Жоғары оқу орнында дидактиканың біртұтас жүйесі


Оқытудың мақсаты - блікті ғылым негізінде меңгеру, іскерлік пен дағдыны ширату, оқу материалын түйсінуі.
Тікелей мақсаты - интеллектілі-рухани деңгейліктерін рухының қуат алу өрісіне бағыттау, қызығушылығын оятуы, оқыту сарынын ажырату, ғылыми - біліктілік пайымын дамыту.
Дәрістің мазмұны - бағдарлама төңірегіндегі білікті, оқулықтағы материалды кең ауқымды игеруі танымдық тәсілдерді меңгеруі ортада және өзіне қатысты болып жатқан қоғамдық мәні бар өзгерістерден хабарының үнемі болып отыруы.
Оқытудың қозғаушы күші - жоғары оқу орнындағы студенттердің әр семестрден сәтті өтуі, не өтпей қалу қаупі, бүйрықтармен міндеггі іс-қимылдарды орындауы, тыйым салынуы (белгілі бір іске), жазалануы (оқудан шығып қалуы), белгілі бір ыңғайға біліктілік - ғылыми мәнде айшықтануы, бағалануы, басқа студентпен жарысуы (іштей), шығармашылық істің шуағы, қуанышы, өзінің алғашқы қалыптасқан деңгейінен өсуі, кемелденуі, біліктіліктің ғылыми күбылыста нышан беруі, өзіне - өзінің сенімінің орнығуы.
Дәрістің әдістері - нүсқау беру, қайталануы, жаттығуы, жаттауы, үлгімен орындауы, ынтымақтастықта қызмет атқаруы, ізденісі, эвристикалы сүхбат, пікірталас, оқытушы + студенттің ықыластас одағы.
Дәстүрдегі өтілетін дәрісті ұйымдастыру төмендегідей жұмыстың жүйесінен тұрады: сүрау, жаңа меңгерілетін материалды қабылдауға әзірлеу, оны жинақтау, түсіну деңгейліктерін айқындау, қайшылықты айқындау (проблемалы) бекіту.
Ілгерішіл озықтық дәрісті ұйымдастырудың жүйесі: мақсат пен оқытылымды қабыстыра қабылдатудың қамын қарастыру, біртұтас қүрылымды қуалайтын ізденісті - зерттеу сүрақтарына жауаптарды алдын - ала жіктеу, рейтинг жүйесін қүру, әдетте кездесе бермейтін мәселелерді талдай білу, дербес, өздігінен жұмысты жүзеге асыру, топтық, үжымдық ықпалдастықты дамыту, түпкілікті нәтижеге жетудің болжамын табу.
Оқытушының рөлі - үстемдік жүргізу, бәрін білетін, әкімшш -әміршіл және студент тағдырына қожалығы жүретін.
Оқытушығаықпалдастық-ынтымақтастық педагогикасының талабы - нұсқау беретін, ағалық қамқорлық, ақыл-кеңес, ақиқатқа жетудің амалын табатын шебер маман.
Дәл осы ерекшеліктер реформаға дейінгі тәжірибеде кездескен. Бүгінгі таңда да бұл талап-мүдде өз мәнін жойған жоқ. Ескеретініміз, егер дәрісте бір-біріне деген (оқушы + студент) сенімі болса, жаны жайсаң, рухы жоғары, өзара түсіністіктегі қарым - қатыиас мәдениеті қүрылады. Мүнымен бірге тұлғалы болмыс даму үрдісіне бағытталып, тек жаңа материал меңгеру өрісімен шектелмей, ізгілікті қасиетін дамытарлық қүндылықтарды жию әрекетіне ынталанатын студенттер топтасады. Әрине, мүндай ынтымақтастық жұмыс дәріс ауқымымен түйықталып қалмайды. Жаңалыққа қүрылган оқу орны, мәселен, дәріс шыгармашылық деңгейін дамытуға тіректік қызмет атқарады.
Оқудың өзі іскерлік қабілеттілікті дамыту үшін ойын түрінде өтіп, ойынның жобаларын, шығармашылық қарқынын шамалаудың өлшемдерін, дидактикалық қойылымдарын, поэтикалы түрлерін, орбір қиялдан туындаған жобаны қорғайтын, шығармашыл мүмкіндігін және т.б. алдын - ала қүрастырып өткізу көзделеді.
Оқыту танымының үрдісін ұжымда жүзеге асырудың жолын Бернард Шоу былай деп суреттейді: «Егер сізде бір алма, менде бір алма болып, екеуіміз алмассақ, бәрібір бір-бір алмамен қаламыз. Ал сізде бір мүратты ой, менде басқа мүратты ой болса, оны алмасақ, екі-екі мүратты ойға ие боламыз. Сол себепті: «Бір ақыл - жақсы, екі ақыл - одан да жақсы».
Ұжымдық жұмыс шаршап - жалығу сияқты мінездерден айықтырады. Студенттер дүрыс жауап бере алмаса да қаймықпайтын жағдайға келеді. Кеңістікте іскерлік ынта-ықылас туып, білікті қабылдауға қүштарлық қажеттіліктен бастау алады. Ұжымдық қажеттілік басқа студенттердің дүрыс жол ұстанымына себебін тигізеді. Педагог осы ұстаным «тамырын» тауып, одан көз жазып қалмау жағын қарастырады. Оны ұйымдастырып оқыту тиімді. Оқытудың екі жақты табысы түйісіп, ортақ мүдде пайда болады.
Әрине, даяр материалды меңгерту ең оңай тәсіл, бұл - дәстүрлі дидактика жүйесінде сара жолға түскен түрі, ал топ және дербес жұмыстың танымдық одағын ұйымдастыру әлдеқайда қиын. Ынтымақтастық педагогикасы ойлану пайымдарыньщ үрдісін «тыңдадың - еске сақта - қайта айтып бер» схемасынан «танудың, ізденудің, топтың, бәрінің паймының бір нүктеге түйісі. Апперсепсе + перцептив + өнімді әрекет + ұтымды пайым + шығармащыл іс-қимыл, ойландың + еске сақта» + жүйесіне ауыстырып алу оқытушының біліктілігі мен үшқырлығына бағынышты. Мүндай дәрістер көзге қораш көрінгенімен, жауаптар нақты, ұтымды қүрастырылған деңгейлікте топтастырылады. Жауап - қайтарым сапасында ұйымдасса, оқулық - оқу құралдары мен ғылыми монографиядағы белгілі бір шектеулі пайым - түжырымдардың шеңберінен шыга алмайтын дәрежеде көрінеді. Себебі дәрісте тыныштықтан гөрі әрекеттестік көрініс басым болып, оқытушының қолдаушысы, оның ұстанымын алға жылжытуы студенттер екені аңғарылады. Бүндай ынтымақтастық одақ - ерен еңбектің нәтижесі. Ч.Куписевич жаңа дидактиканың өкілі екені белгілі. Ч.Куписевич, Дьюи мен оның жақтаушыларының оқытушы бір білімді жеткізуші деген пайымын жоққа шығарады. Жаңа дидактиканың жүйесінде оқытушының мәртебесі бұл тұжырымға мүлдем кереғар қайшы келеді. Анықтап айтсақ, тыңдармандардың дербес тұлғалық болмысын өздігінен ізденісті деңгейге бағыттаушы субъекті деп қарайды. Сонымен, дәетүрлі және жаңа дидактиканың арасындағы айырмашылықтың басын ашып алдық.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 6 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Жоғары оқу орнында дидактиканың біртұтас жүйесі
Оқытудың мақсаты - блікті ғылым негізінде меңгеру, іскерлік пен дағдыны ширату, оқу материалын түйсінуі.
Тікелей мақсаты - интеллектілі-рухани деңгейліктерін рухының қуат алу өрісіне бағыттау, қызығушылығын оятуы, оқыту сарынын ажырату, ғылыми - біліктілік пайымын дамыту.
Дәрістің мазмұны - бағдарлама төңірегіндегі білікті, оқулықтағы материалды кең ауқымды игеруі танымдық тәсілдерді меңгеруі ортада және өзіне қатысты болып жатқан қоғамдық мәні бар өзгерістерден хабарының үнемі болып отыруы.
Оқытудың қозғаушы күші - жоғары оқу орнындағы студенттердің әр семестрден сәтті өтуі, не өтпей қалу қаупі, бүйрықтармен міндеггі іс-қимылдарды орындауы, тыйым салынуы (белгілі бір іске), жазалануы (оқудан шығып қалуы), белгілі бір ыңғайға біліктілік - ғылыми мәнде айшықтануы, бағалануы, басқа студентпен жарысуы (іштей), шығармашылық істің шуағы, қуанышы, өзінің алғашқы қалыптасқан деңгейінен өсуі, кемелденуі, біліктіліктің ғылыми күбылыста нышан беруі, өзіне - өзінің сенімінің орнығуы.
Дәрістің әдістері - нүсқау беру, қайталануы, жаттығуы, жаттауы, үлгімен орындауы, ынтымақтастықта қызмет атқаруы, ізденісі, эвристикалы сүхбат, пікірталас, оқытушы + студенттің ықыластас одағы.
Дәстүрдегі өтілетін дәрісті ұйымдастыру төмендегідей жұмыстың жүйесінен тұрады: сүрау, жаңа меңгерілетін материалды қабылдауға әзірлеу, оны жинақтау, түсіну деңгейліктерін айқындау, қайшылықты айқындау (проблемалы) бекіту.
Ілгерішіл озықтық дәрісті ұйымдастырудың жүйесі: мақсат пен оқытылымды қабыстыра қабылдатудың қамын қарастыру, біртұтас қүрылымды қуалайтын ізденісті - зерттеу сүрақтарына жауаптарды алдын - ала жіктеу, рейтинг жүйесін қүру, әдетте кездесе бермейтін мәселелерді талдай білу, дербес, өздігінен жұмысты жүзеге асыру, топтық, үжымдық ықпалдастықты дамыту, түпкілікті нәтижеге жетудің болжамын табу.
Оқытушының рөлі - үстемдік жүргізу, бәрін білетін, әкімшш -әміршіл және студент тағдырына қожалығы жүретін.
Оқытушығаықпалдастық-ынтымақтастық педагогикасының талабы - нұсқау беретін, ағалық қамқорлық, ақыл-кеңес, ақиқатқа жетудің амалын табатын шебер маман.
Дәл осы ерекшеліктер реформаға дейінгі тәжірибеде кездескен. Бүгінгі таңда да бұл талап-мүдде өз мәнін жойған жоқ. Ескеретініміз, егер дәрісте бір-біріне деген (оқушы + студент) сенімі болса, жаны жайсаң, рухы жоғары, өзара түсіністіктегі қарым - қатыиас мәдениеті қүрылады. Мүнымен бірге тұлғалы болмыс даму үрдісіне бағытталып, тек жаңа материал меңгеру өрісімен шектелмей, ізгілікті қасиетін дамытарлық қүндылықтарды жию әрекетіне ынталанатын студенттер топтасады. Әрине, мүндай ынтымақтастық жұмыс дәріс ауқымымен түйықталып қалмайды. Жаңалыққа қүрылган оқу орны, мәселен, дәріс шыгармашылық деңгейін дамытуға тіректік қызмет атқарады.
Оқудың өзі іскерлік қабілеттілікті дамыту үшін ойын түрінде өтіп, ойынның жобаларын, шығармашылық қарқынын шамалаудың өлшемдерін, дидактикалық қойылымдарын, поэтикалы түрлерін, орбір қиялдан туындаған жобаны қорғайтын, шығармашыл мүмкіндігін және т.б. алдын - ала қүрастырып өткізу көзделеді.
Оқыту танымының үрдісін ұжымда жүзеге асырудың жолын Бернард Шоу былай деп суреттейді: Егер сізде бір алма, менде бір алма болып, екеуіміз алмассақ, бәрібір бір-бір алмамен қаламыз. Ал сізде бір мүратты ой, менде басқа мүратты ой болса, оны алмасақ, екі-екі мүратты ойға ие боламыз. Сол себепті: Бір ақыл - жақсы, екі ақыл - одан да жақсы.
Ұжымдық жұмыс шаршап - жалығу сияқты мінездерден айықтырады. Студенттер дүрыс жауап бере алмаса да қаймықпайтын жағдайға келеді. Кеңістікте іскерлік ынта-ықылас туып, білікті қабылдауға қүштарлық қажеттіліктен бастау алады. Ұжымдық қажеттілік басқа студенттердің дүрыс жол ұстанымына себебін тигізеді. Педагог осы ұстаным тамырын тауып, одан көз жазып қалмау жағын қарастырады. Оны ұйымдастырып оқыту тиімді. Оқытудың екі жақты табысы түйісіп, ортақ мүдде пайда болады.
Әрине, даяр материалды меңгерту ең оңай тәсіл, бұл - дәстүрлі дидактика жүйесінде сара жолға түскен түрі, ал топ және дербес жұмыстың танымдық одағын ұйымдастыру әлдеқайда қиын. Ынтымақтастық педагогикасы ойлану пайымдарыньщ үрдісін тыңдадың - еске сақта - қайта айтып бер схемасынан танудың, ізденудің, топтың, бәрінің паймының бір нүктеге түйісі. Апперсепсе + перцептив + өнімді әрекет + ұтымды пайым + шығармащыл іс-қимыл, ойландың + еске сақта + жүйесіне ауыстырып алу оқытушының біліктілігі мен үшқырлығына бағынышты. Мүндай дәрістер көзге қораш көрінгенімен, жауаптар нақты, ұтымды қүрастырылған деңгейлікте топтастырылады. Жауап - қайтарым сапасында ұйымдасса, оқулық - оқу құралдары мен ғылыми монографиядағы белгілі бір шектеулі пайым - түжырымдардың шеңберінен шыга алмайтын дәрежеде көрінеді. Себебі дәрісте тыныштықтан гөрі әрекеттестік көрініс басым болып, оқытушының қолдаушысы, оның ұстанымын алға жылжытуы студенттер екені аңғарылады. Бүндай ынтымақтастық одақ - ерен еңбектің нәтижесі. Ч.Куписевич жаңа дидактиканың өкілі екені белгілі. Ч.Куписевич, Дьюи мен оның жақтаушыларының оқытушы бір білімді жеткізуші деген пайымын жоққа шығарады. Жаңа дидактиканың жүйесінде оқытушының мәртебесі бұл тұжырымға мүлдем кереғар қайшы келеді. Анықтап айтсақ, тыңдармандардың дербес тұлғалық болмысын өздігінен ізденісті деңгейге бағыттаушы субъекті деп қарайды. Сонымен, дәетүрлі және жаңа дидактиканың арасындағы айырмашылықтың басын ашып алдық.
Оқытудың біртұтас жүйесі дегенді философиялық тұрғыда нысаналардың ішінара бірлігі деп түсінеміз. Нысаналардың ішінара бірлігі сыртқы ортаға тәуелді емес, ол - озінше жеке жүйе, біртұтас жүйе.
Педагогтық нысаналардың тұтастығы оқу үрдісінен тұрады. Оның өзі екі педагогтік нысананың аспектісін құрайды.
Біріншіде, оқу үрдісінің заңдылықтарын анықтайды. Оның өміршеңдігіне ешкімнің күмәні жоқ, себебі оқу орнындағы оқыту үрдісі абстрактілі. Оқыту мен оқудың басын қосып қарастырамыз. Дәл осы оқытудың мазмұны мен үрдісінің ішінара бірлігі инвариантты нүсқаларды қүрайды.
Екіншіде, оқу үрдісінің нақты тәжірибесі, түтастық қағидасы оқу үрдісінде мақсаттылықпен айқьшдалады. Нүсқалардың әр түрлілігі мен оқыту үрдісінің қүрылымындағы біліктілік пен ізгілікті тәлімнің біртұтас сұлбасы кіріктіліп қарастырылады. Міне, осы түста әдеби арнаны оқыту үрдісіндегі ізгілікті іс-қимыл, құбылыс, сөз өнерін, айшықтау мен құбылту т.б. тұтастық жүйесін біліктіліктің ғылыми негвіне түйістіреміз. Мұның өзі әдебиеттің тегіне бағынышты. Тақырып ашудағы автор көздеген философиялық ұстанымның бүгінгі жаңа көзқарас пен парадигмаға қатыстылығы біріктіріле талданады. Осының бәрі дерлік студенттің өзін тұлғалық дара сипаттарға үмтылдырып, оның ғылыми- біліктілік интеллекциясы әдеби арнаның қүнды мұраттарынан қуат алуға бейімделе түседі. Міне, осы машықтың ойлау әрекетінен оқытушы көз жазып қалмауы көзделеді. Сойтіп, оқыту үрдісінің біліктілік пен ізгілікті тәлімнің бірлігі өз-өзінен тәжірибеде қажеттілікке айналады да, екеуінің тұтастық үрдісін қатарынаң дамыту мәселесі қарастырылады. Аталган үш функңияны табу, оны әдеби арнаның ғылыми негізіне дәлдестіріп окыту, жаңа қоғамның сүранымын, талабын ескеріп қабылдату, бастысы мен қосымшаларын жаңылмай топтастыру - оқытушының еншісі. Бұл арада айта кетерлік мәселе, ол әдеби арна тұрғысында қарастыру заң еместігі. Себебі аталған оқытудың теориясы барлық ғылым негіздеріне ортақ демекпіз. Атап айтсақ, филология, нақты, жаратылыстану сияқты бағыттағы ғылым негіздерінің бәріне дерлік тән заңдылық.
Оқыту үрдісінің тұтастығы педагогтық істегі жүйе мен комплекске тығыз байланысты. Жүйе - ішкі бөліктердің басын қосатын бірлігі, өзара ішкі қасиеттердің кіріктірілген сапасы, олардың өзіне тән заңдылығы.
Оқыту жүйесінің бұл сипаты мына бөліктерден тұрады: мақсат, оқу ақпараттары, қатысым құралдары (әдісі-тәсілі, оқу құралдары, техникалық жабдығы т.б.), оқытушы мен студенттердің өзара ынтымақтастық одағының іс-қимылы, тәсілі, амалы (технологиялары), педагогттық ынтымақтастық іс-қимылды басқарудың амал-тәсілдерінің жолдары.
Оқытудың жүйе құрастырушы үрдісі оқу материалын меңгертудің мақсаты болып табылады (оқыту), оған студент қызметі (оқу) және нәтиже кірігіп біртұтас дидактиканы бернелейді. Мұның өзгерістілігі мен динамикасын бағдарлайтын механизм - басқарудың амал-тәсілдері.
Әлемдік педагогиканың, Я.А. Коменский заманынан бастап, оқыту барысының әр түрлі құрылымы ұсынылып келеді. Осы көзқарастардың ішінде А.Е. Әбілқасымованың ұстаным-тұжырымын негізге алып, оқыту барысының мынандай құрылымын жіктейміз:
- мақсатты компонент, ол оқытудың жалпы және нақты мақсаттарынан тұрады;
- уәждік компонент, ол арнаулы құралдардың, әдістер мен тәсілдердің көмегімен студенттердің бойында танымдық қажетсінудің пайда болуын қамтамасыз етеді;
- мазмұнды-операциялық компонент, ол студенттер оқушы -студент деген дидактикалық өзара іс-қимыл барысында және оқытушының тікелей, немесе жанама түрде қатысуымен ұйымдастырылған ізденімпаздық жұмыс барысында игерілетін білім мен әрекет тәсілдерінің жүйесін қамтиды;
- қажыр-қайрат компоненті, ол студенттердің назарын, ерік-жігерін шоғырландырады, танымға деген игі сезімталдық пиғылды туғызады, мүның өзі білім мен әрекет тәсілдерін игеруге, танымдық қажетсінуді қанағаттандыруға және оқыту мақсаттарына қол жеткізуге септігін тигізеді;
- ағымдағы бақылау, оның барысында окытушы оқудың накты міндеттерін шешу барысын бакылайды және студенттер де мұны өздгінен іштей бағамдайды, оқудың басқа әдістерін, нысандары мен құралдарын иайдалану арқылы тиісті түзетулер енгізіледі;
- бағалау компоненті, ол - оку әрекетінің нәтижелігін шығаратын керсеткіш. Олардың оқытушы-студент алға қойған біліктілік -ғылыми мақсаттарымен үйлестіру және қажет болған жағдайда оқытудың келесі кезеңін жобалау процесінде ескеру үшін орындалым жүйесіндегі үйлеспеушілік пен кемшіліктің себептерін анықтау.
I. Жоғары мектепте, оқу орнында орта мектептегі процестен кейбір ерекшеліктері бар. Оқу ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Жоғары мектепте басқарудың дидактикалық негізі
Дидактиканың біртұтас жүйесін зерттеген ресейлік ғалымдардың тұжырымдары
Кәсіби оқытудың қазіргі технологиялары
Биология курсын оқытуда көрнекілік принципті жүзеге асыру әдістемесі
Дидактика. Жоғары оқу орындарының және педагогикалық колледждің студенттеріне арналған оқу құралы
Кредиттік оқыту технологиясы
Бастауыш сыныпта оқыту процесінде мұғалімнің дидактикалық қағидаларды қолдану теориясы
Болашақ бастауыш сынып мұғалімдерін даярлауда оқытудың белсенді әдістерін жүзеге асырудың дидактикалық жағдайлары
ПЕДАГОГИКА (сыртқы бөлім студенттеріне арналған қысқаша лекциялар курсы)
Ғылымның қазіргі даму деңгейіндегі дидактика пәні және оның мақсаты
Пәндер