Тарихи хроника


1 Сақтар
2 Қаңлы¬лар
3 Ғұндар
4 Сар¬маттар
Ар¬хе¬оло¬ги¬ялық мәлімет¬тер бойын¬ша сақ тай¬па¬лары Қазақстан аумағын б. з. б. VII-IV ғғ. ме¬кен¬де¬ген. Сақ тай¬па¬лары әр түрлі аталған. Сақтар¬ды ежелгі грек ав¬торла¬ры «Ази¬ялық скиф¬тер», пар¬сы ес¬керткіштерінде «Құдіретті ер-кектер», Иран жаз¬ба¬ларын¬да «Жүйрік ат¬ты тур¬лар» деп атаған. Сақтар¬да негізінен әске¬ри қоғам бол¬ды. Сақтар¬дың эт¬номәде¬ни аре¬алы¬на көпте¬ген тай¬па-лар кіреді. Олар¬дың нақты са¬нын белгілеу мүмкін емес, грек де¬рек¬терінде – да-илар, мас¬са¬гет¬тер, ис¬се¬дон¬дар, т. б., пар¬сы де¬рек¬терінде – сақ-ха¬омо¬вар¬га, сақ-тиг¬ра¬ха¬уда, сақ-па¬рада¬райа деп ата¬лады.
Сақтар¬дың ант¬ро¬поло¬ги¬ялық типі еуро¬пе¬оид¬ты бол¬ды. Со¬нымен қатар моңғоло¬ид¬тық эле¬мент¬тердің етек жа¬юы күшейді. Ба¬тыс Қазақстан¬дағы сав¬ро-мат-сар¬маттар сақтарға ту¬ыс¬тас келді.
Сақтар¬дың қоғам¬дық құры¬лысы. Алғашқы қауым¬дық қаты¬нас¬тар ыды¬рап, әске¬ри де¬мок¬ра¬тия құры¬лысы¬ның пай¬да бо¬ла бас¬таған ке¬зеңі.
Бүкіл тай¬па мүше¬лері сай¬лаған тай¬па көсемі – бас қол¬басшы бол¬ды. Олар тай¬па¬ны да басқарып отыр¬ды. Әр көсем өз тай¬па¬сының қару¬мен, азық-түлікпен қам¬та¬масыз етілуін қадағала¬ды, тай¬па аты¬нан келіссөз жүргізіп не¬месе келісімге келіп отыр¬ды. Тай¬па одақта¬рының көсем¬дері ру мен тай¬па ара¬сын¬да жайылым және көшу¬ге қажетті жер бөлу ісімен ай¬на¬лысып, осы жер¬лерді пай-да¬лану ере¬жесін анықта¬ды. Со¬нымен қатар олар жер да¬уын шешіп, ру¬лар мен тай¬па¬лар ара¬сын¬да қақтығыс ту¬ып кет¬пеуін қадағала¬ды. Сақ әйел¬дері қоғам¬дық өмірге бел¬се¬не қатыс¬ты және ер¬кектер¬мен бірге соғыс¬ты. Тіптен олар¬дың кейбіре¬улері тай¬па көсем¬дері бо¬лып та сай¬лан¬ды
Әске¬ри де¬мок¬ра¬тия тап¬тық қоғамға өту ке¬зеңі бол¬ды. Де¬мек, сақтар мем-ле¬кет құру ісінің та¬бал¬ды¬рығын¬да тұрды. Бұл құбы¬лыс оты¬рықшы ха¬лықтарға қараған¬да, көшпелілер¬де кешірек пай¬да бол¬ды.
Сай¬ла¬нып қойылған көсем¬дердің қолы¬на аза¬мат¬тық және әске¬ри билік шоғыр¬ланды, әске¬ри жа¬сақтар құрыл¬ды. Сақ бірлестігін хан басқар¬ды. Әрбір тай¬па бірлестігің өз ха¬ны бол¬ды. Хан мұра¬герлік жол¬мен сай¬лан¬ды. Егер хан өлсе, оның ор¬ны¬на ұлы, ал кәме¬лет¬ке тол¬маған не¬месе мүлде бол¬маған жағдай-да хан¬ның ең сенімді әйел¬дерінің бірі ел басқар¬ды.
Хан ел¬ба¬сы, ел мен жердің иесі, бас қол¬басшы са¬налған. Хан¬ның жа¬нын¬да ірі-ірі тай¬па бас¬шы¬лары және әйгілі ба¬тыр-қол¬басшы¬лар¬дан тұра¬тын хан кеңесі жұмыс атқарған.
Маңызы бар мәсе¬лелер ха¬лық жи¬налы¬сын¬да талқыла¬нып, оған әйел¬дер де қатыс¬ты. Малға же¬ке меншік пай¬да бол¬ды. Соғыс негізінен тай¬па көсем¬дері үшін пай¬да¬лы еді. Осы¬лай мүлік теңсіздігі шықты. Тұтқын¬дар құлға ай¬нал¬ды-рылып, үй ша¬ру¬ашы¬лығын¬да жұмыс істеді. Бұл ке¬зеңдегі құлдар¬дың көбі ер адам¬дар бол¬ды.
Сақ қоғамын¬да өмір сүрген адам¬дардың үш то¬бы ерек¬ше¬ленді: жа¬уын-герлер, абыз¬дар және басқа қауым адам¬да¬ры (мал¬шы¬лар мен егіншілер). Әрбір қоғам¬дық топ¬тың дәстүрлі өз түсі бол¬ды. Жа¬уын¬герлердікі – қызыл, абыз-дардікі – ақ, өзге¬лердікі – са¬ры және көк.
Ша¬ру¬ашы¬лығы. Сақтар, негізінен, мал ша¬ру¬ашы¬лығымен ай¬на¬лыс¬ты. Мал ша¬ру¬ашы¬лығының 3 түрі бол¬ды:
көшпелі мал ша¬ру¬ашы¬лығы Ба¬тыс және Ор¬та¬лық Қазақстан¬да өріс ал¬ды.
қыс¬тық және жаз¬дық қоныс¬тарды қажет ететін жар¬ты¬лай көшпелі мал ша-ру¬ашы¬лығы — Ал¬тай, Тянь-Шань та¬ула¬рын¬да, Жетісу, Шығыс Қазақстан¬да көп та¬рады.
оты¬рықшы мал ша¬ру¬ашы¬лығы (жар¬ты¬лай егіншілікпен ай¬на¬лысқан). Ша¬ру-ашы¬лықтың мұндай түрі Оңтүстік Қазақстан¬дағы Сыр¬да¬рия, Ке¬лес, Шу өзен-дерінің аңғарын¬да да¬мыды. Сақтар жылқы, қой, түйені өте көп өсірді, ал ірі қара (си¬ыр) са¬ны аз бол¬ды.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 13 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Тарихи хроника
Сақтар
Ар - хе - оло - ги - ялық мәлімет - тер бойын - ша сақ тай - па - лары Қазақстан аумағын б. з. б. VII-IV ғғ. ме - кен - де - ген. Сақ тай - па - лары әр түрлі аталған. Сақтар - ды ежелгі грек ав - торла - ры Ази - ялық скиф - тер, пар - сы ес - керткіштерінде Құдіретті ер - кектер, Иран жаз - ба - ларын - да Жүйрік ат - ты тур - лар деп атаған. Сақтар - да негізінен әске - ри қоғам бол - ды. Сақтар - дың эт - номәде - ни аре - алы - на көпте - ген тай - па - лар кіреді. Олар - дың нақты са - нын белгілеу мүмкін емес, грек де - рек - терінде - да - илар, мас - са - гет - тер, ис - се - дон - дар, т. б., пар - сы де - рек - терінде - сақ-ха - омо - вар - га, сақ-тиг - ра - ха - уда, сақ-па - рада - райа деп ата - лады.
Сақ тай - па - лары - ның қоныс - та - нуы

Сақ топ - та - рының аты
Ме - кен - дері
1
Теңіздің арғы жағын - дағы сақтар (па - рада - райа)
Қара теңіздің солтүстігі, Арал теңізінің маңын - да, Сыр - да - рия мен Әму - дари - яның төменгі ағысын - да
2
Шо - шақ бөрік ки - етін сақтар (тиг - ра - ха - уда)
Сыр - да - ри - яның ор - та ағысы, Тянь- Шань - да, Жетісу - да
3
Ха - ома су - сынын дайын - дай - тын сақтар (ха - ума - вар - га)
Мур - габ аңғарын - да өмір сүрді
Сақтар - дың ант - ро - поло - ги - ялық типі еуро - пе - оид - ты бол - ды. Со - нымен қатар моңғоло - ид - тық эле - мент - тердің етек жа - юы күшейді. Ба - тыс Қазақстан - дағы сав - ро - мат-сар - маттар сақтарға ту - ыс - тас келді.
Сақтар - дың қоғам - дық құры - лысы. Алғашқы қауым - дық қаты - нас - тар ыды - рап, әске - ри де - мок - ра - тия құры - лысы - ның пай - да бо - ла бас - таған ке - зеңі.
Бүкіл тай - па мүше - лері сай - лаған тай - па көсемі - бас қол - басшы бол - ды. Олар тай - па - ны да басқарып отыр - ды. Әр көсем өз тай - па - сының қару - мен, азық-түлікпен қам - та - масыз етілуін қадағала - ды, тай - па аты - нан келіссөз жүргізіп не - месе келісімге келіп отыр - ды. Тай - па одақта - рының көсем - дері ру мен тай - па ара - сын - да жайылым және көшу - ге қажетті жер бөлу ісімен ай - на - лысып, осы жер - лерді пай - да - лану ере - жесін анықта - ды. Со - нымен қатар олар жер да - уын шешіп, ру - лар мен тай - па - лар ара - сын - да қақтығыс ту - ып кет - пеуін қадағала - ды. Сақ әйел - дері қоғам - дық өмірге бел - се - не қатыс - ты және ер - кектер - мен бірге соғыс - ты. Тіптен олар - дың кейбіре - улері тай - па көсем - дері бо - лып та сай - лан - ды
Әске - ри де - мок - ра - тия тап - тық қоғамға өту ке - зеңі бол - ды. Де - мек, сақтар мем - ле - кет құру ісінің та - бал - ды - рығын - да тұрды. Бұл құбы - лыс оты - рықшы ха - лықтарға қараған - да, көшпелілер - де кешірек пай - да бол - ды.
Сай - ла - нып қойылған көсем - дердің қолы - на аза - мат - тық және әске - ри билік шоғыр - ланды, әске - ри жа - сақтар құрыл - ды. Сақ бірлестігін хан басқар - ды. Әрбір тай - па бірлестігің өз ха - ны бол - ды. Хан мұра - герлік жол - мен сай - лан - ды. Егер хан өлсе, оның ор - ны - на ұлы, ал кәме - лет - ке тол - маған не - месе мүлде бол - маған жағдай - да хан - ның ең сенімді әйел - дерінің бірі ел басқар - ды.
Хан ел - ба - сы, ел мен жердің иесі, бас қол - басшы са - налған. Хан - ның жа - нын - да ірі-ірі тай - па бас - шы - лары және әйгілі ба - тыр-қол - басшы - лар - дан тұра - тын хан кеңесі жұмыс атқарған.
Маңызы бар мәсе - лелер ха - лық жи - налы - сын - да талқыла - нып, оған әйел - дер де қатыс - ты. Малға же - ке меншік пай - да бол - ды. Соғыс негізінен тай - па көсем - дері үшін пай - да - лы еді. Осы - лай мүлік теңсіздігі шықты. Тұтқын - дар құлға ай - нал - ды - рылып, үй ша - ру - ашы - лығын - да жұмыс істеді. Бұл ке - зеңдегі құлдар - дың көбі ер адам - дар бол - ды.
Сақ қоғамын - да өмір сүрген адам - дардың үш то - бы ерек - ше - ленді: жа - уын - герлер, абыз - дар және басқа қауым адам - да - ры (мал - шы - лар мен егіншілер). Әрбір қоғам - дық топ - тың дәстүрлі өз түсі бол - ды. Жа - уын - герлердікі - қызыл, абыз - дардікі - ақ, өзге - лердікі - са - ры және көк.
Ша - ру - ашы - лығы. Сақтар, негізінен, мал ша - ру - ашы - лығымен ай - на - лыс - ты. Мал ша - ру - ашы - лығының 3 түрі бол - ды:
көшпелі мал ша - ру - ашы - лығы Ба - тыс және Ор - та - лық Қазақстан - да өріс ал - ды.
қыс - тық және жаз - дық қоныс - тарды қажет ететін жар - ты - лай көшпелі мал ша - ру - ашы - лығы -- Ал - тай, Тянь-Шань та - ула - рын - да, Жетісу, Шығыс Қазақстан - да көп та - рады.
оты - рықшы мал ша - ру - ашы - лығы (жар - ты - лай егіншілікпен ай - на - лысқан). Ша - ру - ашы - лықтың мұндай түрі Оңтүстік Қазақстан - дағы Сыр - да - рия, Ке - лес, Шу өзен - дерінің аңғарын - да да - мыды. Сақтар жылқы, қой, түйені өте көп өсірді, ал ірі қара (си - ыр) са - ны аз бол - ды.
Сыр - да - рия өзенінің аңғарын - да егін ша - ру - ашы - лығымен ай - на - лыс - ты. Би - дай, та - ры, қара - бидай өсірді. Егінді ка - нал арқылы су - ар - ды.
Сақ за - манын - да доңғалақты көлік түрлері да - мыған. Мұндай ар - ба - ларға өгіз, ат және түйелер жегілген. Соғыс және аңшы - лыққа ар - налған күй - ме - лер, негізінен, екі доңғалақты болған. Сақ тай - па - лары қосалқы кәсіп ретінде аңшы - лықпен және ба - лық аула - умен ай - на - лысқан.
Сақтар - дың өнері мен са - уда - сы. Сақтар - да кейіннен қолөнер мен са - уда да - ми бас - та - ды. Ше - бер - лер ер-тұрман, әше - кей, най - за, сем - сер, қан - жар т. б. жа - саған.
Қолөнер жақсы да - мыды. Мыс, ал - тын, күміс, қорғасын т. б. ме - тал - дарды көп пай - да - ланған. Со - нымен қатар теріден, ағаш - тан, қыш - тан ыдыс - тар жа - саған.
Сақ тай - па - лары Сібір, Еуро - па, Ал - тай және Шығыс ел - дерімен бай - ла - ныс жа - сады. Са - уда Жібек жо - лы және б. з. б. 1 мыңжыл - дықтағы Да - ла жо - лы арқылы да - мыды.
Сақ жа - уын - герлері. Пат - ша - лар жа - уын - герлер то - бынан шықты.
Сақ жа - уын - герлерінің ерлігі ту - ралы көпте - ген де - ректі әңгіме - лер бар.
Сақтар б. з. б. 519 - 518 жыл - да - ры пар - сы - лар - мен соғысып, I Да - рийдің әскеріне қар - сы ерлікпен шайқаса - ды. Сақтар пар - сы - лар - мен бірге Гре - кия, Еги - пет жеріндегі соғысқа қаты - сады.
Сақтың әйел пат - ша - сы То - мирис пар - сы пат - ша - сы Кирдің әскерін жеңген. То - мирис адам қаны тол - ты - рылған мес - ке Кирдің ба - сын са - лып тұрып: Аңсағаның қан бол - са, ал енді іш! -- деп ай - та - ды.
Б. з. б. IV ғ. Алек - сандр Ма - кедонс - кийдің Ор - та Азия жеріне жо - рығы бас - талды. Ол б. з. б. 330 - 327 жыл - да - ры Сыр - да - ри - яның сол жағын - дағы өңірлерді түгел - ге жуық ба - сып алып, Шеткі Алек - санд - рия қала - сына са - лады.
Алек - сандр Ма - кедонс - кий шығыс - ты жа - улап ала - ды, бірақ Сыр - да - ри - яның оң жағын - дағы сақтар - дан жеңіледі.
Мәде - ни - еті. Б. з. б. VII ғ. Ба - тыс Сібір, Қазақстан, Еділ бойы және Еуро - паның оңтүстігіндегі да - лалы ай - мақтар өнерінде аңдық стиль пай - да бол - ды. Оның бас - ты тақыры - бы аңдар мен аңыз - дардағы құбы - жықтар - ды су - рет - теу еді. Мұндай бей - не - лер - мен қола қазан - дар, әр түрлі құрбан - дық зат - та - ры, қару-жа - рақтар, ат әбзел - дері мен киімдер әше - кей - ленді.
Аңдық стиль өнері оңтүстік дәстүрінің ықпа - лымен қалып - тасты. Оны - мен сақтар Ал - дыңғы Азия мен Иранға жа - саған жо - рықта - рын - да та - ныс - ты. Осы жер - лерден сақтарға өмір ағашы дейтін арыс - тан бей - несі та - рады.
Еура - зия көшпелілері да - мудың ұзақ жо - лынан өтті. Олар - дың бай фоль - кло - ры бол - ды. Ми - фоло - гия - әлем, оның құры - лымы ту - ралы күрделі түсінік бо - лып та - была - ды.
Сақтар та - биғат күштері - күнге, жел - ге, күннің күркіреуіне, най - зағайға та - бын - ды. Бұлар - ды құдай - дың ісі деп са - нады. Сақтар - дың түсінігі бойын - ша, құдай әр түрлі жа - ну - ар - лар бей - несінде өмір сүрді.
Аңдық стиль өнерінің негізі - ежелгі аңыз - дарда сақталған, адам - ның әр түрлі жа - ну - ар - лардан шыққан - дығы ту - ралы түсініктер - мен бай - ла - ныс - ты. Адам өз тегін та - биғат - пен бай - ла - ныс - ты - рып, өздерін со - нын бөлшегі деп есеп - теді. Әрбір ру тай - па - ның шыққан тегі: бұғы, қасқыр, арқар, жол - ба - рыс, да - ла бүркіті т. б. аңдар бо - лып есеп - теліп, сон - дықтан аң бей - не - лері бар зат - тар қаси - етті тұмар не - месе бойтұмар са - нал - ды.
Қару-жа - рақтағы аң бей - несі шайқас кезінде жа - уын - герге рух беріп, оқ да - рыт - пай - ды, жеңіске бас - тай - ды деп сенді.
Көркемдік шығар - ма - шылықтың бұл түрі да - мудың шегіне жетіп, III-II ғғ. шы - найылық негізін жоғал - тып, ою-өрнектік кескінге ай - нал - ды.
Сақтар - дың әлемнің құры - лымы ту - ралы да айқын түсінігі бол - ды. Олар үш әлем: жер асы әлемі (төменгі), ор - та - жер әлемі, жоғары - көк не - месе ас - пан әлемі бар деп есеп - теді.
Сақтар - дың ар - хе - оло - ги - ялық ес - керткіштері. Шы - рыққабат - апа - си - ак - тардың (су жағасын ме - кен - де - ген сақтар) ас - та - насы. Бұл қала қазіргі Қызылқұм шөлінде, жерді алып жатқан төбе - де ор - на - ласқан. Қала - ның ор - ны - нан көпте - ген ду - ал, мұна - ра құры - лыс - тар та - былған.
Сақтар - дың ар - хе - оло - ги - ялық ес - керткіштерінің бірі - Ба - быш мол - да қала - сы.
Ал - ма - ты об - лы - сын - дағы Есік қорғаны - б. з. б. VI - II-IIIғғ. сақ мо - ласы. Бұл мо - лада әрі жа - уын - гер, әрі мал - шы, әрі абыз адам жер - ленген. Ол ал - тын адам деп аталған. Оны - мен бірге қару-жа - рақ, басқа да ша - ру - ашы - лық құрал - дар көмілген.
Ежелгі грек та - рих - шы - сы Ге - родот сақтар жай - лы көп та - рихи де - рек - тер қал - дырған.
Ал - тын адам.
Ал - тын киімді сақ жа - уын - герін 1969 жы - лы Жетісу жерінде, Есік қорғаны - нан ар - хе - олог К. Ақышев тапқан. Ал - тын адам зерт - те - ушілердің пікірі бойын - ша б. з. б. VII-III ғасыр - ларға, ер - те темір дәуіріне жа - тады. Оның жа - сы 17 - 18-де, бойы ша - масын - да болған. Сақ көсемі мүрдесінің ба - сы ба - тысқа қара - тылып жатқызы - лып - ты. Есік қорғанын - дағы екі қорым - ның біреуі ер - те - рек - те то - налған екен, ал екіншісі аман қалған.
Есік қорғаны - ның ди - аметрі 60 м, биіктігі 6 м, тас пен то - пырақ үйіндісінен тұрғызылған. Қабірдің оңтүстік және ба - тысы - нан ыдыс - тар, зер - герлік бұйым - дар та - былған. Қабірдің бетін ағаш қақпақпен жа - уып, темір құрса - улар - мен бекіткен, сақ көсемінің киімі 4 мыңға жуық ал - тын әше - кей - лер - мен бе - зендірілген. Он - дағы ба - рыс, бұлан, та - уте - ке, арқар, жылқы түрлі құстар - дың бей - не - лері аң стилінде үлкен ше - берлікпен жа - салған. Со - нымен қатар ал - тын алқа, көз салған ал - тын сырға және қазіргі қазақтар - дың бас киімдеріне ұқсас шо - шақ төбелі, биіктігі 70 см-ге же - тетін бас киімі та - былған. Сақ көсемінің қолын - да екі ал - тын жүзік, белінде құрас - тырма - лы кісе бел - беуі болған. Ал - тын плас - ти - налар жап - сы - рылған қынапқа са - лынған темір қан - жар (аки - нак), қызыл қынап - ты ұзын сем - сері та - был - ды. Сақ жа - уын - герінің шал - ба - ры да ал - тын тоғалар - мен әше - кей - лен - ген. Бұл ал - тын адам - ды жер - леу дәстүріне, киім үлгісіне қарап, сол за - ман - да Жетісу жерін ме - кен - де - ген сақтар - дың жас көсемі, әскер - ба - сы болған де - сек күмән туғыз - бай - ды. Ал - тын адам - ның жа - нынан та - былған күміс тос - таған - дағы таңба - лар сол за - ман - ның өзінде Жетісу сақта - рын - да жа - зу болған - дығын байқата - ды. Тек бүгінгі күнге дейін ол жа - зуды ғалым - дар оқып ажы - рата ал - май отыр. Со - нымен қатар та - былған көне жәдігер - лер сақ за - маны - ның ма - тери - ал - дық мәде - ни - еті, өнері, ми - фоло - ги - ясы ту - ралы мол мәлімет - тер алуға мүмкіндік бе - реді. Ал - тын адам сақ елінде өз за - маны - на сай өрке - ни - еттің болған - дығын дәлел - дейді.
Үйсіндер
Шығу тегі мен ор - на - ласуы. Б. з. б. I ғ. аяғын - да Қазақстан да - лала - рын - да сақ тай - па - ларын ығыс - тырған жаңа тай - па - лық одақтар пай - да бол - ды. Бұлар - үйсіндер, қаңлы - лар, сар - маттар, алан - дар.
Жетісу - дағы сақ жер - лерін б. з. б. II ғ. Ор - та - лық Ази - ядан кел - ген үйсін тай - па - лары ме - кен - деді. Бұл тай - па - ның шыққан тегі әлі түгел - дей анықталған жоқ.
Үйсіндердің негізгі ор - на - ласқан жері Іле да - ласы. Ба - тыс ше - кара - сы Шу мен Та - лас өзен - дері арқылы өтіп, қаңлы - лар жерімен ас - та - сып жатқан. Шығыс - та үйсіндер ғұндар - мен ше - кара - лас бо - лып, оңтүстікте Ферғанаға дейін со - зылған.
Үйсіндер ас - та - насы - Қызыл аңғар қала - сы. Үйсіндер мем - ле - кеті 3 бөлікке: шығыс, ба - тыс, ор - та - лық бөліктер - ге бөлінді. Мем - ле - кет бас - шы - сының ла - уазы - мы жаз - ба де - рек - терде гунь - мо деп аталған. Олар жайылым, са - уда жо - лы үшін қаңлы, ғұндар - мен ұзақ соғыс - ты. Қытай - мен кең дип - ло - мати - ялық және ту - ыс - тық қаты - нас - та бол - ды.
Ша - ру - ашы - лығы. Үйсіндер мем - ле - кеті жар - ты - лай көшпелі ел болған. Мал бағып, жер өңде - уді кәсіп ет - кен. Мал ша - ру - ашы - лығы үйсіндер өмірінде маңыз - ды рөл атқар - ды. Қыс - тау мен жазғы жайылым - ның ара қашықтығы - 30 - 100 шақырым ара - лығын - да бол - ды. Сон - дықтан да үйсіндер қыс - тау мен жай - ла - уда, со - нымен қатар тау бөктеріндегі жайылым - да - рын - да ұзақ уақыт оты - ра ала - тын. Ол жер - де тұрақты бас - па - на сал - ды, егін, бақша екті. Бірте-бірте жиі бо - лып тұра - тын жұт мал - дың жұқпа - лы ауруы, үздіксіз соғыс сал - да - рынан мал - дан айырылған ха - лықтың бір бөлігі тұрақты оты - рықшы - лыққа көшу - ге мәжбүр бол - ды.
Сол кездің өзінде-ақ күнделікті тұрмыс - та жер өңдейтін тас тыр - ма, қол - дан жа - салған қол орақ пай - да - ланылған. Тас - тан жа - салған қол диірменнің та - былуы - сол за - ман - дарда өмір сүрген тұрғын - дардың дәнді дақыл - дармен қорек - тенгендігінің бір дәлелі.
Үйсін мем - ле - кетінде малға же - ке меншік бол - ды. Ру, тай - па - лар - дың жайылым - да - ры иеліктер - ге бөлініп, қазы - на-бай - лық тай - па көсем - дерінің қолы - на жи - нақтал - ды.
Билік мұра - герлік жол - мен әке - ден ба - лаға ми - расқор - лық сал - ты бойын - ша ауысып оты - рады. Оған жоғары - да аталған ру, тай - па көсем - дері бағынған.
Үйсін мем - ле - ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ілияс Есенберлиннің өмірі және шығармашылығы
ІЛИЯС ЕСЕНБЕРЛИН (1915-1983)
Хабар жанрларының тақырыптық шеңбері
Рональд Рейган
Ілияс Есенберлин туралы
Айқап журналы мен Қазақ газеті
31-арнадағы «Информбюро» ақпараттық қызметі
Сәкен Сейфуллин жайлы
Тарихи романның ұлт тәуелсіздігі үшін күрес жолындағы рөлі
Н. Ә. Назарбаев - дипломатиялық тұлға
Пәндер