ... алушылар және т.б. шаруашылықтар
бойынша және уақыттың өтуімен туындаған ... ... ... ... ... ... жүргізілгендігін анықтау
қажет.
Аудитор басқадай дебиторлық борыштардың елеулі үлесін құрайтын 333
«Жұмыскерлердің және ... ... ... ... шаруашыдық
операцияларының дұрыс көрсетідгендігін тексеруге бесе незер аударуға тиіс.
Бұл шотта жұмыскерлердің және басқа да тұлғалардың ... ... ... ... есеп ... ... ... шаруашылық және
операциялық шығындарына, қызметтегі іс-сапарларға берілген сомалар ... ... ... сома деп ... ... ұсақ шаруашылық
шығындарына (қолма-қол есеп айырысусыз болмайтын әкімшіліе ... ... ... және ... ... ... ... ақшалай авансын айтамыз. Есеп беруге тиісті
тұлғалармен есеп ... ... ... ... ... ... ... берілген авансы бойынша есепті, оған тіркелген құжаттармен,
несие ... ... ... ... ... жинақ
ведомостындағы жазуларын салыстырып жаппай тексеру жүргізеді. Ең алдымен
авапстің кімдерге берілгендігін ... ... ... ... ... бойынша сол субъектіде жұмыс, қызмет істейтін тұлғаға
берілуге тиісті. ... ... ... ... мұндай
аванстарды жоғары тұрған ... ... ... берген
жағдайларда кездесіп қалады.
Аудитор авапстық кскпке тіркелген құжаттарының дұрыстығын, ... ... ... ... қажет болған жағдайда қарама-
қарсы тексеру жүргізуді ұсынады. Сонымен қатар, аудитор есеп беруге ... ... ... ... ... мыналарды анықтауға
тиісті:
- субъектінің төрағасының есеп беруге тиісті сомаларды ... ... ... ... ... есеп ... тиісті тұлғаларға берілетін аванстың бекітілген
көлемінен артық берілмегендігін;
- бұрынғы алынған аванс сомалары бойынша есеп ... ... ... ... ... ... мақсаттылығы туралы
көрсетілген соманы бекіткен ... ... ... ... ... есеп беруге тиісті сомалары шығындарының кіріске алынып, ... ... ... ... есеп айырысу кезінде субъекті
бухгалтерінің өзі сіңіріп кетуі де ... ... оның ... ... ... ... жазуларын көрсетудің нәтижесінде болуы
мүмкін. ... ... есеп ... және ... ... ... байланысты әдістерін білуге тиісті.
Шағын ұйымдардың бухгалтері, әдетте, есепті барлық операциялар бойынша
жүргізеді, ұрлық істеуге резерв жасау ... ... ... ... ... Жұмыскерлерге берілген есеп беруге тиісті сомаларын
олардың бет есебіне ... ... ... ... ... ... ... шығарылуы мүмкін.
Жұмыскер аванстың қорытынды есебін тапсырғаннан кейін, ... ... ... ... ... сәйкес сомаларын көрсетудің нәтижесінде осы
жұмыскерлердің алдында субъектінің жасанды ... ... ... ... ... ... ... ретінде де есеп беруге
тиісті соманы алуға, өз ... ... ... жазып, ондағы көрсетілген
соманы алуы мүмкін. Бухгалтерияға түскен касалық қорытынды есепті өңдеген
кезде, басқалармен ... ... ... ... ... ордері
көрсетіліп, алған сомасын өзінің бет есебіне ... ... ... бет ... көрсетеді. Нәтижесінде жұмыскерлермен
есеп айырысу жабылады.
Аудитор материалды шеккен зиянды өндіру бойынша есеп айырысуды мұқият
тексеріп, ... және ... ... есеп ... ... кем ... және ... жағдайда қарау мерзімі мен
тәртібінің сақталғандығын анықтауға, оларды қалай ... ... ... ... ... кем ... және жоғалғындарын
өндіріс шығындарына немесе кәсіпорынның қызметінің нәтижесінде ... ... ... баса ... ... ... заң ... сәйкес табиғи кему нормасынан жоғарғысын,
сондай-ақ бүлінген құндылықтарды кінәлі тұлғалардың мойындарына ... кем ... ... ... және ... ... толығымен кінәлі тұлғаларының мойынына ... ... және ... ... ... ... ... нәтижесінің шығарылғандығын және түгендеу кезінде анықталған
кем шыққан және ... ... ... еінәлі тұлғаларының мойынына
алып, кем шыққан материалды құндылықтарды өндіріс ... ... ... және негізділігін тексеруге міндетті.
Аудитор, сондай-ақ шаруашылықтың жұмыскерлеріне несиеге сатылған тауар
және ... да ... үшін ... ... бойынша кска айырысудың
дұрыс жүргізуін тексеруге тиісті. ... есеп ... үшін ... және ... да тұлғалардың борыштары шлттарына тиісті аралық
шоттар ашылады. Бұл аралық шоттар бойынша ... есеп ... ... ... ... ... жалгерлік міндеттеме, бюджетке және бюджеттен
тыс ұйымдарға ... ... ... ... ... ... және ... да заңды тұлғаларға ... ... кему ... ... кем ... ... ... айыпаұлдар, тұрақсыздықтар үшін үстемелер және
сондай-ақ меншіктік акциялардың номиналды құнынан, ... ... ... ... етілген шағым-талап сомасы көрсетілген 334 ... ... ... ... бойынша есеп айырысуға
байланысты мына ... ... ... ... ... ... және дұрыс толтырылғандығын.
Шағым-талап алу мерзімін ... ... ... ... ... үшін ... ... өйткені
шағым-талапта көрсетілген соманы төлеуден бас тартқан кезде шеккен
зиян сомасын ... ... ... ... ... ... ... негізділігін. Шағым-
талап қанағаттандырылған жағдайда субъектінің шеккен зиянын ... ... ... ... ... ... ... жүргізіліп, жоғалған, ұрланған, бүлінген құндылықтардың
құнын өндіруге байланысты қолданылған шараларға орый ... 334 ... ... ... есеп ... ... шоттары
бойынша бухгалтерлік жазулардың дұрыстығын;
- Аналитикалық есеп жүргізудің дұрыстығын, ол ... ... № 8 ... Бас ... және ... ... ... дебитор және жеке шағым-талаптар бойынша
жүргізілуге тиісті.
Аудитор кем шыққандығы және ... ... ... ... ... ... ... және
бүлінгендігі туралы материалдардың сапасыз немесе уақтылы тапсырылмауының
салдарынан тергеу ... сот ... ... бас ... ... ондай фактінің орын алмағандығын мұқият тексеруге
тиісті. Жұмыс практикасында әдейі кінәлі тұлғаларын ... ... ... ... ... ету материалдарын дұрыс толтырмау немесе
мерзімін сақтамай ... ... ... орын алуы ... Кем шығу ... ... растау емес, маңыздысы олардың пайда болу ... ... ... ... жиі ... зияп шегудің негізгі
себебі (материалды құндылықтардың кем шығуы, ... ... ... құралдарымен қамтамасыз етілмеу, қойма бөлмелерінің
жағдайының нашарлығынан тауарлы- материалды құндылықтарды сақтау ... ... бір ... ... ... және босату
тәртібінің бұзылғандығынан, олардың сақталуына бақылаудың нашарлығынан,
түгелдеу ... ... ... болса солай жүргізуден болып табылады.
Сондай-ақ аудитор шаруашылыққа ... ... ... ... анықталу тәртібімен танысуға тиіс. Кейбір жағдайларда шеккен зиян
сомасы бөлшек саудадағы ... ... ... ... есептеледі.
Мұндай жетіспеген немесе ұрланған қалдықтардан шеккен зиян сомасын, ... ... ... ... ... ... есептен шығару керек.
Шаруашылықтың қоймасынан басқа сақтау орындарынан кем шыққан және
ұрлынған ... ... ... ... ... етілгендігі
орындау беттері бойынша ... ... ... ... ... ... ... шеккен зиянды шығысқа
шығаруға асығады. Мұндай жағдайда шаруашылық тәртіп бойынша оның мүлкінің
есебінен ... ... ... туралы сот шешімдерінің негізінде
жасауға тиісті. Тәжірибе көрсетіп отырғандай, кейбір жауапкердің ... ... ... ... мұндай қарыздар бойынша
тіркелген дебиторлық борыштарды өндіру ... ... ... ... 007 ... ... дебитордың борыштарын зиянға шығысқа
шығару» шотында 5 жыл бойы ... ... ... ... ... ... ... құрал-саймандарды пайдаланғанын алдынала төлемсіз
босатылған материалдық құндықтар, ... ... ... ... ... ... ... оларды сөндіру тәртіптерін тексерудің маңызы
зор.
Аудитор есеп айырысу жағдайые ... ... ... ... ... есеп айырысу онерацияларының дұрыс
жолға қойылмағандығынан туындауы мүмкін екендігіне назар аударуды ... ... есеп ... ... және синтетикалық
есепте уақтылы және дұрыс ... баса ... ... ... етеді.
Өйткені дебиторлық борыштар басқа да синтетикалық шоттарда көрсетілуі
мүмкін, оның ... ... ету ... өтіп кеткен, алынуы мүмкін емес
борыштар болуы да мүмкін.
Аудитор ... ... ... ... ... ... ақиқатына жеткеннен кейін, оның құрылының ... оның ... ... баға ... ... ... болу мерзімі бойынша таратуға, бұл борыштардың сапасын және олардың
өндірілу жолдарын анықтауға міндетті.
8 кесте
«Қос қанат» ... 2004 ... ... және ... ... ... және құрылымы
|Реттік|Дебиторлық |Жылдың |Жылдың ... ... ... ... ... ... |(+, -) |м- |
| ... | | | |ның |
| | | | | ... | ... ... |
| | ... ... | | |ғы |
| | | |% ... |1,5ж.
2ж.
дейін |2ж.
2,5ж.
дейін |2,5ж.
жоғары |3 айға дейін |3 айдан
6 айға
дейін |6айдан
9айға дейін |9 айдан
12 айға дейін | | |№ |Б |1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 | |1 ... ... |160 |93 |35 | |141 |105 |123 |46 |703 | |2 ... вексельдер | |
| | |9 |15 |18 | |42 | |3 |Басқада дебиторлық борыштар | | | | |490 ... |67 |1111 | |4 ... ... | | | | | | | | | | | ... ... |35 | |640 |502 |313 |113 |1856 | ... көзі: «Қос Қанат» ЖШС-нің
мәліметтерінен алынды
Жылдың соңында қысқа мерзімді ... ... ... ... (1568: 1856) ... оның ішінде аз ғана мерзімге – 3 сйға дейінгі
40,8%, 3 айдан 6 айға дейінгі 32,0%, 1 ... 6 айға ... ... ... ұзақ ... ... борыштардың үдес салмағы 15,5%
(268:1856) құраған. Срндай-ақ өте ұзақ ... ... бар ... тұр. Жалпы дебиторлық борыштың 35 мың теңгесін 1,9% және оның ұзақ
мерзімді бөлігінің 12,2% ... ... ... ... ... үшін
барлық күш-жігерді жұмсау қажет, өйткені талап ету мерзімі ... ... ... ... ... ... ... соқтыруы мүмкін.
Нақты жағдайдарына байланысты борыштардың ... да ... ... қабылдануы мүмкін. Мұндай ақпараттардың ұзақ мерзімге есеп
айырысу тәртібінің жалпы өсу бағытын, сондай-ақ ... ... ... ... өте жиі ... ... сатып алушыларды да
анықтауға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... Дебиторлық борыштардың өтімділік көрсеткіштері, нақты ақша
қаражаттарына ... ... ... яғни бұл да, ... ... ... ... сапалық және өтімділік
көрсеткіші оның ... ... ... ... ... өнімнен (жұмыс, қызмет) табыстың (түсімнің) көлемінің орташа
дебиторлық борышқа қатынасы ретінде ... ... ... ... = ... К - дебиторлық борыштардың айналым коэффиценті;
Т - өнім ... ... ... ...... дебиторлық борыш.
Бұл коэффицент зерттеу кезеңінде ... рет ... ... және ... ... Дебиторлық борыштың да ... ... ... ... Бұл ... оны ... үшін қажетті
күндерінің орташа санын көрсетеді. Айналым коэффицентіне ... ... ... ... ... ... = Кұ ----- ... Да = Кұ ... Дс – ... соңындағы орташа дебиторлық борыштар сомасы;
Т - өнім (жұмыс, қызмет) ... ...... ұзақтығы.
Аудитор кезеңнің соңындағы дебиторлық борыштарының ең ... ... ... Дебиторлық борыштардың айналым көрсеткіштері
бірнеше кезеңдердің сала ... ... ... ... ... ... ... шарттың жағдайын бойынша есептеп
шығарылғанымен салыстыру сатып ... ... ... ... ... береді. Нақты айналымның шоттағыдан ауытқу, борышкерден
қайтаруды талап етудің нашар ... ... ... ... ... бұл сомаларды алудың қиынға ... ... ... ... ... ... ... Бірінші
салдардың шаруашылықтың әкімшілігінің араласуымен түзетілуі мүмкін. Басқа
екеуі дебиторлық ... ... және ... ... таңда ел экономикасының нарықтық жолға ... ... ... ... ... бола ... ... бухгалтерлік есептің
маңызы мен рөлі арта түсуде. Еліміздегі жүргізіліп отырған бухгалтерлік
есеп ... ... ... ... есеп беру ... сай ... 2006 ... 1 қаңтарынан бастап көшіріп жатыр.
«Қос Қанат» ЖШС –гі ХҚЕС негізінде есеп ... ... мен ... ... жасауда.
Есеп саясатың мақсаты: бухгалтерлік есеп операциялврын орындау барысында
қателер жібермеу, фактілерді бұрмаламау, ұйымдардың қаржы жағдайын ... ... ... ... ету, материалды активтерді
бағалау мен есептен шығару, таза ... ... құру ... мейлінше
жоғары дәрежедегі икемді есеп ақпараттарын қалыатастыру болып табылады.
Ресми ... «Қос ... ... есеп ... мына жағдайларға
байланысты өзгертіледі:
- Қазақстан Республикасы заң актілерінің бухгалтерлік есеп жүйесіне
тән өзгеріске ... ... ... ... есеп ... ... әдістемелік нұсқау-ережелердің өзгеріске түсуіне;
- Заңды тұлғалардың қайта құрылуына ... ... ... ... Меншік иесі мен жаңа бағыт ұсынған басшылардың өзгеруіне;
- Активтер, меншікті капитал, ... ... ... және
қаржы нәтижесі шеңберіндегі шеруашылық факторларының өзгеруі мен
қайта бағалануына:
• Қаржы құралдвры, оның ... ... ... және ... ... Шетелдік компанияға инвестициялар (21-ХБЕС);
• Кейінгі қалдырылған салықтар (12-ХБЕС);
• Резервтер (37-ХБЕС);
• НҚ мен материалдық емес активтердің ... ... ... ... Сыйақы бойынша міндеттемелер (19-ХБЕС).
Қазақстандық бухгалтерлік есеп жүйесін жетілдіру тек қана ... ... ғана ... ... ... ... тұрақты дамуына тығыз байланыста ... жөн. ... ... ... ... есеп ... ... екінші жақтан
Қазақстандық бухгалтерлік есеп стандарттары мазмұнын терең түсініп, ... есеп ... баса ... аударуымыз керек.
Отандық бухгалтерлік есепті жетілдіру үшін ары қарай дамыту және ХҚЕС
негізіне қарай қолайлы ... ... салу үшін ... шараларды іске
асырған жөн:
- ұйымның қызметінің қаржылық нәтижесін барынша ... ... ... ... ... ... Қазақстандық ұйымдардың қаржылық жағдайын
шетелдік компаниялардың қаржылық жағдайы мен салыстыру кезінде ... ... ... ... ... ... ... берешек және алашақ қарыздар объектісі бойынша есеп ... үшін мына ... ... ... бойынша резервті құру, сатылған
өнімдер, орындалған жұмыстар, көрсетілген қызметтер көлемінен пайыз құру,
шоттарды мерзіміне ... ... ... ... ... өз ... мен тауарларын жөнелтілген өнімдер т.б. үшін
ақшаның түсінетіндігіне толық сенім білдіре алмай тәуекелшілікке түсуі ... ... ... ... ... өнімдері (тауарлар, жұмыстар,
қызметтер) сату есебінен болашақтағы күмәнді қарыздарды жабу ... ... ... ... ... ... ... және заңдастырылмаған жағдайдағы берешектердің қарыздары
жатады. Күмәнді қарыздарды жабу үшін ... ... ... екі ... сатылған өнімдер, орындалған жұмыстар, ... ... ... ... ... ... құру әдісі бойынша
өткен кезеңдегі берешектер қарызын талдау ... және ... ... ... ... жалпы берешектер қарызының ішіндегі
пайыздық үлесін анықтау арқылы құрылады.
Екіншісі, шлттарды мерзіміне қарай ... ... ... ... жабу ... қарай классификациялық топтарға бөліп, күмәнді
қарыздар ... ... ... ... ... шоттардағы сомалар төленіп
отырады.
Менің дипломдық жұмысымның тақырыбы жалпы теорияны негізге ала отырып,
«Қос Қанат!» ЖШС ... ... ... ... қолданып, толық, ашық
жасалынды.
Пайданылған әдебиеттер тiзiмi
1. «Бухгалтерлік есеп және қаржы ... ... » ... 24 ... ...... ҚР ның Қаржы министрлігінің 18.09.2002 жылғы № 438 ... ... ... ... ... ... № 372 бұйрығымен)
бекітілген Бухгалтерлік есеп типтік шот жоспары.
3. «Салық және бюджетке төленетін басқа да ... ... ... ... 12 ... № 209-11 ... ... салық кодексі.
(енген өзгерістері мен толықтыруларымен бірге)
4. Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстан ... ... ... 1998 ... 20 қарашадағы № 20 заң күші бар
жарлығы (2001 жылғы 15 қарашадағы ... мен ... ... есеп ... ... ... Ұлттық
комиссиясы. –Алмвты, 1996-2004ж.
6. Радостовец В.К., Ғабдуллин Т.Ғ.. ... В.В., Шмид ... ... ... –Алматы: 2002
7. Кеулімжаев Қ.К., Әжібаева З.Н., Құдайбергенов Н.А. ... ... ... ... ... В.Л. ... ... субъектілердегі бухгалтерлік есеп
-Алматы: Экономика, 2004
9. Ә.Әбдіманапов. Бухгалтерлік есеп ... ... ... Укашев Б.Е., Әжібаева З.Н. Бухгалтерлік есеп теориясы, Алматы, 1998
11. Кеулимжаев К.К. Финансовый учет на предприятии. – Алматы: ... ... ... есеп және ... –Алматы, Қазақ
университеті, 2000
13. Қ.К.Кеулімжаев, З.Н.Әжібаева, Н.А.Құдайбергенов, А.А.Жантаева. Қаржылық
есеп. Алматы, 2001
14. Баймұханова С.Б., Балапанова Ә.Ж. Бухгалтерлік есеп . – ... ... ... ... С.Б. ... есеп . – ... ИздатМаркет,2005
16. Тасмағанбетов Т.А., Омаров А.Ш., Әлібекова Б.А., ... ... П.Э., ... В.К. ... есебі. Алматы: - Дәуір, 1998
17. Әбдіманапов Ә. ... есеп және ... есеп ... ... 2006
17. Назарова В.Л. Бухгалтерлік іскерлік корреспонденция. Алматы,
Экономика, 2004
18. Дюсембаев К.Ш., Егембердиева С.К., Дюсембаева З.К. ... и ... ... –Алматы: Қаржы-қаражат, 1998
19. Энциклопедия общего аудита. –М.:Дело и сервис, 1999
20. Шишкин А.К., Микрюков В.А., ... И.А. ... ... ... ... – М.: ... ЮНИТИ, 1996
21. Тоқсанбай С.Р. Толық экономикалық ... ... ... 1999

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алынуға тиісті шоттар және өзге де дебиторлық борыштардың есебі24 бет
Дебиторлық борыштар аудитi69 бет
Дебиторлық борыштар есебі (алынуға тиісті шоттар)31 бет
Дебиторлық борыштар есебінің аудиті34 бет
Дебиторлық борыштар есебінің жүргізілуі және аудиті65 бет
Дебиторлық борыштар есебіне жалпы сипаттамасы29 бет
Дебиторлық борыштар және Вексель операциялары25 бет
Дебиторлық борыштардың аудиті52 бет
Дебиторлық борыштардың есебiн ұйымдастыру28 бет
Дебиторлық борыштардың есебі35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь