Топырақ бонитеті

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

1.Топырақ бонитетінің қысқаша тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6

2. Топырақ бонитетін анықтау әдістері мен тәсілдері ... ... ... ... ... ... 11
2.1 Топырақ бонитеті . Мемлекеттік жер кадастрының
маңызды бөлігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21
2.2 Топырақ бонитетінің критерилері мен
негізгі принциптері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30

3. Топырақ бонитетінің балдарын шығару тәсілдері ... ... ... ... ... ... 36
3.1 Бұрынғы Одақтағы және Қазақстандағы алғашқы
жерді бағалаудың принциптеріне қысқаша шолу ... ... ... ... ... ... ... ..45
3.2 Тәуелсіз Қазақстандағы жер бағалаудың жаңа кезеңі ... ...50
3.3 Топырақ бонитетінің (1979ж) Мемлекеттік
әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..52

4. Қостанай облысының топырақтарының сапасын (бонитетін)
бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .53
4.1 Топырақ бонитировкасындағы және топырақ
зерттеудегі материалдардың жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 67
4.2 Топырақ бонитировкасын жүргізу жұмысындағы негізгі
көлемі, мерзімі және бағасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 70

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...72

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .73
Кіріспе

Топырақ дүние жүзіндегі тарихи кезеңдерде дамыған адамзат қоғамдары мен табиғи байлықтарының заттық (материалдық) негізі болып табылады. Ол үлкені-кішілі организмдердің Жер планетасындағы аналық жыныстармен өзара әрекеттесуінің арқасында түзіледі. Сондықтан топырақ тірі және өлі заттардың физико-химиялық күрделі бірігуінен пайда болған биосфераның литосфера деп аталатын биокосты бөлігіне кіреді.
Бонитеттеу (латынша bonitos – жақсы) , яғни ізгі сапалық деген мағына береді. Бонитеттеу топырақтарды бағалау, ауыл және орман шаруашылығында, өндірістік құрал тұрғысында, топырақтың сапасын салыстырмалы бағалау, ол топырақ қасиеттері мен өнім деңгейін есептеуге негізделген және санды көрсеткіштері мен (баллдар) белгіленеді. Ғалымдардың анықтауы мынадай: -Соболев С – «Бонитировка немесе топырақты сапалы бағалау деген түсінік - топырақтарды өнімділігі тұрғысынан арнаулы жіктеу; ол топырақтардың, ауылшаруашылық дақылдарының өсіп-дамуына оңтайлы және олардың орташа көпжылдық өніктілігіне сай (корреляция) келетін, ең маңызды белгілері мен қасиеттері негізін құрайды».
- Карманов И – «Бонитировка деген – ықтималды егіншіліктің қарқынды деңгейіндегі топырақтарды өнімділігі тұрғысынан салыстырмалы бағалау».
- Гаврилюк Ф – «Бонитировка деген өнімділік қабілетіне қарай топырақтардың қасиеттерін салыстырмалы бағалау; ...ол деген топырақтарды тектік - өндірістік жіктеу; олардың құнарлығы балл арқылы есептеледі; топырақтар сапасының өнімділігі мен оңтайлылық көрсеткіші».
Мемлекеттік жер кадастры жерлік учаскелер туралы барлық мәліметтерді (информация) қамтиды.
Учаскелер болса мызғымайтын нысан (объект) – жерлік учаскеге меншіктік құқық, жерді пайдалануға құқығы (жерлік учаскелердің мөлшері мен сапалық күйі, құны, т.б.) және нарықтық экономиканың тіршіліктік (функциялық) , сондай-ақ жер қорын нәтижелі басқару құралы болып саналады. Ол жерлік нарықты дамытуға, бағалауды жетілдіруге, дұрыс салық салуға және т.б. жер төлемдерін атқаруға, ипотектік (жерге қарыз алу) кредиттеуге және фискалдық (мемқазна ынтасы) саясатты іске асыруға себептеседі.
Топырақтарды бағалау жалпы мемлекеттік проблемаға айналып, жер кадастрдың (құжаттар жиынтығы) құрамдық бөлігі болып саналады.
Ал топырақтарды бағалау болса аталған жер кадастр мәселелерін шешуге керек құжат. Солардың бастығы- ауылшаруашылығы өндірісінің негізгі құралы – жер туралы деректермен жоспарлау мекемелерін қамтамасыздау, жерлік деректер болса ауыл шаруашылық өндірісінің жоспарлау, ұйымдастыру мәселелерін шешуге, ауыл шаруашылық кәсіпорындарының өндірістік әрекетінің нәтижелерін бағалауға, шаруашылық есептік қатынастар жүйесін, ауыл шаруашылық өнімдеріне мемлекеттік бағаларды, материалдық- техникалық қамтамасыздандыруды, салық салуды, кредиттеуді, т.б.реттеуге керек.
Бонитеттеудің мақсаты ауыл шаруашылық дақылдар және табиғи шөптесіндер мен ормандар өсіп-өнуіне ең қолайлы топырақтарды анықтау, оның материалдары аймақтық ғылыми негізделген, өндірістің топырақ – климаттық жағдайларын сәйкес қолданылатын, егіншілік жүйесін енгізуге, тыңайтқыштарды дұрыс және тиімді пайдалануға және –де басқа мелиоративтік – топырақ құнарлығын қайтаруға, тұрақтылауға және көтеруге бағытталған шараларды енгізуге керек. Жерді (топырақты) бағалау жұмыстарының топырақ жамылғысын бұзылудан, батпақтану, қайта сортандану мен ластанудан, т.б. құбылыстардан қорғауда маңызы зор., себебі жердің (топырақтың) пайдалануы мен күйін анықтау, оның саны мен сапасын қатал есептеу, яғни топырақтарды бағалау материалдары негізінде жүргізіледі.Сонымен қатар, топырақ бонитеті- топыраққа өндірістік тұрғыдан салыстырмалы баға беру. Мен осы дипломдық жұмысымның материалдарын 2006 жылдың ақпан айының 6-17 аралығындағы дипломдық практика кезінде ГОСПЦЗем орталығында және «Республикалық ауылшаруашылығы кітапханасында» жыйнадым.
Қолданылған әдебиеттер

1. Оспанов Бақыт, Жамалбеков Есбол. «Қазақстан жер қорлары, оларды бағалау және тиімді пайдалану». Қаз. Ұлттық унив-ті. Алматы: 2005ж.
2. Тазабеков Тілепбай «Топырақтарды жақсарту, бағалау және қорғау». Алматы: Қазұлтагру, 2004ж.
3. Жамалбеков Е.У., Білдебаева Р Н. «Жалпы топырақтану және топырақ географиясы». Алматы: Қазақ унив-ті 1997ж.
4. Тазабеков Т.Т. «Топырақ географиясы». Қазақ мемлекеттік Аграрлық унив-ті , Алматы: 2000ж.
5. Давлятшин И.Д. «Принципы и критерии бонитировки почв. Алма-Ата: КазНИИНКИ. 1990г.
6. Антропов, Виктор Николаевич, Каржанов Курмангали Д. «Бонитировка и экономическая оценка земель». Алма-Ата: Наука, 1987г.
7. Родомакин, Александр Федорович и Федорин Ю.В. «Качественная оценка земель». Алма-Ата, «Қайнар» , 1970г.
8. Ю.Г.Евстифеев. «Почвы казакской ССР выпуск 6 Кустанайская область». Академия наук Казахской ССР. Алма-Ата 1966г.
        
        Мазмұны
Кіріспе..............................................................
...................................... 4
1.Топырақ ... ... 6
2. ... бонитетін анықтау ... ... ... ... ... - ... жер кадастрының
маңызды
бөлігі......................................................................
.................21
2.2 Топырақ бонитетінің критерилері мен
негізгі
принциптері.................................................................
...............30
3. Топырақ бонитетінің балдарын шығару
тәсілдері....................... 36
3.1 Бұрынғы Одақтағы және Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... жер бағалаудың жаңа
кезеңі.......50
3.3 Топырақ бонитетінің (1979ж) Мемлекеттік
әдістемесі
............................................................................
..................52
4. Қостанай облысының топырақтарының сапасын (бонитетін)
бағалау.....................................................................
....................53
4.1 Топырақ ... және ... ... ... ... жүргізу жұмысындағы негізгі
көлемі, мерзімі және
бағасы................................................................70
Қорытынды...................................................................
........................72
Қолданылған әдебиеттер
.....................................................................73
Кіріспе
Топырақ дүние жүзіндегі тарихи кезеңдерде дамыған ... ... ... ... заттық (материалдық) негізі болып табылады. Ол
үлкені-кішілі организмдердің Жер ... ... ... ... ... ... ... топырақ тірі және ... ... ... ... ... ... биосфераның
литосфера деп аталатын биокосты бөлігіне кіреді.
Бонитеттеу (латынша bonitos – жақсы) , яғни ізгі ... ... ... ... ... ... ауыл және ... шаруашылығында,
өндірістік құрал тұрғысында, топырақтың сапасын салыстырмалы бағалау, ол
топырақ ... мен өнім ... ... негізделген және санды
көрсеткіштері мен (баллдар) белгіленеді. Ғалымдардың анықтауы мынадай:
-Соболев С – ... ... ... ... ... ... түсінік -
топырақтарды өнімділігі ... ... ... ол ... ... ... ... және олардың орташа
көпжылдық өніктілігіне сай (корреляция) келетін, ең маңызды ... ... ... құрайды».
- Карманов И – «Бонитировка деген – ықтималды ... ... ... ... ... ... ... Ф – «Бонитировка деген өнімділік қабілетіне ... ... ... ... ...ол деген топырақтарды
тектік - ... ... ... ... балл ... ... сапасының өнімділігі мен оңтайлылық көрсеткіші».
Мемлекеттік жер кадастры ... ... ... барлық
мәліметтерді (информация) қамтиды.
Учаскелер болса мызғымайтын нысан (объект) – ... ... ... жерді пайдалануға құқығы (жерлік учаскелердің мөлшері ... ... ... т.б.) және ... экономиканың тіршіліктік
(функциялық) , сондай-ақ жер қорын нәтижелі басқару құралы болып саналады.
Ол ... ... ... ... ... ... ... салуға және
т.б. жер төлемдерін атқаруға, ... ... ... алу) ... ... ... ынтасы) саясатты іске асыруға себептеседі.
Топырақтарды бағалау ... ... ... ... ... (құжаттар жиынтығы) құрамдық бөлігі болып саналады.
Ал топырақтарды бағалау болса ... жер ... ... ... құжат. Солардың бастығы- ауылшаруашылығы өндірісінің негізгі құралы –
жер туралы деректермен жоспарлау мекемелерін ... ... ... ауыл ... өндірісінің жоспарлау, ұйымдастыру мәселелерін
шешуге, ауыл шаруашылық кәсіпорындарының өндірістік ... ... ... есептік қатынастар ... ауыл ... ... ... ... ... салық салуды, кредиттеуді, т.б.реттеуге керек.
Бонитеттеудің мақсаты ауыл шаруашылық дақылдар және табиғи ... ... ... ең ... ... анықтау, оның материалдары
аймақтық ғылыми негізделген, өндірістің топырақ – климаттық жағдайларын
сәйкес қолданылатын, егіншілік жүйесін ... ... ... ... ... және –де ... мелиоративтік – топырақ құнарлығын
қайтаруға, тұрақтылауға және көтеруге бағытталған шараларды ... ... ... бағалау жұмыстарының топырақ жамылғысын ... ... ... мен ... т.б. ... ... зор., себебі жердің (топырақтың) пайдалануы мен күйін ... ... мен ... ... ... яғни ... бағалау материалдары
негізінде жүргізіледі.Сонымен қатар, топырақ бонитеті- топыраққа өндірістік
тұрғыдан ... баға ... Мен осы ... ... ... жылдың ақпан айының 6-17 аралығындағы дипломдық практика кезінде
ГОСПЦЗем орталығында және ... ... ... ... ... ... бонитетін анықтайтын жұмыстар Ресейде ерте кезде
жүргізілген. Бұл жиындағы ... XY-XYII ғ. ғ. ... ... ... ... орман, батпақтар, т. б. қоныстар аталған.
Егістік топырақтарға сипаттама берілген, сапасына қарай олар жақсы, орташа,
нашар және жарамсыз ... ... ... ... жер ... ... 1833-1867 ж.ж. мемлекеттік мүлік Министрлігінің
комиссиясы, кадастрлық жұмыстар мен байланысты жүргізген. Комиссия ... ... ... ... ... әр ... ... орташа
өнімді анықтаған. Осы жұмыстар нәтижесінде, топырақ сапасын өнім арқылы
анықтайтын, ... ... ... ... ... ... В. Докучаев жоғары бағалаған, себебі оның ... ... ... ... көптеген қажетті материал келтірілген.
1861 жылғы реформадан кейін жердің сапалылығын айыратын ... ... ... ... ... бонитеттеуде үшінші
кезең басталды.
П.Костычев (1872) әртүрлі топырақтар сапасын ... ... ... ... ... ... ... топырақтардың орнына,
қалыңдығына және астындағы жынысқа аударуды ұсынған.
Жергілікті әкімшілікте жерді ... ... әр ... мен ... ... жер ... таза пайдасы т.б. тұрғыдан)
жүргізіледі. Төменқала губерниясы ... ... ... ... ... Н. ... ... алғаш рет топырақты ғылыми
бонитеттеу әдісін ұсынды, ол орыстың ... ... ... ... типті бағалау әдісі деп аталады.Ол бойынша ... ... ... бағалаудағы басты жағдайы болып олардың ... ... ... яғни ... ... қабілеті» саналған.
В.Докучаев бонитеттеуде- топырақтар құнарлығын ... ... ... ... ... Ондай қасиеттер 4 топқа біріктірілген:
1. Геологиялық (аналық жыныс, қарашірінділі ... ... мен ... ... ... мөлшері);
2. Химиялық (миниралдық құрам және әр топырақ типіндегі қоректік
элементтер мөлшері);
3. Топырақтың жұту қабілеті;
4. Физикалық ... ... әр ... ... ... ... ең ... факторға В.Докучаев
«Топырақтардың табиғи-құқықтық қабілетін», яғни олар құнарлығының кепілі-
табиғи сапаларын жатқызған.
Топырақтарды бонитеттеу В.Докучаев пікірінше ... ... ... қасиеттерді есепке алыну керек, олар: геологиялық
(қарашірінді қабатының қалыңдағы, ондағы ... ... ... ... ... жағдайлары, т.с.); химиялық қасиеттер; оларды анықтау үшін әр
топыраққа толық химиялық ... ... ... фторлы сутек қышқылы
мен ыдыратып, минералдық құрамындағы негізгі қоректік элементтерді ( 10
және 1 процентті тұз ... ... ... ... ... ... қасиеттері. Көрсетілген қасиеттердің әр тобында ең жақсы
топырақ 100 бал ... ... ... ... ... ... ... 4 көрсеткіштердің орташа балдары топырақтың соңғы
бонитеттік бағасын құрған. Топырақтардың осындай бағалау ... ... ... ... ... көрінген.
Төменқала губерниясы топырағының толық ... ... ... ... ... ... пен Н. ... топырақты
бонитеттеу теориясы мен практикасын дамытуға көп еңбек сіңірген.
| ... ... ... ... ... ... ... (орны) және ауылшаруашылық өндірісінің құралы ... үшін ... ... ... Ресейдің Төменгі губерниясы топырақтарын жалпы бағалаулық
(бонитеттік) шкаласы (Докучаев,1886).
|Топырақтар ... ... |
|1 |2 ... ... ... |100-80 ... өзен ... |100-90 ... құмбалшық |80-70 ... ... ... |65 ... ормандық құмбалшық |55 ... ... ... |35 ... ... құмбалшық |50-45 ... ... ... |20-15 ... ... көрсеткіштердің орташа санынан барып топырақтардың соңғы
бағалауы жасалған. Бағалаулық баллдар мен өнім деректерін ... ... ... ... ... ... атты еңбегінде топырақтар сапасын анықтаудағы бас
белгіге гумус мөлшерін ... Сол ... ... 10 сыныпқа
бөлген және оларды күздік дақылдар өнігі мен салыстырған (2-кесте).
2 ... ... ... мен ... ... ... 1901)
|Сынып |Топырақтар ... ... ц\га |
|1 |2 |3 |4 ... ... ... |10 ... |
|IV ... ... |8 ... ... ... ... |6 |6,6-8,2 ... ... топырақ |6 |5,0-6,6 |
|X |Тым ... ... ... мен ... мөлшері (Смеян Н., 1986), ... ... И., 1990) ... ... шығарылады.
4 кест- Климат пен топырақ құнарлығы және дәнді дақылдар өнімі
|Топырақтар (Т.) ... ... ... |Дәнді өнім, |
| |мм | |ц/ге |
|1 |2 |3 |4 ... ... |425 |86 |21,0 ... | | | ... ... |490 |79 |15,5 ... ... ... |485 |62 |21,6 ... ... ... |55 |13,7 ... құмбалшықты-Т. | | | ... ... ... |48 |12,1 ... қара ауыр |400 |52 |13,1 ... | | | ... ... ауыр |310 |49 |12,4 ... | | | ... жеңіл-Т. |260 |39 |9,7 ... |250 |17 |4,3 ... ... ... |215 |17 |4,3 ... | | | ... ... құба ... |43 |10,7 ... | | | ... құба құмбалшықты-Т.|355 |30 |7,6 ... 4 ... ... ... ... өнімі жылдық жауын-
шашын мөлшеріне, ... ... ... ... және механикалық
құрамына тәуелді екенін көрсетті.
Экономикалық факторлар тұқым себу – егін ору ... ... және ... ... ... мен ... ... Олардың ықпалы екі – тура және ... ... ... ... өнік ... ... Ал ол ... топырақтық
жағдайлар мен анықталады. Мыс., құрғақ дала аймағы топырағына (фосформен
қамтамасыздану ... ... ... фосфор тыңайтқышының шамалы үлесі
(дозасы) айтарлықтай нәтиже (эффект) бермейді.
Жанамалы ықпал бір ... ... ... ... ... жай ... ... жағдайларға қатынас ең аз
заңдылықты (закон минимума) қолдануға мәжбүр ... Ал ... ... ... ... ... айқын бөлшектенеді. Айталық,
қара және қарақоңыр топырақты дала ... ... ... ... ... жағдайда, ең нәтижелі келеді.
Ауылшаруашылық дақылдары өніктілігінің үлгісін (модель) жасауда жиі
басқа-да экономикалық факторлар пайдаланылады, яғни 100 ... ... ... саны 1 ... ... ... өсімдік шаруашылығының
негізгі фондының (құрал) бағасы.
Жалпы алғанда бағалаулық жұмыстарды ... ... ... ... ... есептеледі, оған ғылым жетістігі
немесе ауылшаруашылық ... ... ... ... ... ... ... шығару тәсілдері
Бонитет баллдарын есептеуде В.Докучаевтің кезінен бері екі жол бар.
Біреуінде бонитет баллдары ... ... ... шығарылса,
екіншісінде топырақтық түршелер ... ... ... дақылдарының орташа көпжылдық өніктік көрсеткіштеріне
сүйенеді. Бірінші ... ... ... баллдарын пропорциялық
(сәйкестілік) әдіспен шығарады. Оның негізіне эталонды (үлгілі) топырақ
қасиеттерінің көрсеткіштері ... ... 100 ... яғни ... ... және құнарлы топырақ бағаланады. Ал басқа топырақтардың қасиеттерін
бағалау эталондық көрсеткіштердің пайызын құрайды. Бонитеттік баллдар мына
формула ... мен ... ... ... балл; Мк- топырақ белгісінің (гумус, N,P,K, т.б.) қоры
немесе пайызы – кәдімгі маңызы; Мм – ең жоғары (максималды) немесе ... ... осы ... ... ол ... 100 ... ... көрсеткіш.
Қарашірінді және NPK қоры келесі формула арқылы анықталады:
б) ... ... ... ... тектік жиектің қалыңдығы,м;
В- осы түйірлік құрамды жиектің көлемдік массасы;
Р- қарашірінді мөлшері, %,
Ал жылжымалы қоректік заттар (NPK) қоры ... ... Н = М. 10000 ... ... В*А
Н-NPK қорлары, кг/ге;
М- тектік жиек қалыңдығы, м;
В- осы қабаттың көлемдік массасы;
А- NPK мөлшері, мг/кг топырақта.
Есептеп ... жеке ... ... ... ... ... ... және өніктілікпен кореляциялық (тура
немесе теріс) байланыста және қайсысы шеттетілген екендігін табады. Сонан
соң топырақтар қасиеттерінің бонитеттік орташа баллдары ... ... ... ... ... ... ... Федорин (1977) оңтүстік-шығыс Қазақстан (Жетісу өңірі)
топырақтарының сапасы (бонитет) мен дәнді дақылдар өніктілігі арасындағы
кореляциялық байланысын тапқан ... ... ... ... ... ... 0-50 см тереңдіктегі қарашірінді мен жалпы
азот қорын 0-20см-ік жыртылатын қабаттағы фосфор қорын ... ... ... өнік пен тура ... ... есептеген, ол
гумустікі =0,97, жалпы азоттікі =0,76, фосфор ... ... ... ... тура ықпалы –R-0,98 болған.
5 кест- Оңтүстік-шығыс Қазақстан ... ... ... мен ... ... өнігі арасындағы байланыс –(кореляция-Федорин
Ю,1977)
|Топырақ ... ... ... ... |Орташа |
|(Т.) |ц/ге ... м/ге ... ... R, |
| | | ... м/ге ... |
| | ... ... | | |
| | ... ... | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... |- |375 |24,6 |3,6 |100 ... ... ... |21 |270 |19,5 |3,25 |86 ... ... Т. |17 |178 |11,0 |4,9 |66 |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... Т. |14 |110 |7,7 |4,6 |50 ... құба Т. |14 |84 |5,6 |3,2 |34 ... құба ... Т. |13 |83 |4,5 |3,6 |30 ... құба ... |9 |44 |4,1 |2,8 |24 ... ... |- |0,97 |0,76 |0,59 |0,98 ... -r | | | | | ... ... ... ... бонитет
баллдарын жоғарғы жарты метрлік қабаттағы гумус мөлшеріне қарай есептеуді
көздейді (В,1987; 1990; Нечаев ... ... ... ... ... топырақтарының
бонитеттік шкаласын шығырғанда жалпы қарашірінді мен азот ... ... ... ... ... ... мен гумустік
жиектің қалыңдығы ( 1%-тік гумус шегарасына ... ... ... ... ... ... тәртіпті түрде қосымша
шкалалармен түзетіледі. Олар ... ... ... ... ... майда топырақтың қалыңдығына, аса
ылғалдылығына қолданылатын түзету (+ -) коэфициенттері болып саналады ... ... Іле ... ... жағдайлары мен
ауылшаруашылық дақылдары өніктілігінің кореляциялық байланысы (Тазабеков,
1983)
|Дақылдар ... ... (Т.) ... ... |
| ... ... | |
| |ц/га ... | |
| | ... | |
| | ... |
| | ... | |
| | | ... ... | | | |р |
| | | | ... | | | |-R |
| | | ... |Атмосфераның| |
| | | ... |су ғылу | |
| | | ... ... | |
| | | ... | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... |20-48 ... |0,55 |0,66 |0,87 |
| | ... | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... арпа |6-41 ... |- |0,18 |0,87 |
| | ... 9 | | | ... ... |4-119 |Ашық |0,57 |0,47 |0,82 |
| | ... | | | ... |300-680 ... |0,55 |0,32 |0,69 ... | ... | | | ... | | | | | ... | | | | | ... ... |394-593 ... |0,50 |0,65 |0,78 ... | ... 6 | | | ... |84-269 ... |0,67 |0,14 |0,78 ... | ... | | | ... ... |110-319 ... |0,26 |0,80 ... ... | |1 | | | ... |18-163 ... |0,58 |- |0,93 ... | ... | | | ... ағаш ... |Сол |0,61 |0,11 |0,76 ... 1 | ... | | | ... | | | | | ... ... ... ... шкалалары, тәртіпті түрде
ауылшаруашылығы дақылдар өнігін ... ... ... қоса, орташа баллдарды алу үшін, критерилер мен ... ... ... ... ... ... жоғарғы бір
метрлік қабатындағы белсенді ... ... ... ... ... (> +100С) ... ... А 1990).
РФ-сы Владимир облысы 1992 ауылшаруашылығының топырақ қасиеттерін
бонитеттеу мақсатпен баллдар алудың түрлі ... ... ... А, ... В, 1986) ... сапасына мына көрсеткіштер алынған : гумус мөлшері-х1;
қарашірінділік жиектің қалыңдығы-х2; сіңірілген ... ... ... ... ... РН ... жылжымалы фосфор
мөлшері-х5; жұту сыйымы-х6; күздіктілер (у1) мен дәнді дақылдар ... және ... ... ж-ғы өнік ... ... (х) мен дақылдар өніктілігі (у) арасындағы
байланыстың қос коэфициенттері (ч) 0,52 ден ... ... ... ... және ... ... коэфициентін (R) шығарылған (8-
кесте).
Ауылшаруашылық дақылдарының өнігі қалай ... қос ... (r) 0,50 ... ... ... ... ... дейін
өзгереді. Бірінші дақыл (0,65) және күздік бидайынан (0,66) басқаларына
атмосфералық жағдайлар ықпал етпеген (r=0,11/0,47).
Топырақ – ... ... ... ... ... ... ... – R=0,69 (қанттық қызылша) /0,93 (жоңышқа).
Сондай-ақ суармалы ... ... ... ... мен тығыз
байланысты енкі байқалады, ал оны атмосфералық жағдайларға айтуға болмайды.
Қазақтың ғылыми-зерттеу ... ... ... ... егістегі дәнді дақылдар өніміне ( ... құба ... ... ... біраз жағдайларды (ылғал қоры, гумус, жауын-шашын ... ... ... ... белсенділік, т.б.) көрсетеді.
Айталық, екі ... ... ... ... ... ... ... жауын-
шашын (r=0,858), топырақтағы нитраттар (r=0,865) және қарашірінді (r=0,856)
мен тығыз байланысты (биік кореляцияда) екен.
Бес танапты дәнді-сүрлі ауыспалы ... ... ... ... ... ... 8 ден 19 ц/ге дейін ауытқып, жауын-шашын (r=729) ... ... ... қоры мен кореляцияда болған .
Топырақты ылғал қоры көктемде танаптарда аз, гумус қоры көтеріңкі
болсада, ... ... ... ... ... ... ... әсіресе құрғақ далалық, егіншілікте ... ... мен ... ... ... өзара байланысты
екені көрсетіледі (Дәуләтшин И.,1988).
А. Бүкіл Одақтық (бұрынғы), тек топырақ критерилеріне негізделген,
біртұтас ... ... ... құру сәтсіздікке ұшырады. Себебі,
көп жағдайда, ... ... сырт ... ... және ... ... ... табиғи жемшөптік қоныстар мен
көпжылдық екпе ағаштар ... ... ... ... болмайды.
Дегенмен «топырақ-өсімдік» жүйесінде байланыс бар, әсіресе оның тығыздылығы
табиғи ауылшаруашылық және топырақ-географиялық аудандар шегарасында анық
байқалып, бөлшектенеді.
Б. ... И. ... (1990) ... ... ... ... ... көрсеткіштер мен топырақтық
және агрохимиялық қасиеттер) пайдаланған. Автор ... ... ... (ТЭИ ... есептеу формуласын ұсынған:
г) ТЭИ = 12,5*2(2-V)*П*ДС (V)
Мұнда V – топырақтың көлемдік ... г/см3 ... 1 м ... ... ... ... (1м-к қабаттағы); ДС-топырақтың t0>100 –
орташа ... > 100 ... ... ... ... Р-
коэфициентке түзету; Кк-ауа ызғарлығының (континенталдығы) коэфициенті; А-
агрохимиялық көрсеткіштер ... ... ... ... ... ... ... алынған, оның ТЭИ=100. Мұнда формула
қосындыларының маңызы мынадай: V=1,20; П=1,00; =3500; ку=162; ... ... ... механикалық құрамына тәуелді. Мысалы құрғақ дала
жағдайларында күңгірт қарақоңыр ... ... ... ... мына ... ... балшықтығы-0,91, ауыр-
орташа – және жеңіл құмбалшықтыларға-сәйкес 0,95; 0,99; 0,95; ... және ... ... ... ... қыйыршықтылығы
(тастылық), ... ... ... ... ... көрсеткіштер жыйнағы топырақтың ... (NРК) ... ... ... ... қара және
күнгірт қарақоңыр топырақтар фосфор мен калийден – сәйкес, 1,03 пен 1,02;
1,06 мен 1,04; және ... ... ... К=1; қарақоңыр
топырақты белдеудікі =1,5 болған. Сондай-ақ топырақтың түйірлік құрамына-да
түзетулік коэфициенттер құрастырылған, мыс, ... құба ... ... ... ... әдісі тағыда И.Карманов
формуласына негізделген. Суармалы егістікке арналған ҚУ-р ... ... ... ... қабылданған; ал суармалы
жайылмалық ... ... ... ... ... ... 1,20-ны құрайды. Солнымен бірге суару нәтижесінде өзгерген ... ... ... ол ... ... =1; ... ... құмбалшыққа =0,97; ауыр құмбалшыққа = 0,93; орташа
құмбалшыққа =0,95 және ... =0,89; ... ... 0,89 және 0,84 саны ... Мыс., ... ... ... қаратопырақтың белгілі бір агрохимиялық көрсеткіштердегі
ТЭИ-і =84,5 болса, суарусыз ... оның ... ... ... тегістігі шегінде келешектегі суармалы ... ... ... ҚР ... ... ... суарусыз
топырақтарға Ақтөбе облысының бонитеттік шкаласы бойынша өтелген. (Антропов
В., Қаражанов К.,1987) Есептеулерде суару коэфициенттері ... ... ... ... ... ... ... ашық қарақоңыр топырақта -11,5-ғы тең болған.
В.Қазақстан баушаруашылығы жерлерінің табиғи күшін (потенциалын)
бағалау жұмыстарының бірінші ... ... ... ... ... ... (эрозияланбаған) автоморфты топырақтың учаскелердегі
алма ағаш пен жүзімнің орташа көпжылдық өнімділігімен байланысты факторлар
бөліп алынған.
Алма ағаш ... ... ... ... +100-тан жоғары
әрекеттік температура жиынтығы мен топырақтың 0-100 ... ... ... ал ... ... +100 ... ... мен
жүзімнің бүршік берер фазасында үсіктердің қайталану (%) қарқыны 1...2 үсік
арқылы анықталған. 100 ... >100 ... ... =4100/44000,
үсіктер қайталануы =

Пән: Геология, Геофизика, Геодезия
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Топырақ бонитетінің қысқаша тарихы14 бет
Алматы облысы Көксу ауданы «Үйгентас» ЖШС топырақтары және оларды ауылшаруашылығында пайдалану55 бет
Солтүстік Қазақстан экономикалық ауданының жер қоры87 бет
Қазiргi таңдағы қазақстанның топырақ жағдайы47 бет
Алматы облысы Талғар ауданы "Айршир" АҚ-ның қара-қоңыр топырағының ауылшаруашылығында қолдану нәтижесінде құнарлылық көрсеткіштерінің өзгеруі35 бет
Жер кадастры81 бет
Жерді бонитеттеу және оны бағалау30 бет
ОҚО Түлкібас ауданы «Шабыт» шаруа қожалығының ауылшаруашылық алқаптарының құнын бағалау34 бет
Топырақ туралы түсінік, топырақтану ғылымы106 бет
Қазақстандағы жерді бонититтеу принциптері5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь