Қатон - Қарағай ауданыны орман жүйелерінің сипаттамасы

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ 3

1 ОРМАН ЛАНДШАФТАРЫ ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ТҮСІНІК 5
1.1 Орман ландшафтарының биосферадағы ролі 9
1.2 Орман ландшафтарының классификациясы 16

ІІ ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ОРМАН РЕСУРСТАРЫНЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ
2.1 Облыс аумағындағы орман ландшафтарының таралуы 22
2.2 Қатон . Қарағай орман ландшафтарының типтері 33
2.3 Орман қорларына антропогендік әсер және оларды қорғау мәселелері 61

ҚОРЫТЫНДЫ 67
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 68
ҚОСЫМША А 70
ҚОСЫМША Ә 71
ҚОСЫМША Б 72
ҚОСЫМША В 73
Ежелгі уақыттан орман қорлары алғашқы биологиялық өнімділігінің байлығымен ерекшеленеді. Орман қорлары халық шаруашылығының көптеген салаларына шикізат есебінде қолданылады.
Ормам адамзатты өсімдік, қоректілік өнімдермен, техникалық және дәрілік шикізатпен, аң терілерімен, жөке және қайың нәрінен алынған сусындармен және т.б. қамтамасыз етеді.
Орманның сол сияқты емдеу – сауықтыру, эстетикалық және рекреациялық маңызы да зор. Сонымен бірге орман қайта қалпына келетін маңызды ресурс тұрі болып та табылады.
Орманның қоршаған орта үшін де маңызы зор. Ол топырақтың физикалық және химиялық қасиеттерін де жақсартып, ауаның салыстырмалы ылғалдылғын арттырады. Бір гектар орман 2 т көмір қышқыл газын жұтып, ауаны 10 -11 млрд.м3 оттегімен байытады.
Шығыс Қазақстан ормандары Ертіс өзенінің оң жағалауы мен Қазақстан Алтайының тау алды мен орта биіктікті алқаптарында таралған. Аталған массивтердегі ағаштар біздің республикамыздың өндірістік және басқа да салаларының қажеттіліктеріне жаратылады.
Бітіру жұмысымның мақсаты:
1) жалпы орман ландшафттарының биосферадағы рөлін тереңірек сипаттама беру және оларға классификациялық талдау жасау;
2) Шығыс Қазақстан аумағындағы орман ландшафттарының таралуын көрсету;
3) Катонкарағай ауданындағы орман типтеріне сипаттама беру және оларға антропогендік әсердің дәрежесі мен қорғаудың мәселелерін қарастыру.
Бітіру жұмысымның өзектілігі: орман алқаптары Шығыс Қазақстан облысының негізгі табиғи байлықтарының бірі. Облысты Республикадағы басқа аймақтардан ерекшелендіретін жағдайлардың бірі де осы орман қорының әсерлермен қатар табиғи апаттар (орман өрті, ағаштардың өздігінен құлауы, т.б.) бұл өлкедегі орман массивтерінің жыл сайын азаюына себебін тигізеді. Осы жұмыста аталған күрделі мәселелерді есепке ала отырып, жан – жақты талдау жасалған.
Бітіру жұмысымның тәжірибелік мәні: көлемді түрде берілген Катонкарағай орман-ландшафттары туралы материалдар «География», «Экология», «Биология» мамандығы бойынша білім алып жатқан студенттерге аталған тақырып бойынша қосымша білім жиынтығы болып табылады. Аталған тақырып бойынша курс жұмысы «өте жақсы» деген бағаға қорғалды. Жұмыс студенттердің ғылыми конференциясында ғылыми баяндама түрінде тыңдалып, жоғары бағаға ие болды. Сонымен бірге бітіру жұмысындағы материалдардың өлке тану бағытында да зор маңызы бар, мектептегі педагогикалық тәжірибелік жұмысымда да қолдандым.
Жұмыс кіріспеден, 2 бөлімнен, қортындыдан, әдебиеттер тізімі мен қосымшадан тұрады.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Төлепбергенов Н. Жасыл орман – ел дәулеті / құрастырған Н.Төлепбергенов. – Алматы: Қайнар, 1984.- 280 б.
2. Воробьев Г.И. Лесная энциклопедия, 1 том. / ред.кол: А.П.Анучин, Г.И.Воробьев, В.П.Виноградов, А.И.Исаев, П.И.Папин, Л.Н.Попова, С.Г.Синицын. – М.:Советская энциклопедия, 1985. – 563 с.
3. Воробьев Г.И. Лесная энциклопедия. 2 том. / ред.кол: А.П.Анучин, Г.И.Воробьев, В.П.Виноградов, А.И.Исаев, П.И.Папин, Л.Н.Попова, С.Г.Синицын. – М.:Советская энциклопедия, 1986. – 603 с.
4. Букштынов А.Д. Леса / А.Д.Букштынов, Б.И.Грошев, Г.В.Крылов. – М.:Мысль, 1981. – 496 с.
5. Хортунцов Ю.Л. Человек, техноолгии, окружающая среда. /Ю.Л.Хортунцов. – М.:2001. – 400 с.
6. Синицын С.Г. Лес и охрана окружающей среды / С.Г.Синицын-Алматы: Наука, 1988-401 с.
7. Мухин А.И. Охрана и защита леса / А.И.Мухин, И.В.Протанская. – М: Лесная промышленность, 1969.- 407 с.
8. Степановских А.С. Охрана окружающей среды / С.А.Степановских. – М: ЮНИТИ, 2000.-528 с.
9. Маргус М. Лес и здоровье человека / М.Маргус, И.Сарив, Х.Янес, О.И.Мелик. М:Лесная промышленность.- 556 с.
10. Аманбаев А.Қ. Орманды бағалап, күтіп сақтауымыз керек. Атамекен, 2001.- 1 – қаңтар.
11. Кацуры А.В. Человек и природа / А.В. Кацуры. – М.Наука, 1980.- 410 с.
12. Егорина А.В. Физическая география Восточного Казахстана / А.В.Егорина, Ю.Г. Зинченко, Е.С.Зинченко Усть – Каменогорск, 2002.
13. Ахметов Т. Қарағайлы орманның қадірін білмеу. Семей таңы / Т.Ахметов, С.Төлеусов. 2001, 6 шілде, Б. 3
14. Шешуков В. Өрттен соңғы ойлар. Егемен Қазақстан /В.Шешуков – 2000
15. Белгібаев М. Семей өңірінің орман ресурстары. География және табиғат. / М.Белгібаев, Б. Секей. – 2005. - №6 Б. 5-9
16. Панин М. С. Экология Казахстана /М С Панин –Семипалатинск 2005
17. Юрченков Е.М. Заповедное дело Восточного Казахстана / Е.М.Юрченов – Усть – Каменогорск, 2002. - №3
18. Агроклиматический спровочник по Восточному Казахстану. – Л.:Гидрометеиздат, 1989
19. Проект организации и развитие лесного хозяйства Восточно – Казахстанского лесохозяйственного производственного объединения. – Алмат, 1989 – 1990.
20. Есжанова Ж.Т. Катон – Қарағай мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің табиғат қорғау ісіндегі рөлі /Ж.Т.Есжанова, Т.Қумаш - Өскемен, 2001.- 76-80 б.
21. Катон – Қарағай Мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің 2005 жыл бойынша есебі, -120 б.
22. Жумагулов Е. Катон – Қарағай – табиғат тартуы. Дүние / Е.Жумагүлов. – 2003 № 5. 23-25 б.
23. Фурсов В. Человек и природа Век ХХ. / В.Фурсов. – Алматы: Қайнар, 1981. – 280 с.
24. Ботолов А. Лес в нашей жизни / Н.А.Ботолов. – М: Лесная промышленность, 1976.- 360 с.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
География құжырасы
БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
тақырыбы ҚАТОН – ... ... ... ЖҮЙЕЛЕРІНІҢ СИПАТТАМАСЫ
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
3
1 ОРМАН ЛАНДШАФТАРЫ ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ТҮСІНІК ... ... ... биосферадағы ролі
9
1.2 Орман ландшафтарының классификациясы
16
ІІ ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ОРМАН РЕСУРСТАРЫНЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ
2.1 Облыс аумағындағы орман ландшафтарының таралуы ... ...... ... ... типтері
33
2.3 Орман қорларына антропогендік әсер және оларды қорғау мәселелері
61
ҚОРЫТЫНДЫ
67
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
68
ҚОСЫМША А
70
ҚОСЫМША Ә
71
ҚОСЫМША Б
72
ҚОСЫМША В
73
КІРІСПЕ
Ежелгі уақыттан ... ... ... ... ... ... Орман қорлары халық шаруашылығының көптеген
салаларына шикізат есебінде ... ... ... ... ... техникалық және
дәрілік шикізатпен, аң терілерімен, жөке және ... ... ... және т.б. ... ... сол ... ... – сауықтыру, эстетикалық және рекреациялық
маңызы да зор. Сонымен бірге ... ... ... ... ... ... ... та табылады.
Орманның қоршаған орта үшін де маңызы зор. Ол топырақтың ... ... ... де ... ... салыстырмалы ылғалдылғын
арттырады. Бір гектар орман 2 т ... ... ... ... ... 10 ... оттегімен байытады.
Шығыс Қазақстан ормандары Ертіс өзенінің оң ... мен ... тау алды мен орта ... ... ... Аталған
массивтердегі ағаштар біздің республикамыздың ... және ... ... қажеттіліктеріне жаратылады.
Бітіру жұмысымның мақсаты:
1) жалпы орман ... ... ... ... беру және ... классификациялық талдау жасау;
2) Шығыс Қазақстан аумағындағы орман ландшафттарының таралуын
көрсету;
3) Катонкарағай ... ... ... ... беру ... ... ... дәрежесі мен қорғаудың
мәселелерін қарастыру.
Бітіру жұмысымның өзектілігі: орман ... ... ... негізгі табиғи байлықтарының бірі. Облысты Республикадағы басқа
аймақтардан ерекшелендіретін жағдайлардың бірі де осы ... ... ... ... ... ... өрті, ағаштардың өздігінен құлауы,
т.б.) бұл өлкедегі орман массивтерінің жыл сайын азаюына себебін тигізеді.
Осы ... ... ... ... есепке ала отырып, жан – ... ... ... ... ... ... ... берілген
Катонкарағай орман-ландшафттары туралы материалдар «География», ... ... ... ... алып жатқан студенттерге аталған тақырып
бойынша қосымша ... ... ... ... Аталған тақырып бойынша курс
жұмысы «өте жақсы» деген ... ... ... ... ғылыми
конференциясында ғылыми баяндама түрінде тыңдалып, жоғары бағаға ие болды.
Сонымен бірге бітіру жұмысындағы материалдардың өлке тану ... да ... бар, ... ... ... жұмысымда да қолдандым.
Жұмыс кіріспеден, 2 бөлімнен, қортындыдан, ... ... ... ... ОРМАН ЛАНДШАФТАРЫ ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ТҮСІНІК
Табиғи ландшафқа көрік беріп, ... ... ... ... қорғайтын, топырақтың құрылымын жақсартатын, жан – жануардың
тіршілігіне өте қолайлы орта – орман. ... ... – жан ... демекші,
жел өтінде тербеліп, жайқала өскен орман – тоғай, шипалы ... бағы ... ... ... ... ... Әуел бастан – ақ адам баласы орман
арасынан діне пана тауып, бар игіліктерді оның ... ала ... ... ... ... ... ... болса, адаммен орман арасында
сондай мызғымас бірлік қалыптасқан.
Орман ағаштарының табиғатта ... ... ... ... ... ... салалары болып табылатын, өнеркәсіп пен ауыл
шаруашылығына ... ... ... ... ... зор. ... орманның бой сергітіп, көңіл жазар, яғни рухани дүниені байытар
қасиеті тағы бар. ... ... сан – ... шикізат көзі – орман
ағаштарының адам өміріндегі маңызы айтып жеткізудің өзі қиын. ... ... ... жуық әр ... зат ... Сол ... ... шаруашылығының ағаш
шикізатын пайдаланбайтын бірде – бір саласы жоқ деуге де болады [1].
Орман – жер бетіндегі өсімдіктердің бір ... ... ... ағаш,
бұта, шөптесіндер, мүк, қына тағы басқа өсімдіктер түрі өседі, олар ...... әсер етіп ғана ... ... ... де ... ... Сонымен қатар орман биосферасының ең маңызды құрылымдық бөлігі,
географиялық ландшафтың элементі. Орман ... ... ... ... ... ... ... материалдары). Орман көп мағыналы ... ... орыс ... ... ... ... өсімдік жамылғысының
оның тіршілік ортасымен байланыстыратын ... ... ... ... ... ... ... салды. Ал ормантанушы Г.Н. Высоцкий орман
туралы ұғымға қысқартылған мәндегі ... ... ... ... мұндағы S – орман (Silva), L - ағаш (Lignum), G-орта (gremium), P-
орманның ортаға ... ... ... ... (Homo). ... ормантанушыларының тағы бір В.Н. Сукачев (1880-1967)
орман туралы ... ... өз ... ... ... ... қалыптастырды, орман деп өзара ішінара бір – бірімен және
қоршаған ... ... ... ... ... ... ... бұталы және шөптесін өсімдіктердің жиынтығы. Орман
географиялық құбылыс. Яғни әрбір ... ... ... бір ... ... және тек осы табиғи жаңалықтарда ғана тіршіңлік ете алады. Орман
қазіргі түсінігімізде ... ... және оның ... ... әр түрлі
деңгейде қалыптастыруға болатын ... ... Бұл жүйе ... ... ... ... жүргенде бір – ... ... ... ... көрсетеді: орман биосферасының бөлігі ретінде
орманың табиғи ... ... ... ... ... ---- ... ... немесе экожүйе --- орман ... ... ... ... түрі – бұл орман өсімдіктерінің сипаттық
түрінің жалпылығымен, ағашты тұқымдардың ... ... ... аналогиялық фаунасымен сипатталады [2].
Орман шаруашылығы – орманның табиғатын, оның дамуындағы ... ... ... ағашты алу мақсатында ормандарды өсіру және
ормандарды тасмалдау сияқты көріністегі ұйымдардың ... ... ... ... ең ... ... бірі және елдер
терреториясында кездесетін орман қорлары. ... ... ... ... ... азық – ... өнімдері, жабайы және үй
жануарларының азығы, адамзат үшін дем алу орны ... ... ... түрлерін береді. Орман жамылғысы жердің экологиялық жүйесінің
барлық кешеніне маңызды. ... ... ... ... ... ... қалпына келуі, сарқылмауы, бұл тек аумақты және орман
түрлерінің ... ... ғана ... ... ... ... және қызметке деген ұдайы өсіп келе ... ... ... ... ... ... ... өрман алқаптарының аумағы 4 млрд. гектар, соның ішінде тұтас
орман жамылғысы 3 млрд. гектар, оның ішінде өнімділігі 1,9 ... ... және ... ... ... яғни ... ... кесіліп
тасталған, бірақ жекелеген ағаш және бұталар топтары сақталған. Не табиғи
жолмен қайта пайда болған ормандардың ... кең. Бір ... 0,67 ... ... ... Жер бетінде орманның таралу аймақтары өте ... ... жер ... ... ... ... жер ... силур дәуірінде табылған. Олардың жаппай түзілуі ... ... ... Оның орта ... яғни 400 ... ... ... яғни плаундар, попоротниктер, қырық буындар тәрізді ағаш
формалары жер ... ... ... ... Ежелгі орман өсімдіктері
балшық жерде бір ... ... ... ... даму ... орман
өсімдіктері үздіксіз өзгеріп тұрған. Ағаш және ... ... ... ... ... болып немесе тұтас жойылып отырған. Бір кездері көп
таралған көптеген өсімдік топтарынан тек жеке ... ... ... ... ... ... ... шегінде араукария, секвоя тек
АҚШ – тың ... ... ... ... ... ... ... таралу ареалдары біртіндеп тарыла
бастады. Сыртқы ортаға жақсы бейімделген ағаштардың және ... ... ... ... ... ... ... белгілері неолитте
байқалды. Адамның отрықшы өмір салтынан көшкен кезінде, жер өңдеумен, мал
шараушылығымен айналыса ... ... ... ормандарда отын ретінде
пайдалану үшін және құрлыс материалдарды дайындауда ... кесу ... ... 19 – 20 жүз жылдықта орман өсімдіктерінің ... ... ... ... ... ... қазіргі орман жамылғысы адамның әсерінен сандық сипатынан
ғана емес, сапалық сипаты өзгерді. Орман алқаптарының тұқымдық құрамы және
өнімділігі ... ... ... ... ... және адам ... аймақтарда сақталған [5].
Қоғамдық материалды және қажеттіліктерін қанағаттандыратын орман
шаруашылығын жүргізу үрдісінде және қоғамдық өндіріске пайдаланылатын ... және ... мол. ... ... ... ... ... орман шаруашылығын дұрыс жүргізген уақытта таусылмайтын табиғат
ресурстары болып ... ... ... ағаш ... ... дәрілік, тағы басқа ресурстар, сондай – ақ орманның қорғаныштық
және қоғамдық пайдасы жатады.
Ағаш ресурстары – ... ... ... дайындалатын әртүрлі тұқымды
ағаштар.
Техникалық ресурстар – оған живица (канифоли және скипидар өндірісінде
шикізат ретінде қолданылады) гутаперча, танниндер, ... ... ... ... азықтық ресурстары – саңырауқұлақтар, жеміс жидектер, жеуге
жарамды шөптер мен тамырлар және де ... ... мен ... ... – ақ ... алқапта орналасқан ара шаруашылығының өнімдері жатады.
Орманның тағамдық ресурстары – орманды ... ... ... ... ... ... жемістер.
Орманның дәрілік ресурстары – формакологияда кеңінен қолданылады. 40 %
жуық медициналық препараттарды дәрілік өсімдіктерінен алады, ал ... ... және ішкі ... ... ... ... 80 – 90 % ... Орманның
қорғаныштық пайдасы топырақты су және жел эпозияларынан, көшкіндерден,
селдерден сақтау, ауа және су ... ... ... ...... мен фаунаны кері байланыстарын алыстату.
Орманның қоғамдық пайдасы рекреациялық, курорттық, эстетикалық
қасиеттері ... ... ... ... ... барған сайын артуда
[6].
Орман шаруашылықты бұл материалды өндірістің саласы. Оның функциясына
төмендегілер кіреді: ... ... тану және ... ... ... ... зиянкестерден және дерттерден сақтау, ... ... ... ... ... бақылау. Бұл саланың
басты ерекшелігі – орманды ... ... ... ... шаруашылығын
жүргізудегі негізгі принциптер – орманды үздіксіз ... ... ... ... орман ресурстары мен ... ... және ... ... дер ... қалпына келтіру, олардың өнімділігіннің
және құрылымдық сапасын арттыру. Орман қорлары ... ... ... Және республикалық меншікте болады. Жекеше орман қоры
учаскелерін иеленеді, пайдалану мен оған билік ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар, орман шаруашылығын
жүргізумен қатар, ағаш және орманның басқа өнімдерін дайындайтын ... ... ... ... ... ... жүргізілуінің
негізі орман дайындау өнеркәсібінің циллюлоза – ... ... және ... ... ... ... мен дамуында.
Мемлекеттік орман ... ... ... ... ... техникалық және дәрілік шикізаттарды, жабайы өсетін жемістерді,
жаңғақтарды, мал жайылымдарын орналастыруды, мәдени – ... ... ... және аң ... шаруашылығы қажеттіліктерін
қосады [4]
1.1 Орман ландшафтарының биосферадағы ролі
Орманның ... ... ... ретіндегі ұғымы – кең ауқымды
және көп мағыналы орман биосферасындағы ... ... ... ... арта ... рол атқарады. Орманның табиғатқа тигізер
маңыздылығы келесідей ... ауа ... ... ... жануарлар
әлеміне мекен ету ортасы қызметін атқарады; үшіншіден, топырақты эрозиядан
қорғайды; төртіншіден, жауын – ... ... ... ... ... ... ... өнімдері үшін қолайлы микроклимат
түзеді; алтыншыдан, құмдарды бекітеді; ... ... ... ... ... тіршілік етуге бейімделген жануарлар дүниесін орман ... ... ... ... тіршілік жағдайы бірқатар
жануарларға қолайлы болғандықтан онда ... түрі ... ... ... онша көп ... Сүтқоректілер мен құстардың орманда тіршілік ететін
түрлері бірнешге және олардың ... ... ... ... ағаш ... ... бейімделген. Сүтқоректілерден жалқау аң, ... ... ... жыртқыштар, құстардан тоты,
тоқылдақ, тукан гоацин тағы басқа бауырмен жорғалаушылардан ... ... ешкі ешер ... қос ... бақаның бірнеше тұқымдас
тропик ормандарында кең тараған, ал ... ... ... түрлі. Қоңыржай
белдеулердің жапырағын түсіретін ормандардан жануарлар түрі көп ... ... ... саны өте көп ... ... ... жануарлар түріне кедей.
Тропиктік ылғалды ормандарынан бастап тайгаға дейін жануарлардың түрі ағаш
басында тіршілік ететін түрлері кеми ... ... мен ... ... ... мол, шөбі көп ... ... ылғалды тропикке қарағанда,
жерде тіршілік ететін жануарлар түрі көбірек. ... кесу мен оның ... ... ... ... ... да өзгеріске ұшырайды. Ағаш
басын мекендейтін жануарлар азаяды. Орманның ... және ... ... ... жапырақты ағаш өсуіне қарай орман фаунасының жерде ... ... ... жағдай туады.
Бүгінгі күні табиғи өсімдік жамылғысын жер бетінің 1/6 ... ... 20000 ... ... ... ... Ормандар және
орман биоценоздары шамадан тыс ... ... ... ... отыр. Әсіресе бұл жаңбырлы тропиктік ормандарға
қатысы бар. ... ... 1 ... ішінде 21 га орман кесіледі). Қоңыржай
белдеулердегі ормандарда қалың қылқандар орман аумағының 30 % ... ... ... ... ... ... ... және жердің атмосферасындағы газдардың ... ... ... ... ... құқығы, қоршаған ортаны қорғау құқығы
шараларының құрамдас бөлігі болып табылады. ... ... ... ... ... орманды ұтымды пайдалануды қамтамасыз ету,
зиянкестерден және дерттерден оларды ... және ... ... ... ... ... газының айналымымен
тығыз байланысты. Өттегі де және көмір қышқыл ... да ... ... ... ... ... үрдіс барысында жеке оттегі түзіледі, ал көміртегі басқа заттармен
байланысады. Ормандардың ... ... ... ... ... жұту потенциалы және атмосфераны көмір қышқыл газымен ... ... және ... түрі ... ... ... ... тура пропорционал. Көміртегінің айналу және атмосфераны
өттегімен байыту цикілінің ұзақтығының арттыруда қоңыржай ... ... ... ролі зор. ... 400 – 5 – 0 млрд т ... ...... қабылдау және органикалық заттарды ... ... ең ... ... ... ...... қасиеттері
бірнеше дәрежелік жағдайға тек адамдар мүддесіне сай объектілерге оңды
көрінгенде ғана ие болады. Бұл ... ... ... ... ... елді мекендер, транспорт жолдары, ауыл ... ... су ... аң аулау алқаптары жатады. Қоршаған ортаны қорғау
және ауыл шаруашылық жерлерінің өнімділігін ... ... ... тікелей байланысты. Адамзат дамыған сайын бұл ... ... Ауыл ... ... ... ... ... жұмыстарының жойылуынан жер шарында 500 млн га жер ... ... Жер ... ... ... ... ... жамылғысының
жойылуына әкеледі, ал бұның соңында су ... ... ... ... эрозиясына қарсы тұрған ормандардың әсері әр түрлі ... ... ... және ... ... ... шайылуы болмайды. Орман жыртылған жерлермен салыстырғанда ағыс 3
– 5 есеге төмендетеді. Су ... ағыс ... ... ... ... бөгет жасайды. Ормансыз далалардағы су беткейінің
қатты ағысы вегатиция ... ... ... қорларын сақтауға
келтіреді. Топырақтың су эрозиясымен гидротехникалық құрылыстар құру ... ... ... ... ... болады. Бұл көптеген
еңбектей және ... ... ... ал нәтижесі тек шектеулі мерзімге
дейін ғана ... Тек ... ғана ... ... алуға көмектеседі
және су эрозиясымен күресуге тиімді әдіс болып ... Егер ... ... ... ... құбылыстар көмегімен тоқтауға ... ... ... ... ... көмектеспейді. Жел эрозиясының
нәтижесін егістіктердің мыңдаған жылдар жинаған өнімділігі санаулы минутта
жойылуы мүмкін. Орман ... ауа ... ... ... жасай
отырып, жергілікті жердің адырлығын арттырады, жердің беткі қабатында
желдің жылдамдығын ... ... ... ауа ... Табиғатты сақтаудағы ормандардың қорғаныштық ролі тек жерге
қатысты ғана емес, сонымен қатар суға да қатысты ... ... ... ... ... ... ... жағдайға сақтау маңызды болып отыр.
Суға қатысты ... ... ... ... Суды ... ... Бұл судың қайнар көздеріне қалыпты мөлшерде
келуіне немесе артық мөлшерде келіп қосылуына көмектеседі.
2) Суды ... ... бұл ... ... ... ... құятын
судың мөлшерін артырмай – ақ тасқынды жеңілдету және ... ... Суды ... ... ... сапасын арттыру, су қоймаларын
ластаудан сақтайды. Көп жағдайда ормандар бір уақытта осы ... ... ... ... ... суды ... ролін
былай сипаттайды: «Жалпы орман қайда болса, сонда су да болады деп айтуға
болады. Ормандар суды жинақтайды, ... ... ... ... ... ... егістіктерге қарағанда ылғалдылықты біршама
жоғары деңгейде ... ... ...... ... ... бейім.
Орманды алқаптарда ағынды және шашынды сулар баяу сіңіріледі».
Орман ... ... ... ... ... де зор, ... ... Орман судағы алқаптың құрамын 1,5 – 2 есе азайтады және
осынша молшерде оның кермектілігін төмендетеді, орман ... ... ... 1, 5- 2,5 есе жоғары. Сонымен қатар, су ... ... ... онда ... және ... мөлшері 1,5 – 2 есе
көп. Бұл судар калций, темір және ... ... ... ... ... ... ішек – қуыс ... саны 2 – 10 есеге азаяды.
Негізінен суды ... ... ... ... ... ... тұру
қасиеттері таулы аймақтағы ормандарда басым. Таулы аумақтарда орманды
түгелдей кесу ... ... ... ... ... ... қасиеттері
нашарлайды, беткі ағыстардың жылдамдығы артады, инфилтрация ... ... ... ... ... ... болатын кері әсерді
жасанды жолмен ағаш отырғызу аркылы да ... ... Қар ... ... ... зор. Тау беткейлерінің жоғарғы бөлігінде
орналасқан ... ... қар ... ... ... ... ... алқаптары температуралық режимнің теңесуін теңестіреді, топырақ тетін
көлеңкелетеді және ... ... ... ... ... ... ... Ормандар өсірдіктер жасаушаларын түзету үшін
топырақтардан жылу жинайды. ... ... ... шашынға да әсері зор.
Жауын – шашынның бір шама мөлшері ... ұшар ... ... ... ... көп ... ... транспирацияға кетеді, соның
нәтижесінде ылғалы мол ... ... ... ... ... Жел ... орманның әсері белсенді, ені 70 – 80 метр орман
жолақтары жел жылдамдығының 4 – 5 ... ... ал ені 120 м ... ... ... ... Жел жылдамдығының тез бөгейтін ағаш бұл
шыршалар.
Орман ... ... ... қатысты тек қорғаныштық қызмет
атқармайды. Ол санитарлы, шипалы, қорғау қалпына келтіру ... ... ... ... ... ... ... қасиетіне
деген сұраныс артуда. Адамдардың денсаулығын қалпына келтіруде ... ... ... ... және патриоттық тәрбиелеуде
ормандардың спецификалық қасиеттері әртүрлі көрініс табады [9].
Орманның қоршаған ортаға деген ең ... жағы – ағаш ... бөлу ... ... бөлінген жағдайда ауру тудыратын
организмдер саны азаяды. ... ... қала ... ... ауа
тудыратын микроорганизмдер 40 – 60 есе аз. Орман өсімдіктер ауа ... ... ... ... адам ... белсенді және игі әсер
ететін отегінің теріс иондар түзіледі. Мұндай иондар орман ауасында 5 – ... көп, ... ... ... ауасы оттегімен байытылған. Бұл
адамдарға сергектік қасиет береді. Сондықтан да ... ... ... ... өте ... 1000 км ... ... қанша оттегіні шығарса,
адам сонша оттегіні жылына пайдаланады. Ал барлық осы оттегінің ... ... ... ... ... келтіретін болсақ өсіп тұрған бір
емен ағаш оттегіні екі адамға қажетті мөлшерде шығарады. Бір авто ... ... ... ... сіңіруін 150 емен ағашы қажет.
Ормандардың рекреациондық қасиеттері екі топтық ... ...... және ...... Орман алқаптарының
санитарлы – гигиеналық қасиеттері тек орманның өзінде ғана емес, оның ... да ... ... ... көріністердің бірі – жалпы қоршаған
ортаның ластануы мен рак дертіне шалдығуының ... ... ... ... болу және шалдығудың ең төменгі дәрежесі табиғат ортасының
ластануының төменгі жағдайында байқалады.
Орман адам өмірінде екі ... рөл ... ... ... көп
мөлшерде табиғи ресурстар мен шикізат қорын ... ...... ... ... өміріндегі орманның рөлі өзіндік табиғи қасиеттермен, яғни –
биосфераға әсерімен, қорғаныштық ... ... ... ... ... ... ... ресурстарын пайдаланудың
түрлері мен әдістеріне тікелей байланысты. ... ... ... ... ... ... ... болу қажет.
Орман ресурстарын пайдаланудың 2 фазасын бөліп көрсетеді: біріншісі,
өте ұзақ – фаза – ... ... ... ... ... екіншісі
салыстырмалы түрде қысқа уақыттылық мерзіміндегі фаза – орманның негізгі
дайын өнімін – ағаш ... ... ... пайдалану. Бұл фазалар өндірістік
процестер технология бойынша және ... ... ... мен ... ... ... ... шарының табиғат кешендері әр түрлі. Көптеген экологиялық ... ... ... ... ... ... ортада, азамат
тіршілігінде маңызды ролі атқаратындардың бірі – ... ... ... 551 млн км2 ... ... ... оның ... 40,7 млн км2 жерін
алып ... Бұл тек ... ... алқаптарының көрсеткіші. Ал орманды қолдан
егіп, гүлдендіруге, орман қорын арттыруға барлық мүмкіндіктер бар. Бұл ... ... ... іс. Бірақ адамзат баласы таусылмайтын ... ... ... ... ... қорларды, оның
ішінде орман ... ... ... ... ... Адам
баласы орман алқаптарына зиян келтіре отырып, өз жанарына қауіп – қатер
келетінін ... ... ... – бұл ... ... Ал тіршілік ету бұл
адамға тән ... ... да ... бар байлығымызды, яғни
тіршілігімізді, өмірімізді барынша жақсартуға, сақтауға, қорғауға ұмтылайық
[10].
1.2 Орман ... ... ... оның өсіп ... байланысты орман түрлерін бөліп
көрсетеді. Әрбір орман түрі белгілі бір түрлі ағаш тұқымымен, бұтақтармен,
сондай – ақ ... мен ... мүк ... ... ... ... ... жетіледі және өсу жолдарының заңдылықтары орман
бонитеті класымен анықталады. ... ... ... ... қалпына келу типі
тән. Егер қалпына келу жағдайлары қолайсыз ... ... ... ... ... өзге ... ... Түпкілікті (жергілікті) орман
түрлері ажыратылады, олардың өсіп өнуі адам ... ... ... ... және ... дерті, өрті тәрізді үрдістерсіз жүреді.
Сондай – ақ орман түрінің екінші түрі - ... бұл ... ... әсерінен, және де адамның белсенді әрекетінің әсерінен
(орманды ... үшін ... және тағы ... ... пайда болған түр.
Орман өсу жағдайларының түрлері бұрынырақта ағаш түрлері ... ... ... ... ... және тағы ... ... себептердің
(топырақ эрозиясы, шаю тағы басқа) нәтижеснде уақытша орманы жоқ ... Осы ... ... бір ... (климаты, топырағы
тағы басқа) және орман жағдайы ескеріледі. Орман түрлері үшін қалыптасқан
табиғат зоналары заңдылықтары ... ...... кезінде қолданылады [9].
Ормандардын кенсткте ... ... ...... ... ... өсіп өнуі және ұзақ өмір ... тәрізді
экологиялық – биологиялық қасиеттеріне негізделген орман құрамында бір
немесе бірнеше ағаш ... және өзге ... ... сипатталады.
Түрлік құрамы бойынша тропиктік ормандар ... ... әр ... ... түрімен бейнеленген және оларға ксерофильді өсімдіктерді, бұталы
жерлердің ормансыз шөптесінді алқаптармен немесе ... ... ... ... ... ... су ... теңіз
жағалауларында тропиктік өсімдіктер мангролық ормандар ... ... ... ... ... ... және қылқанды –
жапырақты ормандар (шырша,самырсын, қарағай аралас). Ормандардың ірі
массивтері ... ... ... ... жағдайында олар
солтүстігінде тундра және орманды тундрамен шектеседі. өсіп – ону жағдайына
байланысты көптеген ағаш ... ... ... ... түзеді:
қарағайлы ормандар, шыршалы ормандар, балқарағайлы орман, самырсынды
ормандар тағы ... ... жылу мен ... ... ... ... тау ... субальпілік шалғындарға және таулы тундраларға
дейін жетеді. Бұл ормандар ... ... ... және ... анық ажыратылуымен сипатталады. Олар суды қорғау, суды реттеу
және топырақты сақтау факторы болып ... ... ... ... тау ... ... шекараға дейінгі аралықта жылу
режимінің, ылғалдылықтың, басқа да ... ... ... ... ... анықталады. Әсіресе бұл көрініс тропиктік және
субтропиктерде байқалады.
Жайылма ормандары негізінен ... ... ... Және де
маңызды экологиялық және экономикалық белгілерімен сипатталады [11].
Орман зоналары – орманы басым табиғи ... ... ... қоңыржай белдеудегі орманды зона, субтропиктік ... ... ... орманды зона, экваторлық орманды зона болып бөлінеді.
Қоңыржай ... ... зона ... ... және ... ... орман өсімдігі тараған, батпақты, күлгін және сұр
топырақты ... ... Бұл ... Батыс Еуропаның көпшілік жерін, Шығыс
еуропа жазығын, Орал, Батыс Сібір, Орта Сібір таулы ... Қиыр ... ... қамтиды. Орманды зона солтүстік ... ... 36-400 ... тынық мұхит жағалауынан Атлант мұхиты
жағалауына ... ... ... ендіктің 380-нан оңтүстікте, Анды тауын
қоса. Бұл зона Жаңа ... ... ... ... ... ... Ал ... материктерде жоқ. Климаты қатаң, қысы ұзақ, ... ... ... ... –400С-тан S0Lқа, шілде айында 100С-
тан – 200С –қа ауытқиды. Солтүстік жарты шардағы орманды ... ... ... ... ... ауа ... өтуіне қолайлы . соның
салдарынан жылу шамалы болып, өсімдіктердің ... ... ішкі ... көп ... тоң ... тараған.
Қоңыржай белдеудегі орманды зоналарының беткейлері күннің ... ... ... аз сіңіреді. Жалпы күн радиациясы 290 – 420 кдж/см2
Орманды зонаның көп бөлігінде радиациялық ... 70-90 ... ... ... ... Орманды зоналардың көп жерін қыста қар жамылғысы
жабады. Жауын – шашын жазықта 300-ден 1000 мм-ге, муссон әсері ... ... 2500 –3500 ... ... Жалпы түсетін жауын – шашын мөлшерінен
булану аз, ... ... ... ... мол сулы, жағалауы
батпақты. Қоңыржай белдеуіндегі орманды зонаның ... ... ... ... ... Орман ағашының 5 – 8 түрі бар, климаты
өте қатты континеттік аймақта бір түрі ғана ... ... ... ... қысы ... ... ... және ішкі бөлігінде шырша, қара
самырсын, қарағай, балқарағай, олармен аралас қайың көктерек ... ... ... ... ... ... ... сияқты жалпақ жапрырақты
орман ағаштары тараған. Таулы аймақтардағы ... ... ағаш ... ... байланысты өзгереді.
Солтүстік және оңтүстік жарты шардағы субтропиктік белдеудегі орманды
зонада жыл бойы өсімдік вегетациясы тоқталмайды. Қысы жұмсақ. Осы ... ... ... ... ... соғатын ауа массасы ықпал жасап,
белгілі ландшафтының сыртқы жағдайына әр қилы әсер ... Бұл зона ... ... ... ... ... ... жерорта теңіздік
жазы құрғақ бұталы ормандар. Гемигилей ылғалы өте көп түсетін аймақ ...... ... ... ... ... ... – шығысы, Жаңа Зеландия аралының солтүстігі). Жалпы күн радиациясы
500-630 кдж/см2 (120-150 ккал/см2), радиациялық балансы 385-500 ...... 1000 ... аса ... өсімдігінің көпшілігі мәңгі жасыл
жапырақты, топырағы қызыл қоңыр, қоңыр. Гигрофильді ... ... ... кездеседі.
Муссонды аралас орман бұл жылы климатты, ылғалды, қысы құргак зона
тармағы. Бұған ... ... және ... Американың, Австраллияның
шығыс өңірлері жатады. Орман ағаштарының бірнеше түрі ... ... ... бар. Субтропиктердің оңтүстік бөлігінде ылғал сүйгіш, көп ... ... ... ... ... ... жасыл ормандары және
ағаштарына жақын тұқымдар түрлері камелия, магнолия, қарағай, ... ... ... -–ақ ... пальма ағаштарының тұқымдық
түрлері кездеседі.
Жерорта теңіздік жазы құрғақ орманды және ... зона ... ... ... Калифорнияның, Чилидің орта бөлігі, Австралияның
батысы және шығысы, оңтүстік африка жері ... ... ... ... ... ... ,жауын шашын 500 – 1000 мм, таулы аймақтарда 2000 мм.
Мұнда қатты жапырақты және ... ...... мәңгі жасыл
(маквие, гарипа), ұсақ жапырақты жазда жасыл түске енетін – ... ... ақ ... ... бұталар және бұталар фриганалар таралған.
Ормандарда мәңгі жасыл дубтар және ... ... ... ағаштар қарағай –
пиния, балқарағай түрлері кездеседі.
Жартылай субтропиктік ... ... ... ... және мәңгі
жасыл жалпақ жапырақты ормандар арасында аралық жағдайға ие болған ... Бұл ... ... ... ... ... ... Негізінен субтропиктік ормандардың оңтүстік жарты шарында
ежелгі ... ... ... тараған, әсіресе арауқария ... ... ал ... жарты шарда – таксодиялық туыстар.
Тропиктерден айырмашылығы лианалар және эпитфиттер, сондай – ақ ... тағы ... ... ... ... ... ормандары зона – флориданың оңтүстігі, ... ... ... ... мен ... шығысы және мұхиттық
аралдардың кейбірінде тропиктік ормандар тараған зона. Бұл зонаға латеритті
топырақ түзуші ылғалды ... ... тән. ... ... ... ... ... қарқынды жүруіне ықпал жасалды.
Ылғалдылықтың таралу жағдайына қарай екі зона ... ... а) ... тропиктік орман; б) ылғалы маусыды тропиктік орман. ...... 2000 мм аса ... ... ... ... жапырақты (миртты,
лавралық, бобовые, пальма тағы басқа) ну ... ... ... ... 3 айға ... ...... бұл кезде 60 – 100 мм,
ағаштар жапырағын түсіреді.
Экваторлық орманды зона – оңтүстік Америка, ... ... ...
шығыс Алия. Мұхиттық аралдарды басып өтетін экватор белдеуінің екі ... ... ... ... ... – шашын мол, ну орманды [5].
Орман алуан түрлі жасыл әлем қатарына енеді және бағалы ресурс. ... ... ... көп ... алып жатқан. өркениеттің
дамуына байланысты орманға деген сұраныс өсті, ал оны ... ... ... пайдалану үшін барлық ормандар 3 топқа бөлінген.
Бірінші топ. Суды қорғау және топырақты сақтау ... ... ... ... және тағы басқа елді мекендердің жасыл
алаңдары, қорықтық ... өзен ... ... тас жалдар және
табиғат ерекшеліктері тағы басқа.
Екінші топқа. Қорғаныштың және эксплуатациялық белгісі шектеулі орманы
аз зоналар жатады.
Үшінші топқа – ... көп ... ... ... ... топтағы ормандар эксплуатацияланбайды, оларда тек санитарлы
мақсатта, жақсарту ... ... және ... тағы ... ... ... ... топта орманды кесу режимі шектеулі, бұл орман
өскен алқапқа байланысты. Үшінші топтағы ормандар ... ... ... ие. Осы ... орман алқаптары ағаш дайындаудың
негізгі базасы болып саналады. Шаруашылық ... ... ... және ... ... да ... Өнеркәсіптік,
суқорғаныштық, егістікті қорғау мақсатындағы, ... ... ... [4].
2 ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ОРМАН РЕСУРСТАРЫНЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ
2.1 Облыс ... ... ... ... ... облысы алтай тауының оңтүстік – батыс (қазақстандық
алтай) бөлігін, Зайсан ойпатын, Қалба Сауртарбағатай жоталарын, Ертіс маңы
ойпатын және ... ұсақ ... ... ... Шығыс қазақстан
облысы ауданы 283,3 мың км. Шығыс Қазақстан ... ... ... ел ҚХР, ... Алматы, Батысында павлодар және
қарағанды облыстарымен шектеседі. Алтай табиғаты алуан түрлі және ... ... ... ... деңгейінен 145 м-ден 45000 м деңгейге дейінгі
интервалда ерекшеленеді. Шығыс қазақстан территориясында климаттық, ... ... ... ... ... ... анық
байқалады. Облыс территориясы шегіндегі жер ... ... биік ... ... ... ... тауалды және тауаралық ойпаттар [12].
Шығыс Қазақстан облысы елімаізге тамаша табиғат байлығымен танылған
аймақтардың бірі. Бүкіл Республика ... 72 ... ... ... ... ... ... ерекше.
Бүгінгі күнде облысымызда 14 әкімшілік аудан және ... ... ... ... ... ... Жарма, Күршім, Тарбағатай
аудандары алдыңғы орындарға тиесілі. Ал осы ... ... ... ... сипаттама келесідей. Орман ресурстарына бай
аудандар қатарына Қатон Қарағай (18,6 пайыз), Зырян (27,4 пайыз), Глубокий
(45 ... ... ... ... ... ... орталығы - Өскемен
қаласының орманмен жамылған ауданы 4039 га, ал Семей қаласында 61870 ... ... ... ... ... ... өз ... өсімдік түрлерін
біріктіреді, облыс аумағындағы ормандар жалпы ауданы 3631040 га, орманмен
жамылған аумағы 176066 га. Олар ... ...... ... ... балқарағайлы формациялармен анықталады. Облыс ... ... ... ... ... ... самырсыны, Алтай
шыршасы, және қарағай тәрізді бағалы ағаш тұқымдары таралған. Жапырақты
ағаш тұқымдарынан ... ... ... ... ... көп ... ... қайың, терек, емен кездеседі. өзен аңғарлары бойымен
таралған ... ... ... ... Олар ... қара ... қарағай, көкбояу, рябина, қызырған, Алтай ырғайы тағы басқалар [13].
Орманды дала белдеуі ... ... Ол ... ... алтайға тән.
Онда аралас және жапырақты ормандар, ал оңтүстік беткейлерде және ... ... ... өсіп ... белдеу шығыс субрегионы териториясының 40 пайызына жуығын
қамтиды. Орман массивтерінің жоғарғы шекарасы жылу және ... ... ... ... 5 ... тұқымдас шырша, самырсын, қарағай,
қызылқарағай және балқарағай жер ... ... және ... байланысы орманды белдеуді түзеді. Мысалы, Бұқтырма, Ақберел
өзендерінің жоғарғы салаларының бассейіндерінде қылқанды тұқымдастардан
шырша ... ... Одан ... ... ормандар кездеседі. Қайың және
емен ағаштары қылқанды ормандарға араласу бейнесінде көрініс табады. Олар
оңтүстік және ... ... ... сайын жауын – шашынның алпы
мөлшері кеми түседі, ауа құрғақ күйге көшеді. Осының ... ... ашық ... жапырақтармен ауысады. Ормандарға түрлі бұталар,
шалғынды – далалы және альпілік шөптер араласады.
Жауын – шашынға бай ... ... ... ... ... – черневая
тайга басым. Оңтүстік Алтайдағы негізгі қылқанды тұқымдар – сәбір қарағайы,
шырша, ... ... және ... ... балқарағайлы орманы. Бұлар
тегіс орман белдеуіне түзеді. Жалпы орман белдеуінде табиғат жағдайларына
байланысты әр келкі ... ......... – қарағайлы аралас ормандарынан шыршалы – қайыңды, ... ... және ... – жапырақты орман түрлеріне дейін.
Ағаш тұқымдарының таралуы вертикальді бағытта да өзгеріске ұшырайды.
Биік таулы облысқа ... ... ... ... ағаш тұқымдары жоғала
бастайды.
Қарағай 700 – 800 м ... ... ... ... 1500 м ... ... ... жоғары биіктікке барады, ... мен ... мен ... ... ... ... ... жүздеген метрге
төменде тоқтайды. Ормандар тегіс биік үстірттерде орналаспайды.
Таудың оңтүстік беткейлерінде ... аз ... ... жоқ деп ... ... Биік ... және ... белдеулермен шекарасында ормандар
өзінің мүмкіндігінің ... ... ... ... ... леса (тайга) – кенді алтайдың суық және
ылғалды ... ... ...... аудан. «Тайга» сөзі «тау ормандары»
мағынасын береді. Бұл ормандар самырсынның, сібір шыршасының, балқарағайдың
қарағайлы ормандардың кездесуімен ... ... ... пен ... Орманда кездесетін бұталар түрлері мойыл, шәңгіш, шетен ағашы
және биік шөптесінді жамылғы таралған. ...... және ... ... кең алқапты орман аңғарларын қамтиды. Тауда олар біртіндеп қалың
қылқанды толығымен араласады.
1600 м ... ... және ... ағаш түрі ... орнына балқарағай
ағашы таралады. Бұл орман таза балқарағайдан түзілген.
Оңтүстік алтайда балқарағайлы ... тағы да ... ... Құрғақ аумақтарда (Нарын жотасы) қайың мен терек араласқан сирек
ормандарды түзеді. Оңтүстік Алтайдағы негізгі орман ... ағаш ... ... Оның алып жатқан аумағы 480 мың га. Бұл ... 2000 ... ... ... ашық ... ... ... орманды түрі
құрғақшылықты және тастақты жерлерге де бейімделе өседі. өзен аңғарлары
бойымен және таулы далаларда да ... ... ... ... ашық ... карк ... сипатқа ие
болады және бұталармен, шөптесінді жамылғысы жақсы жетілген. Ұзын сабақтары
күн сәулелерінің оңай ... ... ... ... ... ... қыздырылады. Сондықтан да бұталар мен шөптер ағаш ... ... ... да ... өсіп ... ... ... тобылғы,
итмұрын, ырғай, қарақат тағы басқа шөптесінді жамылғысында – ... тағы ... ...... және ... ... жер бедеріне тән ағаш
түрі. Ол тастақты ашық құрғақ ... ... өзен ... ... олар қайыңмен, терекпен, одан жоғарыда қызылқарағай мен аралас
ормандарда өседі. Бұндай орман ... ... ... ... Алтайда
өседі, бірақ жиі кездесетін жері қалба жотасы. Онда қарағай ... ... көп ... алып ... Таза қарағайлы ормандар
валундармен жабынған ерекше көгалды алқапты аралас ормандармен араласады.
Қарағайлы ормандарда топырақ ... ... ... ... бұл
ерекше шайырдың хош иісін береді. Мұндай ормандарда дем алуды, ауа жұту өте
пайдалы. Орман асты жазығында бұталы ярус ...... ... ... ... тастар ытән.
Шөптесін өсімдіктерден – орман метпигі, сүйелді сұлулық, ястербинка,
сондай – ақ қызыл кітапқа енгізілген ...... ... дала
пионы, ледетурлық бадам тағы басқалар кездеседі.
Қалба жотасында табиғат ескерткіштері ... - ... ... ... ... не ... самырсынды шағын орманы.
Ертіс маңы қылқанды орманы. Ертіс маңының оңтүстік құмды массивтерінде
қарағайлы ормандар шоғырланған. ... ... 50 ... осы ағаш
түрлері алады. Бұл шағын ... ... ... ... ... ... ... отырады. Осындай орман ландшафтары құрғақ далада
өзіндік қасиеттермен ерекшеленеді. Кейде оларды далаға айналған қарағайлы
ормандар деп те ... ... ... қарағайлы алқабы Ертіс өзенін бойлай ұзындығы 480
шақырымға екі 80 шақырымға созылатын таза қарағайлы ... ... ... ...... ... ... де, тігінен тік тамыр жіберіп,
жердің астынан су алады да құм бетіне ... ... шөп ... ... бұл ... қарағайдың бұл түріне көз салушылар ...... ...... ... ... өрт ... көбейді. Ғылыми
әдебиеттерде Семей өңіріндегі жолақ қарағайлы орманды «Ертіс ... ... ... деп те ... Оның бұлай деп аталуы, әрине, ... ... ... ... ... ... ... мұз дәуірінен кейінгі
үлкен экологиялық қайта өнімдерге байланысты деп ... ... ... мың жылдар шамасында бұрын төрттік дәуірде күн райы жылынып,
оның салдарынан солтүстіктегі ... ери ... әрі ... қарай өз
ағындарымен жердің солтүстік ендігінен құмдар мен қарағайдың ... ... Ал ... ... бұл үрдіске тосқауыл болғандықтан, қарағай
тұқымдары осы өзеннің ... ... ... Сол ... де ... өзенінің
оң жағалауында құмды қарағайлы таспа пайда болып, олар өздерінің тамырын
тереңге жіберетін қасиеттерімен Ертіс өзенінің аңғарын құм ... ... де ... ... ... болмағанда ертіс өзенінің арнасынан
баяғыда – ақ құм мен топырақ басып қалған болар еді. (жел эрозиясынан). ... ... тек ... ... ғана ... ... онымен көршілес
жатқан аймақтардың да экологиясында да кері әсерін тигізбей қоймас ... ... ... ролі ерекше. Ертіс пен Обь ... ... ... ... 2 шақырымнан 30 шақырымға ... ... ... алаңқай жерлер де кездеседі. Қазіргі
кезеңде реликті қарағай деген атқа ие болған бұл ... ... ... мен Алтайдың ормандарымен жалғасып ... да, ... ... ... Бұл ... алқабы солтүстіктен оңтүстікке қарай: алеускі
таспасы, ... ... ... ... ... ... деген
атауларына бөлінген. Еліміздегі қарағайлы орман Ресейдің Алтай ... ... ... ... жалғасы болып табылады.
Еліміздің тәуелсіздік алған алғашқы он жылдығы, әсіресе, орман
шаруашылығына аса ауыр ... ... ... ... десек те болады. әсіресе,
1990 жылдардың бас кезінде ... ... ... ... аз ... ... шаруашылықтары қысқартуға ұшырады. Ал 1990 жылдың екінші
жартысы ... қара ... үшін ... ... шақ ... өте қиын ... әсіресе, орманның алапай өрт құшағына еніп және ойраны шығып отала
бастауы 1997 жылдан ... Тек 1997 ... ... барлық ұлттық орман
қорымыздың тең жартысына жуығы, яғни 1,6 ... ... ... 1998 ... мен ... заңсыз кесу салдарынан мемлекеттік орман қорының ... ... ... ... аса ... ... бірі – орман. Шығыс Қазақстанға
ормандардың қоры республикалық іске жарар ағаштар қажеттілігінің 80 ... ... ... ... ... ... ... сондықтан да ең алдымен топырақты қорғау, климаттанушы және суды
қорғау функцияларымен ... Көп ... ... ... ... жағдайын күрт төмендетті. 1999 – 2001 ж аралығында
облыста 314,5 мың м3 ағаш ... ... ... 925 ... ... Өз ... ормандардың жойылуына орман өрттері әсерін тигізеді.
1997 – 2001 ж ... 138,4 мың ... ... ... ... ... аймағының қаптамалы ормандары және қалба жотасының ормандары
зардап ... ... ... және орманды қалпына келтіру жұмыстары – орман
шаруашылықтарының негізгі міндеті, ... ... жәе ... ... ... бұл ... ... байланысты, бұл шаралардың эффектісі айтарлықтай төмен.
Облыстың орман дақылдарының қоры, яғни ағаш өсіру аудандары 300 мың ... ... ... жұмыстары 1,5 мың гектар аумақта ... ... тек ... ... алқаптарды қалпына келтіру үшін 100
жылдан астам уақыт қажет. ... ... маңы ... орманы» атты
бағдарлама 2010 жылғы уақыт аралығына дейін, өрттен зардап шеккен ... ... ... ... ... рұқсат етілген Шығыс Қазақстандағы ІІІ топ ормандары,
бүгінгі күнде ІІ және І ... ... ... – 96 жылдарда Қытай Халық Республикасында, Қырғызстанда,
Өзбекстанда орманға деген шектеусіз ... ... ... аумағында
жеке меншікті орман дайындаушы және сауда фирмалары ... ... ... ... атқарушы органдарының келісімімен орман материалдары
саудаласуына монополиялық ... ие ... ... ... ... үйі, ... ... аумақтарында ағаштардың тасымалдауына
маманданған Семей қаласындағы реализаторлық фирмасы «Интерлес» жатады. 2000
жылғы өңделген ... ... ... экспорты 1999 ... 2,4 есе ... ... ... 200 мың м2 ... ... ... ... ... №1571 ... «Қылқанды тұқымды
орман материалдарының және отын түріндегі ағаштардың экспортын ... ... ... ... ... нәтижелерді бермеді. Шетелдерге
ағаштар және тағы басқа орман материалдары түрінде әкетіле бастады.
№785 Үкімет қаулысымен орман материалдарының, пиломатериалдардың ... және ... ... ... ... жеке ... ... тыйым салу бекілді.
Шығыс Қазақстан аймығындағы ормандардан ... ... ... ... ... ... уақыттарда 150 орман
өрті шығып, 18 мыңнан астам гектар жер ... ... Осы ... ... 166 миллион теңгеге шығынға ұшыраған. Ал 2003 жылы 67
мәрте орман өрті шығып 1654,4 ... жер ... ... Осы өрттің
салдарынан мемлекет 2062782 ... ... ... Осы ... ... ... ... қорытындыға келуге болады: ормандағы өрт
саны әр жыл сайын 2,2 есеге, мемлекеттің материалдық шығыны – 3,3 ... ... ... 21 ... ... Орман алқабының өртенуі тек 2004
жылы ғана бәсеңдеген. Нақтырақ тоқталсақ 2004 жылы 161 ... ... ... ... бұл 2003 жылғы көрсеткіштің небәрі 1 пайызы ғана, ... ... ... 2 млн теңге шамасында. Қарағайлы орман алқабының
өртке орнауынан тек ... ... ғана ... ... ... қатар өрт
экологияға, топыраққа және адам денсаулығына кері әсерін тигізеді.
Шығыс Қазақстан облысы бойынша 0,9 млн гектар алқапқа орман ... Өсуі ... және көп ... қалған ағаштардың жалпы қоры 69 миллион
текше метр. Орманды жобалау институтының ... ... ... орташа есеппен жыл сайын 1,8 миллион текше метр ағаш кесуге кетеді.
Ал ... ... ... ... ... ... қарағай тобына жататын қалқан жапырақты ағаштар өндіріске
пайдаланылады. Сондықтан да оларға деген ... өте көп. Егер ... ... ... жерлердің топырағына мелиорациялау жүргізіліп,
орнына көшеттер көптеп отырғызылмаса орман қорымыз азайып, ... ... ... ... өлкеге айналуымыз ғажап емес. Себебі,
өртенген ... ... ... ... ... алып қарағайға
айналуы үшін ең азы шамамен 40-50 жылдай уақыт ... ... ... және ... ... ... сақтау және
қорғау туралы Қазақстан Рсепубликасының орман кодексінде былайша көзделген:
61 – бап 1) ағаш ... ... ... және ... ... ... ... орманды қалпына келтіру жүзеге асырылады. 2) орманды
қалпына келтіру және орман өсіру, ағаш ... ... және ... өсіру жөніндегі жұмыстарды жүргізу тәртібін орман шаруашщылығын
басқарушы мемлекеттік органдар белгілейді [кесте 1].
Қазақстан Республикасының ... ... ... Ертіс
маңындағы реликті қарағайлы орманды қалпына ... үшін ... 63,8 ... ... бөлмекші. Тек былтырғы жылғы мәліметтерге жүгінсек, 2004
жылдың өзінде Шығыс Қазақстан Облысы өңірінде заңсыз кесілген ... ... ... метр. Ал осы жылдың басынан 8 мың шаршы метр қарағай заңсыз
кесілген. Ішкі ... ... ... ... ... ... ағаш
кесу фактісі бойынша 46-іске қылмыстық іс ... бас ... ... ... ... қатысты дәлелдің жоқтығымен түсіндіреді. Сонда
«Семей орманы» ... ... ... қарсы ешқандай дәйек жинай
алмағаны ма? л резерваттың салғырттығынан ... жапа ... ...... ... ландшафтарының типтері
Елімізде Алтай тауының баурайында орналасқан облыс орталығынан бірнеше
қашықтықта жатқан Қатон Қарағай ауданы өзінің табиғи сұлулығының
нәтижесінде Шығыстың ... ... ... мәлім. Өр Алтай
табиғатының тамаша сұлулығын сақтап, оны ... ... ... ... ... ... әлем ... назарына ұсынып, осы арқылы
елеулі табыстар табу мақсатында осыдан бірер жыл бұрын Қатон Қарағай ұлттық
және табиғи паркін құру жөніндегі бастама іске ... ... ... Қарағай
ауылында ұлттық парк жұмыс істеуде. Парк тек Қазақстанда ғана емес Алтай –
Саян экоаймағының ең жас және ... ... ең ірі ... табиғи паркі.
Парк - Өр Алтайдың төрінде орын тепкен, мұзтаудың етегіндегі жер ұйығы
аталған Қатон Қарағай ауданының территориясындаорналасқаын атап өттік. ... ... ... ... таулы ландшафтарының көркемдігімен,
өсімдік және жануарлар жамылғысының байлығымен, асау өзендерімен, шулы
құлама сарқырамаларымен, емдік қайнар көздерімен және өзге де
ерекшеліктерімен Алтай аймақтарының өзге ... ... ... ... парк ... геологиялық – ботаникалық қорық Рахман қайнары
орналасқан, кейіннен КҚ МҰТП еншісінеенгізілді Бұл өңірде ұлттық парк құру
идеясы 80 ж ... ... 1 ... ... ... бойынша орман
ресурстарының таралу сипаты
|№ |Аудан (қала) ... ... | |
| | | ... ... ауданы |% ... ... |
| | | | ... үлесі |
| | | ... ... мен ... | |
|1 ... |2009400 |8322 |8322 |0,4 |
|2 ... |4958800 |16318 |16293 |0,3 |
| | | |402711 |194258 |17 |
| | | |95949 |67197 |9,6 |
| | | |446529 |328778 |45 |
|6 ... |2340300 |14511 |14258 |0,6 |
|7 ... |1044400 |88130 |28083 |27,7 |
|8 ... |1036100 | | | |
| | | |594394 |289675 |27,4 |
|9 ... - |1319100 |83458 |29398 | |
| ... | | | | |
| | | |643477 |216184 | |
| | | |728935 |245582 |10,6 ... 1 ... | | ... ... ауданы |% ... ... |
| | | | ... ... ... |Куршім |2319900 |306049 |141152 |6,1 ... ... |1457300 |78849 |40486 |2,8 ... |Тарбағатай |23740000 |6341 |6341 | ... ... |962300 |137603 |50116 |3,2 ... ... |2341200 |8076 |5761 |0,3 ... ... |396000 |103373 |86121 |21,8 ... |Риддер |338700 |291260 |177334 |52,4 ... ... |2780600 |97048 |61870 |2,2 |
| ... | |4042 |4039 | |
| ... ... |3631040 |1766066 |6,2 |
| ... | | | | ... ... және ... парк құру ... ... ... Е.М. мырза. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2001 жылдың 17
шілдесіндегі қаулысымен құрылған Қатон Қарағай ... ... ... ... археолог – ғалымдарды табындырған көне тарихтың көзі ғана
емес, Қазақстан табиғатының інжу ҚҚМҰТП орталық ... және ... ...... ... ... ... Парк шегіне Қатын
жотасының Оңтүстік беткейлері (Мұзтау ... ... және ... Ресеймен шекарасы, оңтүстік Алтай және Алтайлық Тарбағатай
жоталары енеді. Парк шекарасы мемлекеттік шекарамен өтеді.
Парктің шекарасы ... ... ... және ... ... ... (Алтай Республикасы);
- Оңтүстік-шығыс: Қытай Халық Республикасымен шекара
- Батыс: Медведевка және Солдатово елді мекендеріне дейін
- Оңтүстік: ... ... ... ... беткейлері Сарымсақты,
Тарбағатай, Нарым – Шыңғыстай орманшыларының мұз – ... ... ... ... ... және ... аудандарының әкімшіліктік шекарасынан
шығысындағы Қытай шекарасына дейін [17].
Ауа райының топырық түзудегі рөлі ... зор. ... яғни ... ... ... ауа ... ыстық-суығына қарай аязсыз
уақыттың қысқа немесе ұзақтығына тағы басқа жағдайларға қарай әр ... ... ... ... мен микроорганизмдер тіршілік етеді. Олардың
әрекетінен әр жерде әр ... ... ... ... ... ... ... тундрада тундраға сәйкес құнарлығы аз жас ... Ал, ауа райы ... ... ... ... мен күн ... ... құнарлы қаратопырақтар түзіледі [18].
Аудан территориясы 3 климаттық зонада орналаскан:
таулы-орманды дала;
қоңыржай-ылғалды;
таулы-шалғынды.
Таулы орманды, бұл ... ... ... ... Жылына 325-
480 мм жауын-шашын түседі. Оның көпшілік бөлігі шілде айында ... ... ... аяғында токталады. Аясыз күндердің ұзақтығы 100-
130 күнге ... Қар ... ... ... ... ... ... жартысында көктемде ериді. 100 см биіктіктегі
әр жамылғысы 160-170 ... ... ... ... ... ... ... мәдени дақылдарды егуге мүмкүндік бермейді.
Қоныржай-ылғалды зона климаты жеткілікті мөлшерде ылғалды және жылы.
Жауын-шашынның орташа ... ... 208 мм ... Оның ... ... жылы мезгілінде түседі.
Көктем қатқағы мамырдың екінші ... ... және ... ... ... кайта басталады.
Аязсыз күндерлің орташа ұзақтығы 120 күн қар жамылғысы қарашаның
екінші жартысында ... ... ... ... Қар ... ... ... аяғында 35 см жетеді.
Орташа жылдық ауа температурасының ең жылы айы - ... Ең ... ... ... ... жылдық ылғалдылығы 66% құрайлы. Жердің орташа айлык
жылдамдығы 1.1-ден З м/сек-ке дейін өзгереді.
Таулы-шалғынды зона ... ... ... ... ... ... 180-243 мм ... Көктемде қатқақ мамырдың бірінші
жартысында аяқталады, ал күзде қыркүйектің аяғында қайта басталады. Аязсыз
күндер ... 120 күн. Қар ... ... ... ... наурыздың аяғында ериді. Қар биіктігі қыс бойы 3-19 ... зона ... ... мен ... ретінде пайдаланылады.
Қатон Қарағай ауданы қоңыржай ылғалды климатты таулы ... ... ... жағдайы едәуір қатал. Аязсыз күндер 80-100 күннен
асады. ... ... ... ... мөлшері 500-550 мм құрайды, оның көп
бөлігі шілде, тамыз ... ... ... ... көбі ... ... (800-1000 мм). Мұнда қар жамылғысының қалыңдыгы 1,5 м
және одан да көп. Қар ... 180-210 ... ... ... ... салқын, қысы ерекше суық, бірақ желдер мен қарлы борандар болмайды.
Ақмарал бөлімшесі мен ... ... ... ... ... +25,6 -20°С аралығда өзгеріп тұрады.
Жамбыл мен Берелде шілде айындағы ... ... ... ... және ... бөлігінде (Ақмарал мен Маралдыда) 14-15°С
жылы. Теңіз деңгейінен 1500-1800 м биіктікте. ... ... ... 1- ден 2-ге ... ... кезеңде оң температура +
1800°С құрайды. Жамбыл ауылында ... ... ... 100-110 күн. Бұл
жерде қылқан жапыракты ормандар кең тараған. Әсіресе Сібір балқайрағайлары,
шыршалар. ... ... және әр ... ... ... көп
кездеседі. Бұталардан жеуге жарамды жемісті бұталар: бүрген, ... ... ... әр ... түрлері, қара бүлдірген, ит
бүлдіген тағы басқа.
Қарастырылып отырған территория даму тарихы күрделі ... ... ... ... ... ... жеткілікті мөлшердегі қалың
.сулы қабаттар жоқ. Территорияның су ... оның ... жер ... ... ... ... ... тауларында 1500-1800 мм-ге дейін
өзгеретін атмосфералық жауын-шашын есебінен қалыптасады. Осыған сәйкес
булану ... ... 500 ... ... ... ... ... ағыс сипаты жер асты суларының қоректену жағдайдың көрсеткіші
жауын-шашын мен сыналанған жер асты ... ... ... ... жер асты ... ... ... буланудан едәуір жоғары
болса, қолайлы ... ... деп ... ... Қолайсыз жағдайларға
атмосфералық жауын-шашын мен сыналанған жер асты сулары ... ... ... ... ... Бұл кезде су ресурстарының негізгі
бөлігі булануға жұмсалады, беткі ағыс маусымды түрде, көп жағдайда ... ... ... мен жер асты ... ... жұмсалып
кетсе, қоректену жағдайы нашарлайды.
Шығыс Қазақстанда жер асты суларының пайдалану қоры 12000 мың мл3
тәулік ... ... ... 64 ... (3123 мың м3/тәулік) тұщы жер
асты суларының пайдалану қоры ... ... ... қары 6516,6 мың м3/ ... ... қардың 54%
құрайтын 114 телім бар.
Өзен аңғарлары мен тау аралық ойпан ... жер асты ... ... ... ... ... ... жер асты суларының
пайдалану қорының негізгі көзі болып маңайындағы су ... ... ... ... ... және табиғи ресурстар саналады. Өзен
аңғарлары мен ... ... ... ... ... жергілікті
шектеулі су ресурстарынан атмосфералық жауын-шашынның сіңуінен, бұлақ
суларын ілестіруден, буланумен ... ... ... ... ... ... жер асты ... азаюдан және
ластаудан қорғайтын кешенді шараларды қажет етеді.
Минералды емдік сулардың пайдалану қоры бекітілген: Рахман қайнары 25С
м /тәулік Рахман қайнарында ... ... ... сулар (температурасы 40 С және одан ... ... ... 50 ... және одан да көп, радон мөлшері 5 және
одан жоғары НКИ (дм4)) ... ... қоры ... 50 жыл ... 370 м ... ... ... В категориясы бойынша 250, С1
бойынша + 20 м3/тәулік екендігі есептеліп, бекітілген. ... ... ... ... пайдалану режимі жобаланған, ондағы судың сапасы
кондициялық талапқа сай болып шықты.
Су ... (24 мг - экв. %) - ... (76%), ... (29%)
-натрийлі (71%), кремнийлі, өте ыстық (40-52°С), таза (микроб саны 1-24,
колииндексі 3 және одан ... ... ... арқылы мына заттардың
судағы мөлшерлері ... ... ... ... ... 0,5-
1,4; бейтарап битумдар 0,3-0,7; қышқыл бутумдар 0,2-1,2; спиртке еритін
заттар 0,3-1,37; малибден 0,0025; мыс ... ... ... ... бор ... ... ... дейін; корғасын, мырыш,
берилий, иод, бром, рубидий, цезий - табылған жоқ; уран ... ... - 3-15 нКи / дм . Су ... ... ... ... ... территориясынан негізінен Бұқтырма, Фадиха, Ак
Берел, Сахатушка және тағы ... ... ... Бұқтырма өзені Орталық
Алтайдың жотасының солтүстік ... ... ... Өзен ... ... ... ... сағаларға толы. Барлық өзендері қар және ... ... ... тау ... ... саналады. Аралас
қоректенетін өзендердің тасуы көктемде және жазда мол ... ... ... ... жылдық ағынның 60-70% жуығы көктем мезгіліне келеді.
Өзен ... ... ... ... су ... ... және
жыл бойы тұрмыстың, ауыл шаруашылығының барлық түрлеріне жарамды. Аудан жер
территориясында өзендерден басқа көптеген ... мен ... бар. ... ... ... ауыз ... ... жыл мезгілінде қамтамасыз
ететін өзендер мен бастаулар ағады.
Жер асты сулары әр түрлі тереңдікте, бірақ олардың көпшілігі 2-3 ... ... ішкі ... топырақ кабатының қалыптасуында, олардың
тигізетін әсері зор. Ол аталған аудандағы су ресурстарының ... ... ... ... тау ... өсімдіктерге мүк пен қына жатады. Қына өзі өскен
тау шыңдарында тасты ерітеді, нәтижесінде майда ... ... ... мен ... ... ... өсімдіктер топырақтың ... ... ... ... ... ... топырақ құнарлығын
арттырады [12].
Ауданның топырақ жамылғысы топырақ пен климат сияқты биіктік зоналық
заңы бойьшша тараған.
Аудан территориясы мынандай ... ... және ... және тау алды ... (таулы және тау алды құрғақ далалық, таулық
және тау алды, ... ... ... ... және тау алды ... ... және тау ... таулы орманды-шалғынды-далалык, таулы шалғынды-ормандық);
таулық және тау алды .ормандық (таулы және тау алды ашық ... - ашық ... ... (тау алды ... ... ... және шалғынды-тайгалық (таулы-тайгалық, таулы-шалғынды
тайгалық, таулы-шалғынды-субальпілік тайгалық);
биік таулы шалғындық {таулы-шалғынды субальпілік және ... ... биік ... ... (таулы-тундралық, таулы-нивальды-
тундралық);
Интрозоналық өсімдіктер:
мұздықтар
жайылмалық шалғындар, аралас және ұсак ... ... және тау ... ... тау алды және ... ... ... Нарын-Бұқтырма ойысының
аумақты жерлерін алып жатыр.
Тау алды-құрғақ-далалық, тау алды далалық, бұталы-шалғынды және бұталы
далалық өсімдік ... ... ... ... ... шөпті-бозды және
бозды далалар, астық тұкымдасты аралас шөпті, бозды-бетегелі және ... ... ... ... топтары мен бұталар басым болып келетін таулық
бұталық ... ... әр ... ... ... ... ... үш тармақты тобылғылар, қараған бұтасы, аласа
қараған, ырғай, қара жемісті ырғай, итмұрын, сібір бөріқарақаты, үшқат тағы
басқа.
Астық ... ... ... ... ... ... қызыл
бетеге, шалғын атқонағы, дала, шалғын, орман, пиязшықты қоңырбастары, азин
сұлыбасы, шөл ... ... ... ... ... ... ... қызылша шөп, жоңышқа. киікоты, күлгін, кәдімгі ... ... ... бозкілем. тау жұпарбасы, қазтабан. эстрагон, қой
бүлдірген. қыржуа, қойжуа. құртқашаш, төбе ... ... ... рюша ... масақты бөденешөп, ұзын жапырақты бөденешөп, дала
пионы. дәукершек кездеседі.
Таулы және тау алды орманды-шалғынды дала ... ... ... ... бола ... ... таулы-орман, таулы-тайга және шалғынды
тайга зоналарының шекараларында таралған. Зонаның құрамдас бөліктерінде
өтпелі шалғынды ... ... ... және ұсак ... ... ... мен өрттен кейінгі қайта пайда болған ормандар және бұталы өсімдіктер
кешендері ... ... ... және ұсак ... ормандар Алтайдын тау
аралык, тау алды, анғарлық участоктарды алып ... және ұсак ... ... жоғарғы қабатында қотыр кайың,
көк терек, сібір самырсыны, кәдімгі қарағай, сібір балқарағайы ... ... ... ... ... ... ырғайы, ұшкат, таңқурай, ағаш
қараған, тобылғы, итмұрын өседі. ¥зын шөптесін өсімдіктер - ... дала ... аю ... ... ... маралқурай,
маралоты, таран, тарғақшөп, шалғын қоңырбасы, айрауык,түлкі кұйрық, шалғын
атқонағы, арпабас, усасыр, ... ... ... ... ... шалғын
атбұршағы, сиырбұршақ, дала сиыржоңышқасы, орман ... ... ... тағы ... оңтүстік экспозицияларындағы беткейлердің тау алды және аласа
таулы кейбір орта ... ... ашық ... ... ... ... ... шалғынды-далалық, аралас шөптесінді - астық тұқымдастар және
шөптесін бұталар. Әр түрлі ... ... ... ... ... ... дала қоңырбасы, қызылша шөп. ... ... ... ... бөденешөп, күміс бөденешөп, кәдімгі мыңжапырак, төбе
казтамағы, кәдімгі жұпаргүл, ... ... тау ... жуан тамырлы
сүттіген, жасын қойбүлдірген, карабүргін. шыралжын, ... ... ... ... бозкілем өседі. Бұталардан: кәдімгі ... ... ... ... ... ұшкат, кара арша,
даражемісті ырғай, кара ... ... ... бадамы, қараған кездеседі.
Өсімдіктер бірлестігі ... мен ... ... ... ... - астык тұкымдасты және астык тұкымдасты - ... ... ... және ... ... ... ... мен шалғынды - далалар, сонымен катар, петрофильді өсімдіктер
кешені ... ... және тау алды ... ... орманды - шалғынды - дала зонасына
қарағанда бірқатар өзгешеліктермен ерекшеленеді. Зона ... тау ... ... ... ... алып ... Тау ... бұлар далалық және
шөптесін - бұталы аралас ұсақ жапырақты ормандар, биік ... ... ... қайың басым болып келетін, кейде тек ... ... - ... ... ... ... ... ұшкан тобылғы, итмұрын, бұталы қараған кездеседі. Шөптесін
өсімдіктерден: торғақшөп, шалғын қоңырбасы, орман қоңырбасы, шалғын-орман
отқонағы, жусан, бүрген, көктемгі ... ... шөп, ... ... ... ... тағы ... өседі.
Далалық ашық-қылқан жапыракты орман зонасы.
Құрғақ қарағай ормандары орман зонасының шекарасынан алыста ... ... ... ... Олар бұл жерлерде мұз басу дәуіріне
дейін пайда ... ... ... ... тау ... ... осы ... дейін сақталып келеді.
Таспалы қарағайлы ... ашық ... ... ... ... кұрғақ далалық, шалғынды-далалық және шалғынды өсімдіктер өскен
мұз аралық ашық су алаңдарынан тұрады. Бұнда ... ... ... ... ... ... ... дала қоңырбасы, бетеге, тырса,
қылтанбоз, көктемгі атпашөп, қызылша шөп, ... ... ... кездеседі.
Таулы-тайгалық және шалғынды-далалық зона өсімдіктер ... ... ... ... ерекшеленеді. Негізгілері күңгірт
тайга (май қарағай) және ашық тайга ... ... ... бөліктері болып шалғынды аралас шөптер мен бұталы өсімдіктер
элементтері бар биік шөптесін өсімдіктер ... ... ... биік ... май қарағай ормандары жасыл мүкті
май қарағай ормандары дамыған.
Алтайға таулы-тайгалық ашық қылқанды ... ... тән. ... ... ... ... шөптесін саябақтың балқарағайлы-
самырсын, балқарағай ормандары мен шалғынды шөптесін ... ... ... ... ... м ... биік ... май қарағай ормандары құрамына: сібір ... ... ... ... ... ... енеді. Бұталардан - ағаш
қараған, шетен, мойыл, шәңгш, қара қарақат, тікенекті ... ... ... ... - ... бәрпі, орман қырлышөбі, кәдімгі
сарықалуен, жіңішке топырақты күреңот, биік тегеуірінгүл, алтын ... ... ... ... ... ... доңызөлең, қарғакөз, алып
бетеге, сібір тауқарыны, алтай қырлышөбі, шөмішгүл, аю ... - ... ... ... ... ... кұсық шөбі,
тайга сарышатыры, қойжуа, ақ гүлдіқказтамақ және т.б.
Жас ... май ... ... ... Polytrichum, Pleurosium,
Ptilium туыстас мүктермен, Peltigera қынасымен жабылған.
Ашық қылқанды биік шөпті саябақты ормандарда аздаған сібір ... ... ... шырша және самырсын басым
түрлер болып саналады.
Таулы-тайгалық субальпілік саябақтық ормандар ... ... ... ... таулы - шалғынды зона субальпілік, ... және ... мен ... ... сипатталады.
Субальпілік шалғындар Алтайдың биік таулы территорияларына тән.
Субальпілік ... ... ... май ... ... аршасы
мен қара аршанын жатаған түрлері басым ... ... ... ... қоңырбасы. альпі қоңырбасы. ... ... ... тамыры, қызғылт семізат, алтай жыланбасы, ашық атпашөп, альпі
жұлдызгүлі, бөрібұршақ белесі. марал қурай, ... ... ... ... ... шалғыны аласа шөпті болып келеді, олар субальпілік шалғындардан
жоғарырақ орналасып жекелеген өсімдік кешендерімен бірге биік ... кіре ... ... ... ... жауын-шашынмен жақсы
ылғалданған. Оның құрамында: крылов бетегесі, қызыл бетеге, алтай бетегесі.
альпі атқонағы, сібір қоңырбасы, альпі шайқурайы, ... ... ... таран, альпі термопсисі, шарбас. алтай сарғалдағы, алтын шыбық,
сақау шөп, ... ірі ... ашық ... ... ... ... сібір
тасжасғаны, альпі жұлдызгүлі, семізат және т.б.
Биік таулы ... ... мына ... - ... ... ... ... әр алуан тундралық түрлердің: бұталар немесе
аласа қайын ... ... ... өсімдіктердің,
шөптесін-қыналы және шөптесін-мүкті өсімдіктердің тұйықталған ... ... ... ... ең ... және ... жер
бөлікшелерінің нивальды биіктік белдеуі мен тұздықтарға кеңінен таралуын
көрсетеді.
Бұтады ... ... ... ... ... ... ... қоса жиі
кездесетін бұта қайыңды, ақ тал мен шілікті біріктіреді.
Шөптесін тундралар сүйріктісті төпекшөп басым болып ... ... ... ... ... ... кездесетін төпекшөпті -аралас шөпті
болып келед,. аралас шөптерге: ... ... раң, ... және ... ... ... ... алтай жыланбасы. альпі термопсисі,
сылдыршөп, көкгүл, маралоты, ... ... ... ... ... ... ... сібір тасжарғаны жатады.
Шөптесін-қыналы және шөптесін-мүкті тундралар кладония, алектория және
пелтигер тұқымдастары мен тундралық ... шөп ... ... және дикраниум түрлерінен тұратын, кейде таза ... ... ... ... ... өсімдік топтастарын құрайды.
Тасты-шақпақтасы тундралар - олар шышқабаты аз немесе жалаңаш, кейде
тас ... ... жер ... ... ... -шақпақтасты және
шышқабаты аз жерлерде-жіңішке ... ... төрт ... ... ... ... жуа, бәйшешек, жалаңаш сабақты көкнәр, бозкілем
және т.б. өседі.
Солтүстік батыста Үлкен Алтайдың ... ... ... ... ал ... ... олар Қытай жерінде жалғасады. Шығыс
Қазақстан облысының геологиялық кұрылымының жалпы ұзындығы 700 км, елі ... км. ... ... ... ... күрделі геологиялық
құрылымымен сипатталады. Бұл жерлерде ежелгі ... ... ... ... мен ... циклдері кең таралған, сонымен қатар жас
кембрий және альпі түзілімдері ... Бұл ... ... ... ... мен ... платформасы ұштасып жататын ерекше
геологиялык полигон. Кенді Алтай ... ... ... ... ... ... ... ерекшеленеді.
Үлкен Алтай біртұтас геологиялық құрылым ретінде герцин циклінде
(ежелгі ... ... ... және ҚазаҚстан континенттік шеттерінің
соқтығысуының нәтижесінде пайда болды. Аталған шеттердің тұтасуы ... ... ... жер ... ... ... Зайсан структуралы
зонасында өткен деген болжам бар. Қазіргі ... ... ... мұхитында ағып жүрген ежелгі полеконтиненттердің бөліктері болып
табылады.
Кенді Алтайда кембрийге дейінгі кезеңге ... ... ... ... мен ... ... түрде жатқызылады. Кембрий кристалды әк
тастардың, ... ... ... ... ... ... ... тектогенездің каледондық циклінде кейінгі герциндік ... ... ... ... ... ... континенттік массиві
пайда болды.
Герциндік цикл ежелгі девоннан ежелгі триаска дейінгі уакыт аралығын
толық қамтиды. ... тау ... ... ... ... Алтайдын
оңтүстігінде көбіне жоғары палеозойлыктар кездеседі. Девон жыныстарының
ішінде қышқыл және ... ... мен ... кен ... ... ... ... аймақтың келтіруге мүмкіндік
береді. Ең ... ... ... ... ... ... Алтай үшін вулканиттер мен шөгінді жыныстар фацияларынын әр
алуандылығымен ерекшеленетін рифтогендік базальт-риолитті формациялар (Д1 ... тобы тән ... ... мен ... ... ... алдынғы коллизиондық
қозғалыстар құрылымдық жоспардың түбірінен қайта өзгеруін, семдиментогенез
бен формация типтерінің (аралдық-доғалық, доға сырты бассейндері мен ... ... ... ... ... ... және шөгінді жиналуында үзілістер туғызды. Кенді Алтай ... ... тас ... ... жалпы қадындығы 5,5, км жететін
флишоидты терригендік, ... ... және ... (С1Т – V1- ден ... дейінгі) анықталған. Терең жарылымдардың
ұлғаюымен ежелгі гипербазиттермен. ... ... ... интрузиялар белдеуі (Д1-С1) байланысты. Кедровск-ларихин
формация (С1V2-S) шоғырланған.
Соңғы стадия – посколлизиондық, ... ... (Сз –Т1). ... ... ... қарқынды граниттену процестеріне және плита
ішіндегі тектонгикалык-магмалық белсенділіктің артуына байланысты. ... ... ... ... және сирек кездесетін металды
-жер металды кеңдену басым болып келетін гранитоидты ... ... ... Алтайдың ең ірі гранитоидты ... ... ... ... ... жер
қыртысының жоғары сиалитті зоналарында қалыптасты. Бұл ... ... ... ... ... металдық кенденумен (Ма,
Nb, Ве, Li, Cs, Sn, W, Мо) ... ... ... пермь дәуірінің
кешендері түрінде ... ... ... ... жер қыртысының зоналарныда және жарылымдық структуралық
зоналарды (Үлкен Алтай ... ... ... ... ... ... ... гранит - граносиентитті (Ті,
Zz, Nb, Na) ... ... ... ... және ... ... ... бөліктерінің
өзара күрделі-тектоникалық әрекеттесуі процесінде қалыптасқан ... ... ... кұрылымының даму заңдылықтары жобалдық.
Мобилизм ... ... ... Орындалған геодинамикалық қайта
құрулар негізгі кенді ... ... болу ... мен ... кен орындарын болжауға жаңаша көзақарспен қарауға мүмкінідк
береді.
Топырақ қалыптастырушы жыныстар топырақ қалыптастырушы ... ... ... ... химиялық қасиеті мен құрамында негізгі рөл
аткарады. Әдетте, түзілген ... ... ... өзін ... тау
жынысының құрамына өте ұқсас келеді.
Алтай таулары ... ... және ... ... ... ... құрайтын ең ежелгі жыныстар ... Олар ... ... ... ... ... қатар кейбір
бөліктерінде жанғыш такта тастар кездеседі. Орта полеозойда оңтүстік Алтай
бөлігінде герциндік тау ... ... ... Бұл ... ... және ... ... тау жыныстары төрттік мұз басу дәуірінде
солтүстігінде ... ... ... ... ... ... жер бедерін екіге бөліп қарастыруға
болады:
таулы;
тау аралык аңғарлар.
Ауданның ... ... ... Листвяга, Қатың (ең биік шыңы -
Мұзтау, 4500м), ... ... (ең биік шыны - ... ... ... алып ... ... түрлері - тік жартасты тау беткейлері мен тау аралық
ойыстар.
Тау аралык жоталар мен тау ... кең ... ... ... ... ... Үлкен және кіші тау қыраттарының арасында
көптеген кең және тар ... ... мен ... кездеседі.
Ауданның жыртылатын жерлері төбелердін, ... ... ... ... және ... 10-40 ... жеке
участоктерде кездеседі. Жамбыл және Ақмарал ауылдарында еңкіштігі ... ... ... ... участоктердің жер бедерінің жазықты болуы топырақты
өңдеуге және астықты жинауда ауыл шаруашылық техникаларын ... ... және ... жерлердің жер бедері таулы болып келеді. Тік
беткейлерде орналасқан шабындық жерлер шөп жинайтын техникаларды қолдануға
қиындыктар туғызады. ... ... ат ... немесе қолмен жинайды.
Топырақ қалыптастырушы жыныстар топырақ қалыртастырушы фактор ретінде
топырақ субстратының физика ... ... мен ... ... ... ... ... топырақтың химиялық құрамы өзін түзген тау
жынысынын құрамына өте ұқсас келеді.
Алтай ... ... ... және ... ... құралған. Алтайды құрайтын ең ежелгі жыныстар кембрийге
жатады. Олар әктастар, сазды жыныстар, ... ... ... ... ... ... ... кездеседі. Орта полеозойда оңтүстік Алтай
бөлігінде герциндік тау жасалу процесі жүрді. Бұл жыныстарды ... және ... ... тау ... ... мұз басу ... ... пайда болды. (Мұзтау).
Парктің құрылымындағы негізгі мақсат – ерекше экологиялық, ғылыми,
мәдени құндылыққа ие. Оңтүстік Алтайдың ... ... ... кешенін
сақтап қалу. Елімізде құрып бара жатқан орман байлығын, қызыл кітапқа ... мен құс ... ... ... ... жатқан ағаштарды
аман алып қалу.
Қатон Қарағай ұлттық табиғи паркінің жұмысы осы мақсатты жүзеге ... 2 ... ... ... ... ... ... режимді зона 151236 гектар жерді
қамтиды. Ол ... ... 23,5 ... ... ... ... Берел
орман шаруашылықтары мен Қытай территориялары мен шекаралас біраз жерлер
кіреді. Бұл аймақтың ... ... игі ... ... тиым
салынған.
2) Тапсырыстық режимді зона. Оның көлемі 492241 гектар жерді ... зона ... ... ... ... көп ... бөлінген. Ондағы
демалыс орындары белгілі уақытпен шектелген. Тапсырыстың режимді зона
аумағына ену ... ... ... ... және парктің табиғи
ескерткіштері мен ... зиян ... жан – ... ... зона ... ... ... көрсету аясына бөлінген:
- Рекреациялық қолдану аясы оның территориясына ... ... ... ... ... ... кіреді. Шығыс,
батыс және солтүстігінде Ресей Федерациясымен шектеседі.
- Әкімшілік - өндірістік аясы. Бұл территорияға ... ... ... тұрғылықты жер орындары жатады.
- Қызмет көрсету аясы. Туризм мен демалысты ұйымдастыруда
табиғат кешенінің экологиялық ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
- Шаруашылық қызметпен қызмет көрсету аясы. Оның ... ... ... қажеттілігін қамтамасыз ету. 385068 гектар
алып жатқан бұл территорияға Ақсу, Белқарағай, Чернова,
Шыңғыстай елді ... ... ... ... парк аумағы жоғарыда айтылып ... ... Ал осы ... орман жамылған ауданы 217301 гектар. Бүгінгі күнде
ұлттық парк аумағында 3 филиал және 9 орманшылық қызмет атқарады.
Біріншісі ... ...... ... ... Орел
орманшылықтары енеді.
Екіншісі Ақсу филиалы – құрамына Ақсу және Устьязовка ... ...... қорық. Рахман қайнары. Орманшылықтары
Чернова, Шынғыстай, Алтай және Медведевка. ... ... ... ... ... – 139246 га, ... – 75952 га, ботанико –
геологиялық қорық – 127939 га аймақтарды алып ... Ал ... ... бойына алғашқы орындарды Берел, Аршаты, Чернова ормашылықтары алады.
ҚҚМҰТ парк ... ... ... ... ... ормандардан
қызылқарағайлы ормандар таралу аумағы бойынша ... ... ... ... – 49682 га, ... балқарағайлы орман – 37471 га, самырсын – 26857
га, шырша – 11651 га, ... – 359 га және де арша ... ... ... ... түрлерінен қайыңды шоқтар – 23101 га, көк терек –
15397 га, терек – 100 га және ағаш ... тал – 71 га ... ... ... ... таралу бойына анализін жасасақ қылқанды орманды
алқаптар – 126020 гектар жерді қамтиды, ал ... ... ... 38669
гектар және бұталар – 51493 ... ... ... ... ... парк аумағындағы ағаштар қоры
айтарлықтай деңгейде. Орман ағаштар ... ... ... ... ... орманды ағаш түрлерінің жалпы қоры 21378 мың м2. ал ... ... ... қоры – 36,2, ... – 4381, ... – 1118, қызылқарағай – 8050, балқарағайдың қоры – 7787. яғни
самырсынды және қызылқарағайлы ... ағаш ... мол. Ал ... ... ... қоры 2854 мың м3. ... қайыңды ормандар қоры айтарлықтай
1859 мың м3, терек ормандары – 981 мың м3, тал – 87 мың м3[ ... ... өр ... ну ... өте бай. ... ... ... біздің жерде өседі. ... ... ... ... ағаштары 508 жыл өмір сүреді екен. Орманымыздың ең
байлығы осы балқарағай мен қызылқарағай десек, бұл ... ағаш ... ... тек ... ... ... Осы сапалы ағаш түрлері
сонау шетелде, Италия мен Венецияға теңіз жағалауларындағы бірнеше ғасырлар
бұрын салынған тамаша ... ... ... ... ... ... екен. Жүз жылдан асқан Қатон Қарағай өңіріндегі ағаш үйлер де дәл осы
қызылғарағайдан салынған [22].
Бүгінгі күнде ... ... ... ... ... ... түскен. Орман фондының соңғы есебі бойынша ... ... 141,2 мың ... Оның 80% ... ... ... 19%
жуығы бұталы өсімдіктер түріне, және тек 1% ... ... ... ... Резерваттарға негізгі орман ... ... ... және ... Парк ... ... қазақстан
облысының балқарағай және қызылқарағай ормандарының 35% шыршалы ормандардың
25% шоғырланған. Яғни ... ... ... ... ... ... 12% ... Кездесетін орман түрлері аса бағалы, өнімділігі
мол, сондай-ақ экологиялық маңызы зор болып табылады. Орманның типологиялық
спектрі алуан ... ... 24 ... ... ... оның 20 ... ... топтарына жатады. Негізгі орман түзуші ағаш түрлерінің парк
территориясындағы ауданы – 200 мың ... ... қоры 24 млн 310 мың ... ағаш түрлерінен өзге бұта қарағанның 50-ден астам ... ... ... ... ... қарақат тәрізділер өседі.
Балқарағайлы ормандар абсолюттік биіктігі 1500-ден 2300 ... ... ... орманымен бірге отырып балқарағай
ормандары резерваттағы орман жамылғысының ... ... ... Парк
балқарағай орманының 5 түрлі ағаш типтерімен сипатталады. Олар: ... ... ... ... ... шөптесінді
балқарағай, жергілікті тұқымды балқарағай ормандары. ... ең ... ... (2000-2300м) ерникті және жалаңаштанған
балқарағайлы ормандары (214,9 гектар, 1662,3 гектар) алады [23].
Ерникті балқарағай ... тән ... ұшар ... ... ормандарының аз өнімділігі және домалақ жапырақты қайыңнан ... ... ... жетілуі тән. Үшінші ярсутың дәнді өсімдіктер, қара
жидек және түрлі ... ... ... ... субтастарда бадандар
таралған. Топырақты беткейлерде қыналар жасыл ... ... ... ... солтүстік – батыс
экспозицияларының құздылығы 20-35 ... ... ... ... Бұл балқарағайлы орман түріне аз мөлшерде (10 пайызға дейін)
қызылқарағай ағаш түрі араласады. Ағаш ұшар ... ... 0,3-0,6. ... ... ... ... ... 20-30 см, 40 пайызға
жуығын Helictotrichon hookeri, Trisetum ... Poa altaca, ... ... ... Бұталы түрлері Vaccinium vitis - idaea және Sali[
berberitolia тағы басқалар.
Жалаңаштанған балқарағайлы ормандардан ... яғни 1700 – ... ... ... балқарағай орманы таралған. ... бұл ... ... 20 -30 % түзеді. Ағаштарының жиілігі
0,8. бұталы ... ... оның ... ... Lonlcera altaeca, Sorbus
Sibirica. Үшінші ярусында бұл орман түрінің 80-90% жамылғысын ... 10-15 см ... ... итбүлдірген тағы басқа түрлері
тараған.
Беткейдің төменгі бөліктерінде 1500 – 1700 метр ... ... ... ... тараған. Оның ауданы 2168,8 гектар. Бұл
орман түрлеріне көп мөлшерде ... ал ... ... шырша,
самырсын кезігеді. Бұталы ярусты spiraea media, schamaedifolia, ... R. ... Lohicera altaica, Rubus ideus ... түзеді.
Шөптесінді жамылғысы айтарлықтай ... ...... ... ... Dactylis ... ... Millium ellusum. Беткейлердің жоғарғы ... ... ... ... тән ... ... кездеседі. Мүкті
жамылғысы жетілмеген.
Оңтүстік экспозициядағы гранитті жартаставрда оңтүстік беткейлердің
жергілікті тұқымды балқарағай түрлері сирек таралған. ... ... ... ... ... (20-30). Көлеңкелі бөліктерінде шыршалар
таралған. Бұталы ярусы түгел жамылғыны ... ... ... ... ... Juniperus sibirica, Jpseudo esabina, coloneaster
melano cara, Ribes graeudolens, Rubus idaeus, Lonicera altaica тағы ... ... ... Careх ... Helletotrichon hookeri, H
mogollcum, Draba alpina, Bergena ... тағы ... ... ... ормандар тәрізді вертикалды
диопозон биіктігінде орналасқан. Бұл орман ... 8 ... ағаш ... Олар субальпілік қызылқарағай, самырсынды мүкті қызылқарағай,
балқарағайлы мүкті ... ... ... ... биік ... ... ... шөптесінді қызылқарағай,
самырсынды – шөптесінді қызылқарағай.
Жоғарғы гипсометриялық сипатта субальпілік қызылқарағай тән. ... ... ... ... ... 2000 – 2100 ... ... өсімдіктері таралған жоғарғы шекке дейін жіңішке
жолақтармен созылған. ... ... таза ... ... ... Ағаш
ұшар басының жиілігі 0,2-0,3. ағаштар қатты майысқан, ағаш ұшар басы бір
жақты, жолауша ... ... өсуі ... ... бұталы
ярусы жетілмеген. Аласа ағаштар тобында домалақ жапырақты қайыңдар ... ... ... Шөптесінді жамылғысы өте қалың. Бұл ... 30-40 см ... ... ... шалғынды өсімдік түрлері
көрсетілген: Trisetum oltaecum, T. ... ... ... Fesmea ... Geranium ... таулы орманды белдеудің
құзды беткейлерінде (1900-2000м) ... ... ... ... ... құрамы екі ярусты: бірінші ярусты қызылқарағай, екіншісін –
самырсын ... ... ... ... жетілмеген. Шөптесінді жамылғы
әксіз жетілген. Көбінесе бірярусты. Бірақ қалың мүкті жамылғы қалыптасқан.
Олар беткейдің 70 пайызына дейін ... - ... ... вертикальді таралу диапазоны 1750-
1950 м. Негізгі шоғырланған жерлері-солтүстік экопозицияның құзды және ... ... ... екі ... ... ... ... ярусты балқарағай, аралатып самырсын түзеді. Бұталы ярус фрагменталы
дамыған. Жеке бөліктерінде оның тұтастығы 0,1-0,6 ... ... ... ... 100-120 см, ... 90%. ... ... шөптесінді қызылқарағай 1700 – 1900 м биіктік интервалында
кездеседі. ... ... екі ... ... ... ... ... Тұтас бұталы ярус жоқ. Ағаш өсімдігі таралған беткейлерде
қарақаттың бұтақтары немесе алтай ... ... ... ... ... екі ... Жоғарғы ярус
мезофильді орманды биік шөптесінді (100 – 120 см ... ... ... және ... ұсақ шөптесінді топтардан мүктер кездеседі.
Парк территориясында қарақатты қызылқарағай сирек кездеседі. Өзге ағаш
типтерінен ерекшелігі ... ... ... ... ... құрамында
әсіресе қарақат бұталары мол. Бұталы жазықтықтың жиілігі 0,5 – 0,6 ... 100 – 150 см ... ... өте ... ... ... 80 -
90%).
Таулы орманды белдеудің төменгі және ... ... ... ... ... Олар ... 1700 м ... солтүстік
және батыс экспозициалардағы құзды және өте құзды беткейлерде шоғырланған.
Орман құрамы өте таза, тек сирете аралатып ... ... ... ... ... және өте ... Бұталардың жиілігі 0,5 – 0,7 жетеді.
Ярустың негізін тобылғы құрамды. Шөптесінді жамылғы қалың және ... Онда ... биік ... ... элементтер басым.
Осындай биіктіктегі диопозонда биік шөптесінді қызылқарағай таралған.
Негізгі экотоптары – солтүстік ... ... ... ... ... ... ... Орман құрамы бір ярусты, кей жерлерде қалыңдап
кездеседі. Тізбектелген бұталы ярус ... Ағаш ... ... ... ... ... ... ырғайы, итмұрын кездеседі. Шөптесінді
жамылғысы тығыздала ... ... 90-100 ... көп ... ... ... ... анықталады. Жоғарғы шөптесінді ярустың
биіктігі 120 – 150 см.
Орманның қызылқарағайлы ... ... ... бойынша көп
тарағаны дәнді шөптесінді қызылқарағай. Бұлар солтүстік және ... ... тау ... ... ... 1750 – 1800 ... көтеріледі. Бұталы ярус мүлдем жетілмеген немесе жекелеген ... ... ... жекелеген сиретіліп тараған. Шөптесінді ярусы
жақсы жетілген. Шөптердің биіктігі 60 – 100 см. оның ... ... ... өзге шөптер түрлері анықтайды.
Шыршалы ормандар өзіндік ... ... өзен ... және тек бір ... тау аңғарлы шыршамен анықталады. Шыршалы
ормандардың Ақ Берел, Бұқтырма және Қарақобы өзендері ... ... ірі ... ... көп бөлігін қамтыған. Ақ Берел аңғары бойында
шыршалар 1800 м биіктікке дейін көтерілген. Тау ... ... ... ... ... ағысы), Қаракөл және Арасан (Рахман көлі маңы),
Қаракобы аңғарларында таралған.
Шыршалы ормандар жайылма үсті террассаларда, ... ... ... ... өзен аңғарларын беткейлерінде және құзды жерлдерде
таралған. Орман құрамы таза күйде кездеспейді. ... ... ... самырсын, балқарағай, қызылқарағай және қайың кездеседі. Мекендеу
ортасына байланысты ағаш ұшар ... ... ... 0,7-ге ... ... ярусы сирек шөптесінді және мүкті жамылғы біркелкі
таралмаған. Ылғалы мол аймақтарда батпақты өсімдіктер ... ... ... ... ... ғана. Бұл орманды
алқаптар негізінен өзен аңғарларына тән, әсіресе Ақ ... ... ... ... ... ... самырсын аралас сирек ормандар
сирек кездеседі. Олар 1800 м биіктіктегі тығыздалған ... ... ... куртиналарда шоғырланады. Осындай куртиналар арасында
балқарағайлы және қайыңды ағаштар да көрінеді. Бұталы ... ... ... ... ... жақсы жетілген аласа шөптер 30 – 40 см.
Самырсынды формация таралу аймағының вертикальді диапозонының ортаңғы
бөлігін қаражидекті ... ... Олар 1400 – 1500 ... ... ... шоғырланған. Орман құрамы таза деп айтуға
болады. Бұталы ярусы сирек.
Бұл орман типінде қара жидекті ... ... ... ... ... ареалдың төменгі бөлігінде орманның 3 түрі көрсетілген ... ... ... ... биік ... самырсын және тау –
аңғарлы самырсындар.
Биік шөптесінді самырсындар екі пункте ... ... ... салаларында және негізгі өзеннің сол ... ... ... өзеннің бастауынан құздылығы 10-нан 350 болатын
солтүстік және солтүстік ... ... ... ... 1700 ... ... көтеріліп өседі. Екінші пункт Калмачиха өзеніне құятын
атаусыз ... ... орта ... ... Бұл ... ірі
шөптесінді самырсындар құздылығы 150 болатын оңтүстік батыс экспозициясының
1600 м биіктіктегі ... ... ... таза ... ал ... өзге ағаш ... орналасады. Бұл ағаш түрлері балқарағай, қызылқарағай және сирете
қйың кездеседі. Орман құрамы екі ... ... ... Ағаш ұшар
басының жиілігі 0,4-тен 0,6-ға дейін. Бұталы ярусы жақсы жетілген (150 ... см). олар ... ... тағы ... ... жамылғысы қалың, биік
шөптесінді. Мұндағы түрлер: орманның өзге екі түрі Колмачиха және ... орта ... ... Олар осы ... ... сол және ... сай – ... кездесіп, 1700 м биіктікте шоғырланады.
Жасыл мүкті папоротникті ... үшін ... ... ... ... 300 ... оңтүстік батыс экспозицияларының беткейлері алады. ... ... ... ... 250 ... және солтүстік – шығыс
(350 дейін) экспозиция беткейлері. Орман құрамында әрқашанда өзге ... ... ... ... ... балқарағай, қызылқарағай,
шырша, қайы, ағаш ұшар басының жиілігі 06,-дан 0,9 ... ... ... анық
ажыратылмаған. Бұталары (Sorbussibiria, Spriaea media, kibis ... altaica, Rubus idaeus) ағаш ... ... ... ... және мүкті жамылғылары орманның ортаңғы төсемдерінде
немесе биік ормандардың ... ... ... ... ... маңы ... ... құздылығы
100 жететін солтүстік экспозиция беткейлерін қоныстанады. Олар аралас орман
түрлерін түзеді, самырысн мұнда 40-тан 60 пайыз аралығында ... ... ... ағаштың басым түрі шырша және ... және ... Ағаш ұшар ... ... ... 0,5-ке ... Бұталы ярусы анық
ажыратылған, бірақ жеке биотоптар ... ... ... Spriaea ... ... Rubus idaeus ... жамылғысы қалың, 90*100 %
көбінесе биік ... ... ... ... arundinaceae,
Clangsdorfffi, Acorutum leucostomum, Egulsetum sylvaticum және тағы
басқалар. Түгелдей мүкті жамылғы ... ... олар ... ... ... ... – Қарағай мемлекеттік ұлттық паркі үшін жапырақты ағаштар тән
емес. Жалпы ... ... ... ... ... екінші реттен
қайтара отырғызылған егістіктермен сипатталады. Қалыңды және теректі
ормандар түрлерінің төртеуінен тек ... ... ...... ... ... ормандар (ірі шөптесінді қалыңдар немесе биік шөптесінді
қалыңдар) төрт ... ... ... ... құяр аңғарында,
Формина өзенінің оң саласындағы және ... ... екі ... де таралған. Қайыңды ормандар кіші куртиналар жәнеде ауаны 13 га
болатын орташа массивтері түзеді. Соңғылары өзене және арық ... сай ... ... ... 1600 м ... Таза ... қалыңды ормандар
сирек кездеседі. Яғни орман ... ... ... ... шыршалар және балқарағайлар кездесіп тұрады. ... ... ағаш ... ... ... қалыңды ормандардың басым бөлігі ... және ... ... ... алқаптарында шоғырланған.
Орманы көп ярусты.
Бірінші ярусты әдеттегідей қылқанды ағаштар түзеді – самырсын, шырша,
балқарағай және қызылқарағай. Екінші ярусында қалың және ... ... ... ... ... ... және ... түрлердің жас
шыбықтарынан түзілген. Ағаш көлбеуінің жиілігі 0,3тен 0,8 ге ... ... ... ... жетілген. Бұталар 200 м биіктікке дейін
орналасып топырақ беткейінің 15 -30 % ... ... ... camgana
arborescens, Spiraea media, Rosaspinosissima, cotoneaster melano carpa және
тағы басқа. Шөптесінді ... ... ... 80 – 90 %), биік
шөптесінді (150 см ... көп ... ... екі ... үш ярусты). Орман
асты жазықтығында мүкті шоғырлар ... ... ... ... ... Phlemn ... ... arundinaceae
c.epigeios, c obtusata, crepis lyzata, calium borealt тағы басқа.
Теректі ормандар өздерінің ... ... ... ... ... Фомина өзенінің оң жағалауларында және колмачиха аңғарында кездеседі.
Вертикалды дионозондағы биіктігі 1700 ... (көк) ... – парк ... ... ағаш ... ... жергілікті орман түрі – калмачиха аңғарының оң ... ... ... ... шоғырланған. Оңтүстік және Оңтүстік батыс
экскозицияларының құздылығы ортама (25 30) беткейлерді алады, биктігі 1600
– 1700 м ... ... ... ... ... таза ... аралас күйінде де кездеседі, соңғысының аумағыірілеу. Орман ... ... және ... ... ... 30 – 40 % . ... бір
неме екі ярусты. Тізбектеу жиілігі 0,3 – 0,4 бұталы ярусты әлісз ... – 200 см). ... ... ... ... жамылғысы 30 – 40
%. Негізінен spiraea cnamaedeyfolia, Sorbus sibirica, Rubus idaeus, ... және viburnum opulus. ... ... қалың проектімен жамылған
80 – 90 %, әдетте ені ярусты. Бірінші ярус биіктігі 30 -40 (100) ... – 15 -20 см. оның ... Carex praecox, ... ... milium effusum, koleria cristata, Dactylls glomerata, fostuca
altaica, Bromopsis inermis, Aconltum leucostomum, iris ruthenica және ... ... ... түрі – Калмачиханың орта ағысында және оның оң
және сол жағалауларында кездеседі. Оң ... бұл ... ... ... ... орта беткейлерді (20 – 30 %) қамтып,
терең сайпарда ... ал сол жақ ...... батыс және
солтүстік экспозициялардың құздылығы орташа беткейлерін қамтып, биіктігі
1400 ден 1600 м ... ... ... ... ... ... ... балқарағайлы және қызылқарағайлы ормандар орнында көп
кездеседі. Қоспаның үлесі 10 – 20 %. ... ... ... қалың
ағаштары араласады. Орманы екі немесе үш ярусты құрылымнан ... ... ... ... ... екінші ярусын терек, кейде қалың түзеді, ал
үшінші ярусында ... және ... ... ... ... ... Орман
асты жиілігі 0,3 тен – 0,7 дейін. Бұталы ... ... ... ... 130 – 190 см. ... бұталар spirea chamaedlyfolia, caragana
arboresans sorbus sibirica тағы басқа түрлері басым. ... ... 15
% ... ... тұрады. Шөптесінді жамылғысы қалың (проектілік жамылғысы ... ... биік ... екі – үш ... ... Athyrium flux femiba
pteridium aguilinum, eguisetum sievaticum, minium effusum, phleum pratense,
Alestuca gigantea, ultica dioica, lathyrus және тағы ...... ... ... табиғи парк территориясында 9
орманшылық орналасқан. Олар 10 іскерлік ... және 83 ... ... ... ... ... ... бағытындағы джәне
санитарлы бағыттағы кесулер жүргізіледі. ... ... ... ... ... қатаң жүргізіледі. Аралық пайдалануда ағаштарды жұмсақ
орман өнімдерін жұмсау жарғысына байланысты болады. ... ... ... 119,6 м3 ... өз ... ... ормандар, олардың
ішіндегі 81 ,6 м3 актіленген және ерікті төленген суммасы 142743 теңге, сот
арқылы 7 жылдай өз ... ... ...... ... ұлттық
табиғи парк мамандарымен орманшылықтарда, шеберлік бөлімдерде орманды
пайдалану іс қағаздары, орман кесу билеттерін ... жиі ... ... ... ... ... парк ... ауданның орманды қорғау,
ортпен күресу бөлімдерімен бірге отырып, орман өрттерін ... ... ... ... ... ... Жергілікті халық арасында
әңгіме өткізіледі, өрт қаупінің ... және ... ... ... ... парк ... өрттерін өшіру жұмыстарының жоспарлары
құрастырылады.
Қатон – Қарағай мемлекеттік ұлттық табиғи парк территориясында 31 ... ... оның әр ... 450 ... тұратын өрт сөндірушілер
топтары біріктірілген.парк терриьоиясындағы маңызды жолдар үсінде ... жиі ... ... 91 дана ... және 63 дана ... ... шегу ... бөлінген. Орманшылықтармен және аймақтың бөлімдермен
байланыс телефон жүйесі арқылы жүзеге асырылады.
Барлық орман шаруашылықты жұмыстарының сапасын арттыру үшін ең ... ... ... ... ... бүгінгі қолда бар жолдар апаттық
жағдайда облыстың маңызы бар жолдардың сапасын арттыру қажет. Усть-Язовка
орманшылығы -43 км және Печи – Ақсу ... ... 27 км. ... ... ... қорғаныс қызметкерлері үшін маңызы зор. Осы жолдардан өзге
орман аралықтарынан ... ... ... ... ... ... бұл ... жүру жылдың құрғақ кезеңдерінде жүзеге
асырылады. Бірнеше жылдар қатарымен геондердің ... ... ... мен және ағын ... ... ... ұлттық табиғи паркте
екі өртті – химиялық станциялар ... Бұл ... ... ... ... ... – Қарағай мемлекеттік ұлттық табиғи паркі аймақты ... ... ... бір көзі ... ... ... жұмыссыздықты
жою, кәсіпкерліктің жаңа түрлерін дамыту, биоресурстарды тиімді пайдалануды
іске асыра бастаудың жолы ретінде қарастырылады. ... ... ... ... осы өңірді бірте – бірте ірі туристік аймаққа айналдырудың
мақсаты үшін ... ... парк ... міндеттерді жүзеге асыруды жоспарлап отыр:
- Оңтүстік Алтайдың экожүйесін сақтау;
- Өсімдік пен жануарлардың генетикалық ресурстарын сақтау;
- Табиғи және мәдени мұра ... мен ... ... ... ... ... бақылауды ұйымдастыру және ғылыми
зерттеулер жүргізу ұлттық табиғи ... ... ... ... ... қолайлы экологиялық сәйкестігі мен саулығын
қамтамасыз ету шаралары;
- Экожүйенің өнімділігін арттыру;
- ... ... ... ... ... жаңа ... орнымен
қамтамасыз ету, халықтың табиғи қорғау ісіндегі сауаттылығын
арттыру, ... ... ... де баса ... ...... ... ұлттық табиғи паркінің табиғатты қорғау
ісінде зор роль атқарып оытрғанын, онда жүзеге ... ... ... ... ... ... ... антропогендік әсер және оларды қорғау мәселелері
Қоғамның эволюциялық үрдістері нәтижесінде адамзаттың орманға және
жалпы табиғатқа ... және ... ... ... Ғылымдардың
айтуынша терімшілік уақытында (полеолит соңы – ... ... ... ... ... ... ... Жазықты алқаптағы ормандар
кесудің және өрттердің нәтижесінен азая бастады. ... кесу ... жыл ... 200 мың км ... қысқарады. әсіресе тропиктік
ормандар минутына 15-20 га ... ... ... ... алқаптары экосистемасы экологиялық тұрғыдан өзгеріске ұшырайды.
Территорияның орман ... ... ... кесу түрлері оның
тұқымдық құрамына ... ... ... ... бұл қылқанды
түрлердің үлесінің азаюымен көрініс табады.
Орманның ең қауіпті жауы - өрт. Өртті топырақ эрозиясымен ... бұл ... та. ... – бич ... өрт – бич ... Орман
өрттерінің негізгі себебі – адам баласының отпен ұқыпсыз ... ... ... өшіп ... темекі қалдықтары, сіріңке тағы басқалар.
Әлемдік статистика бойынша орман өрттерінің 95 пайызы адам ... ... және ... ... ... ... ... орнына
аса қажетсіз терек тұқымдары егіледі. Сондықтан соңғы уақытта қылқанды
ормандардың кемуі және ... ... ... ... өсуі де ... ... ресурстарына су қоймаларын, тас жолдарын, темір жолдарын, СЭС
(әсіресе жазықты аймақтарда) тұрғызылуы ... ... яғни ... ... ... қатер төндіруде. Осы себептерге
байланысты ормандардың құртылуын территориямыздың барлық аймақтарынан
байқауға ... ... ... ... су қабатына,
топырақ жамылғысына әр түрлі ... ... ( ... ... ... және ағаш ... ... қысымын тигізеді[8].
Қазақстан орман қоры жерінің аумағы ұзақ ... ... ... ... бұл 50 ... ... бар ... қатысы бар. Мұнда ұзақ уақыт бойы орман шаруашылығын қалыпты
жүргізуге және орманды ... ... ... ... ... ... мен жайылымдар өсімдіктеріне едәуір ... ... ... ... ... ... автокөлік қозғалысы
белсенді ірі автомагистральдері шоғырланғанда, оның жасушаға жиналуынан,
кейіннен орманның құртылуына әкеп ... ... үшін ... – ақ ... әлем үшін ... ... шаң – тозаңдары, әктас және кремний
жыныстарының шаңдары зиянын тигізеді. Олардың әсерінен ... ... ... ... ... ал беткейлерінде қабыршақпайда
болады. Орман алқаптарының жайылу ... ... бірі ... ... дерттері[24].
Соңғы уақыттағы қатерлі құбылыстардың бірі – орманның кеуіп салуы,
орман ... және ... ішкі ... бұзылуына әкелетін
күйзелістің жаңа түрі. Орман дертінің бастауы, әдеттегідей ... ... ... ... ... ... ... заттар, ауа құрамындағы заттар (күкірт қышқылы, азот қышқылы,
озон, ауыр мателлдардың және алюминидің ... ... ... ... ... (мысалы вирус), сондай – ақ климаттық
факторлардың, ... ... ... және ... ... әсерлері әлсіздігінен нашарлаған ағаштарды паразитті
жәндіктердің сандық сипаты артады, дерті асқына түседі, ауру ... ... ... ... қатері артып келеді, орманда ... ағаш ... ... ... дегродацияға ұшырай бастайды,
соңында жойылады.
Орман ірі масштабтары және ... ... ... түсіндіретін
себептердің алуан түрлілігі нақты орман қорғаныштық шараларды ... ... ... ... ... жиі себептеріне жабайы
аңдардың, мал жайылымдары әсірресе ірі қара жануарлары.
Ежелгі уақыттан бері ... ... ...... ... ... ... өзіне тарта білген. Еліміздегі ... ... ... орманға келушілер саны айтарлықтай артты, ал бұл орманды
қорғау кезінде ескерілетін факторлардың бірілері. Миллиондаған ... ... ... ... ... ... ... демалыс орындарына
әсіресе орманды алқаптарға ... ... ... өткізуге
шығады. Мыңдаған туристер бір ғана ... ... ... алқаптарында
көптеген адамдарымен шатырдан құралған қалашықты көруге болады. Орманға
келушілер оның ... ірі ... ... ... ... ... ... бұтақтарды сындырып бүрдіреді. Жас ағаштар алау ... ... ... ... адам аяқ ... ... ... Туристер жиі
қоныстанатын ормандарда консервілік банкілермен, бөтелкелермен, қағаз және
тағы басқа заттармен қоқырсыған, бұл орманның ... ... ... ... әсерлерін тигізеді. Гүл шоғырларын, ағаш бұтақтардың бұталарын жиі
үзіп жатады. Егер ... ... ... бір ... бір ... үзіп ... ... Табиғатқа әсіресе орманға ... ... ... ... ... кезінде жайқала өскен ағаш бұтақ ... ... жайт ... ... ... ... ... мойыл, сирень
жинауға бел буады. Шағын шоқтарға қанағаттанбайды. Шектен тыс жүктеулерді
әртүрлі табиғат кешендерінде тигізетін және ... және ... ... ... ... ... ... антропогендік факторлардың тағы да бір жаңа жыл
мерекесіндегі шырша ағаштарының безендендіру ... Егер бір ... 10-15 ... ... болса, ірі қала аумағында жыл сайын бұл дәстүр
жүздеген ... ... жас ... өмірін бір күндік қажеттіліктері үшін
қияды. әсіресе аз орманды аудандар зардап шегелді.
Орман – адам досы, қуатты және ... ... ол адам ... ... бөлуді және күтімді талап етеді. Ормансыз өмір мағынасыз, оның
саулығы үшін бүгін және әрқашан жауаптымыз.
Планетамыздың ... ... ... және 20 ғ ... ... баласын, үй және жабайы жануарларының тіршілік ету қарқынын едәуір
арттырып еді. Әрине, егер осы ... ... ... ... ... ... қолданған жағдайда. Антропогендік ... ... ... әр жыл сайын артуда. Айтылып кеткендей ағаштың
көптеген түрлері азықсыз, ... ... ... ... ... ... маңызды резерв болып табылады. Бірақ
антропогендік ... ... ... ... ... ... Барлық
жағдайда, адамзат өз әрекеттерін ... ... ... ... да ... ... ... орман жамылғысына ұқыпты
қарауы тиіс. Орман өсімдіктері жекелеген түр болып саналмайды. Олар табиғат
кешенінің басқа да ... ... ... ... ... факторлармен тығыз байланыста. Сондықтан да орманды ... ... ... және ... табиғат ортасын қорғау арқылы жүзеге ... ... ... ... болып оларды дұрыс пайдаланылуы
және қалпына келтірілуі. Ормандары азаудандарда олардың суды ... ... ... ... күту ... ... ... шараларын арттыру өте маңызды. Аса көп көңілді ... ... ... де бөлу ... ... суды ... және топырақты қорғау
функцияларын атқарады. ... ... ... жүргізген уақытта
қайталанбалы екінші реттегікездесулерді толық пісіп жетілгеннен ... ... 80-100 ... ... болады. Осы күнге дейін елімізде қайталанбалы
кесуді өз уақытынан әлдеқайда ерте ... Бұл ... ... ... суды реттеуші белгілерін жоғалтуына әкеліп соқты, сондай – ақ ... ... ... ... ... дұрыс пайдаланудың маңызды шарасы
– бұл ағаштардан айырылмау күресі.
Орманды дайындау уақытында көптеген шығындар болады. ... ... ... ... ... ... ал ... өзі өзге
шаруашылық үшін бағалы материал болып табылады. Орманды ... ... эфир ... ... тиімді.
Қазіргі уақыттағы орманды жаңартуы – ... ... ... ... Қазақстанда кесілген ормандардың жартысына жуығы табиғи
жолмен қалпына келеді., ал қалғандары орманды тұрғызу үшін арнайы ... ... ... ... ... ... ... ролді
алады: аса ылғалданған топырақтарды кептіру, топырақ құнарлығын арттыратын
ағаш тұқымдарын, бұтақтары, ... ... ... Бұл ... және ... игі ... ... Егер орманы кесілген алқаптарда
табиғи жолмен орман ағаштары өспесе, ... ... ... ... ... мен ... ... Осы әдіспен на
гарях, алаңдарда өнімділігі жоғары ағаш тұқымдарын ... ... ... ... ... ... келтіру жұмыстарымен және
орманның өнімділігін арттырумен қатар, ағаш ... ... ... ... ... ... батпақтанған жерлерді құрғатумен бірге дер
кезінде уақытымен ... күту ... ... ... ... ... ... кесу, өрттерден, ... мал ... ... тағы ... ... барлығы орман жағдайын
арттырады және оның ... ... Осы ... ... ... ... ... табиғат кешені ретінде сақтауына мүмкіндік
жасайды [24].
ҚОРЫТЫНДЫ
Табиғи ... ... ... ... ... ... ... емес, оның болашағына болжам жасау қажеттілігін де тудырады. Табиғи
құрамдас бөліктердің ішінде қайта қалпына келтіруге ... қор ... ... ... ... өзгеріске ұшырайтын ландшафттардың
бірі болып саналады.
Орман қорларының ... ... ... ... ...... мониторингтер қажет.
Орманды аумақтарды зерттеудің алдыңғы қатарлы бағыттарының бірі ... ... ... тұрі ... ... ... ... қорларын пайдалану тәсілдері де әсер етеді.
Соңғы жылдарда ағаштарды таңдап кесу жүргізіледі. Ал біріңғай кесу,
немесе орман өрті ... ... ... процесіне әкеледі.
Сонымен, орман шаруашылығының интенсивтілігі жүргізілетін іс –
шаралардың түрлері мен ... ... ... жазу барысында Катон – Қарағай орман шаруашылығы
басқармасының, Катон – ... ... ... ... ... орман
ландшафттары бойынша ғылыми әдебиеттер, картографиялық ... ... ... ... түгелдей дерлік орысша түпнұсқадан алынғандықтан,
оларды қазақ тіліне аудару, әрі оларды белгілі бір ... ... ... ... ... ... баяндалған бітіру жұмыстарының материалдарын шығыс
қазақстанның көркем ... ... ... қосылған азғана үлес деп
есептеуді сұраймын.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. ... Н. ... ... – ел ... / құрастырған
Н.Төлепбергенов. – Алматы: Қайнар, 1984.- 280 б.
2. Воробьев Г.И. Лесная энциклопедия, 1 том. / ... ... ... А.И.Исаев, П.И.Папин, Л.Н.Попова,
С.Г.Синицын. – М.:Советская энциклопедия, 1985. – 563 с.
3. Воробьев Г.И. Лесная ... 2 том. / ... ... ... А.И.Исаев, П.И.Папин, Л.Н.Попова,
С.Г.Синицын. – М.:Советская энциклопедия, 1986. – 603 ... ... А.Д. Леса / ... ... ... ... 1981. – 496 ... Хортунцов Ю.Л. Человек, техноолгии, окружающая среда. /Ю.Л.Хортунцов.
– М.:2001. – 400 ... ... С.Г. Лес и ... ... ... / ... 1988-401 ... Мухин А.И. Охрана и защита леса / ... ...... ... 1969.- 407 ... ... А.С. Охрана окружающей среды / С.А.Степановских. – М:
ЮНИТИ, 2000.-528 ... ... М. Лес и ... ... / М.Маргус, И.Сарив, Х.Янес,
О.И.Мелик. М:Лесная промышленность.- 556 ... ... А.Қ. ... ... ... сақтауымыз керек. Атамекен, 2001.-
1 – қаңтар.
11. Кацуры А.В. Человек и природа / А.В. Кацуры. – М.Наука, 1980.- 410 ... ... А.В. ... ... Восточного Казахстана / А.В.Егорина,
Ю.Г. Зинченко, Е.С.Зинченко Усть – Каменогорск, 2002.
13. Ахметов Т. Қарағайлы орманның қадірін білмеу. Семей таңы / ... 2001, 6 ... Б. ... ... В. ... ... ойлар. Егемен Қазақстан /В.Шешуков – 2000
15. Белгібаев М. Семей ... ... ... ... және табиғат.
/ М.Белгібаев, Б. Секей. – 2005. - №6 Б. ... ... М. С. ... Казахстана /М С Панин –Семипалатинск 2005
17. Юрченков Е.М. Заповедное дело ... ... / ... ...... 2002. - ... ... спровочник по Восточному Казахстану. –
Л.:Гидрометеиздат, 1989
19. ... ... и ... лесного хозяйства ... ... ... производственного объединения. –
Алмат, 1989 – 1990.
20. Есжанова Ж.Т. ...... ... ... ... ... қорғау ісіндегі рөлі /Ж.Т.Есжанова, Т.Қумаш - Өскемен, 2001.-
76-80 б.
21. Катон – Қарағай Мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің 2005 жыл ... -120 ... ... Е. ......... ... Дүние / Е.Жумагүлов. –
2003 № 5. 23-25 б.
23. Фурсов В. Человек и природа Век ХХ. / ...... ... – 280 ... ... А. Лес в нашей жизни / ... – М: ... 1976.- 360 ... А
Кесте 2 ...... ... ... парк аумағындағы негізгіорман түрлері
| |Қылқанды ормандар ... га ... м3 |
|1 ... ... |359 га |36,2 мың |
|2 ... ... |11651 |1118 мың |
|3 ... ... |26857 |4381 мың |
|4 ... ... |49682 |8050 мың |
|5 ... ... |37471 |7787 мың |
| ... |126020 |21378 мың |
| ... |31493 | |
| ... ... | | |
|6 ... ормандар |23101 |1859 мың |
|7 |Көк ... ... |15397 |981 мың |
|8 ... ... |100 |84 мың |
|9 ... ... талды ормандар |77 |5 мың |
| ... |38669 |2854 мың ... ... 3 ...... ... ұлттық табиғи паркі бойынша
ормашылықтардың таралуы
|№ |Орманшылықтар |Ауданы, га ... ... ... ... | | ... (га) | |
|1 ... |25302 |14934 |71 |
|2 ... |75952 |31172 |121 |
|3 ... |51944 |24008 |98 |
|4 ... |9978 |5254 |21 |
|5 ... |78765 |26010 |119 |
|6 ... |45334 |27489 |105 |
|7 ... |16010 |11476 |142 |
|8 ... |139246 |38687 |89 |
|9 ... |72807 |37580 |131 |
| ... |515538 |217221 |- |
| |БГҚ |127939 |- |169 |
| ... |643777 |217221 |1086 ... ... 4 ...
Қарағай орман жүйесінің таралу жағдайы
|№ |Орман түрлері ... ... ... ... (см) ... сүру ... |
| | | | ... |
|1 ... | ... ... ... |400 |
| | ... балқарағай | | |
| | ... ... | | |
| | ... ... | | |
| | ... тұқымды балқарағай | | |
|2 ... | ... ... ... |500 |
| | ... ... ... | | |
| | ... ... ... | | |
| | ...... ... | | |
| | ... ... | | |
| | ... майқарағай | | |
| | ... ... ... | | |
| | ... ... майқарағай | | |
|3 ... | ... |400 ... 4 ... ... ... ... |Ағаш типтері ... ... (см) ... сүру ... |
| | | | ... |
| | ... ... ... Қара ... |1800-1900 |150 |
| | ... | | |
| | ... ... ... ... | | |
| | ... ... самырсын | | |
| | |Тау ... ... | | |
|5 ... | ... |150 |
|6 ... | ... ... ... |80 |
| | ... ... | | |

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 64 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жер заңнамасы5 бет
Катон - Қарағай мемлекеттік ұлттык табиғи бағы4 бет
Шығыс Қазақстан Облысында туризмнің экстремалды түрлерін дамыту4 бет
Қазақстанның қорықтары5 бет
Катонқарағай ауданы2 бет
Қатон-Қарағай ұлттық саябағы7 бет
Cu, Pb, Ni, Cr ауыр металдарының күріш алқаптарындағы топырақтардағы сандық және сапалық құбылымдары (Қызылорда облысы, Шиелі ауданының мысалында)30 бет
«Ақмола облысы Шортанды ауданының жер учаскесінің кадастрлық құнын анықтау»41 бет
«корпоративтік табыс салығы және Қазақстан Республикасында компаниялар қызметіне оның әсері (ауезов ауданының салық басқармасы мысалында)»85 бет
«ормандарға антропогенді әсер»6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь