Бастауыш сынып оқушыларында шығармашылық қабілетті қалыптастырудың теориялық негіздері

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І тарау. Бастауыш сынып оқушыларында шығармашылық қабілетті қалыптастырудың теориялық негіздері

1.1. Қабілет туралы ұғым ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
1.2. Бастауыш сынып оқушыларының психикалық даму ерекшеліктері.20
1.3. Оқушының шығармашылық қабілетін дамыту ... ... ... ... ... ... ... ... ...36

ІІ тарау. Бастауыш мектеп оқушыларының шығармашылық қабілетінің дамуын экспериментальды зерттеу.

2.1. Экспериментальды зерттеудің мақсаты, міндеттері, әдістемесі ... ... ...45
2.2. Экспериментальдық зерттеудің нәтижесін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... .56

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..68

Әдебиет тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 70
КІРІСПЕ

Зерттеудің өзектілігі. Әрбір қоғамның әлеуметтік – экономикалық даму деңгейі, сол қоғамдағы жеке адамның шығармашылық потенциалына байланысты. Олай болса, егеменді еліміз Қазақстанда шығармашылық жеке адамды дайындау қажеттігі туындап отыр. Қазіргі кезде қоғамдағы қарқынды өзгерістер жыл сайын жаңа өмір салтын құруда. Осыған орай, қоғамның жаңа талап-тілектері мен әлеуметтік сұранысын қамтамасыз ету мақсатында творчестволық тұрғыда ойлаушы, тәуелсіз жеке адамды, дербес шешім қабылдауға бейім ұрпақты тәрбиелеу – бүгінгі күнде аса маңызды мәселе болып отыр. Шығармашылық жеке адамды қалыптастыру педагогикалық психология ғылымының кейбір жақтарын жаңаша қарауды талап етеді.
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңында білім беру жүйесінің жеке адамды қалыптастыруға, дамытуға және кәсіби шыңдауға бағытталған ролі атап көрсетілсе, осы заңның 41-бабында: «педагог қызметкерлер оқушылардың мемлекеттік білім беру стандартында көздеген деңгейден төмен емес білім, білік, дағды алуын қамтамасыз етуге, жеке шығармашылық қабілеттерінің көрінісін, дамуы үшін жағдай жасауға міндетті», - делінген (18).
Қазіргі таңда жалпы білім беретін мектептердің дамуында жағымды өзгерістер және оқыту мен тәрбиелеу ісінің ұтымды жақтары ашылып жатқанымен, оқушылардың жеке басының шығармашылық жақтарына терең үңіле бермейміз.
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу іс-әрекеті мен оқудан тыс уақытындағы іс-әрекетінде шығармашылық қабілетін дамыту - өскелең буынға тәлім-тәрбие берудегі күрделі психологиялық әрекет болып табылады. Шығармашылық қабілеттің дамуы оқушылардың интеллектісін дамытумен байланысты екендігін негізге ала отырып, оқу үрдісін тиімді ұйымдастырудың, іс-әрекеттің субъектісінің творчестволық сапалық ерекшеліктерінің, сабақ кезінде және сабақтан тыс кездерінде диагностикалық және творчестволық тапсырмаларды ұтымды қолданудың мәні зор.
Қазіргі кезде мектептердегі білімдер жүйесінен бір дағдарыс кезеңдерін көруге болады. Мұның мәні – оқыту әдіс-тәсілдерінің жеткіліксіздігі емес немесе мектеп өмірін басқаша ұйымдастыру емес. Бүгінгі күннің негізгі талабы – білімді адамды әлемнің бүтіндей бейнесін қабылдай алатын, шығармашылық таныммен тікелей қатынас жасай алатын жаңаша ойлай алатын шығармашылық адамға айналдыру.
Балаларға әлемнің көп бейнелі жақтарын шығармашылық таным негізінде қабылдай алу қабілетін дамыту қажет. Осының негізінде интеллектуалды, креативті (творчестволық қабілетті) ұрпақты тәрбиелеп оқыту, педагогикалық психологияның маңызды мәселелерінің бірі деп білеміз. Педагогикалық психология тұрғысынан шығармашылық іс-әрекетті зерттеу, соның бір тарауы шығармашылық қабілет мәселесі аса маңызды сұрақтардың бірі.
Әрбір жеке адамның шығармашылық қабілетінің дамуының жоғары жетістігі, тек сол адамның ғана жеке басының даму көрсеткіші емес, бұл қоғам дамуында да, өркендеуіне де едәуір әсер етеді.
Біз зерттеу жұмысымызда бастауыш мектеп кезеңін алып отырған себебіміз, шығармашылықты жеке адам ретінде дамуына бұл кезеңнің мәні зор. Сондай-ақ қабілетті балалардың шығармашылық потенциялын дамытуда оқыту жүйесіне бірқатар өзгерістер енгізу, оқыту үрдісін біршама жаңаша ұйымдастыруды да негізге алу қажет.
Бастауыш мектеп оқушыларының шығармашылық қабілетінің дамуы оқу барысын дұрыс ұйымдастырумен байланысты. Мектеп мұғалімдері көп жағдайда оқушылардың пәнге байланысты жаңа материалды дұрыс меңгеріп, сабақ үлгерімінің жақсы көрсеткіштеріне қанағаттанып қояды да, олардың айрықша, стандартты емес шешім қабылдауына, творчестволық белсенділігіне жағдай жасай бермейді.
Бастауыш мектеп оқушыларының қызығулары заттық әлеммен байланысты. Оларға тән жағдай үлкендерге бағдарлану, яғни оларға еліктеу, үлкендерді үлгі тұту ерекшеліктері педагог үшін күшті дамыту құралы болып табылады. Соның негізінде балалардың шығармашылық және интеллектуалды даму деңгейлері жоғарылап қана қоймайды, әрі олардың мінез-құлқындағы жағымды өзгерістер де жүзеге асырылады.
Қазақша оқитын бастауыш мектеп шәкірттерінің тұйықтық, жасқаншақтық қасиеттері, олардың бойындағы шығармашылық потенциалдарын үнемі жарыққа шығара бермейді. Олай болса, шығармашылық қабілеттің физиологиялық негізін сипаттауда әрбір бала белгілі бір нышанымен туылатындықтан, ал оның дамуы кейінгі дамытушылық жағдайларға байланыстылығын басшылаққа алу қажет болады.
Зерттеудің өзектілігі шығармашылық жеке адамды дамыту қажеттілігінен туындап отыр. Зерттеу жұмысы жеке адамның шығармашылық мүмкіншілігінің дамуы – креативті дамумен интеллектуалды дамудың байланысты екендігін, шығармашылық таным негізінде жеке бастық даму сапаларымен, объектіге деген творчестволық танымды тұтастық жүйесінде мәнді қабілеттер мен қажеттіліктерді таратуға бағытталған творчестволық іс-әрекеттің негізінде қарастыруды өзіне мақсат етіп қойды.
Зерттеудің мақсаты. Бастауыш мектеп оқушыларының шығармашылық қабілетінің дамуы мен интеллектуалды дамуының өзара байланысын және творчестволық танымдағы негізгі жеке бастық құрылымдардың байланысын ашу. Соның негізінде шығармашылық қабілетті дасытудың психологиялық ерекшеліктерін көрсету.
Зерттеу объектісі. Бастауыш мектеп оқушыларының (7-8 жас) шығармашылық жеке адам ретінде даму процесі.
Зерттеу пәні. Оқыту процесінде бастауыш мектеп оқушыларының шығармашылық қабілетінің дамуы мен интеллектісінің даму динамикасы
Әдебиеттер тізімі

1. Аймауытов Ж. Психология. Қызылорда-Ташкент. 1926.
2. Алдамұратов Ә. Жалпы психология. Алматы, 1996.
3. Ананьев Б.Г. Избранные психологические труды. М., 1980.
4. Әбенбаев С.Ш. Сынып жетекшісі. Алматы, 2004.
5. Әбенбаев С.Ш. Тәрбие теориясы мен әдістемесі. Алматы, 2004.
6. Байжұманова Б.И. Оқушының психикалық даму ерекшеліктері. // Бастауыш мектеп. №12, 1998.
7. Байжұманова Б.И. Бастауыш мектеп оқушыларының танымдық қабілетін дамыту // «Қазақстан мектебі» №2, 1999.
8. Базымова З. Ой белсенділігін дамыту // Бастауыш мектеп. №9-10, 1997.
9. Венгер Л. Педагогика способностей. М., 1973.
10. Волокитина М.Н. Төменгі класс оқушыларының психологиясы туралы очерк. Алматы, 1986.
11. Гамезо М.В., Домашенко И.А. Атлас по психологии. М., 1986.
12. Гоноболин Ф.Н. Психология. Алматы, 1976.
13. Жалпы білім беретін мектептің бастауыш сатысындағы білім мазмұны тұжырымдамасы // Бастауыш мектеп. №9-10, 1996.
14. Жарықбаев Қ. Психология. Алматы, 1982.
15. Жалпы психология. Ред.басқарған В.В.Богославский. Алматы, 1980.
16. Крутецкий В.А. Психология математических способностей школьников. М., 1968.
17. Қазақстан Республикасының Жалпы орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттары. Жалпы бастауыш білім. Алматы, 2003.
18. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы // Егемен Қазақстан. 11 маусым 1999.
19. Қазақстан Республикасының білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған Мемлекеттік бағдарламасы // Егемен Қазақстан. 16 қазан 2004.
20. Құдайқұлов М.Ә. Қабілеттілік. Дағды. Шеберлік. Алматы, 1986.
21. Лейтес Н.С. Умственные способности и возраст. М., 1971.
22. Леонтьев А.Н. Деятельность. Сознание. Личность. М., 1975.
23. Мұқанов М.М. Жас және педагогикалық психология. Алматы, 1982.
24. Немов Р.С. Психология. М., 1995.
25. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан – 2030. Ел президентінің Қазақстан халқына жолдауы. Алматы, 1997.
26. Овчарова Р.В. Справочная книга школьного психолога. М., 1996.
27. Платонов К.К. Проблема способностей. М., 1972.
28. Практикум по общей психологии. Под. ред. А.И.Щербакова. М., 1990.
29. Теплов Б.М. Избранные психологические труды. М., 1985.
30. Педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясы. Ред.басқ. А.В.Петровский. Алматы, 1987.
31. Психологические тесты. Сост. Н.А.Литвинцева. М., 1998.
32. Рубинштейн С.Л. Основы общей психологии. Т. ІІ. М., 1989.
33. Рогов Е.И. Настольная книга практического психолога в образовании. М., 1996.
34. Столяренко Л.Д. Основы психологии. М., 1997.
35. Сабиров Т. Оқушылардың оқу белсенділігін арттыру жолдары. Алматы, 1978.
36. Сәбет Бап-Баба Жалпы психология. Алматы, 2003.
37. Темірбеков А., Балаубаев С. Психология. Алматы, 1996.
38. Тәжібаев Т. Жалпы психология. Алматы, 1993.
39. Тұрғынбаева Б.А. Оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту. // Бастауыш мектеп №7, 1997.
40. Тұрғынбаева Б.А. Бастауыш қазақ мектептерінде дамыта оқыту жүйесінің идеяларын пайдалану мүмкіндіктері // Білім берудегі менеджмент. №1, 1996.
41. Табылдиев Ә., Жарықбаев Қ. Әдеп және жантану. Алматы, 1994.
42. Хайдарова С. Оқушының шығармашылығын дамыту // Бастауыш мектеп. №4, 1997.
43. Хрестоматия по общей психологии. Под.ред. Ю.Б.Гиппенрейтер, В.В.Петухова. М., 1981.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.............................................3
І тарау. Бастауыш сынып оқушыларында шығармашылық қабілетті ... ... ... ... ... ... ... психикалық даму ерекшеліктері.20
3. ... ... ... ... ... ... ... шығармашылық қабілетінің дамуын
экспериментальды зерттеу.
2.1. Экспериментальды ... ... ... ... ... ... ... Әрбір қоғамның әлеуметтік – экономикалық ... сол ... жеке ... ... ... ... болса, егеменді еліміз Қазақстанда шығармашылық жеке адамды дайындау
қажеттігі туындап отыр. Қазіргі кезде қоғамдағы ... ... ... жаңа өмір салтын құруда. Осыған орай, қоғамның жаңа талап-тілектері
мен әлеуметтік ... ... ету ... ... ... ... жеке ... дербес шешім қабылдауға бейім ұрпақты
тәрбиелеу – бүгінгі күнде аса маңызды ... ... ... ... жеке
адамды қалыптастыру педагогикалық психология ғылымының кейбір жақтарын
жаңаша қарауды ... ... ... ... ... ... білім беру жүйесінің
жеке адамды қалыптастыруға, дамытуға және кәсіби шыңдауға бағытталған ролі
атап көрсетілсе, осы заңның 41-бабында: ... ... ... ... беру ... ... деңгейден төмен емес білім,
білік, дағды ... ... ... жеке ... ... дамуы үшін жағдай жасауға міндетті», - делінген (18).
Қазіргі таңда жалпы ... ... ... ... ... және оқыту мен тәрбиелеу ісінің ұтымды жақтары ... ... жеке ... ... ... ... үңіле
бермейміз.
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу іс-әрекеті мен оқудан тыс уақытындағы ... ... ... ... - ... буынға тәлім-тәрбие
берудегі күрделі психологиялық әрекет болып ... ... ... ... интеллектісін дамытумен байланысты екендігін
негізге ала отырып, оқу ... ... ... ... творчестволық сапалық ерекшеліктерінің, сабақ кезінде және
сабақтан тыс кездерінде диагностикалық және ... ... ... мәні ... ... ... білімдер жүйесінен бір дағдарыс кезеңдерін
көруге болады. Мұның мәні – оқыту әдіс-тәсілдерінің жеткіліксіздігі ... ... ... басқаша ұйымдастыру емес. Бүгінгі күннің негізгі
талабы – білімді адамды ... ... ... ... ... ... тікелей қатынас жасай алатын жаңаша ойлай алатын
шығармашылық адамға ... ... көп ... ... ... ... ... алу қабілетін дамыту қажет. Осының негізінде интеллектуалды,
креативті (творчестволық қабілетті) ұрпақты тәрбиелеп ... ... ... ... бірі деп ... ... тұрғысынан шығармашылық іс-әрекетті зерттеу, соның бір тарауы
шығармашылық қабілет мәселесі аса ... ... ... жеке ... ... қабілетінің дамуының жоғары жетістігі,
тек сол адамның ғана жеке ... даму ... ... бұл қоғам дамуында
да, өркендеуіне де едәуір әсер етеді.
Біз ... ... ... мектеп кезеңін алып ... ... жеке адам ... ... бұл ... мәні ... қабілетті балалардың шығармашылық потенциялын дамытуда оқыту
жүйесіне ... ... ... ... ... біршама жаңаша
ұйымдастыруды да негізге алу қажет.
Бастауыш мектеп оқушыларының шығармашылық қабілетінің ... ... ... ... ... ... ... көп жағдайда
оқушылардың пәнге байланысты жаңа ... ... ... ... ... ... қанағаттанып қояды да, олардың айрықша,
стандартты емес ... ... ... ... жағдай
жасай бермейді.
Бастауыш мектеп оқушыларының қызығулары заттық ... ... тән ... үлкендерге бағдарлану, яғни оларға еліктеу, үлкендерді
үлгі тұту ерекшеліктері педагог үшін күшті ... ... ... ... ... балалардың шығармашылық және интеллектуалды даму деңгейлері
жоғарылап қана қоймайды, әрі олардың мінез-құлқындағы жағымды өзгерістер де
жүзеге асырылады.
Қазақша оқитын бастауыш ... ... ... ... ... ... ... потенциалдарын үнемі жарыққа
шығара бермейді. Олай болса, шығармашылық қабілеттің физиологиялық негізін
сипаттауда әрбір бала белгілі бір ... ... ал оның ... ... ... ... басшылаққа алу қажет
болады.
Зерттеудің өзектілігі шығармашылық жеке адамды ... ... ... ... ... жеке адамның шығармашылық мүмкіншілігінің
дамуы – ... ... ... ... ... ... таным негізінде жеке бастық даму сапаларымен, ... ... ... ... ... ... ... мен
қажеттіліктерді таратуға бағытталған творчестволық іс-әрекеттің негізінде
қарастыруды өзіне мақсат етіп ... ... ... ... ... ... ... мен интеллектуалды дамуының өзара байланысын және
творчестволық танымдағы ... жеке ... ... байланысын ашу.
Соның негізінде шығармашылық ... ... ... көрсету.
Зерттеу объектісі. Бастауыш мектеп оқушыларының (7-8 жас) шығармашылық
жеке адам ... даму ... ... ... процесінде бастауыш мектеп ... ... ... мен ... даму ... ... жорамалы. Жеке адамның шығармашылықты потенциалды
дамуының бір ...... ... ... ... тәуелді
болады, әрі шығармашылық іс-әрекетке деген орнықты ... ... ... ... ... ... креативтілік – жеткілікті түрде жоғары дамыған интеллект негізінде
дамиды, жеке адамның интеллектуалды және ... ... ... ... ... ... оқу барысында объектіге деген ... ... ... ... бағдар тұтастық деңгейлері)
неғұрлым жоғары болса, ... ... ... ... болады.
Зерттеу мақсаты мен ұсынылған ... ... ... ... ... ... ... теориялық және эмпирикалық тұрғыдан
зерттеу;
- бастауыш мектеп ... ... ... ... ...... қабілетті» бала моделін жасау және
шығармашылық жеке ... ... ... ... ... ... оқу-практикалық жұмыстарын ұйымдастыру;
- қазақ мектептеріндегі бастауыш мектеп оқушыларының интеллектуалды даму
деңгейі мен творчестволық қабілетінің ... ... ... ... қабілеттің нәтижелі болу белгілерінің бірі жеке адамның
объектіге деген шығармашылық таным ... ... ... орыс тілдеріндегі шығармашылық және интеллектіні зерттеу тестерін
қазақ бастауыш сынып оқушыларына арнайы ... ... және ... оны ... ... ... ... Соның
көмегімен арнайы оқу жүйесін қалыптастырып, балалардың шығармашылық
жеке адам ... ... ... ... ... және ... ... Шығармашылық қабілетті
зерттеу мәселесіне Л.С.Выготскийдің, А.Н.Леонтьевтің, Б.М.Тепловтың іс-
әрекеттік ықпал және ... ... ... ... ... ... ... – оқушыларға дидактикалық ұйымдастырылған қарым-
қатынаста белсенділікті тәрбиелеудің негізінде жүзеге асатындығы туралы
Матюшкиннің концепциясы, ... ... жиі ... ... Д.Б.Богоявленская тағы басқалардың жеке адамның когнитивті және
жеке бастық аспектілерін ... ... ... ... ... ... ... – жеке адамның
өздігінен дамуы дейтін гуманистік ықпалдары (К.Роджерс, А.Маслоу) негіз
болды. ... ... өзек ... ... – Б.Г.Ананьев,
В.С.Мерлин, П.Я.Пономарев, ... ... ... ... ... Қ.Р.Рақымбеков, С.Қ.Бердібаева, М.О.Резванцева
т.б. жұмыстары болды.
Зерттеу әдістері мен әдістемелері. Зерттеуге ... ... ... ... ... ... толықтырушы және бірін-бірі тексеруші
әдістер қолданылды: шығармашылық қабілет мәселесі ... ... ... ... ... талдау әдісі, ... ... ... ... әдіс, шығармашылық қабілет пен
интеллектінің даму деңгейін ... ... ... ... Равен (А
формасындағы) Д.Векслер, П.Торренс әдістемелері, жеке адамның дайын базалық
ұғымдарда зерттейтін «Идеалды әрекетті бейнелейтін сана ... ... 1992) ... ... ... ... байланысты әдістер: ... ... ... анкета. Зерттеу нәтижелерін математикалық-статистикалық өңдеу
әдістері: ... ... ... ... ... Пирсонның корреляциялық коэффициенті.
Зерттеудің практикалық құндылығы. Зерттеуден ... ... ... қолдану шығармашылық жеке адамды қалыптастыру
мүмкіндіктерінің тиімділігін жоғарылатады. Шығармашылық тапсырмалар мен
ойындар ... ... ... ... даярлығын анықтауда және
бастауыш мектеп оқушыларының шығармашылық жеке адам ретінде даму болашағын
анықтауға қолдануға ... ... ... ... ... базасы
ретінде, Батыс Қазақстан облысы, Камен ауданы, Тасқала орта ... және ... ... ... мен ... мұғалімдері алынды.
Зерттеудің нәтижесінің сенімділігі мен дәлелділігі ... ... ... мәселесі бойынша теориялық талдаудың
тереңдігі және көлемімен, экспериментті-психологиялық әдістемелер жиынтығын
таңдауды негіздеумен, ... ... ... және ... талдау
жүйесінің өзара байланыстылығымен және ... ... ... ... ... қамтамасыз етілді.
І тарау. Бастауыш сынып оқушыларында шығармашылық қабілетті қалыптастырудың
теориялық негіздері.
1.1. Қабілеттің ... ... ... ... ... мәселесін талдау ең алдымен
«қабілет» ұғымының мәнін терең түсініп алуды талап етеді.
Философияда «қабілеттерді» тұлғаның белгілі бір ... ... ... жеке ерекшеліктері дей келе олар қоғамдық-тарихи іс-
әрекеттердің нәтижесінде қалыптасып, әрі ... ... ... ... ... ... психологиялық анықтамалар саны өте көп.
«Қабілеттер» деп әрекеттің талаптарын ... және ... ... ... қасиеттерінің синтезін ... - ... ... ... ... ... - ... А.В.Петровский (31).
«Қабілет» - іс-әрекеттің белгілі бір түрін ... ... ... ... жеке ... - деп ... ... (39).
«Қабілеттер» - адамның іс-әрекеттің белгілі бір түрін орындай алу
мүмкіндіктері» - ... де ... ... қабілеттердің 2 түрлі деңгейі болатындығын дәлелдейді.
Репродуктивті ...... не ... ... үлгі
бойынша қабылдай, меңгере алу деңгейі.
Шығармашылық – жаңа ... ... ... бағытталған қабілеттер деңгейі.
Қабілеттердің даму мәселесін зерттей келе ... ... ... ... ... Қ.Жарықбаев қабілеттер оқытусыз да дамитынын, ... онда ... ... айналатынын айтады.
Қабілеттер проблемасы – оқушылардың жекелік айырмашылықтар проблемасы.
Егер ... ... ... ... айналысуға арналған
мүмкіндіктері бірдей болса, онда қабілеттер туралы сөз етпеуге де ... ... еш ... қабілеті жоқ адам болмайды. Әр адам ... ... ... ... болатындығын кеңестік психология ғылымының негізгі
ережелерінің бірі, бірақ ол қабілеттер дәрежесі әр ... әр ... ... Олардың іс-әрекетінің белгілі бір түріне қабілеті не жоғарылау, ... ... ... ... ... музыкаға, не хореографияға немесе
математикаға қабілет төмен ... ... ... ... ... әсте ... ... Бұл – оның қабілетінің басқа салада жатқандығының
белгісі. Қабілеттер туа бітті қасиет емес, олар өмір сүру ... ... ... ... ... ... ... ақыл есі дұрыс, дені сау баланың оқуға
қабілеті орта білім алу мүмкіндігі бар деген көзқарасты қуаттайды. ... ... ... ... тарауының бала үшін ... ... ... - деп ... В.А.Крутецкий. Ал академик
А.Н.Калмогоровтың тұжырымдамасы былай ... ... ... ... ... ... ... керек деген ұғымдар артық айтылады...».
Айтылғандарды қорытындылай келе, «қабілет» термині адамның ... ... ... одан ... ... қасиетін білдіреді деуге болады.
Демек, әр бала бойындағы ... ... ... ... ... тек ... белсенділігіне және дұрыс ұйымдастырылған
оқу-тәрбие жұмысына байланысты.
Балаларда ... ... ... оның биологиялық
кемшілігі деп қарауға әзір тұрамыз. Біздіңше, тұйықтық, бұйығылық, ... ... ... ... көп жағдайда оқыту мен ... ... ... ... ... мүмкін.
Академик Д.Ковалевский «ән айтқысы, би билегісі, әңгіме, ертегі, өлең
құрастырғысы, сурет салғысы келмейтін баланы табыңызшы», - ... ... ... Егер ... бала кездесе қалса, ол жаман тәрбиенің нәтижесі деуге
әбден болады.
Қабілеттілік нәтижесінің ... және ... ... қалауда
С.Л.Рубинштейн еңбектері зор роль атқарады. Ең ... ... ... қабілеттің қалыптасуының негізін салса, кейінірек олардың
көрінуінің психологиялық құрылымын ашып ... (33). ... ... бір іс-әрекетке икемділік деп түсіндіреді. Оның ... ... – жаңа бір ... ... ... сонымен қатар
индивидтің бір іс-әрекеттен екінші ... ... мен ... ... меңгере алуы. Оның айтуы бойынша қабілеттің негізі – ... ... ... ... ... ... ... адамның
жүйке, ми аппараттарының анатомиялық-физиологиялық ерекшелігі болып
табылады. ... ... ... ... ... негізінде дами отырып,
нышанның өз бетінше функциялануы емес, тек ... ... ... ... деп ... ... барысында қабілет пен ептіліктің ... ... роль ... ... Бұл ... ... тығыз
байланыста екендігін еске ала ... бір ... ... ... ... ... бар екенін білдірсе, қабілеттің ... сол ... ... мен ... ... ... іске ... қабілетті адамдар арасындағы жеке даралық психологиялық
өзгешелік деп қарастырады (30). ... ... ... бере
отырып, қабілеттіліктің үш белгісін көрсетеді, біріншіден, қабілеттілік бір
адамды екінші адамнан ажыратуға негіз болатын жеке ... ... ... қабілеттілікке барлық жеке ... ... ... болмайды, тек қандай да бір ... ... ... ... ... табысқа сәйкес жететін ерекшеліктерді, қабілет
деп атауға болады; үшіншіден, «қабілет» түсінігі адамда бар білім, ... ... ғана ... қоймайтындығын айтады, яғни тек ептілік, білім,
дағды ғана бар деп айтуға болмайды, керісінше, сол ептілік, ... ... бар деп ... болмайды, керісінше, сол ептілік, білім, дағдыны
меңгеруге қабылетті деп ... ... ... ...... ғана болмайды, оның қозғаушы күші қарама-қарсы ... ... ... ... ... ... ... қабілет тек индивидтің
белсенді іс-әрекетінде тәжірибені ... ... ... ғана ... ... ... ... құрылым ретінде жеке
адамның қабілетке ... ... Оның ... ... ... ... ... көрінуі (3). Тек білімдердің жинақталуы, әрі
бұл білімдерді шығармашылық көрсетуінде ғана ... жаңа ... ... құра алуы деп ... өзінің «Шығармашылық әрекеттің приоритеті» атты еңбегінде
адамзат санасының қалыптасуы, адамзаттың шығармашылық іс-әрекетінің дамып-
жетілуі – қоғамдық дамудың негізгі ... деп ... ... аффектілі жағдай мен ... адам ой ... ... күйдің пайда болу жағдайы
және оның ой әрекетінің құрылымна әсері туралы жан-жақты түсіндіреді.
А.Н. Леонтьевтің ... ... ... (22) ... ... оның негізгі идеясы адамға берілген кез-келген психикалық іс-
әрекет, соның ... ... ... ... ... ... ... және қалыптасады. Оның техникалық даму деңгейіне
байланысты, яғни мәдени жүйедегі қабілет тұқымнан берілмейді. Қабілет жаңа
құрылым жасауды ... ... ... бір ... ... ... және ол ... нәтижелігі болып табылады.
Кеңес психологиясында, ең алдымен, С.Л.Рубинштейн және ... ... ... ... бойынша «қабілеттілік», «дарындылық»
және «талант» ұғымдарына жіктеу жасауға тырысқан.
А.М.Матюшкин дарындылықты, ... ... ... ... функциялануымен. өзіндік творчестволық іс-әрекеттің
ерекшеліктерімен міндетті түрде байланыстыруды аса қажет деп есептейді.
Қабілет, дарындылық, талант мәселесін ... ... ... әрі осы ... дейін қолданып жүрген оның зерттеу ... ... ... ... ... Оның айтуы бойынша қабілеттің
детерминациясы – тұқымқуалаушылық пен ортаның сәйкестігі және жалпы ... ... ... ... ...... дамуының негізі болып
табылады.
Н.С.Лейтес дарынды ... ... ... олар ... ... және ... қанағаттануды сезінетін нағыз
кішкентай еңбекқорлар болып табылады», - деп ... ... ... түрлерінің дамуын қамтамасыз ететін ең ...... олай ... ... ... іс-әрекеті – ойын
әрекетін белсендіре отырып, творчестволық қабілетін дамытуға болатындығы
дәлелдене түседі. ... ... ... ... ... ... өзі үлгі ... мұғалімдері мен ата-аналары болғандықтан,
ересектердің бала қабілетінің дамуына әсері ұшан-теңіз.Сондықтан шығармашыл
жеке ... ... ... ұстаздың психологиялық дайындығы
жоғары деңгейде болуы тиіс. Осыған орай мұғалімнің оқу барысында ... ... ... аса ... бола ... жас ... барысында, әсіресе, соның ішінде – жалпы
қабілеттің алғы шарттарының әртүрлі ... - ... ... ... - ... нақты жақтары болатындығына негіздеме бар. «Жалпы қабілеттің қалыптасуы
үшін, тек ақыл-ой деңгейі ғана аса қажет емес, ... ... де, жас ... де мәні зор», - деп көрсетеді Н.С.Лейтес ... ... ... ... шолу жасау арқылы оның
дамуының төмендегідей тарихи кезеңдік сатыларын байқауға болады:
• Қабілетті туа біткен және ... ... деп ... ... кездегі жеке адамның құрылымы ретінде, оның
дамуына табиғи және ортаның әсері бар деп ... жаңа ... енуі де көп ... айтады.
• Қабілеттің негізгі компоненті ретінде жоғары интеллект және творчество
– жеке ... ... ... ... іске асруды
қамтамасыз ететін даму көрсеткіші болып табылады.
• Қабілеттің ... ... ... оның ... ... психикалық процестердің жылдам
дамуымен, творчествоға ... жаңа ... құра ... ... түсіндірме концепциялары алынады.
• Қабілет – адамның өмір сүру ... ... ... ... қабілеттің дамуына әлеуметтік орта арнайы жағдайлар құру арқылы
оның жедел дамуына әсер етуге болатындығын дәлелдейтін ... ... ... өзек болы ... ... ... ... мәселе өз бастауын творчествоның туындауынан алады.
Шығармашылық процесс – ... ... мен ... өз бетімен жаңа
жағдайға өткізу болып табылады, білім неғұрлым өз бетінше жүзеге асса,
соғұрлым бұл ілімді қолдану ... ... ... ... ... ... атап ... таныс
объектіден жаңа функция көре білу, зерттеуге жататын объектінің құрылымын
көре білу, альтернативті шешімді көре білу және оны ... ... ... ... ... жаңа тәсілге қиылыстыру, басқа танымалы
шешімнің айрықша тәсілін құра білу болып табылады.
Шығармашылықтың ... ... ... ... шешу ... ... Бала өзінің бос уақытының көп бөлігін
ойынмен өткізеді. Олардың бірқатары шығармашылық ... ... ... мүмкін. Біздің қалай ойнайтынымыздың да мәні зор. Ойын ... ... ... арқылы, кез-келген ойын ... ... ... ... ... арқылы балалардың ойынында
шығармашылық қабілетті дамытуға болады.
Шығармашылық механизмі туралы айтқанда, бұл ... ... ... ... жүреді.
Психология ғылымында қабілеттің үш концепциясы қалыптасқан. Оның бірі
– қабілет толығымен әлеуметтік орта және ... ... ... ... ...... үшінші концепциясы. Оның өкілдері
Б.М.Теплов, В.А.Крутецкий, Я.А.Пономарев концепцияларында кез ... ... бір ... ... дегенмен табиғи күштер мен нышан, қабілеттің
дамуы үшін ... ... ... ... деп ... Үшінші концепция
табиғилықтың мәнін жоққа шығармайды, сонымен бірге қабілеттердің әлеуметтік
тарихи сипатын ашып көрсетеді. Біз ... ... осы ... ала ... ... ... оқушыларына әлеуметтік қолайлы
жағдай құру арқылы олардың шығармашылық ... ... ... ... және тағы басқа зерттеушілер креативтіліктің дамуына
еліктеу объектісі болып ... ... ... үлгі және ... ... әсер етеді деп көрсетеді. Бастауыш мектеп жасындағы балаларда
шығармашылық қабілетті дамытуға бағытталған ... ... ... ... ... де осы ... дамуы мен қалыптасуына оқу мен тәрбие ерекше орын алады.
Шығармашылық белсенділіктің даму ... ... жас ... және ... ... байланысты. Л.С.Выготский өзінің
зерттеулерінде оқу мен ... ... ... ... сүйреп жүретін және
дамудың алдында ілгері жүру деп оқу мен ... ... ... көрсетті.
Білімдерді меңгерудің екі жолы бар, олардың әрқайсысынан ... ... ... Бір жолы жаңа білімді өз ... ... ... ... ... ... ... баланың заттар
арасындағы байланысты байқауынан бастап бұрын ... ... ... ... және ... өнер ... дейінгі жаңа білім.
Екінші жолы – дайын бейнелер мен эталондарды меңгеруінде құрылатын ... ... ... ... ... ... продуктивті
процесс туралы айтылады. Шығармашылық өлшемі ситуацияның жаңалығына,
жаңадан қайта ... ... ... мен ... ... ... байланысты болады.
Таным процесінің шығармашылық жолы – жеке адам өзінің шығармашылық
мүмкіншіліктерін көрсетуге қажетті ... ... ... ішкі ... ... табылады. Жеке адамның шығармашылық мүмкіншіліктеріне:
шығармашылық ... ... ... ... ... осы
мүмкіншілітердің өзі, айрықша шешім іздестіру, ... ... ... ... ... бәрі де қиял ... ... белгілі. Олай
болса, шығармашылық қабілеттің дамуы – шығармашылық ... ... ... ... ... ... бала үшін сыртқы әлем
туралы білім әлі жеткіліксіз болғандықтан, таңқаларлық әрі ... ойлы ... ... ... ... ... ... алады.
Шығармашылық қабілетті дамыту мәселесі бойынша әдебиеттерге шолу
нәтижесінде мектеп жасына дейінгі ... ... ... ... терең қаралғанмен, бастауыш ... ... ... жеке адам ... даму ... жоқтың қасы деген
тұжырымға келдік.
Осыған орай ... ... даму ... ғылыми тұрғыда
зерттеу барысында көптеген еңбектерден аңғарғанымыз, баланың шығармашылық
қабілетінің дамуының ең ... ... 3-5 жас деп ... Ал ... жұмысымыз мектеп өмірінің алғашқы жылдарында да осы нәтижелі дамуды
балада шығармашылыққа деген ... ... ... ... ... ... отырмыз.
Көп жағдайда шығармашылық қабілет жағдайында немесе шығармашылық таным
мәселесі бойынша жеке қаралған, мұны тұтастай бір ... ... ... ... ... ... біз өз ... мақсатымызды бастауыш
мектеп оқушыларының шығармашылық қабілетінің дамуы мен ... ... ... және ... ... ... жеке бастық
құрылымдардың байланысын ашу арқылы, олардың шығармашылық ... ... ... ... деп ... үрдісінде балалардың шығармашылық қабілеттілігінің дамуына
жағдай жасау – мемлекеттік ... беру ... ... ... ... құралы.
Ж.Аймауытов өз еңбектерінде «жақсы ... ... ... ... дей отырып, балалардың шығармашылық қабілетін дамытуға байланысты
жақсы тапсырмалар мен ... ... ... ... ... ... жан-жақты әрі мәнді ... ... ... ... ... ... қарай болсын» деп айтылған ойы бар
бала бойындағы қабілет құрылымы, бағыты, жүйесіне орай тапсырмалар беру ... ... тез әрі ... ... ... ақындылығына себепші
болады.
«Кітаптан өмірге емес, өмірден кітапқа ... ... ... ... мектептегі оқу бағдарламасынан алған білім жүйесін, өмірде білімді
қолдана алуға, ... ... ... жаңа ... мен ой
қорытындыларын шығара алуға, жаңа бейне жасауға бейім болу ... ... ... ... ... жас кезеңдерінде, әсіресе, бастауыш
мектеп кезеңіндегі психикалық даму ...... ... іс-әрекеттерді ұйымдастыру мәселелеріндегі толғантатын жәйт.
Еліміздің болашақ елеулі ... ... ... тұрғыда жан-
жақты жетілген жеке адамды даярлауда – кіші ... ... оқу ... ... алатын орны ерекше екеніді даусыз. Сондықтан бала
бойындағы шығармашылық қабілеттің жандануына жол ашу, ... ... ... ... ...... ... еңбектерінде ерте
кезден-ақ баяндалып жүр.
Білім негізі бастауышта қаланатын болғандықтан, ендігі ... ... ... ... ... ... мектептің оқу
бағдарламасына енгізіліп отырған жыл сайынғы өзгерістерді, баланың
тұрғылықты ... ... ... жеке ... ... ... ... оқу үрдісінде нақты пәндер бойынша белгілі бір
саладағы шығармашылық қабілеттілікті дамытуға тиімді ... ... және ... ... ашып беру ... деп ... және педагогикалық әдебиеттерді талдау қабілеттің жалпы
құрылымын практикалық түрде төмендегіше белгіленді.
Кесте № 1.
Қабілеттің жалпы құрылымы.
|д а|
|м у|
|д ы|
... ... ... ... ... ... |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| ... және ... ... ... ... ... ... психикалық даму ерекшеліктері.
Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға
арналған Мемлекеттік бағдарламасында «Жалпы орта ... ... үш ... 12 ... ... көшу ... ... болады» делінген (19).
І саты – жалпы бастауыш білім беру, оқу ұзақтығы – 4 жыл, 1-4 ... 6 ... ... ... мектептің бағдарламасы баланың жеке
тұлғасын қалыптастыруға, оның жеке ... ... және ... ... ... мен ... оқу қызметінде негізгі мектептің білім
беру бағдарламаларын кейіннен игеру үшін мыналарды: оқу, жазу, ... ... ... ... қарым-қатынас тәжірибесін,
шығармашылықпен өзін өзі көрсетеді, ... ... жеке ... ... өмір ... негіздерін қалыптастыруға бағдарланған.
Бастауыш мектеп - өскелең ұрпаққа білім берудің ... ... ... өзгеруіне байланысты, еліміздің көркейіп-өркендеуіне, ел талап-
тілектерінің бетбұрыстарына ... жаңа ... ... ... ... ұшырап, оны неғұрлым өмір талабына қарай өрістету
міндеттері қойылды.
Еліміздің егемендігі мен тіліміздің тәуелсіздігі де ... ... ... ... Бала ... ... ... оны терең білу, оның
даралық ерекшеліктерімен үнемі санасып отыру мектеп пен ... да ... ... ... ... ... психологиясы тек жас ерекшелігіне ғана
байланысты емес, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... тұрмыстық жағдайына, табиғи ортаға, әлеуметтік
ортаға, т.б. жағдайларға байланысты.
Бастауыш мектеп кезеңіне 7-10 жас ... ... ... ... ... ... ... дамып, бұлшық еттері мен шеміршектері,
сүйектері нығайып, табаны сүйектенеді, омыртқасы барлық ... арқа ... ... ... ... шапшаң өседі. Мидың маңдай бөліктерінің
жетілуі баланың психикалық іс-әрекеті мен ... ... ... роль
атқарады.
Жекелеген психикалық үрдістердің қарқынды дамуы баланың бастауыш ... ... ... кезде қабылдау қабілеті жетіледі. Көру мен есту
қабілеті түстерді ... ... ... ... ... ... ... меңгереді. Қоғам өміріндегі жаңа негіздерге бақылампаздығыартып,
қабылдауын басқарып, оны қажетті мақсатқа ... ... ... ... ... ... ... нәрселерге аударады. Бала
біртіндеп енді жай сырттай жартымды заттарға ғана емес, қажетті нәрселерге
зейінін бағыттап, оны тұрақтандыруға үйренеді. ... ... ... әсердің тартымдылығы, ұнамдылығы, көрнекілігінің мәні зор. Зейіннің
дамуы, сондай-ақ оның көлемінің кеңеюі ... ... ... ойын
әрекетінің алуан түрлерімен танысып, оларды меңгере алумен байланысты.
Бастауыш мектеп кезеңінде негізгі ... оқу ... ... ... ... ... ... Іс-әрекетке белсенділігін көрсете
отырып, ақыл-ой еңбегін зейін арқылы ... ... ... ... ... есте сақтау үрдісін басқаруды талап етеді.
Мектептегі оқу үрдісінің талаптары мен өзіне тән мазмұны бұл үрдісті едәуір
дамытады; есте ... ... беки ... Есте ... ...... ... мазмұнына, іс-әрекет сипатына, материалды есте
сақтау және ... ... ... мен әдістерін меңгеру деңгейіне
байланысты болады.
Бастауыш мектеп кезеңінде сөздік ... есте ... ... ... ... оқу ... үнемі оқушыдан елестетеу үрдісін
талап етіп отырады. Есте сақтау мен ... ... ... ... мотивтерге байланысты өзгеріп отырады. Бастауыш мектеп кезеңінде
алған ... бала өз ... ... машықтанады. Баланың ақыл-
ой әрекетінің дамуы үрдісінде орындау практикалық әрекетінен ішкі ... көшу ... ... практикалық әрекет жоғалмай, керісінше,
оқушылардың жаңа, қиын тапсырмаларды орындау негізінде ... ... ... көшуі арқылы ізденіс, негізгі сипаттағы практикалық әрекетті
орындауды үйренеді.
Оқу үрдісінде ой операциялары да іске асады. Елестету бойынша ... әрі оңай ... ... ... ... салыстыру байқалады.
Логикалық ойлауының даму ерекшелігіне ой қорытындысын ... алу, ... ... түсінік беру сияқты түрлері анық көріне ... ... ... ... түрде және нәтижелі ақыл-ой әрекеті
дамып ... Бұл өзін ... орта ... қоғамға еніп жатқан жаңа
техника туралы, танымдық қатынастарды меңгере алуынан көрінеді. Осы ... ... және оның ... ... ... ... туралы заң жыл сайын әрбір ... ... ... ... ... байланысты тек ересектердің сөйлеу әрекетінен ғана нәтиже
байқалмайды, сонымен қатар ... ... ... ... тіл ...
ана тілін терең әрі ұлттық ерекшелікте меңгерілгендігі байқалады. Оқушы
енді өз ойын, өз қалауын, өз ... ана ... сөз ... ... грамматикалық түрде өте дәйекті тұрғыда түсіндіре алады.
Бала тілінің ... ... ... ересектермен қарым-
қатынас жасау, қоғамның жаңа талаптарына ... ... ... түсіндіруге тырысушылық, әңгімені эмоциялық тұрғыда жеткізе
білуі жатады. Бала бойында ... әр ... ... ішкі ... Сөйлеудің коммуникативтік, сигнификативтік функцияларын
қолдана алады. Өзін қоршаған орта туралы, ... ... ... ... арасындағы өзара қатынастар мен өзгешеліктер туралы тыңдау, оқу,
әңгіме, пікірталас, ... ... ... ... ... мектеп жасындағы көркем жазу бала ойына едәуір өзгешелік
енгізеді. Көркем жазу ... ана ... ... ... ... ... тілін еркін меңгеруге мүмкіндік береді. Баланың алғашқы мектеп
табалдырығын ... – оның ... ... ... ... Бұл балалар
арасындағы, әр үйдегі, әрі мектептегі жаңа талаптарға негізделеді.
Қоғамдық ... ... ... жеке ... ... ... қайырымдылық, еңбекқорлық сияқты қасиеттерді ашады.
Бастауыш мектеп оқушысының ерік ... ... ... жету ... ... мен ... ұлғаюына және
өзгеруіне, екіншіден, ішкі және сыртқы қиыншылықтарды жеңе ... ұзақ ... күш ... ... ... өзін ... ... өзін-өзі меңгеру, тоқтамға келуінде қалыптасады. Бастауыш мектеп
жасындағы балалардың жеке басының дамуы – оқуы мен танымдық ... оқу ... ... мен ... ... қарқынды кезең. Олардың өзгелермен қарым-
қатынас жасау белсенділігінің күшті кезеңі деп ... ... ... ... ... ... балалардың психикалық даму
кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... бұрын ойын болса, оқуға кіргеннен кейін
оқу қызметі шешуші роль атқарадаы. Сөйтіп, оқу негізгі қызметке ... ... ... ... ... Осыған орай бала психикасы
елеулі өзгерістерге ұшырайды. Мұның себебі ойынға қарағанда оқу ... үшін ... ... ... ... жаңа жағдайға бала әлі
беймделе ... оқу ... мына ... ... ... ... жағдайына бейімделуі, -2-ші: мұғалім, құрбы-құрдастарымен
қарым-қатынасы.3-ші: 1 сынып оқушыларына беретін тапсырмалар тым ... ... ... кетуі мүмкін. Алайда, барлық ... ... ... байланысты шешіледі, жаман-жақсыны ажырата бастайды.
Мектепке кірерде бала дене жағынан алға қарай недәуір өріс алып, бұлшық
еттері мен шеміршектері және ... ... ... Бас ... салмағы
100 гр-нан 1400 гр дейін өседі. әсіресе оның (миы) маңдай бөлігі жақсы
қалыптасып, ой мен ... ... ... ... Кіші ... ... ми жасушаларындағы қозу мен тежелу мөлшері күрделі
маңызды. Бұл кезде ... ... ... алып, осының нәтидесінде кіші
оқушы өзін-өзі меңгере алуына, керек деген жерде ... ... ... бар. Кіші ... жасында бала мақсатты іс-әрекет етіп, өзнің
қозғалысын басқара алатын болады.
Бала мектепке барғанша тек ... ... ... Оқу оның негізгі
қызметіне айналса да, бал ойнауын бірден ... Бала әлі де ... ... оған кіші ... ... да, ... да жоқ. Осының
нәтижесінде ойын оның ... 1-ші ... 2-ші ... ... ... орай ойын жаңа ... ... Балалар ролдердің азаматтық
қасиеттік сапасына, айталық, ептілік, қайраттылық, батырлығына, әдемілігіне
мән береді. 1-ші және 2-3 сыныптағылардың ойыны бірдей ... 1-ші ... «мен ... болатын», «маған сондай роль ұнайды» деп айтып, бірақ соны
орындауға ... ... ... болса, 3-ші сыныптағылар роль ойынына
електеумен шектелмей, соларға орай ... ... ... ... сөзден сол бейнелерді орындауға көшеді, өзі соларға еліктеп, өзі іс
жүзінде төзімді, шыдамды, қорықпайтын, епті, айлақор ... үшін ... ... өзі өзін-өзі тәрбиелеудің басы болып табылады. ... ... ... ... Ойын ... ермек болып келес, енді кіші
оқушы үшін өз-өзін ... ... ... ... ойындардан басқа түрлі тиісті ережелерге сүйенетін ойындармен
кіші оқушы 2-3 сыныптарда айналыса ... ... ... ... ... т.б. ойын ойнайды. Ойын үстінде баланың ойы, ептілігі, ... ... ... дамиды.
Бастауыш мектептегі оқу жұмысының әр саласына бейімделу балада бірден
қалыптаспайды. Оған біраз мерзім үйрену керек. Жеке ... ... ... үшін ... ... ... ... болуы шарт. Оқу ойынға
қарағанда қиын болғандықтан балалардың кейбіреулерінің оқуға ... ... ... ... үгіттеу арқылы тарту қиын. Сондықтан оқуға деген
ықыласты тудыру үшін ... ... ... одан нәтиже шыққанда
мадақтау керек. Орындалған ... үшін ... ... ... ... түрткі болады. Әдетте, ықыластың тікелей және жанама түрі бар.
Тікелей ықылас оқушының бәлендей нәрсеге ... ... Ал, ... сол нәрсеге қызық болмаса да, жалпы сабақ ... ... ... Кіші оқушылар көпке дейін тапсырманы қалай ... ... ... ... ... ... жаттап алғысы кеп тұрады.
Мұның себебі олардың оқуға әлі төселмегендігінде.
Бастауыш мектепте тапсырма мынандай ... ... ... ... ... ... үшін ... бала өздігінен іздестіреді. 2-ден,
тапсырма жауап іздестіру ретінде берілмейді. Оны орындау үшін ... ... ... ... ... ... ... оның тексті болуы керек.
Тапсырманың соңғы түрі өте ... ... ... оқу ... ... ... мен танысу және проблемалық мәселелерді орындай ... ... әр ... ... айталық, грамматикалық, географиялық,
математикалық есептер шығару жұмысы жатады. Кость және оның ... ... ... 6 түрлі ой әрекеттерімен даму сатыларын көрсетті. 1)
ес, 2) қайта жаңғырту, 3) негіз салу, 4) ... ... жаңа ... ... іздеу, 5) бұрынғы және жаңа білім қарым-қатынасы, 6)
рефлексия, яғни ой толғаныс. ... оқу ... бала үшін ... ... ... шешу дегенд, осының мынандй үш сатындан тұратынын
айтады. 1. берілген тапсырма шартымен ... 2. оны ... ... ... ... тексеруден.
Әр оқу әрекеті кезінде берілер тапсырма алдында мұғалім ... ... ... ... ... кейін барып оны орындау нәтижелі болады. Ал 3-
ші сатыға келсек, оған үлкен мән беру ... ... ... орындаған соң соның қаншалықты дұрыс орындағанын тексере ... бала ... ... таба білуге үйренеді.
Кіші оқушының негізгі таным процестері мектепке кіргеннен кейін едәуір
өзгерістерге ұшырайды.
7 ... ... ... ... ... ... ... (көзі көргіш, естігіш, байқағыш). Бірақ әлі де ... кей ... ... да кездеседі М.Орыс тілінен алынған
ұқсас дыбыстарды ф-п, б-в фонемаларын дұрыс ажырата ... ... ... ажырата алмаушылықтардың бір ... 7-9 ... ... әлі жете ... Жалпы алғанда кіші оқушыағ не
қызықты немесе не қажетті, соған мән беріп, осыны ... икем ... ... ... ... нендей нәрсеге назар аударып, қандай нәрсеге
назар керек еместігін айтып отырса ... ... ... ... ... керекті объектілерге ғана назар аударуды үйренеді. Кіші оқушының
зейіні де ... ... ... ... ... ... ... әдетте,
ерікті, еріксіз болады. Оның еріксіз зейіні ерікті зейіннен басым келеді.
Оның еріксіз зейіні әсем ... ... ... дыбыстарға аударады. 2-3
сыныпта ерікті зейін пайда бола бастайды. Ол қызық емес, ... ... ... ... зейінін бөле бастайды. Баланың ерікті зейінін дамыту
үшін оның істейтін жұмысын нақты етіп ... ... ... ... ... ес пен ... байланысты өзінше міндеттер шешу керек. Мұны
мнемоникалық міндет дейді. ... ... ... ... ... айнытпай жадта қалдыру қажет. 2-ші жағдайда тапсырманы өз
сөзімен мән-мағынасын ғана ... ... ... Осныың өзі әр ... ... және әр ... ... ... қажет етеді. Егер
түпнұсқасынан айнытпай есте қалдыру жадқа ... өз ... айту ... ... ... ... есте ... негізгі роль атқаратын болса, 2-
3 сыныптарда бірте-бірте арнаулы есте ... ... роль ... Кіші ... ... келсек, оқу талабына сай қиял мазмұны
өзгерістерге ұшырайды. Оқушы ... ... және ... ... ... ... Көбісі шындықтан алыстап кететіндіктен мектепке
дейінгілерде шығармашылық қиял ... ... ... қайта жаңғырту
кең өріс алған ... ... Кіші ... ... ... айтуынша нақты ой операциясы кездеседі. Бала мектепке келген соң
натуралды ойдан мәдени ұғым ... ... ... ... ... балаларда үлкендерге соның ішінде мұғалімдерге
сенімділік, бағыну, еліктеу ... ... Осы ... ... ... бағасын сөзсіз қабылдайды. Бастауыш мектеп оқушыларында
өзіндік ... ... ... ... Олар адекватты (қалыпты),
жоғары, төмен.
Баланың өзін-өзі бағалауы үлкендердің бағалауына байланысты. Сенімділік,
ашықтық, ... ... ... баланың жеке тұлға ретінде қалыптасуына
қолайлы жағдай ... ... ол ... үлкен жауапкершілікті қажет
етеді. Өз еркін басқара алу және ... ... ... ... ... ең ... қасиеттерінің бірі. Қабылданған шешімге, ниетіне үлкен
мақсаттарға ... ... ... алу ... даму деңгейі
қалыптасады. Егер бала белгілі бір затты өздігімен ... ... ... бұл ... жетістікке жету мотивациясы, яғни ... ... және ... ... алу ... т.б. Егер ... ... бар
адам баланың жетістіктерін аз мақтап, сәтсіздіктерін көп жазалап отырса,
оларда сәтсіздіктердің алдын-алу мотивациясы ... ... ... ... ... ... үлгерімінің төмендігін бағамен
жазаласа, балалардың үрей, мазасыздық сапаларын ... ... ... ... ... баға мен ... деңгейі де жатады. Жалпы
психологиялық эксперимент жоғары болса, және сәтсіздіктердің ... ... ... ... ... бағалауы жоғары болады. Баланың ынталану
дейңгейінің оқу және басқа әрекеттердегі ... ғана ... ... ... ... ... статусқа, беделге ие баланың өздік бағалы
адекватты бағағағ ие ... және ... ... ... болады. 6-11
жастар аралығында бала өз қабілетіне сын көзқараспен ... ... ... ... ... ... ... арқылы түзей
алатындығын білдіреді. Бастауыш ... ... ... ... жетістікті
анықтайтын маңызды тұлғалық қасиеттерінің қалыптылығымен сипаттайды.
Жетістікке жету мотивациясымен бірге балада екі ... ... сапа ... Ол ... және өзбеттілік. Еңбекқорлық сапасы бастауыш мектеп
кезеңінде оқу әрекетімен, еңбек әрекеттерінде дамиды және ... ... ... қалыптасуына оқу әрекетінің алғашқы
кезеңінде ездесетін қиыншылықтар қолайлы ... ... олар жаңа ... ... оқу, санау, жазу барысында ... ... ... жаңа кедергілер жатады. Осы сапаның қалыптасуына баланың
жеткен ... ... ... ... ... әрекеті
жатады. Сонымен қатар мындағы ең маңызды рольді баланың өз жетістігіне
сөнуі де жатады. Бала өз ... ... риза ... ... ... сапалары пайда болады. Еңбектану барысында балада жағымды
эмоция әсер беретін жағдай болуы ... ... ... ... байланысты болады. Егер бала үлкендерге сеніп, солардың
дегенімен жүре ... ... ... ... ... қалыптаспай жолы
өссе де үлкендерге деген тәуелділік байқалады. Ал егер бала ерте ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді. Мұндай кемшіліктер кездеспес үшін өздігінен
жасауға көп ... ... оған ... ... керек. Баланың
өзбеттілікке ұмтылуына қуанып, мадақтап ... жөн. ... ... бастап үйге тберген тапсырмаларды үлкендердің көмегінсіз өздері
орындағанын қадағалап, өзі орындаған тапсырманы дұрыс және ... емес ... ... ... ... Бұл ... ... мынандай әлеуметтік
психологиялық ситуациялар ұйымдастыру керек. Балаға бір тапсырма ... ... ... ... бала ... құрдастарымен қарым-
қатынасқа түсіп, ... ... ... ... және бұл ... бала топта «лидер» атанады.
Бала мектепке келгеннен кейін өзін қоршаған адамдармен қарымқатынасында
үлкен ... ... ОЛ ... қарым-қатынасқа кететін уақыт
көлемі ұлғаяды. Бұрын бала ойыншықтарын ойнаумен көп уақыт өткізетін болса,
мектепке келгеннен кейін уақыттың ... ... ... ... ... өткізеді.
Екіншіден, қарым-қатынастардың тақырыбы өзгереді. Бірінші кластарда
балалар ... ... ... көп ... ... бұл кезеңде баланың мұғалімге деген сын ... ... ... барлық бейнесімен үлгілі болып көрінеді.
Үшінші, 4-ші кластарда ол өзгереді. Бұл кластарда мұғалім тұлға ретінде
көп қызықтырмайды, оларды өз ... ... ... ... ... ... ... таңдау жақтарында өзгереді. Мысалы, ... ... ... ... мен оқу ... үлгеріміне
байланысты таңдаса, 3-ші кластан бастап баланың тұлғалық қасиеттеріне
байланысты таңдайды. Мектеп ... ... ... ... ... ішкі ... пайда болады. Бұл позиция өзіне қоршаған адамдарға,
болып жатқан жағдайларға деге қатынасын ... ... ... жол ... балдар мораль нормаларын бағалуы әртүрлі. Мысалы, 5
жаста адамның жасаған әрекетіне ... 2 ... ... жаман адам
деп бөлуге тырысса, 11-12 жаста қандай адам болса да өзіне ... ... ... қарым-қатынас жасауына құқығы бар екенін түсінеді. Сонымен
қатар осы кезеңге адамды жасаған әрекетіне қарай ... оған ... ... ... ... керек екенін біледі.
Жеке бас деген ұғымға «Мен» деген ұғым кіреді. Бала өзін ... ... ... ... ... ие болсам екен деп арман етеді. Егер
кіші оқушылардың өзі жөніндегі бағасы өзгелердің ... асып ... ... ... деп ... Керісінше, өзі жөніндегі бағасы
өзгелердің оған беретін бағасынан төмен болса, ... ... ... деп
атайды. Бастауыш мектеп оқушысы өзінің ісіне, мінезіне әлі сын көзбен қарай
алмайтын болғандықтан, оның өзі ... ... ... бағасынан
жоғары дәрежеде болады. Кіші мектеп оқушыларыныңы жеке басы деген түсінікке
– сыпайылығы, керісінше әдепсіздік сапалары да жатады. Бұл ... ... ... ... көбі сыпайы болып келеді. Олардың ... тән ... ... ... баға ... ... мөлшерге қалайша
бағынады, мінезі, ерік-жігері қандай ... ... ... ... деп ... қоятын талаптарды айтады. Бала мектепке келмей тұрып, не
істеуге ... не ... ... ... Мектепке кіргеннен кейін
бұрын орындап көрмеген міндеттерді игере ... ... ... ... не берген тапсырманы орындамай келмеуіне болмайжы. Тапсырманы
орындамаса мұғалімнен, ... ұят ... ... Сол сияқты
мектепке таза киініп келмесе немесе тәртіп бұзса, бұлар норманы ... ... ... ... ... алмай қиналады, бірте-бірте мөлшерлерді
орындауға үйрене бастайды. Баланың мінезінің нормаларын ережелерін ... ... ... ... ... ... тексерудің жақсы
жетілген әдістері мен тәсілдер ... бар ... ... ... мен ... ... тұжырымдау орындаушылықты міндетті
түрде мадақтаумен, ұқыпсыздық пен тәртіпсіздікке тиісті шаралар ... ... ... ... мен ұйымшылдығын тәрбиелеудің маңызды
шарттары.
Баланың мектепке келуі және осымен байланысты өмірдегі жаңа бейнелер оның
әлеуметтік жағдайын түп ... ... ... ... ең ... ... ... оқитындығын, оқу материалынтүсінуі және
есте сақтауы, өз білімдерін қолдана алуы, тапсырманы ... ... және ... ... ... ... екендігі жайлы білгеннен кейін
ғана дұрыс шешімге келуге болады. ... ... ... мына сапалар бола алады: зейінділік, тез және ... ... ... ... ... ұшқыр қиял, инициативасы, жұмыс үстіндегі
дербестігі және оның жақсы ... неге ... және ... ... бар, ол ... дамуда екендігін
мұғалім білуі керек. Мұнда қорытынды жасауға асықпау қажет. Кейде талантты
балалардың өзін қабілетсіз деп таныған ғой. ... ... ... ... ... орыс ... ... деп есептеген. Кішкене П.И.
Чайковскийдің ... ... ... ... жоқ. ... оқушысы
Николай Лузинді математикаға қабілетсіз деп ... ал одан ... ... ... ... ... ірі ... шықты.
Жалқау немесе түрлі себептермен білімінде олқылықтары бар ... деп ... ... да ... ... ... қабілетті,
бірақ жүйелі еңбекке дағдыланбаған, ықылассыз, іске немкетті қарайтын,
самарқау жұмыс жасайтын оқушыны да ... деп ... ... оның
жұмыс істеуіне жасалған кедергілерді жойса, қызықтырса, көңілін сергітсе,
уақытында көмек көрсетсе, ол жақсы оқу үшін ... ... ... ... сау ... ... ... кластың оқу
материалдарын қанағаттанарлық дәрежеде игеруге қабілеттері жетпейтіндер
жоқ. Әдетте, төменгі ... ... ... әр ... ... ... ... оқу мен жазуға, біреулері –
математикаға, енді ... ... ... ... қол ... ... тез есте ... бірақ тез ұмытып қалады, ал
кейбіреулері баяу есте ұстайды, ... ұзақ ... ... ... ... ... айырмашылықтарымен есептесуі қажет.
Егер баланың не жалпы, не арнаулы бір нәрсеге қабілеттілігі байқалмаса,
ол ... ... қыры жоқ адам ... ... ... ... ... қабілетсіз адам жоқ. Мұағілм әрбір оқушыны жіті бақылап, оңайлықпен
қолға түсе бермейтін, оның қабілеттілігін ашуға тырысуы керек. Мектепте ... ... ... орыс ... ... жоқ деп есептеді. ОЛ сабағын
тыңғылықты әзірлемеді, жазу ... жиі ... ... ... бірде Әсел көркемөнерпаздар кешінде өлең және прозалық шығарма ... ... өнер ... Дәл осы уақытта мектепте драма үйірмесі
ұйымдастырылды. Оның мүшелері едәуір ... ... ... да, Әсел ... және ... өнер ... ... етілді. Қыздың мәнерлеп оқуға
деген үлкен қабілеті бар екендігі, есте тамаша сақтай алатындығы байқалды.
Әдебиет пен ... ... Әсел орыс тілі ... ... ... ... бұл пән бойынша ... ... ... сөйтіп кейіннен
педагогикалық училищесіне оқуға түсіп, оны жақсы ... ... ... ... ... ... оқыту ғана емес, сондай-ақ олардың
қабілеттерін дамыту ... ... ... дамытуда оқу
жұмыстарының зор маңызы бар. Дегенмен қабілеттілікті дамытуда ... ... ... ықпал жасайды, ал қиынсыз методтар (мысалы, түсінбей жаттап
алу) бұл дамытуға кедергі келтіруі мүмкін.
Мектептерде оқытудың актив ... ... ... ... есте сақтап
қана қоймайды, сондай-ақ көп ойлайды, бұл оның қабілеттерінің дамуына көп
көмегін тигізеді. Оқушы ... ... ... орыс тілі ... ережелерін талдауы, оны жасауы, оқығандарын қорытып және
айтып беруі, өз бетінше ... ... ... оны ... ... жазуы өте пайдалы. Мұғалім жұмыстың кез келген
түрінде баланың творчествосы мен ... ... ... ... ... ... ... жағдайға көмек беруге асықпауы тиіс.
Дұрысы оның өзіне ойлануға жағдай туғызып, ал ... ... оған ... ... жөн.
Қиындықты бірте-бірте көбейте түсудің зор мәні бар. ... ... ... ... ... ... ... дұрыс. Мектеп оқушысына
жекелеп қатынас жасай білу қажет, олардың ерекшеліктерін ескеріп, соған сай
тапсырмалар берген жөн. ... ... ... ... кетпес үшін және
үйде орындауға жетерліктей, қосымша жұмыстар беру керек. ... ... ... ... ... бала ... орындай алатындай жеңілдеу
тапсырмалар беріп, көбірек көмектесуге тура келеді. Мұнадй оқушыларды жиі
мадақтап, жұмыс орындаудағы ... ... ... ... бұл оларда
өз күшіне деген сенім туғаызады, оқуға талаптандырады. ... ... ... көмек көрсетуге ата-аналар мен ересек баларды тартқан ... ... ... бәрі ... ... балалар ІІІ класты нәтижелі
аяқтап, орта мектепте қанағаттанарлық дәрежеде ... ... ... ... ... ... ... оқушыны, оның
кейбір ақыл-ой енжарлығына қарап, қабілетсіз деп есептейтін жағдайлар да
ездеседі. Бұл ... ... ... ... жұмсаудан қашу
ниетінен, онда қалыптасқан сенімнен, яғни ілім – ... ... өте қиын ... ... ... пайда болады. Мұндай балаларға
қозғау салып, оны ... ... ... ... ... ... қызықтыру қажет. Оған қосымша қызықтыратын материал
беріп, білім алудың ... ... ... ... бұрын оған қиын
көрінген, есепті дұрыс шығару кезі) жағдай туғызған пайдалы. Бұл ... өз ... ... ... ... ... ... қалыспай
тәуір оқи алатындығына көзін жеткізеді. Мұғалімнің, ойлы, қабілетті
балаларға төнген ... де ... ... Олар ... ... ... да олар ... дағдыланбаған және қажетті ықыласы жоқ. Ақыл-
ой күшін жұмсаудың болмауы мынандай жағдайға әкелуі ... ... ... ... ... ... ... еңбекке жарамсыз, орта, тіпті нашар жұмыскерлерге де айналып
кетеді.
В.А. ... ... ... ... ... де ... қолы ... онда
біртіндеп адамды аздыратын ой самарқаулығы пайда ... Ой ... ... ... кластарда өріс алады, егер басқа балалардың белгілі
бір дәрежеде ақыл-ой жұмсауын қажет ететін ... ... ... ... ... ерігуге айналады. Оқушылардың бостан-босқа құр жүруін
болдырмау – белгілі бір тәрбие міндетті»,- деп ... ... ... ... ... сүйгіштікке тәрбиелей отырып, мұғалім
сонысымен оларда ... ... деп ... ... ... ... тигізеді.
Талантты оқушылармен қарым-қатынаста сақтық жасау керек: оларды ... ... ... ... ... ... ... артықпын дегендей
сезімге негізделген көкіректікке тәрбиелемес үшін, бұл балалардың ... ... мән ... ... ... ... ... әдетте өзінің
басқалардан қабілеттірек екенін түсінеді, бірақ сонымен бірге онда жұмысқа
деген жоғары жауапкершілік ... де ... ... ... ... ... ... қандай да бір түріне
қабілеттілігін көрсетеді. Мысалы, суретке, музыкаға. Бұл ... әрі ... ... ... ... Мектептің алдында тұрған міндет –
баланың жан дүниесі мен дене күшін жан-жақты дамыту екенін есте ұстауымыз
керек.
1.3. ... ... ... дамыту.
Шығармашылық қабілет деген не? Қабілеттердің шығармашылық деңгейге
көтерілуі неге ... ... ... ... ... мазалайды.
Шығармашылық әрекет - өте күрделі процесс және ол ... ғана ... – адам ... түрі. Мұндай әрекеттің ерекшелігі, даму
деңгейі тек әлеуметтік факторларға ғана ... ... ... да ... мәселе төңірегінде жазылған ойлар, тұжырымдамалар, көзқарастар,
еңбектер ... Енді ... ... осы ... ... ... ... психологиясында әрбір жас кезеңдерінде психикалық даму ... ... Жас ... орай ... ... ... ... негізгі жолдарын ашу, олармен оқу, тәлім-тәрбиелік ... ... ... ... дамуындағы нәтижелі кезеңді ескере отырып, жеке даралық
өзгешеліктердің жан-жақты дамуына түрткі – ... ... ... Бала ... ... оқытудың әсері ерекше екенін
Ж.Пиаже, Д.В.Эльконин, А.В.Запорожец, М.И.Лисина, А.А.Венгер, В.В.Давыдов,
Н.Н.Поддьяков, А.А.Любленская, ... ... ... ... ... ... өзінің педагогикалық еңбектерінде
«білімдендіру көбінесе, екі мақсұт көздейді – ... ... яғни ... ақыл ... яғни ... мақсұт» - деп көрсетеді. Мұндағы
көзқарас – оқу баланың білімін көбейтеді, ақылын ... ... ... ... ... оқушыларының оқу материалдарын меңгеру
мүмкіншіліктері мен ... ... өте ... ... дұрыс
ұйымдастырған жағдайда кәдімгі мектепте беретін ... ... ... ... қабылдап, меңгере алатындығын, сондай-ақ бастауыш мектеп
кезеңінде оқыту баланың барлық психикалық үрдістерінің едәуір жаңа ... ... ... ... ... сынып оқушыларының
психикалық дамуының жедел жүруіне бірден-бір себеп – оқу ... ... атап ... ... ... – жас ... өз ... ұлы
азаматы, жан-жақты білімді жеке адам етіп тәрбиелеуді көздейді. ... ... ... мемлекеттік стандартына көрсетілгендей (17)
бастауыш сатыдағы білім берудің приоритетті ... – оқу ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасқа дайындау. Оқушының жалпы және ... ... ... қол ... үшін, оның психологиялық
ерекшеліктері дәл ескеріліп отырылуы қажет.
Балдырған мектеп қабырғасын аттасымен-ақ оқу үрдісінде ... ... ... ... ... ... қайта жаңа өзгерістерге
ұшырайды.
Р.С.Немов, егер ... ... ... ... ... ... дұрыс
меңгеруге үйретсе, кәдімгі баланың өзі де барлық нәрсеге қабілетті ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері бар, темпераменті де
өзгеше болып келетін балалар да кездеседі, олар да оқу ... ... ие ... жүреді.
Егер В.И.Волокитина дені сау оқушылардың арасынан логикалы ... ... бала ... дегенмен балалардың ойлау әрекетінің
ұшқырлық дәрежесі мен ойлауға ... ... ... ... десе,
онда терең ойлауға мүмкіндік жасау, ойлау қарқынын жеделдету, ой ұшқырлығын
күшейтуге қиыншылық ... ... ...... ... ... болып табылады (10).
Шығармашылық қабілеттік мәселесі психология ғылымында ... ... Бұл ... келе ... құпиялы қасиет болып табылады.
Құпияның ... ашу ... ... педагогика ғылым салаларындағы
ғалымдар түрліше түсіндіріп ашады.
Шығармашылық қабілеттілік – бала өз бетінше ... бір ... ... яғни ... ... түрінде болмасын жаңалық ашу арқылы,
жасампаздық бейне жасау арқылы өзіндік жеке даралық дамудың бір көрінісін
байқатқан ... ... ... ... ... ... ... А.В.Брушлинский, Я.А.Пономарев, О.К.Тихомиров, ал жалпы және
арнайы ... ... ... ... ... К.В.Тарасов қабілеттіліктер және жеке даралық өзгешеліктердің
психологиясы мен психофизиологиясы ... ... ... ... еңбектері қабілеттілік негізін қалады.
Сондай-ақ, бастауыш мектеп кезеңіндегі оқу үрдісінде әр ... ... ... ақыл-ой дамуы туралы еліміздің және шет ... ... ... жұмыстарын жүргізген. Г.В.Бабиков, А.Крутецкий
(математика), «Б.М.Кедров ... ... ... ... ... шығармашылық), ... ... ... Э.Торндайк, Ж.Аймауытов, Т.Мұқанов т.б.
Зерттеулердің қорытындыларына сүйене отырып шығармашылқ тұлға бойында
батылдық, ... ... ... ... білу ... ... қатар, ерекше ой қызметі, ... ... ... ... болуы керек екені анықталады.
Бұдан қазіргі таңдағы қазақ педагогикасының ... – осы ... ... қазақ оқушысының бойындағы қалыптастыру деген тұжырымға келеміз.
Бүгінде шығармашылық қабілеттердің дамуы басты нысана болып, ал оқушыда
шығармашылықтың белгілерінің болмауы ... ... ... ойландыруға
тиісті кезге жеткен сияқтымыз. Өйткені өмірдегі сан ... ... ... ... ... жеткізу тек шығармашыл адамдар ... ... Тек ... қана ... ... ... ... адамға өмірдің мәнін түсінуге, ... ... ... ... күрделі мәселені шешуде үздіксіз білім беру ісінің алғашқы
сатыларының бірі ... ... ... мектептің алар орны ерекше.
Өйткені бастауыш мектеп:
1. Оқушылардың интеллектуалдық, рухани, табиғи ... ... ... қызығушылықтарымен бейімділіктерін іске қосуға;
2. Жеке адамның сезімдерін қалыптастыруға;
3. Ұжымдық және іс-әрекеттер тәсілдеріне үйретуге;
4. Баланың еркін ... ... оның ... ... өз ... ... сенімінің болуына жағдай жасауы керек.
Кіші жастағы оқушылардың оқуға, оқу арқылы ... ... ... бар. Олардың интеллектісі қарапайым ой операциясы дәрежесінде
кездеседі дейтін Ж.Пиаженің пікірін негізге ала ... ... ... ... ... бар ... ... отыр. Көрнекті психологтардың
(Л.С.Выготский, В.В.Давыдов т.б.) еңбектеріне сүйене отырып, қазіргі күнде
беріліп жүрген оқу ... ... үшін ... ... ... төмен екені көзге түсіп тұратынын ... ... оқу ... ... көпшілігі репродуктивті түрде іске асып
жатады. «Бұл не, Қандай? ... ... ... ... алу ... ... ... аудару керек?», «Нені зерттеу керек» сияқты
тапсырмалар өте сирек ... ... да, ... де ... төмен бағытталған көмегінсіз, өлеңдер, ертегілер, музыка жащу,
ойлап табу т.б. шығармашылық жұмыстар ... ... ... - сыныптан бастап оқушыны жаңалықтармен, біліммен «қаруландыру» ісі
қолға алынады. Мұғалім айтады, түсіндіреді, ... ... ... ... ... өзі ... сұрақтарына қайтарылған жауап түрінде
құрылып, оның ішкі талап-тілектерін, сұраныстарына қанағаттандыру дәрежесі
төмен болып ... ... беру ... да бала ... тежейтін
формада. Үлкен адам бала атқаруға ... ... көп ... ... ... ... оның ... зерттеу, саралау, сарапаттауға деген
қажеттіліктері жоғала бастайды. Қысқаша айтсақ, ... ... ... ... ... ... шығармашылық деңгей деп көрсетілуде.
Ал «шығармашылық сөзінің мәні ... ... ... ... ... ... ... дегенге
келіп саяды. Демек, бұрын тәжірибеде болмаған жаңа ... ... ... қол ... деген сөз.
Үлкен энциклопедиялық сөздікте «шығармашылық» деген ... мәні бар, ... ... ... ... іс-әрекет» деп
тұжырымдалады.
Көрнекті психолог Л.С.Выготский «шығармашылық» деп жаңалық ойлап табатын
іс-әрекетті ... ... ... ... ... ... оны ... қатар қояды. Өйткені әрбір жаңалық, әсіресе ... ... жаңа ... сапаға көтереді. Бұдан біз «шығармашылық»
ұғымының негізгі белгісі «жаңалық» болғанымен, онда тұлғаның, ... ... әсер ... ... ... бар ... байқаймыз.
Шығармашылықтың мәні, шығармашылық іс-әрекет туралы әр кезде, әртүрлі
пікірлер болған. ... ХХ ... ... ... бір ... ... деп жаңа нәрсе ойлап табу, жаңалық ашу», - дей келе
– ол әр адамға тән ... ... ... құдіретімен болады. Ал адам
шығармашылығы тек салыстырмалы түрдегі әрекет» - ... ... келе ... ... ... да өзгере бастады.
Соңғы кезде шығармашылық сезімін «жаңалық» сөзі мәндес, астарлас болып
табылғандай. Психологиялық анықтамаларда ... ... ... деу ... ... ... соны жаңалық жаңа жол, жаңа
шешім екенін мойындаған жөн. Ал баланың ашатыны субъективті ... ол ... ... жаңа ... ... ... бүкіл болмыстың, қозғалыстың, дамудың, бір сөзбен айтқанда,
тіршіліктің ... ... ... ... жеке ... ... іс-әрекетінде, ішкі жан-дүниесінде – бәрін де шығармашылықтың
табиғи процестері үздіксіз жүріп жатады. Және ол ... ... ... ... бір табиғи жүйемен дамиды. Табиғат ... ... өзі ... Ал ... ... басқару,
реттеу жеке адамның ой санасында, қызметіне байланысты.
Сыртқы факторлардың бірі – оқыту және тәрбиелеу жүйесі.
Шығармашылық ... ... ... талантын, жалпы өзін дамытатын
болса, онда «даму» ... ... ... ... ... сөзіне философияда «мөлшерлік өзгерістердің белгілі бір ... ... ... ... ауысуы» деген анықтама беріледі.
Философияның белгісі бойынша кез келген адам өзінің жеткен ... ... ... ... ... ... отырып, жаңа қалып, жаңа
сапаға көшеді. Терістеу – ... ... ... ... ... бір зат
пен құбылыстың ... ашу ... шешу ... ... ... ... мүмкіндік туғызу.
«Даму» сөзінің психологиялық анқытамасы жаңару процесі жаңаның өмірге
келіп, ескінің жоғалуы деген ұғымды ... ... ... ... бала ... да ... ... өзгеріп
бір деңгейден диалектикалық жолмен өтіп отырады. Тәрбиенің нәтижесінен жаңа
туған баланың психикалық әрекеттері біртіндеп ... дами ... ... ... ... ... ... Даму процесіне үш түрлі күш
пен үш түрлі фактор қатысады:
1. Биологиялық фактор. Бұл ата-анадан ... туа ... және ... ... ... ... мүшелерінің, оның барлық жүйесі
құрылысы ерекшелігін білдіретін бала ... ... ... ... ... болып табылатын белсенділікті, өсіп келе жатқан
адамның ... ... өмір ... ... ... ... фактор. Бұл бала өмір сүретін орта, ең алдымен, адамдардың
ортасы. Бұл баламен қарым-қатынас жасайтын адамдар. Олардың сипаттары,
олардың еңбекке, басқа адамдарға ... ... ... мен ... талаптары, дағдылары мен ұмтылыстары бала өсіп, дамитын рухани
ортаны құрайды.
3. Баланың ... Даму ... ... ... ... күш ... Оқитын пән қандай да жаңа, бағалы болмасын, мұғалімнің
шеберлігі ... ... ... егер ... ... ... туғыза алмаса, оған ұсінілған іс пен еңбекте баланың
әрекетке қатынасуы, әрекет күткен нәтиже бермейді және баланың ... ... ... ... мен оның жеке бас ... ... ... жүзеге асады. Баланың даму процесі, оның қоғамдық белсенді де
пайдалы мүшесі, азамат ретінде ... осы бас үш ... ... ... Ең бастысы: осы факторлардың біаде – бірі, ол ... ... ... ... да, ... екеуінен ерекшелеріп жеке әсер
етпейді. Барлық іс – осы басты үш күштің ... ... ... мен ... ... тығыз байланыс бар екенін психология ғылымы
жеткілікті дәрежеде дәлелдеп береді.Бұл ... ... ... бала
дамуындағы оқытудың ролін, алар орнын анықтаған ... ... Ол ... ... тең ... және оқумен даму екі бөлек
процесс деген көзқарастарды қатты сынға алды.Осыған орай бала ... ... ... ең алғаш ұсынды.
1. Бала дамуының қол жеркен ... – яғни ... ... ... алатын істері.
2. Бала дамуының жақын аймағы – тек үлкендердің ... ... ... істері.Бала осы екінші аймақты меңгеру арқылы дамиды.Оған жету
үшін, ойын, күшін,қабілеттерін сарқа жұмсайды.
Жақын даму ... қол ... ... ... қызметтесе отырып, бала оны
біртіндеп игеріп әкетеді.Сөйтіп қол жеткен рймақтың ... ... ... ... өріс ... ... әрі ... бүкіл саласының
қалыптасуы адамның белсенді қызметті ... ... ... Бұл
процесте ол бір жағынан, өзінің іскерлігі мен қабілетін ... жаңа ... ... ... ... материалдық және
рухани байлықтар жасап, сол арқылы адамзат мәдениетіне өз үлесін қосады.
Адам өмірінің осы ... даму ... іс - ... ... ... ... да ... түрлерінің әдістерін байыту ретінде айтуға болады. ... ... ... жан – жақты, үйлесімді, толығырақ
дамыса, ол есейген ... оның ... ... мазмұнды, жан – жақты,
табысты болады, оны жүзеге асырудың тәсілдерін ол ... ... ... ... Демек, шын мінісіндегі ... ... ... ... ... ... – психологтар Л.В.Заеков,
А.А.Люблинская, ... ... ... ... ... ... ... арналған зерттеу ... ...... және ... ... оқыту дамудың негізгі шарты екенін көрсетті.
И.Я.Лернер «даму» деген ... ... ... ... әр – түрлі қиындықтардағы мәселелерді шеше білуге дайындығы
деп түсіндіреді.Мұндай анықтама интеллектуалдық іс - әрекетті жоғары ... ... ... ... болса, оны шешуге жұмсалатын ақыл – ой
қызметі де соршалықты кең, ауқымды, демек, даму меңгейі де ... ... ... ... еңбек еткен әртүрлі авторлар оқушының ... ... атап ... Мысалы, П.П.Блонский бұған индивидтің
абстрактіден нақтыға және керісінше ... ... алу ... ... және ... – оқи алуды, яғни қысқа мерзімде
жоғары ... ... ... ... ... мәнінде:
1. Оқу материалын жылдам меңгеру;
2. Өз бетінше жаңа мысалдар құрастыру дағдысын;
3. Негізгіні және көмекшіні анықтай білу дағдысын;
4. Оқиғаға, құбылысқа дұрыс баға беру ... ... ... ... ... ... дамуды іске
асырады деп есептейді. Олар: байқампаздық, өз ойын ... ... ... ... атқара білу.
В.В.Давыдов ақыл-ойдың дамуының көрсеткіші ретінде жинақтай, қорытынылай
алу дағдысын есептейді.
Тұтас алғанда, барлық ... даму ... ... ... ... ... зейіннің, ойлаудың, тілдің дамуы деген қорытындымен
тұжырымдайды.
Оқыту барысында сабақтардың дамытушылық функциясын арттыруды басты мақсат
етіп қояды. ... ... ... ... ... басты міндет білім, білік,
дағды қалыптастыру ғана емес, баланың ішкі күштері мен ... ... Ол үшін бала ... етуі керек.
Бастауыш сынып оқушыларының қабілеттері екі ... ... ...... бала ... ... оыс ... дейінгі жинақтаған
тәжірибесін меңгеруге бағытталған оқу әрекеті арқылы ... ... ... ... Екіншіден, кез келген оқушы ... ... ... ... мүмкіндіктерін дамытады. Оқу әрекетінен, шығармашылық
әрекеттің айырмашылығы ол баланың өзін-өзі қалыптасуына, өз идеясын жүзеге
асыруға бағытталған жаңа ... ... ... ... ... ... жасайды.
Екі әрекетте оқушылар екі түрлі мүдделер көзделген мақсатты шешеді.
Мысалы, оқу әрекетінде белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... шығармашылық әрекетте баланың
іздену жұмысы басты нысанада болады. Сондықтан оқу ... ... ... ... ... әрекет нақты жағдай шешу барысында нәтижеге
жеткізетін қабілеттерін ... ... ... ... ... береді. Мәселен: И.Я.Лернер шығармашылық әрекет деп
білім, білік, әрекет, дағдыны жаңа жағдайға тасымалдай ... ... ... ... отырып шешуді, объектінің жаңа функциясын көре
білу, проблеманы шешудің балама жолдарын ... ... жаңа ... ... ... ... шығармашылық әреетті мәселені шешудегі көрегендікке, қырағылыққа
балайды; ақылдың алғырлығын; ... ... ... білу ... іске ... қабілетін, болжай білу қабылеттерді атайды.
Шығармашылық әрекетте репродуктивті, көшірмелік әрекет болмайтын: шабыт
орын алады. Ол адамның барлық ішкі резервтерін ... ... ... ... ... көре ... ... сияқты кезеңдерден өтеді. Шығармашылық
әрекет жайлы басқа да психологтардың көзқарастары да назар аударарлық.
Шығармашылық әрекеттің ең негізгі күре ... ... жоқ етуі ... (Я.А.Понамарев, М.С.Скаткин т.б.).
Осы еңбектерге және өз тәжірибемізге сүйене отырып, біз шығармашылық
әрекет деп ... ... өз ... ... ... бұрынғы білімін
пайдалана отырып, жаңа ... жол ... таба ... ... ... деп ... ... мектепте баланың оқу әрекеті басым. Сабақтарда әсіресе
тіл және математикадан оқушылар үнемі білімдік жаттығулар, типтес ... ... ... жаттығулар орындау, бір шешім іздеу, оны өз
күшін ... ... ... Ал ... бір кездесіп қалатын қалыптан
тыс жаттығулар тек өте жақсы оқушылардың орындауы үшін беріледі, өйткені ... бала үшін ... ... ... ... ... ... айтуға болмайды.
Біздің ойымызша, бастауыш сынып оқушыларының кез ... ... ... табыспен меңгере алады. Біз ... ... ... ... ... ... ойын ... бағдарламасына қатысып, жұмыс істеу барысында көзімізді
жеткіздік.
«Ойшылдар Одиссеясы» ... ... 1978 жылы ... ... ... Оның ... ... докторы Самуэль Миклус. Ең алған
рет РОУАН колледжінде 28 мектептен келген команда ... ... шешу ... жарысқа түсті. Қазір бұл бағдарлама бойынша
Американың барлық 51 штатында айналысатын мектептер бар. ... ... ... Жапония, Германия, Мексика, Россия мемлекеттерінде «Ойшылдар
Одиссеясы» бағдарламасымен айналысатын мектептер саны жыл ... ... да 1994 ... бері осы халықаралық ойынға мүше болып, жарысқа
түсіп жатқан 10-15 мектеп бар.
«Ойшылдар Одиссеясы» бағдарламасының негізгі ...... ... ... ... ... қиялдау және ктикалық әрекеттер арқылы
шығармашылоық қабілеттерін дамыту.
1977 жылғы республикалық фестивальға Алматы қаласы (№145 мектептің ... ... ... ... ... ... Еуропалық жарыста болып
қайтты. Бұл қазақ тілінде қатысқан тұңғыш команда.
Психологиялық және ... ... ... ... ... ... ... құрылымдық моделі 4 өлшем және 15
көрсеткіштермен сипатталады. Мазмұны ... ... ... ... ... ... құрылымы графикалық түрде төмендегіше
белгіленді. ......... ... ... ... ... құрылымдық моделі
ІІ тарау. Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілетінің дамуын
экспериментальды зерттеу.
2.1. Экспериментальды зерттеудің мақсаты, міндеттері, әдістемесі.
Әрбір қоғамдағы ... даму сол ... ... ... ... потенциалына енгізе отырып қоғамның жаңа
талап-тілектерін, жаңа әлеуметтік сұраныстарды қамтамасыз ету ... ... жеке ... ... стандартты емес шешім қабылдауға
бейім ұрпақтарды тәрбиелеу қажеттілігі бүгінде аса ... ... ... ... орта ... ... ... - бұл адамның өмір шындығында өзін-өзі ұмтылуы, ... ... жол табу үшін адам ... ой ... ... ... ... қабыдау білуге үйренуі керек.
Адам бойындағы қабілеттерді дамытып, олардың өшуіне жол бермеу адамның
рухани күшін нығайтып, ... ... ... ... адам ... ... тудырушы, жаратушы да. Ол өзіне-өзі, өзінің шынайы болмысына
бастайтын жол іздеуі керек. Адам ... ... де, ... ... ... да ... болады. Адамның өз ... ... ... ... ... ... қабілеттерін
дамыту, сол арқылы оған толыққанды өмір сүру үшін жаңа рухани күш ... ең ... ... ... табылады» делінген.
Шығармашылық потенциалдың дамуы балалардың жас ерекшеліктеріне ... ... Кіші ... ... жас ерекшеліктеріне байланысты
жүзеге асады. Кіші ... ... бұл ... ... қызығуларын
ескеріп құрылады.
Кіші мектеп оқушыларының қызығулары заттық әлеммен байланысты. ... ... ... ... ... оларға еліктеу, оларды үлгі тұту
ерекшеліктері педагог үшін ... ... ... болып табылады. Соның
негізінде ... ... және ... даму ... қана ... әрі олардың мінез-құлқындағы позитивті өзгерістер
де ... ... ... ... жүйесінде қазіргі кезде белгілі бір дағдарыс
кезеңдерін көреміз, оның ... ... ... емес ... ... ... ... емес. Бүгінгі күннің негізгі бір талабы –
білімді адамнан ... ... ... ... ... ... дайындау.
Балаларда әлемнің көпбейнелі жақтарын шығармашылық таным негізінде көре
білу қабілетін дамыту, соның негізінде ... ... ... ... ... ... ... мәселелерінің бірі
деп білеміз. Педагогикалық психология тұрғысынан шығармашылық іс-әрекетті
зерттеу, соның бір ... ... ... ... аса ... бірі.
Шығармашылық қабілетті зерттеу проблемасына іс-әрекеттік ықпал және ... ... ... ... ... ... концепциялары, творчествоның мәнін түсіну үшін жеке
адамды оның ... ... ... ... ... ... концепциясы, творчество психологиясында жиі ... ... ... ... тағы ... жеке
адамның когнитивті және жеке бастық аспектілерін арақатыстыру концпциялары,
К.Роджерс, А.Маслоу, Н.Роджерс тағы басқалардың ... жеке ... ... дейтін гуманистік ықпалдары біздің зерттеулерімізге негіз
болды.
Сондай-ақ зерттеуге методикалық өзек ... ...... В.С.Мерлин, Небылицин, ... ... ... Г.Хейманс, Е.Вирсма, Дж.Рензулли, Э.Боно ... ... ... ... тек өзінің барлық күштерін қолдану мүмкіншілігін
ғана қамтамасыз етіп қоймайды, сондай-ақ оны жан-жақты етіп ... ... мен ... оқу мен ... ... орын алады.
Қабілеттілік іс-әрекет барысында стихиялы қалыптасаы береді, дегенмен одан
көп уақыт пен өте көп күш ... ... ... оқыту мен тәрбиелеу
қабілеттің даму барысын жылдамдатады, ... ... ... ... ... Оқу ... оқушы білімнің екі түрін меңгереді:
табиғи және қоғамдық болмыс жағдайларында теориялық және ... ... ... ... білімдер. Адамзатта жинақталған болмыс
заңдылықтары туралы ілім және қабілеттіліктің дамуын қамтамасыз ... ... үшін ең ... роль ... ... тәсілін меңгеру болып табылады. Мұндай мәсілдер болашақта
жалпыланып, қабілеттің бір бөлігі бола бастайды.
Біздің ... ... ... ... негізі –
интеллектуалды және креативті даму ... мен ... ... мен ... ... ... таным сипаттамалары
экспериментальды зерттелінуі керек.
Шығармашылық дамудың көрсеткіші ... ... ... оқушыларының
интеллекттерінің даму жағдайын экспериментті зерттеу сипатталынған. Қазақ
мектептеріндегі оқушылардың ... ... ... ... ... ... дарынды, қабілетті баланы
қалай түсінетіндіктерін анықтау мақсатындаанкеталар, сұрақнамалар жүргізу
арқылы «творчестволы қабілетті бала» моделі жасалынды.
Шығармашылық қабілетті ... ... ... ... ... ... қабілет бар екенін қалай бағалауға болады? Интеллект
қабілетінің көрінуін ... үшін ... шешу ... ... қалай бағалау керек?
Шығармашылық қабілет диагностикасының интеллект тестінен ... және ... ... ... тестілік тапсырмаларды осыған ұқсас өзгешеліктердің болуы –
шығармашылық қабілетті көрсетуге арналған идеалды ... ... ... ойға ... шектелмеген уақыт ішінде қойылған мәселе
бойынша жұмыс істей отырып, зерттелінуші міндетті өзі қояды, шешу ... ... ... ... зерттелінуші тек субъективті емес, сондай-ақ
объективті жаңа бірнеше өнімді тудыра алады.
Тесттердің көпшілігі баланың креативтілігінің дамуына әсер ... ... ... ірі ... ... онда ... ... бағалау өте қиын.
Бала қандай да бір потенциалмен туылса да, ... ... ... үшін ... өзі өмір ... ортамен өзара
әрекеттестік байланысын дамытумен оны ... ... ... ... Стенфорд-Бине тесті бойынша және Векслер
шкаласы бойынша өлшеуге болады. Творчестволық ойлаудың ... ... және ... ... ... ІQ – 120 – дан
жоғары болған жағдайда творчество мен интеллектуалды іс-әрекет ... ... ... ... ... интеллектіге тән
ерекшелік болады.
Креативтілік пен интеллектінің ... ... ... ... өз ... ... ретінде бөліне бастаған кезден бастап
қойыла бастады. Гилфорд шығармашылық дарындылық дивергентті ... мен ... ... ... ... ... көптеген еңбектерінде ақыл-
ой мен креативтіліктің өзара ... ашып ... ... Оның ... ... нәтижелі дұрыс түсінуді және жаңа материалды меңгеруді
анықтайды, ал дивергентті ойлау шығармашылық өнімді анықтайды.
Гилфорд ... 4 ... ... бөліп шығарады:
1. Сонылығы – қашықтағы ассоциацияларды, ерекшелікті жауаптарды жасай
білу қабілеттігі. Тестілер:
1) бір мәтін беріледі, тексерілуші оған ... көп ат қою ... ... ... жағдаят суреттеледі, тексерілуші оның аяқталатынын
баяндауға тиісті.
2. Семантикалық иілмелілігі – ... ... ... және ... ... ұсыну қабілеттілігі. Тестілер:
1) 5 объект беріледі, бірақ оның ... ғана ... ... ... Мысалы, тапсырма «От жағу» объектілері: а) қаламсап; б) қағаз;
в) қалта сағаты; г) лампочка; д) шарик. Жауабы: қалта ... ... ... ... ... ... ... болады.
2) екі объект беріледі, екеуін қосып пайдалы үшінші объект жасау керек.
3. Бейнелілік адаптивтік иілмелілік – стимулдық формаларын өзгертіп, ... ... көру ... ... ... жаттығулар, тапсырмалар. Онда бірнеше
спичканың орнын өзгерту арқылы берілген формадағы конфигурация алынады.
4. Семантикалық ... ...... шексіз жағдайда
әртүрлі идеяларды жасау қабілеті. Тестілер:
1) әдеттегі заттардың (мысалы, кірпіш) ... көп ... ... айтылған класқа қатысты тексерілуші барынша көп объектіні атау ... ... ... (2-10 мин. ... және үлкен топтарда
да қолдануға болады.
Креативтілікті қабілет деп ... бірі – ... Ол ... ... білмейтіндерін, жетіспейтін элементтерді
дисгармонияны т.б. жақын қабылдайтын ... деп ... ... 2 ... ... ... ... және
образдық.
Креативтілік тездік, иілмелі, сонылық көрсеткіштері бойынша бағаланады,
сонымен бірге шығармашылық қасиеттің жалпыланған шкаласы да енгізіледі.
Вербальдық тестілерге мысал:
1. «Сұра және ... тап» ... 3 ... ... а) ... ... ... в) салдарды жорамалдау. Жалпы стимул ретінде
суда өзінің бейнесін қарап жатырған «Эльфаға ұқсас» сурет беріледі.
(а) бөлімінде тексерілуіш барынша көп ... қою ... ... осы ... барынша көп себепр табуға тиісті, ... оның ... ... ... атап шығу ... ... бөліміне 5 минут уақыт беріледі.
2. «Өнімді жетілдіру тестісі» Стимул ретінде ... ... ... ... ... балаларға ойнау қызықты болу үшін
ойыншықтар өзгерту ұсынылады (10 мин).
3. «Әдеттегідей емес қолдану» тестісі. Стимул – ... ... ... ... оны ... барынша көп
тәсілін табу ұсынылады (10 мин).
4. ... емес ... ... ... ... осы
қорапшаларға байланысты барынша көп сұрақ жазуға тиісті (5 мин).
5. «Тек қана болжап көр». ... ... ... жоқ ... ... ... «бұлтқа жерге дейін жететін жіп
байланған». ... ... не ... ... ... керек (5
мин).
Енді Торренстің 3 образдық тестісін көрсетелік. Оның әрбіреуін орындауға
10 мин кетеді.
1. «Сурет ... ... адам ... ... ... ... оны таза ... желімдеп, оған әртүрлі сызықтарды қосып, қандай
да бір сурет салады. Сосын оған әңгіме құрып, оған ат беру керек.
2. ... ... ... ... 10 ... дұрыс емес
сызықтары бар сурет беріледі. Тексерілуші оны қосымша сызықтар
арқылы толықтырып, оған ... ... беру ... ... ... – 30 қос ... параллель сызықтар.
Тексерілуші сызықтар қосу арқылы соны ... алу ... ... ... келе, төмендегідей қорытындыға келеді:
интеллект деңгейі мен креативтілік ... ... ... Ол
интеллектуал табалдырық моделін ұсынады. JQ0.01 ... ... бар ... көрсетеді.
Қорыта келсек, оқудың басында Торренс тесті бойынша жоғарғы көрсеткіш
берген ... ... ... өз ... ... ... ... қабілеттің даму динамикасының теріс сипатын
берді.
Арнайы ұйымымдастырылған оқу барысында (педагогтар ... ... ... ... ойын әдістері)- интеллектуалдар алдыға шықты.
Яғни, нағыз креативтіліктің негізі – тек жоғары дамыған ... ... ... негізі себеп – олардың
мотивациялық ішкі ... ... ... ... ол арнайы
ұйымдастырылған оқу негізінде жүзеге асты.
Зерттеудің басында сыналушыларды интеллектуалды қабілеттеріне қарай ... ... ... ... ... ... Енді ... топтағы интеллект пен креативтілік көрсеткіштерін талдаймыз.
4-кесте
Интеллектуалды деңгейлері әртүрлі балалардағы креативтілік сипаты
|Топтар ... ... ... |
| | ... басы ... соны ... ... |10 |48 |59 ... ... ... |10 |51 |53 ... ... ... оқу жыл басында «интеллектуалды балаларда»
креативтілік төмендеу, ал ... ... ... ... ... ... өңдеу барысында 2 ... Р>0.01 р

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 66 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай еңбектерінің негізінде ана тілі оқу сабағында оқушылардың құлықтық тәрбиесін қалыптастыру50 бет
Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілетін жазба жұмыстары арқылы қалыптастыру жолдары63 бет
Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілеттерін арттырудағы музыка пәнінен жүргізілетін сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастырудың әдістемесі54 бет
Бастауыш сынып оқушыларының қазақ тілінен құзыреттілікке бағытталған тапсырмалар арқылы шығармашылық қабілеттерін дамыту жолдары26 бет
Бастауыш сыныпта қазақ тілі сабағын оқытуда көрнекі құралдарды пайдалану арқылы оқушылардың шығармашылық қабілеттерін арттыру43 бет
Бастауыш сыныптарда дүниетану пәні бойынша оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту.17 бет
Бейнелеу өнері арқылы бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілетін дамыту61 бет
Жазбаша жұмыс арқылы бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілетін дамыту55 бет
Математика сабағында бастауыш сынып оқушыларының есеп шығару және есептеу қабілеттерін арттыру30 бет
Ұлттық тәрбие беру арқылы бастауыш сынып оқушыларыны шығармашылық қабілеттерін дамыту жолдары5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь