Қазақстан Республикасындағы қаржылық бақылаудың түрлері

Жоспары:

Кіріспе

І. Тарау.ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ҚАРЖЫЛЫҚ БАҚЫЛАУДЫҢ ТҮРЛЕРІ.
1.1. Қаржылық бақылаудың ерекшелігі, жіктелуі
1.2. Қаржылық бақылаудың сыныптамасы әдістері, аудиторлық бақылау
1.3.Қазақстандағы қаржылық бақылауды ұйымдастыру .

II.Тарау. ҚАРЖЫ ҚҰҚЫҒЫ НЕГІЗДЕРІ
2.1Қаржы және бюджеттік құқық негіздері
2.2.Салық ұғымы,жүйесі түрлері
2.3.Инвестициялық қызметті құқықтық реттеу

III.Тарау.ҚАРЖЫ НАРЫҒЫНЫҢ ЭКОНОМИКАДАҒЫ АТҚАРАТЫН РӨЛІ
3.1.Қаржы нарығының жалпы түсінігі
3.2.Бағалы қағаздар нарығының механизімі,эмитенттері , кәіби мамандары, басқа қатысушылар мен қалыптасуы.
3.3.Өнеркәсіп қаржысы, міндеттері , кәсіпорындағы қаржы қатынастары,

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе:
Кез келген экномикалық иглікке тек нарықтық экономика арқылы жетуге болатынын дүниежүзілік тәжирибие көрсетіп отыр.
Қазақстан экномикасының шаруашылық жүргізудің нарықтық қатынастарына көшуі сатып алу - сатудың нақты обьектісі ақшаның ролін арттыруды шұғыл қажет етеді.
Ақшаның сатып алу-сату төлем қаражаттарынның, несие ресурстарының және сан алуна бағалы қағаздарының ауқымы зор айналымдарына қызмет ететін нарық шаруашылығының айрықша секторына пайда болуына себепші болады.
Қазақстан Республикасының қатаң түрде орталықтанған жоспарлы экономикада жаңа, мемлекет тарапынан реттеліп отыратын нарықтық экономикаға көшуі елімізде оған қызмет көрсететін барлық құралдармен бірге қаржы және валюта нарығының құрылуын талап етті.
Жалпы, валюта нарығы дегеніміз шелетдік валютаны және шетелдік валютадағы сату-сатып алу жөніндегі әлеуметтік-экономикалық және ұйымдық қатынастар жүйсі.
Қазақстан Республикасының халықаралық нарыққа шығуына кедергі жасап тұрған мәселелердің бірі – теңгенің айырбастымдылығы. Бір жағынан теңге бірнеше валюталық шектеулері бар айырбасталатын валюта болып саналады. Бірақ бұл шектеулер, Қазақтсанның дүние жүзілік валюта нарығының толық құқылы қатысушы бола алмауна жеткілікті.
Мемлекетіміздің ішкі валюталық нарығы әлі қалыптасқан жоқ, ол қалыптасу сатысында. Қазақстан нарығының жастығынан кез келген ірі қаржы институты, соның ішінде шетелдік де, өзіне пайда түсіре алады. Еліміздің комерциялық банктері сыртқы қарыздарын өтегенде нарыққа валютаның айтарлықтай қаражат көлемін шығарады, бұл да теңгеге әсер етпей қоймайды. Валюта тулары заңдар қарама-қайшы және толық емес. Еліміздің валюта нарығының ерекшелігі, ол пайда болғанда үкімет теңгенің ішкі айырбасталымдылық жолына тұру мен анықталады. Валютаны еркін алып-сату отандық эономиканы долларландыруға әкеліп соқты. Қаржы бақылауы – қоғамдық жиынтық өнімнің белгілі бір мақсаттарға жұмсалатын тиісті қаражат қорларының құндық бөлісінің дәлелдігін тексеруге бағытталған арнайы қызмет түрі.
Бақылау (контроль) термині «контра рутулс» деген латын сөзінен шыққан. Оның мағынасы «қарсы қою».
Қаржыға экономикалық категория ретінде бақылау қызметі тән болғандықтан, қаржылық бақылау объективті қажеттілік болып табылады.Осы қызмет арқылы қаржы қорлардың арақатынасы туралы, олардың қалыптасу көздері, пайдаланылуы туралы, олардың қалыптасу көздері, пайдаланылуы туралы, бөлудің қалыптасқан пропорциялары туралы алдын ала хабардар етеді. Қаржының бақылау қызметі қоғам тарапынан, ең алдымен, мемлекет тарапынан өндіріс, айырбас, материалдық игіліктерді бөлу және тұтыну процесіне ықпал ету мүмкіндігін туғызады, бірақ мүмкінідік қоғамдық қатынастарға адамдар қатысқанда, белгілі бір жағдай туғанда ғана іске асады:
1) айрықша бақылау органдарын құру;
2) оларға білікті мамандар алу;
3) бұл органдардың құқықтарын реттеу;
Сөйтіп, бақылау қызметі қаржыны бақылау құралы ретінде пайдалану үшін объективті жағдай жасайды, ал оны саналы қолдану қоғамдық өндірістегі қаржы қызметі барысында іске асырылады.Егер қаржы экономикалық қатынастың базисі, яғни өндірістік қатынастардың бір бөлігі болса, онда қаржылық бақылау оны басқарудың бірден-бір элементі ретінде (жоспарлау, еспке алу, талдаумен қоса) қондырмалық категория болып табылады.
Қаржылық бақылаудың ерекшелігі – ол ақша түрінде іске асырылады.Оның тікелей объектісі табыстар мен жинақтарды қалыптастыру процестерінде ақшалай қорларды жасау мен пайдалану табылады.Алайда қаржылық бақылаудың іс-қимылы қаржы қатынастарының әлдеқайда кең ауқымын қамтиды.Өйткені қаржы басқа құн категориялармен: еңбекақымен, өнімнің өзіндік құнымен, пайдамен, өндірістік қорлармен (негізгі және айналым), күрделі қаржы мен тығыз байланысты.Өндірістік емес салалардағы мекемелер мен ұйымдардың бюджеттен бөлінген қаржаттарды дұрыс пайдалануын бақылауы олардың қызметінің барлық жақтарын: -- жүйені толық қамтуды, қаржы жұмсаудың белгіленген нормаларының сақталуын қамтиды.
Қаржылық бақылау әкімшілік, құқықтық, әлеуметтік, техникалық бақылаулармен де қатар жүргізіледі.Шаруашылық органдардың қаржы қызметі шаруашылық қызметімен тығыз байланысты болғандықтан, оны шаруашылық бақылауынан ажырту қиын, өйткені қаржы операцияларының көпшілігінде шаруашылық қызметінің басқа элементтері бейнеленеді.
Мыналар бақылауды жүргізудің негізгі принциптері болып табылады:
1)бақылаудың дүркінділігі, жаппайлылығы, әмбебаптығы; бақылаудың алдын алушылық сипаты;
2)пәрменділігі, нақтылығы, жариялылығы; бұларға бақылау жұмысы дұрыс ұйымдастырылып, терең негізделген әдістер қолданылып, іс мұқият тексеріліп, нақты ұсыныстар жасалса ғана қол жеткізілуі мүмкін;
Бақылаудың әділдігі;
Бақылау органдары қызметкерлерінің тәуелсіздігі;
Қаржылық бақылаудың мазмұнын ашатын негізгі міндеттері:
1 Мемлекет ұйымдар мен халық алдындағы қаржы міндеттерінің орындалуының тексеру;
2 Кәсіпорындар мен мекемелердің, ұйымдардың өздерінің қарамағындағы ақша ресурстарының ( бюджеттік және меншікті ресурстардың банкі ссудаларының бюджеттен тыс қаражаттарының) дұрыс пайдалану тексеруі;
3 Кәсіпорындар мен ұйымдардың, мекемелердің қаражаттарын сақтау, қаржы операцияларын, есептерін жетілдіріп, ережелерін тексеру;
4 Өндірістің ішкі резервтерін анықтау – шаруашылықтың рентабелділігін арттыру, еңбек өнімділігін өсіру, айналым
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. Жандосов О.А.
«Ізденіс нәтижесіз емес» // Қаржы-қаражат 1998 №1-с 9-14б
2. Молдабекова А.Н.
«Нарықтық қатынастардағы халықтың қаржыгерлерінің қалыптасуы»// Финансы
Казахстана 2004 №1-с 41-44
3. Маханова З.А. Самбетбаева А.К.
«Қаржылық талдау – кәсіпорындарды басқарудың құралы» Қазақстан жаңа үл-
гідегі.... Конф. Материал ІV бөлім -А 2001 169-174б
4. Мельников В.Д. Ильясов К.К.
«Қаржы» Алматы «Экономика» 1994 80-85
5. Яновская О.А.
«Қазақстандағы қаржы байланыстарының ішкі коорпарациялық мониторингі және талдануы» // Қаз ЭУ хабаршысы 2002 №3 37-31б
6.Ілиясов Қ.Қ. Құлпыбаев С.А
«Қаржылық бақылау» // Қаржы Алматы 2005 114-136б
7. Сейтқасымов Ғ.С. Ақша, Несие, Банктер Алматы Экономика 2001ж
8.Мақыш С. Ақша, Несие, Банктер Алматы Экономика 2000 ж
9.Көшенова Б.А. «Бағалы қағаздар нарығы», Алматы, 2000 ж.
10.Банктегі бухгалтерлік есеп жэне есеп беру. Н.А. Ғүмар, Р.Ж.
Қалығұлова, Алматы, Арыс,2000.
11.Банк хабаршысы. 2000
        
        Жоспары:
Кіріспе
І. Тарау.ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ҚАРЖЫЛЫҚ БАҚЫЛАУДЫҢ ТҮРЛЕРІ.
1.1. Қаржылық бақылаудың ерекшелігі, жіктелуі
1.2. Қаржылық бақылаудың сыныптамасы әдістері, аудиторлық бақылау
1.3.Қазақстандағы қаржылық бақылауды ұйымдастыру .
II.Тарау. ҚАРЖЫ ... ... және ... ... ... ... ... қызметті құқықтық реттеу
III.Тарау.ҚАРЖЫ НАРЫҒЫНЫҢ ЭКОНОМИКАДАҒЫ АТҚАРАТЫН РӨЛІ
3.1.Қаржы нарығының жалпы түсінігі
3.2.Бағалы қағаздар нарығының механизімі,эмитенттері , кәіби ... ... мен ... қаржысы, міндеттері , кәсіпорындағы қаржы қатынастары,
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе:
Кез келген экномикалық иглікке тек нарықтық экономика арқылы жетуге
болатынын ... ... ... отыр.
Қазақстан экномикасының шаруашылық жүргізудің нарықтық қатынастарына
көшуі сатып алу - сатудың нақты обьектісі ақшаның ... ... ... ... сатып алу-сату төлем қаражаттарынның, несие ресурстарының және
сан алуна бағалы қағаздарының ауқымы зор айналымдарына ... ... ... ... ... пайда болуына себепші болады.
Қазақстан Республикасының қатаң түрде орталықтанған ... ... ... ... реттеліп отыратын нарықтық экономикаға
көшуі елімізде оған қызмет көрсететін барлық ... ... ... ... ... құрылуын талап етті.
Жалпы, валюта нарығы дегеніміз шелетдік валютаны және ... ... алу ... әлеуметтік-экономикалық және ұйымдық
қатынастар жүйсі.
Қазақстан Республикасының халықаралық нарыққа шығуына ... ... ... бірі – ... ... Бір ... теңге
бірнеше валюталық шектеулері бар айырбасталатын валюта болып ... бұл ... ... ... ... ... нарығының толық
құқылы қатысушы бола алмауна жеткілікті.
Мемлекетіміздің ішкі ... ... әлі ... жоқ, ... ... ... нарығының жастығынан кез келген ірі қаржы
институты, соның ішінде шетелдік де, ... ... ... ... ... ... ... қарыздарын өтегенде нарыққа валютаның
айтарлықтай қаражат көлемін ... бұл да ... әсер ... қоймайды.
Валюта тулары заңдар қарама-қайшы және толық емес. Еліміздің валюта
нарығының ... ол ... ... ... теңгенің ішкі
айырбасталымдылық жолына тұру мен анықталады. Валютаны еркін ... ... ... ... ... ... бақылауы – қоғамдық
жиынтық өнімнің белгілі бір ... ... ... ... құндық бөлісінің дәлелдігін тексеруге бағытталған арнайы ... ... ... ... ... ... латын сөзінен
шыққан. Оның мағынасы «қарсы қою».
Қаржыға экономикалық категория ... ... ... ... ... ... объективті қажеттілік болып табылады.Осы
қызмет арқылы қаржы ... ... ... олардың қалыптасу
көздері, пайдаланылуы туралы, ... ... ... ... ... қалыптасқан пропорциялары туралы алдын ала хабардар етеді.
Қаржының бақылау қызметі ... ... ең ... ... ... ... материалдық игіліктерді бөлу және тұтыну процесіне ықпал
ету мүмкіндігін туғызады, ... ... ... ... адамдар
қатысқанда, белгілі бір жағдай туғанда ғана іске асады:
1) айрықша бақылау органдарын құру;
2) оларға білікті мамандар алу;
3) бұл ... ... ... ... ... ... ... құралы ретінде пайдалану үшін
объективті жағдай жасайды, ал оны ... ... ... ... қаржы
қызметі барысында іске асырылады.Егер қаржы экономикалық қатынастың базисі,
яғни өндірістік қатынастардың бір бөлігі болса, онда ... ... ... ... ... ретінде (жоспарлау, еспке алу, талдаумен
қоса) қондырмалық категория ... ... ... ерекшелігі – ол ақша түрінде іске
асырылады.Оның тікелей объектісі ... мен ... ... ... ... ... мен ... табылады.Алайда қаржылық
бақылаудың іс-қимылы қаржы қатынастарының әлдеқайда кең ... ... ... құн ... ... ... ... пайдамен, өндірістік қорлармен (негізгі және ... ... мен ... байланысты.Өндірістік емес салалардағы мекемелер
мен ұйымдардың бюджеттен бөлінген қаржаттарды ... ... ... ... ... ... -- ... толық қамтуды, қаржы
жұмсаудың белгіленген нормаларының сақталуын қамтиды.
Қаржылық бақылау әкімшілік, ... ... ... де қатар жүргізіледі.Шаруашылық органдардың қаржы қызметі
шаруашылық қызметімен ... ... ... оны ... ажырту қиын, өйткені ... ... ... ... ... ... ... бақылауды жүргізудің негізгі принциптері болып табылады:
1)бақылаудың дүркінділігі, жаппайлылығы, әмбебаптығы; бақылаудың
алдын алушылық сипаты;
2)пәрменділігі, нақтылығы, ... ... ... ... ұйымдастырылып, терең негізделген әдістер қолданылып, іс ... ... ... ... ғана қол ... мүмкін;
Бақылаудың әділдігі;
Бақылау органдары қызметкерлерінің тәуелсіздігі;
Қаржылық бақылаудың мазмұнын ашатын негізгі міндеттері:
1 Мемлекет ұйымдар мен халық ... ... ... ... ... мен ... ... өздерінің қарамағындағы
ақша ресурстарының ( бюджеттік және ... ... ... ... тыс ... ... пайдалану тексеруі;
3 Кәсіпорындар мен ұйымдардың, мекемелердің қаражаттарын сақтау,
қаржы операцияларын, ... ... ... ... ... ішкі ... ... – шаруашылықтың
рентабелділігін арттыру, еңбек өнімділігін ... ... ... ... ... және ... ... және тиімді пайдалану мүмкіндіктерін анықтау;
5 Қаржы тәртібін бұзуды болдырмау және алдын алу. Мұндай жағдайда
ұйымдарға,лауазымды ... ... ... ... ... пен ұйымдар шығындарының өтелуі қамтамасыз
етіледі;
Қаржы тәртібі – бұл ... ... ... ... ... бөлу және ... ... тәртібін айқын сақтау
деген сөз.
Нарықтық қатынасқа көшу барысында қаржылық бақылау ... ... ... ... ... ... бақылауды қажет
етпейді.Үздіксіз бақылау ... ... ... ... ... ырықтандырылып экономикалық жағдай дағдарысқа ұшыраған өтпелі
кезеңде қаржылық бақылауды басқару мейлінше ... ... ... ... ... ... мемлекеттік меншікті талан – таражға салу
сияқты келеңсіз құбылыстар ... ... ... ... ... өмірдегі келеңсіз құбылыстарға тосқауыл қоюы ... ... ... ұдайы өндіріс процессіне араласады.Мұнда
қаржының ... ... ... ... мен әдістері жетілдіріліп
отырады.
1. Тарау. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ҚАРЖЫЛЫҚ
БАҚЫЛАУДЫҢ ТҮРЛЕРІ
1.1. Қаржылық бақылаудың ерекшелігі, жіктелуі
Қаржылық бақылау — қаржы жүйесінің барлық буындарының ... бөлу және ... ... ... ... ... ... бақылау қаржыны басқарудың функциялық элементтерінің
бірі. Ол басқарудың қаржылық жоспарлау, қаржыны оперативті басқару ... ... ... байланысты және бір мезгілде жүзеге асырылады.
Қаржылық бақылаудың брлуы экономикалық категория ретіндегі қаржыға
бақылау функциясының тән болуымен ... ... ... ... ... бөлудің қалыптасып отырған үйлесімі, қорлардың ара салмағы,
оларды қалыптастырудың көздері, ... ... ... ... ... ... игіліктерді өндіру,
айырбастау, бөлу және тұтыну процесіне қоғам, ең алдымен ... ... ... ... ... бұл мүмкіндік тек қоғамдық
қатынастарда ғана адамдардың қатысуымен, мынадай ... бір ... ... ... органдарын құрғанда; оларды білікті мамандармен
толықтырғанда; бұл ... ... ... ... ... бақылау функциясы қаржыны бақылаудың құралы ... үшін ... ... ... ал оны ... ... ... өндірісте қаржының іс-әрекет ету барысында жүзеге асырлады.Егер
қаржы экономикалық базистік қатынастарды, яғни өндірістік қатынастардың ... ... ... ... ... бірі ... ... қондырмалық категория болып табылады.Практикада қаржының бақылау
функциясы қаржылық бақылау нысанында жүзеге асырылады, бірақ бұл ... ... ... ... — қаржының ішкі қасиеті, ал қаржылық бақылау
қаржыға тән объективті мазмұн ретіндегі бақылау ... ... ... табылады.
Ғылыми негізделген қаржы саясатын, тиімді қаржы механизмін
қалыптастыруға жәрдемдесу ... ... ... ... бақылаудың көмегімен қаржы жоспарларының орындалуы, қаржы-
шаруашылық қызметінің ұйымдастырылуы тексеріледі.Басқа жағынан, қаржылық
бақылаудың нәтижелілігі ... ... ... басқаруда
пайдаланады.
Қаржылық бақылаудың өзгешелігі – оның ақша ... ... ... ... ... эконмикалық заңдадың
талабының сақталуы; жалпы қоғамдық өнім мен ұлттық табыстың құнын бөлу және
қайта бөлу үйлесімдерінің оңтайлылығы; бюджетті жасау және оның ... ... ... ... ... ... қоғамдық ұйымдар мен қорлардың, басқа заңи тұлғалардың ... және ... ... қаржылық жай-күйі және оларды тиімді
пайдалану.Қаржылық бақылау сонымен бірге салықтық бақылауды да ... ... ... ... ... ... әкімшілік, құқықтық, әлеуметтік, саяси бақылаумен жиі ... ... ... ... жағы ... ... ... болатындықтан қаржылық бақылауды шаруашылық бақылаудан бөліп алу
қиынға ... ал ... ... ... ... ... ... шаруашылық қызметтің басқа процестері қамтып көрсетіледі.
Қаржылық бақылаудың функциялары:
1) қаражаттардың жұмсалуын тексеру ... ... ... және ... ... ... ... жүйесінің барлық буындары бойынша мемлекеттік ресустарға
қаражаттарды жұмылдытудың уақыттылғы мен толымдылығын тексеру;
3) сееп және есептеме қағидаларының сақталуын тексеру;
Бақылауды жүзеге асырудың ... ... ... ... ... бақылаудың реттілігі, жаппайлылығы, әмбебаптығы;
Б) бақылаудың првентивтілігі, яғни оның алдын алу сипаты;
С) әрекеттілік, нақтылық, ...... ... ... ұйымдастырғанда, негізделген әдістерді қолданғанда, істі ұқыпты
зерделегенде, нақты ұсыныстар енгізгенде ғана жетуге болады;
Д) ... ... ... ... ... ... ... тәуелсіздігі;
Қаржылық тәртіп – бұл белгіленген ұйымдардың және мемлекеттің,
оның шаруашылық жүргізуші субъектілерінің ақша қорларын ... ... ... ... ... сақтау.
Қаржылық бақылаудың міндеттерін, олардың түрлерін, нысандары мен
әдістерін, субъектілері мен объектілерін бақылауды жүзге асырудың ... ... жөн, яғни ол ... ... ... ... ... қаржылық бақылау – бұл бүкіл мемлекет ауқымында
қаржыны ұйымдастыру мен оның іс-әрекет етіуін ... ... ... табылады:
1.Ақшалай қаражаттардың орталықтандырылған ... ... ... ... ... ... Қаржы қатынастарын іске асырудың қолданылып жүрген нысандары
мен әдістерінің ... ... ... мен ... сай
келуін бақылау;
3. Қаржы ресустарын неғұрлым тиімді пайдалану, салалар мен
аймақтардың ... ... ... ... оңтайлы түрде және
саралай отырып қанағаттандыру, азаматтардың әлеуметтік-мәдени сфераларының
қызметтеріне деген қажеттіліктерін барынша қанағаттандыру мақсатында ... мен ... ... ... ... ... жою және
басқалары;
Бұл деңгейде мемлекеттік ... ... ... ... ... жоспарлары (сметалары), аумақтық, ... ... ... ... ... бақылаудың предметі болып
табылады.Әр түрлі қаржылық көрсеткіштер және жоспарлардың және ... ... ... ... жинақтап қорытылады және
осының негізінде қаржы қатынастарының ... мен ... ... ұсыныстар жасалады.
Билікті заң шығарушы органдар мен басқарудың ... бұл ... ... ... болып келеді.
Микродеңгейдегі қаржылық бақылау – меншіктің барлық нысанындағы
шаруашылық жүргізуші субъектілер деңгейіндегі бақылау.
Микродеңгейдегі ... ... ... ... қаржы саласында қолданылып жүрген ... ... ... ... ... субъектілердің ... ... ... дер ... мен ... ... Қаржы ресурстары өсуінің ішкі өндірістік резервтерін табу;
4. Ресурстардың барлық ... ... ... бухгалтерлік
есепті дұрыс жүргізуге, есептеме жасауға және басқаларға
жәрдемдесу;
Шаруашылық жүргізуші ... ... ... қызметі
бұл деңгейде бақылаудың объектісі, ал қаржылық көрсеткіштер (табыс, пайда,
өзіндік құн, аударымдар, ... және ... оның ... болып
табылады.Қаржылық бақылауды кәсіпорындардың экономикалық службасы, ... ... ... ... мақсатқа тәуелсіз аудиторлық ұйымдар да
тартылады.
Қаржылық бақылау жүргізу тәсілдеріне, уақытына, ... ... ... қаржылық бақылау мынадай үш бағыт
бойынша: ... ... оны іске ... ... бойынша
бөлінеді.Субъектілерге (органдарға ... ... ... асыршы
ұйымдарға) байланысты қаржылық бақылаудың мына ... ... ... |
| ... ... | ... ... |
|Жалпы | ... ... | ... ... | | ... ... кәсіподақ, |
|жастар ұйымдарының, бұқаралық |
|қозғалыстардың, ... ... ... ... ... ... ... |
|бақылауы ... ... ... |
|шаруашылық ... ... ... ... ... ... ведомствалық бағыныштылығы мен меншік
формасына байланыссыз кез ... ... ... ... ... ... ... органдары жүзеге асырады.
Барлық өкілді органдар өздерінің сессияларында тиісті ... оның ... ... ... ... іске ... ... және салалық тұрақты комиссиялары маңызды
бақылау қызметін атқарады.Олар сессия басталмас бұрын бюджеттің жобасы ... ... ... есепті қарайды.
Үкімет, жергілікті әкімшіліктердің аппараты, өкілетті органдар
өздеріне бағынышты органдардың ... ... ... ... қатар,
өздері де бақылау қызметін атқарады.
Республика үкіметі ... ... ... орындалуын
бақылайды, мемлекеттің қаржы саясатын жүзеге асырады.Жергілікті ... ... ... ... ... ... қаржылық бақылау жеке министрліктің, ведомстваның
өкілеттігі шеңберінде осы ... ... ... ... ... ... ... негізгі міндеттері: жоспарланған
тапсырманың ... ... және ... ... ... меншіктің құнтталуын, бақылау тексеру жұмысының жайын бақылау,
қосып жазу, ... ... ... ... ... шеңберінде ішкі шаруашылық бақылау
жүргізіледі.Яғни кәсіпорындар мен ұйымдар, ... ... ... ... ... ... қаржы-шаруашылық қызметімен
тығыз байланыстырылады.Баққылаудың бұл түрі өндірістің бастапқы буындарының
өндірістік қорларды, ... ... ... ... ... қаржы тәртібінің бұзылуын ... ... ... тигізеді.
Нарықтық қатынас жағдайында ішкі өндірістік бақылау бұрыңғы
мәнінен айрылады: оны ... ... ... және ... ... ... шаруашылық ынталандыру шаралары
алмастырыды.Шаруашылық есеп, коммерциялық есеп – ... ... ... ... ... қызметкердің, кәсіпкердің жек басының мүдделігі
бақылауды қажет етпейді.
Жжүргізу уақытына қарай қаржылық бақылау алдын ала, ... ... ... ... ... ... ... көптеген
органдардың қызметіне тән.
Алдын ала қаржылық бақылау ақшалай қорларды жасау, бөлу және
пайдалану опрациялары жасалғанға дейін ... ... ... бұзбауды ескертуде оның зор маңызы бар.Бұл жағдайда бекітілуге
және атқарылуға жататын құжаттар тексеріледі, бұлар – ... ... мен ... жобалары, несие және касса мәлімдемесі, ... ... ... ... дәлелі қызметін атқаратын қыжаттар.
Ағымдағы қаржылық бақылау – бұл ... ... ... ... ... алдындағы қаржы міндеттемелерінің орындалуы,
әкімшілік-шаруашылық шығындарға, күрделі құбылысқа жұмсалатын ақшалай
қаражаттарды алып, пайдалану ... және ... ... ... – қаржы операциялары жасалғаннан
кейін жүргізілетін бақылау (бюджеттің кіріс пен ... ... ... ... ... мекеме ақшалай ... ... және ... жағдайда қаржы тәртібінің жай-күйі
анықталады, тәртіп бұзу ... ... оны ... ... ... ... жою ... шаралар анықталады.
1.2. Қаржылық бақылаудың сыныптамасы, әдістері, аудиторлық бақылау.
Қаржылық бақылаудың ... ... ... ... ... ... бақылауды
жүргізудің тәсілдеріне (әдістеріне) негізделген. Осы белгілерге ... ... үш ... ... ... нысандары, оны жүзеге асырудың
әдістері бойынша жіктеледі.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... асыратын субъектілерге (бақылауды жүзеге асыратын органдарға
немесе ұйымдарға) ... ... ... және аудиторлық бақылау болып
ажыратылады (1-сызбадан қараңыз).
1-сызба.Қаржылық бақылаудың түрлері бойынша сыныпталуы
|Қаржылық бақылау ... ... ... ... | ... ... |
| | ... |
| | ... ... |
| | ... ... | ... ... ... | ... ... |
| | ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
| ... | ... ... ... | ... бақылау ... ... ... ... және ішкі) – мемлекеттік
қаржылық бақылау объектілерінің ... және ... ... ... ... ... ... алу мен есептемені жүргізу,
олардың атқарылуын ... ... ... ... ... берген қарыздарды мемлекеттік мекемелердің тауарларды (жұмыстар
мен көрсетілген қызметтерді) өткізуден түсетін өз иелігінде қалатын ... ... ... Қазақстан Республикасының заңдарына
сәйкестігін тексеру.
Мемлекеттік қаржылық ... ...... ... ... ... органдар, бюджетке түсетін
түсімдерді алуға және бақылауға ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік мекемелер,
олардың ведомстволық бағыныштағы ұйымдары, бюджет қаражаттарын алушылар,
мемлекеттің ... ... ... ... берген қарыздарды
пайдаланатын жеке және заңи тұлғалар.
Мемлекеттік қаржылық ... ...... ... бақылау жөніндегі есеп комитеті және ішкі бақылау
жөніндегі орталық уәкілетті орган.
Мемлекеттік қаржылық ... ... ... ... сәйкестікке бақылау жасау – мемлекеттік қаржылық бақылау
объектісі қызметінің Қазақстан ... ... ... ... ;
2) ... ... ... – мемлекеттік қаржылық бақылау
объектісінің қаржылық есептемені жасауының және табыс етуінің анықтығын,
негізділігін және уақыттылығын ... ... ...... ... ... ... және жергілікті бюджет қаражаттарын, мемлекет
активтерін, мемлекет кепілдік берген қарыздарды, мемлекеттік ... ... мен ... ... өткізуінен түскен ақшаны
үнемділікпен, нәтижелікпен және өнімділікпен пайдалануын тексеру және
бағалау.
Мемлекеттік қаржылық бақылау мынадай ... ... ... кешенді бақылау – мемлекеттік қаржылық бақылау объектісінің
нақты ... ... ... ... ... және бағалау;
2) тақырыптық бақылау – мемлекеттік қаржылық бақылау
объектісінің нақты кезеңдегі ... ... ... ... ... ... және ... үстеме бақылау – мемлекеттік қаржылық бақылау ... ... алу ... ... үшінші тұлғаларды бақылау, ол
операциялардың бірдейлігіне қарай бір-бірімен өзара байланысты құжаттарды
салыстырып қарауды ... ... ... тек қана ... ... ... объектісімен өзара қатынастар мәселелері бойынша және
тексеріліп ... ... ... ... ... бақылауды жүргізу құпиялылық режімін
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... құзырлылық, жариялылық қағидаттары міндетті түрде сақталып жүзеге
асырылады.
Мемлекеттік ... ... ... бірыңғай талаптар
мемлекеттік қаржылық бақылау стандарттарымен айқындалады.
Мемлекеттік қаржылық бақылау стандартарын мемлекеттік қаржылық
бақылау органдары, маслихаттардың тексеру ... ішкі ... ... ... мен ... ... ... нәтижелері бойынша мынадай актілер қабылданады:
1) қорытынды – Республикалық ... ... ... есеп ... және ... тексеру комиссиясының бақылау
актілері негізінде жасайтын құжаты;
2) Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау ... ... ...... ... ... жөніндегі есеп
комитетінің отырысында алқалы негізде қабылданатын және оның бақылау
нәтижелері ... ... ... ... растайтын құжат.
Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп ... ол ... ... ... ... ... мен ... орындауға міндетті. Қаулыны қабылдаудың тәртібі Республикалық
бюджеттің атқарылуын ... ... есеп ... ... ... регламентімен айқындалады;
3) маслихаттың тексеру комиссиясының ...... ... және ... ... бюджеттен қаржыландырылатын
барлық атқарушы органдар мен тиісті жергілікті ... ... ... жергілікті бюджеттер қаражаттарын игерудің барлық
сатысында қаржылық қызмет көрсететін ұйымдар орындауға міндетті ... ...... бюджеттің атқарылуын бақылау
жөніндегі есеп комитетінің мемлекеттік органдарға, ұйымдар мен лауазымды
адамдарға жұмыстағы кемшіліктерді жою ... ... ... қорғау
органдарына Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген жауаптылыққа
тарту мәселелері бойынша жіберетін құжаты;
5) ... – ішкі ... ... ... ... ... өз құзыры шегінде қабылдаған және бұзушылықтар мен
жұмыстағы кемшіліктерді жою ... ... ... мен басқа да
ұйымдардың лауазымды адамдарына міндетті ... ... үшін ... ... құжат;
6) бақылау актісі – мемлекеттік қаржылық бақылау органдары,
маслихаттардың тексеру ... ішкі ... ... ... ... жасалған құжат;
7) бақылау жүргізу туралы есеп – белгілі бір уақыт кезеңі
ішіндегі бақылау бойынша жүргізілген жұмыс ... ... ... бақылауды республикалық деңгейде Республикалық
бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитеті,жергілікті деңгейде
мәслихаттардың ... ... ... ... бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп
комитеті Қазақстан Республикасының Призидентіне тікелей бағынынатын ... ... ... ... ... жоғары органы болып табылады.
Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп
комитеті туралы қағиданы Қазақстан Республикасының Призиденті бекітеді.
Мемлекеттік ... ... ... ... бақылау арқылы жүзеге асырылады.
Жалпымемлекеттік қаржылық бақылау ведомстволық бағыныштылығы
мен ... ... ... бақылаудың кез келген объктісіне
қолданылады.Бақылаудың бұл түрін ... ... пен ... органдары
жүргізеді.
Мемлекеттік қаржылар жүйесінде бақылау салықтық, бюджеттік
бақылау, сақтық және банктік ... ... және ... ... салық заңнамасының атқарылуы,бюджетке салық
және басқа төлемдердің,жинақтаушы зейнетақы қорларына міндетті зейнетақы
жарналарының толық және дер ... ... ... ... меншік нысаналарына қарамастан,барлық шаруашылық жүргізуші
субъектілер,сондай-ақ табыс табатын азаматтар қамтылған.
Бюджеттік ... ... және ... ... ... ... елдің негізгі қаржы жоспарының – мемлекеттік
бюджеттің кірістері мен шығыстары бойынша орындалуын бақылау; ... ... ... ... ... ... ... және бюджетке қаржы ресурстарын қосымша тарту жөнінде ұсыныстар
жасау; шығындардың белгіленген нормалары мен ... ... ... ... ... тиімді, ұтымды жұмсауын қамтамасыз ету;
өндірістік емес,мақсатсыз шығындарды,иесіздікті, ысыраптар мен ... және одан ... ... ... ... ... және ... сондай-ақ
мемлекеттік емес сектордың жұмыс жасайтын, ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Банктік қадағалау кредит ресурстарын ... ... ... ... күрделі құрылыс процесінде, кәсіпорындардың
кассалық тәртіпті сақтауын тексеру кезінде, ... ... ... және ... жағдайларда жүргізіледі.Банктік қадағалаумен,
бақылаумен ... ... ... ... ... қамтылған.
Сақтандыру сферасындағы қаржылық бақылау, қадағалау ... ... дер ... ... ... ... ... операцияларының дұрыс жүргізілуін, сақтандыру туралы заңдаманың
талаптарын сақтық қатынастарға қатысушылардың барлығының орындауын жүзеге
асырады.
Кеден ... ... мен ... құралдарын, оларды есепке
алуды кедендік ресімдеу ... де, ... ... ... ... мен мәліметтерді тексеру нысанында кедендік басқаруды жүргізеді;
олардың тауарлар мен көлік құралдарын ... ... ... ... қаржы және сыртқы экономикалық қызметін тексеруді белгілеуге
немесе жүргізуге құқы бар.
Барлық өкілетті органдар қаржылық басқаруды тиісті бюджеттің
жобасын және оның ... ... ... жыл сайын сессияларда қараған
кезде жүзеге асырады.Өкілетті органдардың жоспар-бюджет және ... ... ... ... ... ... алдын ала,
сессияға дейін бюджеттің жобасы мен оның атқарылуы туралы есепті ... ... ... ... ... ... ... соның ішінде қаржы-кредиттік ... ... ... ... ... де ... ... бақылауды жүзеге
асырады.Республика үкіметі мемлекеттік бюджеттің жасалуы мен ... ... ... ... ... ... ... қарай бақылау функцияларын жергілікті жердегі ... ... ... ... жеке министрліктің,
ведомствоның ... ... ... ... кіретін шаруашылық
жүргізуші субъектілердің қаржы-шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... және қаржы ресурстарын үнемді пайдаланылуын,меншіктің
сақталымдылығын,бухгалтерлік есептің ... ... ... ... ... ... ... және нысапсыздық
фактілерін бұлтартпау.
Ведомстволық бақылау шеңберінде ішкішаруашылықтық бақылау яғни
нақтылы ... ... ... ... ... мен ... ... асырылатын бақылау жүргізіледі.Бақылау
функциялары бұл жағдайда қаржы-шаруашылық қызметінің қажетті шарты ретінде
оның күн ... ... ... бұл түрі ... буындарының өндірістік капиталды, қаржы ресурстарын ... ... ... ... ... әр ... ... азайтуға бағытталған.
Ішкішаруашылық бақылаудың мақсаты есеп саясатын да қоса ... ... ... ... сарапшылық баға беру, оның
барлық құрылымдары жүзеге асырып келген бақылаудың жұмысына баға беру болып
табылады.Таза бақылау қаржы ... ... ... ... ... ... кеңестер міндеттерін
және басқаларын шешеді.
Нарықтық қатынастар жағдайында ішкі шаруашылықтық бақылау оның
бұрынғы ұғынысындағы өзінің ... ... ... оның ... ... ... есеп ... және меншіктің
басқа нысандарының кәсіпорындарында коммерциялық ынталандырмалар ... ... ... есеп әр ... ... сақтануға
көбірек кепілдік береді, өйткені жетістіктердегі қызметкердің, кәсіпкердің
жеке ынталылығы өзін-өзі бақылаудың қажеттігін керек қылмайды.
Қоғамдық ... ... – бұл ... ... ... ... ... алдына қойылған нақтылы
міндеттерге байланысты болады.
Аудиторлық бақылау – ведомстводан тыс ... ... ... комиссиясы аттестаттаған "аудитор біліктілігінің
берілуі" туралы куәлік алған жеке тұлға да, сондай-ақ үлгідегі акционерлік
қоғамды, өндірістік ... пен ... ... ... ... жүзеге асыру үшін кез келген ұйымдық-құқықтық нысанда
құрылған коммерциялық аудиторлық ұйым да жүргізе алады.
Шетелдік аудиториялық ұйымдар ... ... ... ... ... ... – Қазақстан
Республикасының резиденттерін құрған жағдай да ғана жүзеге асыра ... ... мен ... ... қаржылық бақылау: алдын
ала бақылау, ағымдағы және кейінгі бақылау болып бөлінеді. ... ... ... ... көбісінің қызметіне тән.
Қаржылық алдын ала бақылау ақша қорларын жасау, бөлу ... ... ... ... дейін жүргізіледі, ондықтан
оның қаржылық тәртіпті бұзуды алдын ала ескертуде зор маңыз бар. ... ... және ... ... ... ... жүзеге асырудың
негізгі болып табылатын құжаттар-бюджеттердің, қаржы жоспарлары мен
сметалардың ... ... және ... ... және т.б. тексеріледі.
Ағымдағы қаржылық бақылау қаржы жоспарларының ... ... ... жүзеге асыру барысында тауар-
материал құндылықтары мен ақшаны жұмсаудың нормалары мен ... ... ... ... ... ... бұрын
берілген ресурстардың пайдалануына сай келуін тексереді. Сөйтіп, ... ... ... операцияларының жасалу процесінде жүзеге асырылды.
Кейінгі (келесі) қаржылық бақылау қаржы ... ... ... кірісі мен шығыс ... ... ... ... ... пайдаланғаннан кейін және ... ... және ... ... ... ... ... жетелейді.
Қаржылық бақылау әр түрлі әдістермен (тәсілдермен ... оны ... ... ... ... ... ... қаржылық бақылауды жүзеге асырушы органдар қызметінің нысандарының
ерекшеліктері, бақылаудың объектісі мен мақсаты, бақылау іс-қимылының пайда
болуының негізі сияқты бірқатар факторларға ... ... ... ... бақылаудың мынадай ... ... ... ... бойынша барлық бөлімшелердің
қызметін тексеру), инсепекция (кәсіпорынның қаржылық жай-күйін орнында
дүркіндік тексеру), ... ... ... жай ... ... тексеру (құжаттаманы, есепке алуды және есептемені шоттық
тексеру), ... ... ... ... жобаларын, өтінімдері, қаржы-
шаруашылық қызметі туралы есептерді қарау, ... ... ... ... және ... Бұл ... ... аралық
міндеттері шешеуге жағдай жасайтын тым көп жекеленген әдістерге ... ... ... ... ... ... ақша ... материалдық құндылықтарды түгендеу, сандық ... ... ... ... мақстында салыстыру және басқалары.
Аталған жалпы әдістер түрлі объектілерге бақылау жүргізудің
әдістемелерінде, ережелерінде нақтыланады.
Мемлекеттік ... ... ... өзінің жұмысын жоспарлар
бойынша жүргізеді. Жоспарлар тексерулер мен ... ... ... ... құрылды. Жоспарларда бақылаудың объектілері,
тексерудің немесе тексерістің тақырыбы, ... мен ... ... саны мен ... ... және т.б. белгіленді. Аудит
органдары өзінің жұмысын ... ... ... тікелей предметі табыс, қосылған құнға салынатын
салық, пайдалылық, өзіндік құн, айырбас шығындары, әр ... ... ... аударылатын аударымдар сияқты қаржылық (құндық) көрсеткіштер болып
табылады. Бұл көрсеткіштердің жинақталмалы сипаты болады, ... ... ... ... ... ... ... өндірістік, шаруашылық және коммерциялық
қызметінің барлық жақтарын, сондай-ақ қаржы-кредиттің өзара байланыстарының
механизмін қамтиды.
Ақшаны пайдаланумен, ал кей жағдайларда онсыз да ... ... т.б.) ... іс-жүзіндегі барлық операциялар
қаржылық бақылаудың сферасы болып табылады.
Алдын ала және ағымдағы ... ... ... негізгі
әдісі көзбен шолып визуалды тексеру болып табылады. Мұндай тексерулерге
актілер, анықтамалар жасалынбайды. Бүкіл іс тиым салу және ... ... ... ... ... ... беруге саяды.
Кейінгі қаржылық бақылау бірнеше әдіспен жүзеге асырылады.
Оларға жататындары: тексеру, ... ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін.
Шоттық тексеру – бұл бухгалтерлік есептердің, баланстардың,
салық есеп-қисаптарының ақиқаттығын тексеру.
Тақырыптық тексеру – бұл ... ... ... ... жеке жақтары мен учаскелерін зерттеу, ... ... ... дұрыстығын тексеру; шығындарды өнімнің өзіндік
құнына жатқызудың дұрыстығын тексеру және т.б.
Экономикалық ... – бұл ... ... баға беру; қызметтің түрлі ... ... және ... ... ... жақсартудың жолдары мен факторларын
негіздеу.
Экономикалық талдауды шаруашылық органдардың өздері де,
сонымен ... ... ... ... – банктер, қаржы, аудит фирмалары
да жүргізеді.
Тексерулер мен қарап шығуды ... ... ... ... ... ... белгілі бір мәселелері
бойынша немесе жұмыс орнында қаржылық қызметтің жеке жағымен, учаскесімен
танысу жолымен бір мәселе ... ... ... тексерулер
негізінен тақырыптық болып келеді.
Қаржылық бақылаудың негігі әдісі – тексеріс – ... ... ... әдісі және өткен белгілі бір кезеңдегі ... ... ... ... ... жақтары мен
учаскелерінмұқият зерделеу, терең тексеру, оны неғұрлым ... ... ... ... ... бұл ... ... да, сондай-ақ басқа құзырлы органдар – жоғарғы, тергеу органдарының
нұсқауы бойынша да жүргізілуі мүмкін.
Тексеру объектісі бойынша құжаттық, нақтылы, ... ... ... ... болып ажыратылады.Ұйымдық белгісі бойынша олар
жоспарлы жәнет жоспардан тыс, кешенді болуы мүмкін.
Құжаттық тексерісті жүргізген кезде есептер, ... ... ... ... ... ... ақша қаражаттары (шоттар, төлем
тізімдемелері, ордерлер, чектер, бағалы қағаздар) тексеріледі.
Нақтылы тексеріс құжаттарды ғана емес, сонымен бірге қолда ... ... ... да ... ... деп ... бір ... шаруашылық жүргізуші
субъектілердің бүкіл қызметін тексеруді айтады.
Іріктемелі тексеріс кезінде бақылау қаржы-шаруашылық ... бір ... ... ... шығындарын, әр түрлі нысаналы
шығындар мен шығыстарды тексеру)бағытталады.
Тақырыптық тексерістер бір ... ... ... ... ... министрліктер мен ведомстваларда қаржы-
шаруашылық қызметінің жеке мәселелері бойынша жүргізіледі. Олар ... ... ... субъектілердің белгілі бір учаскелерінің мән-
жайын ... және бұл ... ... ... ... алуға, оны
талдауға, тұжырым жасауға, жұмысты жақсарту жөнінде ... ... ... тәсілдері: материалдық құндылықтарды түгендеу,
кассадағы нақтылық ақшаны тексеру, тексерілетін объект қызметінің жоспарлы,
нормативтік және есептік көрсеткіштерін салыстыру, құжаттық және ыңғайласпа
тексерулер.
Әрбір тексеріс пен ... ... ... тиіс, өйткені
олардың сапасы осыған байланысты ... үшін ... ... ... ... ... бұларға тексеріс пен
тексерудің материалдарымен, анықталған бұзушылықты ... ... ... органдарының сын материалдарын, өндірістік қызметтердің
ерекшеліктерін зерделейді және т.б.
Әзірлік жұмысының негізінде тексеріс немесе ... оның ... ... пен ... ... ... немесе тексеруді жүргізудің бүкіл процесі бірнеше
кезеңдерден тұрады: өкілділіктерді көрсету; тексерілетін объектінің жауапты
қызметкерлерімен ұйымдық кеңес өткізу; түгендеуді ... ... оның ... ... жеке ... ... ... алдын ала талдау; тікелей құжаттық тексеріс немесе тексеру;
тексеріс ... ... ... ... ... акт ... ... ашылған кемшіліктердің жойылуын тексеру.
Тексеріс немесе тексеруді жүргізудің нәтижелігі көбінесе
жасалынған актінің сапасына байланысты ... ... ...
бұл қаржы-шаруашылық қызметінде жіберілген бұзушылықтың жай тізбесі емес,
бұл тексерілетін ... ... ... ... ... ... дұрыс түйіндердің жинағы болып табылатын құжат.Оның ... ... жою ... ... ұсыныстар, ұйғарымдар
жасалынады, кінәлі адамдарға шара қолданылады.
Қаржылық басқаруды жетілдірудің аса ... ... ... ... ... ... – аудиторлық бақылауды дамыту ... бұл ... емес ... ... көбеюімен және тиісінше
қаржы, бақылау, есеп санында қызметтің сан алуан ... ... ... ... ... бақылау - тәуелсіз аудиторлық ... ... ... ... ... келісім шарты негізінде
қаржы-шаруашылық қызметінің жай-күйін тексеру.
Нарықтық реформалардың тереңдей түсуі жағдайындағы қаржылық
бақылау жүйесінің ажырағысыз бөлігі ... ... ... ... ... ... ... қаржылық есебінің
дұрыстығын белгілеу, олардың ақпараттық жүйесінің сенімділігін бағалау.
Аудиторлық ... ... және ... ... қызметіне үлкен мән
береді, ол тапсырыс берушілерге ... ... ... ... мен тактикасын жасауға мүмкіндік береді.
Аудиторлық палата коммерциялық емес, тәуелсіз, кәсіби, өзін-
өзі басқаратын және ... ... ұйым ... ... ... деп оған уәкілеттігі бар ұйымдар мен мамандардың
қаржылық есептемесіне сараптама және ... ... ... ... ... ... субъектілерге олардың тапсыруы
бойынша қызметтің басқа түрлерін көрсету жөніндегі және солардың есебінен
жүргізетін тәуелсіз ... ... ... ... ... ... Ұлыбританиядан алады,
мұнда ХІХ ғасырдың ортасында алғашқы бухгалтерлер-аудиторлар пайда болды.
Ал 1862 жылы ... ... ... ... заң" шықты. Францияда мұндай
заң 1867 жылы, АҚШ-та 1937 жылы жарияланды.
Бүгінде тәуелсіз қаржылық бақылау ... ... ... ... экономиканың ажырағысыз бөлігі болып отыр.
Қазақстан Республикасында 1998 жылы ... ... ... ... заң» ... ... аудиторлық қызметті жүзеге
асыру процесінде мемлекеттік органдар, заңи және жеке тұлғалар, аудиторлар
мен аудиторлық ұйымдар арасында туындайтын ... ... ... – бұл ... мен ... ... есептеме аудитін жүргізу жөніндегі кәсіпкерлік қызметі. Аудиторлар
мен аудиторлық ұйымдар, өз қызметінің ... ... ... ... басқа да қызметтер көрсете алады.
Аудиторлық қызметтің негізгі қағидаларына мыналар жатады:
тәуелсіздік;
объективтілік;
кәсіби біліктілік;
құпиялылық;
Аудит Қазақстан Республикасының заңнамасында ... ... ... ... ... және ... ... тәуелсіз пікір білдіру мақсатында заңи тұлғалардың аудиттелетін
субъектілердің қаржылық есептемесін ... ... ... табылады.
Аудиттің түрлері-міндетті аудит және бастсмашылық аудит.
Міндетті жыл сайынғы аудитке мыналар ... ... ... банк ... жекелеген түрлерін жүзеге
асыратын ұйымдар және бағалы қағаздар ... ... ... ... ... жинақтаушы зейнетақы қорлары, зейнетақы активтерін басқару
жөніндегі компаниялар, шетел қатысатын кәсіпорындар, ашық ... ... ... ... ... ... көзделген өзге жағдайларда да міндетті болып табылады.
Бастамашылық аудит аудиттелетін субъектінің бастамасы бойынша
аудиттелетін субъектінің және ... ... ... ... ... жасалған шартта көзделген нақтылы міндеттер, аудит мерзімі
мен көлемі ескеріле отырып жүргізіледі.
Аудит сыртқы және ішкі болуы мүмкін.Сыртқы аудит – ... ... ішкі ...... ... субъектісін бақылаудың
ведомстволық немесе ішкі нысаны.Ішкі аудит шаруашылық жүргізуші субъектінің
тілегі ... және ... ... ... ... ... ... жүргізіледі:
1) жоспарлау тараптардың іс-қимылын іштей жүйелеуме;
2) аудитор объектісі туралы ақпарат алу және оны бағалау;
3) аудитор рәсімін жасау және ... ... ... ... ... және оның тесттері;
5) аудит рәсімін жүрнізу;
6) аудиторлық қорытындыны қалыптастыру.
Аудитор – бүкіл кәсіпорындар мен ұйымдардың қаржы-шаруашылық
және коммерциялық ... ... ... бақылаудың біздің елдегі
жаңа ұйымдық нысаны.Ол бақылау мен коммерциялық аудиторлық қызметті жеке
кәсіпкер ретінде не ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бақылаудың міндеттерімен
ұқсас: тексерілетін ақпараттың, жасалынған шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... қызметін тексеріс нысанында жүзеге асыратын мемлекеттік
бақылаудан айтарлықтай айырмашылығы ... ... ... ... қаржы-шаруашылық қызметінің
тиімділігін арттыруға,оның төлем қабілеттілігін қамтамасыз етуге,
клиенттердің мүддесін қорғауға ... ... ... ... мүддесін қорғайды,бұзушылықтарға ықпал етудің сан ... ... ... ... жүргізуші субъектілердің заңдарды,
нормативтік актілерді сақтауын ... ... ... ... ... ұйым мен ... объектісі
арасындағы байланыстар деңгейлес, ерікті келісімшарт негізінде болса,
тексеру жүргізгенде сатылас, әкімшілік белгілеу ретінде ... ... ... ... ... оның келісімен аудиторлық
қорытындыны алуға мұқтаж болып отырған орган төлейді;
4) Аудиторлық тексерудің тиімділігін клиент аудитке жұмсалған
шығындар мен ... ... ... ара ... ... ... ... бақылаушы орган анықтайды;
5) Аудиторлық тексерудің нәтижелері клиентке арналған аудиторлық
қорытынды мен ұсыныстарда қамтылып ... ... акт ... онда ... ... ұйымдық түйіндер,
жасалу, міндетті нұсқаулар және басқалары көрсетіледі;
6) ... ... ... пен ... ... ... етуі тиіс, ревизорлардың оларды жария етуіне ... мен ... ... ... қызметтері сан
алуан.Оны Қазақстан Республикасындағы алғашқы және ең ірі аудиторлық ұйым ... ... ... көруге болады.Аудиторлық қызмет
көрсету, консалтингтік ... ... ... және оны ... ... ... қызметін талдау, құрылтайшылардың құжаттарын
жасау, қайта құрылымдау мен банкроттық ... ... ... ...... көрсететін қызметтердің ... емес ... ... Астана қаласында және
республикасының барлық облыстарында ... ... бар. ... қызметтің қағидаттарын бұлжытпай сақтайды.
1.3. Қаржылық бақылауды ұйымдастыру
Қаржылық бақылау мемлекеттің қаржылық іс-әрекетінің ақша-қаржы ағымын,
бюджеттің қазынасын қатаң сақтау мен ... ... ... бір
бөлігі. Қаржылық бақылау барынша күрделі жүйе және ол төмеңдегідей бірнеше
бөліктерден тұрады: 1) бақылау ... 2) ... ... 3) ... ... 4) ... ... 5) бақылауды іске асырудың
әдістері.
Қаржылық бақылаудың субьектісі болып қаржылық ... іске ... бар ... ... не ... емес органдар, лауазымды
адамдар табылады. Сондықтан, тікелей тексеруші қаржылық ... ал ... ... болады.
Мемлекеттік қаржылық бақылаудың объектісіне осы бақылаудың шеңберіне
ілінген тұлғалар, нақты айтсақ: 1) ... ... 2) ... ... 3) ... емес ... тұлғалар; 4) азаматтар жатады.
Қаржылық бақылаудың заты (тақырыбы) қаржылық ... ... ... міндеттерін атқару тұрғысынан қарағандағы, бақылау
объектісінің іс-қимылы ... не ... ... ... ... қаржылық құқықтық қатынасқа
қатысушылардың өздерінің қызметтік міндеттерін ... ... ... ... ... ... бұзушылық фактілерін анықтау; екіншіден,
кінәлілер мен айыптыларды тауып, оларды ... ... ... ... ... 3) ... ... бұзушылықты және оның салдарын
жою. Қаржылық бақылаудың ... көп ... оны ... ... ... ... құқықтары мен міндеттерін
айқын етіп анықтаумен, қаржылық бақылауды жүргізудің нысандарын ... ... ... ... ... ... ... билік пен
басқарудың мына органдары ... ... ... Парламенті, Үкімет,жергілікті өкілетті ... ... ... орнандар. Бақылаудың бұл
түрін Республикалық бюджеттің атқарылуына бақылау жасау жөніндегі есеп
комитеті де ... ... ... ... негіздей отырып
қаржылық бақылауды жүзеге ... ... ... рөлі ... ... ... ретіндегі Қазақстан Республикасы
Парламентінің функциясы және бақылаудың ... түрі - ... ... ... ... ... объектісі:
мемлекеттік бюджеттің шығыстарын шамдандыратын кез келген шараларды
бекіткен кездегі;
бюджеттегі ... ... ... мақсаттарына
сәйкестігін тексеру кезідегі;
бюджеттің жасалуына тексеріс кезіндегі мемлекеттік шығыстар болып
табылады.
Қазақстан ... ... ... ... ... ресурстарының түсу көздеріне,оларды үкіметтің де,заңнамалық
органның да үнемді пайдалануына; ақша қаражаттарының ысырапқорлығын кесіп
тастауға;
мемлекеттік меншікті пайдаланудың,мемлекеттік ... ... ... ... ... ... және
жекешелендіруге;
арнаулы қорлар қаражаттарының пайдаланылуына
әр түрлі партияларды ... ... ... ... ... сәйкес бұл қаражаттарды пайдалануға.
Парламенттің алдын ала бақылауының негізгі мақсаты осы ... және ... ... ... ... ... ... болып табылады.Бюджеттің жасалуына
тексеріс сметаларға кіріктірілген цифрлардың дұрыстығын ... ... ... ... ... ... ... ағымдағы
бақылауды және Республикалық бюджет туралы қабылданған заң ... ... ... ... ... ... кейінгі келесі
бақылауды жүзеге асыруы тиіс.Бұл орайда парламенттік бақылаудың ... ... ала ... болуы тиіс.Қазақстан ... екі ... - ... пен Мәжілісте арнаулы жұмыс органдары
- экономика,қаржы және бюджет жөніндегі комитеттер бар.Бұл органдар заң -
жоба жұмыстарын,палаталардың құзырына қатысты ... ... ала ... ... ... қаржы - бюджет қызметінің сферасында мемлекеттік
бюджет қаражаттарының ... ... ... ... ... сараптамалық бағалаулар мен қорытындыларды ... үшін ... ... ... -
министрліктерге,ведомстволарға,сондай-ақ Республика үкіметіне жібереді.
Ел басының жарлықтарының,қаулыларының және өкімдерінің атқарылуын
бақылауды ұйфмдастыру,аталған актілердің ... ... ... үшін ... ... ... Президент аппаратында
жүмыс істейтін ұйымдық - бақылау бөлімі бар.Жалпы ... ... ... ... басқарудың ... ... ... ... ... ... ... кемшіліктер мен бұзушылықтарды
жою жөнінде қабылданған шаралар туралы ... ... ... тәртіппен орындамаған кінәлі лауазымды адамдарды жауапқа
тарту ... ... ... ... ... тиісті тәртіппен атқарылмауына мүмкіндік туғызатын ... және ... жою ... ... ... ... ... басқарудың басқа
органдарына табыс етіп отырады.Өзінің функцияларын жүзеге ... ... ... ... мен лауазымды адамдарынан
қажетті ақпараттарды алуға тиісті өкілеттік берілген.
Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп ... ... ... ... ... және есеп
беретін мемлекеттік қаржылық бақылаудың жоғары органы болып табылады.
Республикалық бюджеттің ... ... ... жөніндегі есеп
комитетінің негізгі міндеттері мен функцияларына мыналар жатады:
республикалық бюджеттің атқарылуы жөніндегі заңдар мен ... ... ... ... ... бюджеттің атқарылуымен байланысты мәселелер бойынша
мемлекет басшысының тапсырмаларын орындау;
мемлекеттік қаржылық бақылау объектілерінің республикалық бюджеттің
түсімдері меноның шығыстарын ... ... ... ... ... инвестицияларды бақылауды жүзеге асыру;
Қазақстан Республикасының Парламентіне ... ... ... ... ... ... және т.б.
Қазақстан Республикасының Үкіметіне ... ... ... ... олардың жүзеге асырылуының,сондай-ақ
ауқымы,мезгілдігі,атқарушылар ... ... ... ... ... жасайды.Республика Үкіметі мемлекеттік
бюджеттің жасалуы мен ... ... ... ... ... ... өкілеттігіне қарай бақылау функцияларын жергілікті
жердегі атқарушы органдар орындайды,олар негізінен бюджеттерді,олардың
атқарылуы туралы есепті ... және ... ... ... ... ... ... Қаржылық бақылау комитеті және мемлекеттік
сатып алу комитеті және аумақтық қаржы органдары әлеуметтік-экономикалық
сфераның ... ... ... ... және қаржы тәртібінің
сақталуын, кірістерді есептеудің ... және ... ... ... ... мен мақсатқа
сәйкестілігін,бухгалтерлік есеп-қисаптың және есептеменің дұрыстығын
бақылап отырады.Қаржылық ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарды,экспорт-импорттық операцияларды валюталық
бақылау болып табылады.
Мемлекеттік бақылауды Қаржы министрлігінің заңи тұлға құқығындағы
Қазынашылық ... де ... ... ... бірі ... ... кассалық атқарылуын
ұйымдастыру,жүзеге ... және ... ... ... министрлігінің Салық ... ... ... және ... ... басқа міндетті
төлемдердің,өсімдер мен айыппұлдар сомаларының бюджеттерге толық және дер
кезінде түсуіне салықтық тексерулерді ... ... мен ... ... сферасында қаржы тәртібін сақтауға
Қазақстан Республикасының ... және ... ... ... ... ... қатысады. Ол заңмен
белгіленген өкілеттіктері шегінде жедел-іздестіру қызметін,алдын ала
тергеу және ... іс ... ... ... мен қаржы
қызметі сферасында адам мен азаматтың құқықтарына,қоғам мен ... ... және ... ... өзге де қол ... ... анықтауға,жолын кесуге,ашуға және тергеуге бағытталған құқық
қорғау қызметін жүзеге асыратын арнаулы мемлекеттік ... ... ... ... ... ... міндеттері мыналар
болып табылады:
1)өкілеттігі шегінде мемлекеттің ... ... ... мен ... ... мен ... қамтамасыз ету;
2)салықтарды төлеуден ... ... мен ... саласындағы өзге де қылмыстар мен құқық
бұзушылардың алдын ... ... ... және ... ... сыбайлас жемқорлық пен қылмысқа қарсы
күрес ісінде мемлекеттік ... ... және іске ... ... ... ... және ... тиісті әкімшілік-аумақтық бірлік шегінде уәкілетті ... ... ... ... ... ету ... ... қаржы қызметі сферасындағы қылмыстар мен құқық бұзушылықтардың алдын
алу,оларды ... ... ашу және ... ... заңдарда көзделген шектерде салааралық үйлестіруді
жәнеөзге де арнайы атқарушылық және рұқсат етушілік ... ... ... ... ... атқарушы органы уәкілетті
орган болып табылады.
Барлық ... ... ... ... бақылауды бюджеттерді
жәен олардың атқарылу туралы ... ... және ... процесінде жүзеге
асырады.Яғни олар бақылауды екі нысанда - алдын ала және ... ... ... ... бар ... олардың
қызметінде негізгі болып саналмайды. Бақылаудың объектісі ... ... ... ... ... ... ... барлық нысанда жүзеге асырылады
және де алдын ала және ... ... оның ... нысаны болып
табылады.Бақылаудың объектісі ақша қаражаттарының ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады
және де алдын ала және ағымдағы бақылау оның айрықша нысаны болып
табылады.Бақылаудың ... ... ... және ... шоттық
тексеру. ... ... ... ... ... ... ... республика
министрліктері,ведомстволары,жергілікті органдарының басқармалары ... ... ... ... ... ... алдын ала,ағымдағы жәен кейінгі
бақылау нысанында жүзеге асырылады.Бақылаудыңнегізгі әдістері ... ... ... тексерістер ментексерулер болып
табылады.Бақылау объектісі ақша қаражаттарының ... ... ... ... ... ... - ... бөлімдері ... ... ... рөл ... өзінің,сондай-ақ оның құрылымдық бөлімдерінің өндірістік және
қаржы қызметі бақылаудың ... ... ... ... жергілікті атқарушы органдарда ішкішаруашылықтық бақылауды
жүзеге асру үшін бұл қызметтерден ... ... - ... ... ... ... қаржылық бақылауға тән
барлық нысандарда жүзеге сарылады.Оның негізгі әдістері тексерулер мен
тексерістер болып ... ... ... кәсіпорындары мен фирмаларда,биржаларда,банктерде
және т.б.)ішкішаруашылық бақылаудың ... ... ... оның ... ... фирмалар жүзеге асырады.
Қоғамдық қаржылық бақылауды еріктілік және ақысыз ... ... ... ... ... ... қызметіне жүргізілетін кәсіподақ ұйымдарының бақылауы
жатады.Бұл органдардың ... ... ... ... ... ... түрлі қоғамдық ... ... ... ... ... ... өз күштерімен жүргізеді,сондай-ақ аудиторлық
фирмаларды да ... ... ... - ... алу ... ... міндеттерге сәйкес оның пайдаланылуын тексеру.
Нарыққа өту жағдайында қаржылық ... рөлі мен ... ... ... аумағында кеңестік дәуірде қаржылық
бақылау айтарлықтай дәрежеде дамыды.Түгелдей дерлік мемлекеттік меншік
жағдайында ... ... мен ... ... ... ... ... болды.Шаруашылық жүргізуші субъектісінің қаржы-
шаруашылық қызметімемлекеттік басқару органдары мен қоғамдық ... ... ... қос ... болады.
Басқарудың әкімшілік нысанынан нарықтық нысанына өту кезеңіндегі
қаржылық бақылау айтарлықтай ... ... ... бақылау іс жүзінде қысқарды,мемлекеттік орган
тарапынан болатын ... ... ... асыру жөніндегі қызмет
тарылды.
Нарықтық қатынастар жағдайында ... ... ... ... ... ... ... білдірілді.Алайда мұндай
көзқарас салық төлеуден бұлтарушылық ... ... ... ... тегін беру немесе
символикалық ... сату ... ... жеткізді және басқалары.
Нарықтық жағдайында жалпы экономиканың,жеке ... ... ... ... қоғам дамуының басқа кезеңдерінен де
үлкен дәрежеде қажетсінетінін шет елдердің ... ... ... көрсетіп отыр.
Мемлекеттің алдында жан-жақты,жүйелі,кешенді бақылауды,соның ішінде
қаржылық бақылауды да ұйымдастыру міндеті туып ... ... ... ... мен олардың қаржы-шарушылық қызметінің
барлық жақтары қаржылық ... ... тиіс ... отырған міндетті іске асыру үшін қаржылық бақылау мына
бағыттарда ... ... ... ... аудиторлық бақылауды дамыту;
түрлі бақылаушы органдар мамандарының еңбегін компьютрлендіру;
бақылаудың барлық органдарының қызметін үйлестіру және басқалары.
2.Тарау. ... ... ... Қаржы және бюджеттік құқық негіздері.
Қаржы құқығы мемлекетнің дамуының әрбір ... ... оның ... ... ... атқарылуын қамтамасыз ету үшін мемлекетнің
қаржылық қызметінің барысында ... ... ... ... ... нормалардын жиынтығы.
Мемлекетнің қаржылық қызметі түрлі әдістердің қөмегімен іске ... ... бірі ... ... жинау, яғни, жеке және ... ... ... бір ... ... ... ... мен
мөлшерде мемлекеттің бюджетіне түседі. ... ... ... ... мемлекеттің арнайы ... ... ... ... бюджеттік емес қорларға да ... ... ... ... ... ... айтуға болады. Мемлекеттік
мекемелердің халыққа көрсеткен қызметтері үшін ... ... ... ... да ... ... мемлекеттік бюджетке түседі.
Ақшалай қаржыны бөлу мен пайдаланудағы негізгі әдістердің ... мен ... беру ... ... ол ... мақсатты,
қайтарымсыз, ақысыз мемлекеттік бюджеттен берілетін ақшалай қаражат, ... ... ... осы қаражатты бөлу.
Ал керісінше, несие беру банкілік ... ... ... ... және белгіленген мерзімде қайтарылатын, пайызбен ... ... ... таңда несие берудің мемлекеттік, банктік және коммерциялық
сияқты түрлері бар. Мемлекеттік несие бір ... ... ... және ... жеке және ... ... ... қаржылық ұйымдардың ақшалай қаржыларын уақытша пайдалануы.
Мемлекет бұндай жағдайда ... ... ... ... ... несие
банктің қарауына уақытша айналыстан бос ... ... ... ... несие банктік қаржыландырудан түбірінен ... ... ... ... деп те ... Оның мәні ... ... қалдыруға рұқсат беріледі. Сонымен кәсіпорын несиеге
алған материалдарды ... ... ... ... ... ... ... векселмен бекітіледі және вексельді банктер есепке ... ... ... ... біртіндеп банктік несиеге ұласады. Сонда
заңнамалар нормаларына ... ... ... иесіне берілген жазбаша
кепілдік болып табылады.
Мемлекеттің қаржылық іс-әрекет және қаржылық бақылаумен ... ... бар. ... ... ... жоғарғы өкілетті және
атқару органдары - Мәжіліс пен ... ... ... ... Ұлттық
Банк, Санақ палатасы, Қазыналық, салық комитеттері, салық полициясы, басқа
да көптеген қаржылық бақылауды іске ... әр ... ... ... емес ... ... тірлікпен айналысатын
субъектілердің қаржылық-шаруашылық ... ... ... емес
тексеру-бақылау органдары - аудиторлар жүзеге асырады.
Мемлекеттің қаржылық іс-әрекетінің ... ... ... ... еқі ... қаржылық қатынастар қалыптасады.
Материалды қаржылык, қатынастар мемлекеттік ақша ... ... бөлу ... ... қаржылардың қозғалысын қосымша реттейді. Бұл
қатынастар ... ... ... мемлекеттік қорға не болмаса,
керісінше, ... ... оны ... ... бағытталуымен
байланысты. Мысал ретінде мемлекеттік бюджетке түсетін ... ... ... ... ... керісінше мемлекеттік бюджеттен
бөлінетін зейнеткерлерге төленетін зейнетақы, жетім балаларға төленетін
көмекақылар ... ... ... ... ... қаржылық қатынастар ... ... ... ... мемлекеттік басқару жүйесінің, қаржылық жоспарлауды
ұйымдастыруды, ... ... ... ... барысында
қалыптасады. Бұл қатынастар экономикалық ... ... ... қозғалысын жанамаламайды. Бірақ, олар материадды ... ... ... ... ... Егер ... қаржылық
қатынастардың негізгі нысаны ақша ... ... ... ... ... қаржылық құрылым болып табылады.
Материалды мағынасында бюджет мемлекеттің ақша қоры. Осы тұрғыдан
қарағанда бюджет дегеніміз ... ... мен ... іске
асыруды қаржымен қамтамасыз етуге арналған орталықтандырылған ақша қоры.
Құқықтық санат мағынасында бюджет көмегімен ... және ... ... ақша қорының қалыптасуының және ... ... ... ... ... ... ... қатынастар бюджеттік қатынастар деп
аталады. Бюджетті жоспарлау, ... ... ... ... ... ... атқарылуы бойынша бюджет есебі мен есептілігін жүргізу
мемлекеттік қаржы бақылауы, сондай-ақ байланыстырылған гранттарды жоспарлау
мен ... ... ... Республикасының бюджет ... ... ... үрдісі деп аталады. Бюджеттер және Қазақстан
Республикасы Ұлттық қоры, сондай-ақ ... ... мен ... ... ... ... ... төмендегідей қағидаларға негізделеді: 1. ... ... ... Республикасының бірыңғай бюджеттік
зандарының қолданылуын, соның ішінде бірыңғай бюджеттік сыныптауды, бюджет
процесін ... ... ... ... ... ... ету
бағытталған бірлік қағидасы. 1. Қазақстан Республикасының заңдарында
көзделген барлық түсімдер мен ... ... және ... ... қорында көрсету, бюджет қаражатын пайдалана отырып,
өзара ... ... ... сол сияқты бюджет қаражаты бойынша талаптар
құқықтарынан шегінуге жол бермеуге ... ... ... 3.
Бекітілген (нақтыланған, түзетілген) бюджет көрсеткіштерінің орта мерзімді
фискалдық саясатқа және Қазақстан Республикасы мен ... ... ... орта ... ... бекітілген (түзетілген)
өлшемдері мен бағыттарына сәйкес келуі көрсететін реалистік қағидасы. ... ... ... қорғалатын өзге де құпия болып табылатын
мәліметтерді ... ... ... бюджет зандары
саласындағы нормативтік құқықтык актілерді, ... ... ... және ... ... туралы есептерді,
мемлекеттің фискалдық саясатына қатысты басқа да ... ... ... бюджет процесінің ашықтығы, мемлекеттік қаржы бақылауын жүргізуді
дәйектейтін транспаренттілік ... 5. ... ... ... ... шешімдерді мемлекеттік басқару оргаңдарының сақтауын
белгілейтін дәйектілік қағидасы. 6. Бюджеттерді ... ... ... ... бір нәтижелерге қол жеткізу қажеттілігін
негізге алып, бюджет каражатының осы ... қол ... үшін ... ... ... ... әзірлеу және атқару немесе ... ... ... ... отырып ең үздік нәтижені камтамасыз
етуге негізделген тиімділік және нәтижелілік қағидасы. 7.Бюджеттік процесті
республиканың немесе аймақтың ... ... ... ... ... ... ... қағидасы. 8. Бюджет процесіне
катысушыларды Қазақстан Республикасының бюджеттік ... ... ... тарту жауапкершілік қағидасы. 9. ... ... ... ... ... ... бөлініп тұруын орнықтыру және осы
Кодекске сәйкес олардың жұмсалу бағыттарын анықтау, мемлекеттік басқарудың
барлық ... осы ... ... ... ... ... жүзеге
асыру құқығы, жергілікті бюджеттердің атқарылуы барысында қосымша алынған
кірістерді, жергілікті ... ... бос ... ... ... алып ... жол ... тиісті өтемсіз төмен тұрған
бюджеттерге ... ... ... жол берілмейтіндігі бюджеттердің
дербестік қағидасын ... ... ... ... ... ... мен
деңгейлерге бөлінеді. Бюджеттердің түрлеріне: 1) ... ... ... бюджет; 3) нақтыланған бюджет; 4) мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
Парламентінде немесе ... ... ... ... немесе жергілікті атқарушы органдар енгізген өзгерістер мен
толықтыруларды ескере отырып бекітілген ... ... ... ... - тиісті қаржы жылына арналған, Қазақстан
Республикасының Парламенті немесе ... ... ... ... ... - ... барысында Қазақстан Республикасының
Парламенті немесе тиісті мәслихат қабылдаған өзгерістер мен ... ... ... ... ... бекітілген бюджет.
Мемлекеттік бюджет - араларындағы өзара өтелетін операцияларды есепке
алмағанда, ... және ... ... ... ... ... ... және бекітуге жатпайтын жиынтық
бюджет.
Жергілікті бюджет - облыстық бюджет, республикалық маңызы бар қаланың,
астананың ... ... ... ... бар ... ... ... 1) республикалық бюджет; 2) облыстық бюджет,
республикалық маңызы бар қала, астана бюджеті; 3) аудан (облыстық маңызы
бар қала) ... 4) ... ... ... ... бюджет салықтық және басқа да түсімдер есебінен
қалыптастырылатын және ... ... ... ... ... ... мекемелердің міңдеттері мен функцияларын ... ... және ... ... ... ... ... арналған орталықтандырылған ақша қоры республикалық бюджет
болып табылады.
Облыстың бюджеті - араларындағы ... ... ... ... ... ... аудандардың (облыстық маңызы бар қалалардың)
бюджеттерін біріктіретін, ... ... ... ... ... жатпайтын жиынтық бюджет;
Аудан (облыстық маңызы бар қала) бюджеті салықтық және ... ... ... ... және ауданның (облыстық маңызы бар
қаланың) жергілікті мемлекеттік органдарының, ... ... ... ... ... мен ... қаржымен қамтамасыз
етуге және тиісті аудандағы (облыстық манызы бар қаладағы) ... іске ... ... ... ақша қоры ... ... бар ... бюджеті болып табылады. Тиісті қаржы жылына арналған аудан
(облыстық маңызы бар ... ... ... ... ... бар ... ... бекітіледі.
Төтенше мемлекеттік бюджет республикалық және жергілікті бюджеттердің
негізіңде калыптастырылады және Қазақстан Республикасындағы ... ... ... енгізіледі. Төтенше мемлекеттік бюджет ... ... ... ... Төтенше мемлекеттік
бюджеттің қабылданғаны туралы Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... қолданылу уақытына тиісті
қаржы жылына арналған ... ... ... ... және ... ... ... барлық деңгейлердегі ... ... ... ... ... тоқтатыла тұрады. Төтенше мемлекеттік
бюджет төтенше немесе соғыс жағдайы енгізілген мерзім ... ... ... ... жекелеген жерлерінде төтенше жағдай
енгізілген ретте төтенше мемлекеттік ... ... ... ... аймақтарының аумақтарында бір мезгілде төтенше
жағдай енгізу төтенше жағдайдың ... ... ... және
республиканың экономикалық қауіпсіздігіне нақты қатер төндіруі мүмқін
болатын ретте ғана төтенше ... ... ... ... бола алады.
Еліміздің тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуын қамтамасыз етуге,
қаржылық активтердің және материалдық емес активтерді қоспағанда, өзге ... ... ... ... ... тәуедділігін және
қолайсыз сыртқы факторлардың ықпалын ... ... ... ... ... қоры ... Қазақстан Республикасы
Үкіметінің Қазақстан Республикасының Ұлтгық ... ... ... ... ... ... ... емес активтерді қоспағанда, өзге де мүлік түріндегі активтері
Қазақстан ... ... қоры ... табылады. Ұлттық қар жинақтау
және тұрақтандыру қызметтерін жүзеге асырады. Жинақтау функциясы қаржылық
активтердің және ... емес ... ... өзге де
мүліктердің қорлануын қамтамасызетеді.
Ұлттық қорды қалыптастыру мен ... ... және ішкі ... ... рыноктарының конъюнктурасы, мемлекеттегі және шетелдердегі
экономикалык жағдай, ... ... ... ескеріле отырып, бүл ретте макроэкономикалық және фискалдық
тұрақтылық және Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... ... сақтала отырып айқындалады. Қор түсімі мен жұмсалуы ұлттық
және шетелдік валю-талармен жүргізіледі.
Ұлттық қорды сенімгерлік басқаруды ... ... ... мен ... ... Үкіметі арасында жасалатын сенімгерлік
басқару туралы шарттың ... ... ... ... ... ... құрылымы бюджеттің түсімдері мен шығыстарынан ... ... ... ... ... қаржы активтерін сатудан
түсетін түсімдер, ... ... ... ... ... ... ... бюджет кредиттері, қаржы активтерін сатып алу, қарыздар
бойынша негізгі борышты өтеу ... ... ... ... ... ... ... тұрады: 1) кірістер; 2) ... 3) ... емес ... 4) негізгі қапиталды сатудан түскен
түсімдер; 5) ресми трансферттер түсімдері; 6) ... 7) ... 8) таза ... ... беру ... ... ... өтеу); 9) қаржы активтерімен жасалатын операциялар ... ... ... ... алу; ... ... ... сатудан
түсетін түсімдер); 10) бюджет тапшылығы (профициті); 11) бюджет ... ... ... қарыздар түсімі, қарыздарды өтеу,
бюджет қаражаты қалдықтарының қозғалысы).
Республикалық бюджеттің қаражаты, алтын валюта қоры және ... ... оның ... су, ... және ... дүниесі, басқа да табиғи
ресурстар және ... ... ... ... ... өзге ... мүлік Қазақстан Республикасының мемлекеттік қазынасын құрайды.
Жергілікті бюджет қаражаты және мемлекеттік занды тұлғаларға ... өзге де ... ... ... ... ... ... ұғымы, жүйесі, түрлері
Салық дегеніміз – мемлекеттік шаруашылық ... ... ... ... және мезгілде заң бойынша орнатылып
алынатын тиісті және ... ... салу ...... табыстарды шаруашылық субъектілер
мемлекет арасында болу ... ... ... ... салу ... ... ... салу
Өнімді (жұмыс, қызметті) сатудан түскен ... ... ... ... ... ... Заңды тұлға ретінде статусы бар
амортизациялық тауар өндірушілер келесі салықтарды ... ... құн ... ... ... ... салығы;
✓ әлеуметтік салық;
✓ жер салығы;
✓ көлік құралдарына салынатын салық.
✓ мүлік ... ... ... ... ... ҚҚС-мен 24 000 теңге, сатып
алынған тауардың құны ҚҚС-мен 12 000 теңге ҚҚС-ның ... - ... ... ... ... ... товарлардың құнындағы теңге.
ҚҚС бюджетке төленетін ... құн ... ... ... ... құн ... ... тауарға (қызмет, жұмыс) есептелген ҚҚС ... мен ... ... (жұмыс, қызмет) құнындағы ҚҚС-ның сомасы арасындағы
айырмашылық ретінде ... ... ... ... ... салу ... ... табыс пен Заңда көзделген шегерістер арасындағы ... ... ... ... салу ... ... ақы ... қоры
болып табылады.
Жер салығы. Жер алаңының ... үшін жыл ... ... ... Жер салығының ... жер ... ... ... және ... қамтамасыз етілуіне ... ... жер иесі мен ... ... ... және өзге де
қызметінің нәтижесіне байланысты ... ... ... 1 ... ... ... қарай).
Көлік құралдарына салынатын салық. Салық салынатын объектілерге ... ... ... жатады.
Мүлік салығы жыл сайын амортизацияланатын активтердің ... ... ... жыл сайын төмендеді (мүлік салығы 1%).
Салықтың ... Әр ... ... ... ... бірнеше
топтамаларға бөлуге болады. Салықтың ауыртпалығын көтеретін субъектіге
байланысты ... ... және ... ... ... Тікелей салық салық
төлудің субъектісі оның ауыртпалығын өзі тікелей көтереді, яғни ... ... оның ... еңбекақысының азаюына әкеледі. Мысалы тікелей
салыққа жеке табыс салығын жатқызуға болады.
Жанама салықта салық төлуші салықты ... ... ... ... ... ... салықтарға қосылған құн салығы мен акциз жатады.
Заң жүзінде аталған салықтардың ... ... ... ... ... сомасы осы сатылған тауардың кұнының ішіне кіретіндіктен оны
тауарды сатып алушы өтейді. Сонда ... ... ... ауыртпалығы салық
төлеуші тауар сатушыдан, тауарды сатып алушыға көшіп отыр.
Тікелей салық, ... және жеке ... ... ... ... затқа
салынатын салық нақты салық деп аталады. Мысалы көлік құралдары салығы ... ... ... ... Жеке ... деп ... ... тікелей
табысына, пайдасына салынатын салықтарды айтуға болады. Мысалы жеке табыс
салығы.
Түрпішіндеріне байланысты салықтар заттай және ақшалай болып ... ... ... ... ... ... және жеке
тұлғалардан алынатын салықтар болып ... ... ... ... ... және ... ... бөлінеді.
Бюджеттік реттеудің әдісі ретінде қолданылуына байланысты ... және ... ... ... Белгілі бір бюджеттің ... көзі ... ... ... ... ... ... салық
дейміз. Белгілі бір бюджетке берілгеніне қарамастан, бюджетті жыл сайын
бекіту барысында бюджетін теңгермелеу ... ... ... бюджеттерге
берілетін салықтарды реттеуші салықтар дейміз.
Пайдаланылу сипатына байланысты салықтар жалпы бағыттағы және ... ... ... ... ... ... бюджетке түскеннен
кейін белгілі бір шараны жүзеге асыру мақсатыңда ... ... ... кетеді. Керісінше, мақсатты салықтар белгілі бір нақты шараларды
іске асыру үшін пайдаланылады. Мысалы әлеуметтік ... ... ... есептеп шығару тәсіліне байланысты еңбекақыға салынатын және
еқбекақыдан тыс салынатын ... ... ... ... ... салық,
салық органы әрбір салық төлеушіге жеке-жеке төленетін салықтың мөлшері
көрсетілген өкім ... ... ... ... ... ... ... тыс салынатын салықты салық төлеушінің өзі есептеп шығарып, ... ... ... ... дұрыс есептеп шығарылуын және төленуін
тексереді, бақылайық.
Қазақстан Республикасында төмендегідей салықтық түрлері қолданылады: 1.
Корпорациялық табыс салығы; 2. Жеке ... ... 3. ... құн салығы;
4. Ақциздер; 4-1. ... шикі ... ғаз ... ... 5. Жер ... ... салықтары мен арнаулы төлемдері;
6. Әлеуметтік ... 7. Жер ... 8. ... құралдары салығы; 9. ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
Ұлттық Банкі мен ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ ... ... ... мекеме арқылы жүзеге ... ... ... ... ... ... резидент емес заңды
тұлғалар жатады. Занды тұлғалардың тапқан кірісінен оның шығыны ... ... ... ... ... ... дейінгі пайызы
корпоротивті салық ретінде мемлекет бюджетіне төленеді.
Жеке табыс салығын төлеушілер салық салынатын табысы бар жеке ... және ... ... ... ... ... ... төлем
қөзінен салық салынатын табыстарына: 1) қызметкердің табысы; 2) біржолғы
төлемдерден алынған табыс; 3) ... ... ... ... төлемдері; 4) дивидендтер, сыйақылар, ұтыстар түріндегі табыс; 5)
стипендиялар; 6) жинақтаушы сақтандыру шарттары бойынша ... ... ... ... ... байланысты салық мөлшері 5-тен 20 пайызға дейінгі
ставкалар қолданылу арқылы есептеп шығарылады.
Қосылған құн салығы. Қосылған құн ... ... ... кызмет
көрсетулерді) өндіру және олардың айналысы процесінде қосылған, ... ... ... ... ... ... бір бөлігін бюджетке
аударуды, сондай-ақ Қазақстан Республикасының аумағындағы тауарлар импорты
кезіндегі аударымды ... ... ... ... бойынша бюджетке
төленуге тиісті қосылған құн салығы сатылған ... ... ... үшін ... ... құн салығының сомасы мен алынған
тауарлар (жұмыстар, қызмет көрсетулер) үшін төленуге тиісті қосылған ... ... ... ... ... айқындалады.
Салық салу объектілері: 1) салық салынатын айналым; 2) салық салынатын
импорт қосылған құн салығын салу объектілері ... ... жеке ... мемлекеттік мекемелерді қоспағанда, заңды
тұлғалар; қызметін Қазақстан Республикасыңда тұрақты ... ... ... резидент еместер; заңды тұлғаның қосылған кұн салығын дербес
төлеушілер ретінде танылған құрылымдық бөлімшелері; ... ... ... ... ... ... тұлғалар болып табылады.
Қосылған құн салығы 15 пайыздық ставка қолданылу арқылы есептеп шығарылады.
Акциздер. ... ... ... ... және ... ... ... тауарларға, оның ішінде: спирттің
барлық түрлеріне; алкоголь ... ... ... құрамында темекі
бар басқа бұйымдарға; ... ... ... ... дизель
отынына; жеңіл автомобильдерге (арнайы мүгедектерге арналған, ... ... ... шикі ... газ конденсатына және
қызметтің төмендегідей түрлеріне: ойын бизнесі; лотереяны ұйымдастыру мен
өткізуге ... ... шикі ... газ ... ... салығы. Өнімді бөлу
туралы келісім шарттар жасасқан жер ... ... ... мұнайды, газ қонденсатын экспортқа өткізетін жеқе және занды тұлғалар
экспортталатын шикі ... газ ... ... рента салығын
төлеушілер болып табылады. Қазақстан Республикасы Салық кодексінің 304-бабы
4-тармағына сәйқес экспортталатын шикі мұнайға, газ ... ... ... ... ... белгіленеді:
Жер қойнауын пайдаланушының ... ... ... ... ... таза ... ... кезеңінің аяғына көзделген
шегерімдер сомасының 20 пайызынан ... ... ... ... ... Осы ... ... үшін таза табыс салық салынатын табыс
және қорпорациялық табыс ... ... ... ... ... таза табысына салынатын салық арасындағы айырма ретінде
айқындалады.
Үстеме пайда салығы төмендегідей мөлшерлерде ... ... ... ... ... ... ... мәні | ... кем |0 ... ... 1,3-ке ... |10 ... |
|1,3-тен 1,4-ке дейін |20 ... ... 1,5-ке ... |30 ... |
|1,5-тен 1,6-ға дейін |40 ... ... 1,7-ге ... |50 ... ... ... |60 ... |
Әлеуметтік салық. ... аты ... ... ... ... ... мен мұқтаждықтарын өтеуге жұмсалады. Салықты
төлеушілер мыналар: 1) жеке ... 2) жеке ... ... ... ... - ... тұлғалар; 4) резидент еместер
жатады. Әлеуметтік салықты есептеп шығару үшін 7-ден 20 ... ... ... ... Әлеуметтік салық төлеуге кері шкала
тәсілі қолданылады. Оның мәні табыс көлемі ... ... ... ... ... ... ... көлемі 15 есе еселенген ... оның 20 ... ... ... ... ... ... 600 есе
еселенген жылдық табыстан жоғары болса оның 7 пайызына салық салынады.
Жер ... ... салу ... ... ... ... арналған
нысанасы мен тиесілілігіне қарай мынадай санаттарға: 1) ауыл шаруашылық
мақсатындағы ... 2) елді ... ... 3) ... ... ... және өзге де ауыл шаруашылығы емес мақсатгағы жерлерге
(бұдан әрі - өнеркәсіп жерлері); 4) ... ... ... ... ... ... және тарихи-мәдени мақсаттағы жерлерге
(бұдан әрі - ерекше қорғалатын табиғи аумақтар жерлері); 5) ... ... 6) су ... ... 7) ... ... ... қарастырылады.
Елді мекендер жерлері салық салу мақсаты үшін мынадай екі топқа
бөлінген: 1) тұрғын үй ... ... ... ... ... ... ... орналасқан жерлерді қоспағанда елді мекендер жерлері; 2) ... ... ... ... ... ... құрылыстар мен ғимараттар
орналасқан жерлер.
Жердің төмендегідей санаттарынан: 1) ... ... ... ... 2) ... ... жерлері; 3) су қорынын жерлері; 4)
запастағы жерлерден салық алынбайды. Аталған ... ... ... ... жер ... ... бастапқы өтеусіз уақытша жер
пайдалануға берілген жағдайларда, оларға белгіленген ... ... Жер ... ... жер ... мен жер пайдаланушылардың
шаруашылық қызметінің нәтижелеріне байланысты болмайды. Салықтық мөлшері:
1) меншік құқығын, ... жер ... ... өтеусіз уақытша жер
пайдалану құқығын қуәландыратын құжаттар; 2) жер ресурстарын ... ... ... әр ... 1 ... ... ... берген
жерлердің мемлекеттік саңдық және ... ... ... ... ... салығы. Егер заңнамада басқадай көрсетілмесе, меншік
құқығыңда салық салу объектілері бар жеке тұлғалар және меншік, шаруашылық
жүргізу ... ... ... ... ... салу ... бар заңды
тұлғалар, олардың құрылымдық бөлімшелері (бұдан әрі – ... ... ... ... төлеушілер болып табылады.
Салық пен алымнан басқа мемлекеттік бюджетке төмендегідей төлемақылар
төленеді: 1. Жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақы. 2.Жер ... су ... ... үшін ... ... ... үшін төлемақы. 4. Жануарлар дүниесін пайдаланғаны үшін ... ... ... үшін ... 6. Ерекше қорғалатын табиғи
аумақтарды пайдаланғаны үшін ... 7. ... ... ... ... 7-1. ... және ... халықаралық телефон байланысын
бергені үшін төлемақы. 8. Кеме ... су ... ... ... 9. ... ... ... орналастырғаны үшін төлемақы. 10.
Мемлекеттік баж. 11. Кеден төлемдері.
2.3. Инвестициялық қызметті құқықтық ... ... ... шартын жасаған кезден бастап лизинг
заттарын, ... ... ... қоса ... ... тұлғаның жарғылық
капиталына инвестор салатын мүліктің барлық түрлері (жеке тұтынуға арналған
тауарлардан басқа) немесе кәсіпкерлік қызмет үшін пайдаланылатын ... ... Ал ... ... деп жеке және заңды тұлғалардың
коммерциялық ұйымдардың жарғылық капиталына қатысуы ... ... ... үшін ... ... ... ... немесе
ұлғайту жөніндегі қызметін айтамыз. Инвестициялық қызмет Конституция және
басқа заңдарды қоспағанда, негізінен ... ... ... 2003 ... 8 ... № 373-ІІ ... ... қызметті іске асырушы инвестор, яғни жеке және заңды тұлғалар
болып табылады.
Инвестицияларды санаттарға бөлудің түрлі негіздері бар. Дамыған елдерде
инвестицияны: ... ... және ... қағаздар инвестициясы деп
бөлу дәстүрі қалыптасқан.
Тұтыну инвестициясы дегеніміз жылжымайтын мүліктер мен ұзақ ... ... ... Бұл жерде мынандай жылжымайтын
мүліктер инвестицияның объектісі болып табылуы мүмқін: өзіндік жылжымайтын
мүлік (үй, ... ... ... ... да ... табыс әкелетін жылжымайтын
|Салық салу объектісі ... ... ... |
| ... көрсеткіш) |
|Двигатель көлемі мынадай жеңіл автокөліктер| ... см.): | |
|1 100-ге ... қоса ... |4,0 ... ... ... қоса |6,0 ... ... ... қоса |7,0 ... ... ... қоса |12,0 ... ... ... қоса |17,0 ... ... ... қоса |22,0 ... ... жеті ... ... ... ... ... салынатын двигателінің көлемі 1500-ден ... - 2000 ... ... он екі ... ... ... ... бойынша салық
салынатын 2000-нан жоғары - 2500 текше сантиметрді ... он жеті ... ... ... ... ... ... 2500-ден жоғары - 3000
текше сантиметрді қоса және ... екі ... ... ... ставкасы
бойынша салық салынатын двигателінің көлемі 3000-нан жоғары - 4000 ... қоса ... ... ... ... ... сөмасы двигательдің
аталған көлемінен асқан әрбір бірлік үшін 7 ... ... осы ... ... ... салық төлеудің белгіленген
мерзімі аяқталғанға ... ... ... алты ... ... ... құралдары бойынша мынадай түзету коэффициенттері қолданылады:
ТМД елдерінде шығарылған автокөлік құралдары ушін: 6 жыл-дан -15 жылға
дейін қоса алғанда - 0,3; 15 ... ... - 25 ... қоса - 0,2; 25 ... - 0,1; ... ... мынадай басқа автокөлік құралдары үшін: 3000
текше сантиметрге дейін қоса алғанда - 0,5; 3000-нан жоғары - 4000 ... қоса - 0,7; ... ... - ... ... жиырма жылдан асқан ТМД елдері шығаратын жеңіл
автомобильдер мен мотоциклдер ... жеке ... үшін ... 0.
Мүлік салығы. Мыналар мүлік салығын ... ... ... 1)
Қазақстан Республикасының аумағында меншік, шаруашылық жүргізу ... ... ... ... салу ... бар ... ... 2)
Қазақстан Республикасының аумағыңда меншік қүқығында салық салу объектісі
бар жеке ... Сол ... ... ... шешімі бойынша оның
құрылымдық бөлімшелері және Қазақстан Республикасының резиденті емес заңды
тұлғалар Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... салық төлеушілер болып табылады.
Мыналар мүлікке салынатын салықты төлеушілер ... ... ... ... ... ... ... нормативтері
шегінде салық салу объектілері бойынша бірыңғай жер салығын төлеушілер.
Салық салу объектілері ... ... жер ... ... ... ... төлеушілер мүлікке салынатын салықты осы ... ... ... 2) ... шикі ... ... ... рента салығы; роялти; шикі мұнайға, газ конденсатына
салынатын акциз; үстеме пайда салығы; жер ... ... жер ... 3) ... ... 4) ... ... қылмыстық
жазаларды атқару саласындағы түзеу мекемелерінің мемлекеттік кәсіпорындары;
5) діни бірлестіктер.
Пайда табу үшін, тауар ... мен ... ... ... ... ... жұмсау экономикалық инвестиция деп атадды. Бағалы
қагаздар инвестщиясы, портфельдік ... ... ... ... ұқсас. Олар бағалы қағаздармен тығыз байланысты.
Қызмет көрсететін салаларына байланысты инвестиция капитал құрайтын
және зияткерлік болып бөлінеді.
Капитал ... ... ... ... және ... активтердің өсуіне бағытталады. Капиталды бұлай салудың тәсілі ... ... және ... ... ... ... Капитал құрайтын
инвестиция өз кезеңінде нақты активтерге (негізгі капитал ... ... жер ... және табиғатты пайдаланудың басқа да объектілерін
сатып алуды қамтитын), материалды емес активтерге ... ... ... және конструкторлық-тәжірибелік бағдарламалар, материалды-айналмалы
құралдар) және қаржылық инвестицияларга (экономикаға несие ... ... және ... тұлғалардың ұзақ және қысқа мерзімге қаржылық салымдары)
бөлінеді.
Зияткерлік ... ... ... ... ... біліктілік
дәрежесін көтеруге, тәжірибе алмасуға, лицензиялар алуға, жаңалықтар ... ... ... ... ... Зияткерлік инвестицияға, жоғары
және орта білім алу үшін ... ... ... ... ... пен
несиелерді айтуға болады.
Инвестицияға қаржыны бөлетін субъектілерге ... ... ... не ... ... ... ... бөлінетін)
және жеке инвестиция (жеке және заңды тұлғалардың қаражаттарына) болып
бөлінеді. Мемлекеттік инвестицияның ... ... 1) ... көзі ... ... ... немесе мемлекет салған
каражаттар болып табылады; 2) мемлекеттік ... ... ... ... 3) мемлекеттік қаражат болғандықтан инвестицияның
берілуінің негізі мен ... ... өзі ... 4) ... көлемі мемлекеттік бюджетнің бекітуіне байланысты болады; 5)
инвестицияның ... ... ... өзі ... 6) ... мемлекеттік қазынаның мүлкімен қамтамасыз етіледі.
Жеке инвестицияның ... ... ... ... Азаматтық
кодекспен, жер қойнауын пайдалану сияқты заңнамалармен реттеледі.
Сонымен бірге инвестицияның басқа не ... ... іске ... шетелдік және ұлттық инвестицияга бөлуге болады.
Халықаралық теория мен ... шет ел ... ... ... ... 1) жеке несие беру, меншік ... ұзақ ... ... (акциялар, облигациялар, патентпен,
авторлық құқықты пайдалану); оған: а) тура ... ... ... не ... шет ел ... ... сатып алу, не
оны несиелеу); б) портфелді ... ... ... ... оның ... емес шет ел кәсіпорнының акциясын сатып алу,
не оны несиелеу); в) қысқа мерзімді ... (бір ... ... ... ... ... да ... тәсілдегі портфелдік инвестициялар);
2) мемлекеттік (ресми) ... ... ... ... иеленетін ұзақ не
қысқа мерзімді портфелді инвестициялар.
Тура инвестицияның халықаралық және ... ... екі түрі ... инвестиция деп ел нарығының жақсы жағдайымен шарттанған, жаңа
өндірістік саладан сол ... ... ... ... ... байланысты
капитал салуды айтамыз. Ұлтаралық инвестиция бұл өңдіріс шығынын азайту
мақсатында көрші елге тура ... ... ... Республикасында 10 жылға дейінгі мерзімдегі инвестиция қысқа
мерзімді, ал одан жоғары ұзақ мерзімді деп аталады.
3.Тарау. ... ... ... ... ... ... ... жалпы түсінігі.
Кез келген экномикалық иглікке тек нарықтық экономика арқылы жетуге
болатынын ... ... ... ... ... ... ... нарықтық қатынастарына
көшуі сатып алу - сатудың нақты обьектісі ... ... ... ... ... ... ... төлем қаражаттарынның, несие ресурстарының және
сан алуна бағалы қағаздарының ... зор ... ... ... ... ... ... пайда болуына себепші болады.
Қазақстан Республикасының қатаң ... ... ... ... ... тарапынан реттеліп отыратын нарықтық экономикаға
көшуі елімізде оған ... ... ... ... ... ... ... нарығының құрылуын талап етті.
Қаржы нарығында болып жатқан өзгерістер валюта нарығына тікелей әсер
етуде. Ең алдымен қаржы және ... ... мәні мен ... түсініп
жалпы айтсақ, валюта нарығын қаржы нарығының құрама бөлігі ... ... ... бұл ... ... ... деңгейден
қарарстырып отырғандығымыздан қаржы нарығына жалпы шолу жасап, ватюта
нарығын тереңірек зерттемекпіз, ... ... ... құралымын анықтамақпыз.
Қаржы нарығы – құнды қағаздар айналымына байланысты экономикалық
қатынастар және мемлекеттің ... ақша ... ... Ол ... ... ... болып табылады және тауар, ақша, несие,
валюта, сақтық және т.б. капитал жұмыс күші, тұрғын үй, ... ... ... ... ... ... жүзінде АҚШ, Еуропа бірлестігі мен
Жапония қаржы нарығының ең үлкен ... ... Ал ... ... ... ... оның қаржы нарығының қоры мол, өзінің
өркендеуіне жетеді деуге әлі ерте. Қаржы нарығы ... ... ... ... ... ... жасайтын үш нарықтан тұрады: қолма-
қол ақша нарығы, ... ... ... және ... ... ... капиталының нарығы және бағалы қағаздар нарығы.
Қаржы нарығының ұғымы көбінесе кең түрде, оған ... ... ... қоса ... ... өзі қаржыны ақшаға тең санад ретінде
қарастыратын ... ... ... нарығынан айырмашылығы ақша нарығы төлем қаржаттарының ... ... ол ... ғана ... сондай-ақ қолма-қол емес төлем
қаржаттарының, оның ішінде қысқа мерзімді банк ... ... ... ... ... және ұзақ мерзімді несие жөніндегі
банктік несие операцияларына ... ... ... ... ... ... негізінен зақ мерзімді сипаттағы міндеттемелер немесе
куәліктер нарығы болып табылады. қаржы ... ... қор ... деп ... Ақша мен несие нарықтары әдеттегідей ... ... ... ... ... ... қарды нарығы – кәсіпорныдардың, банктердің,
мемлекеттің құнды қағаздар сату арқылы халықтың ... бос ... ... бөлуді қамтамасыз ететінарықтық қатынастар жүйесі.
Нарықтардың барлық түрлерінің өзара байланысты қаржы нарығының
болуының шарттарын ... ... ... ... ... ... ... болуы, яғни тауарлар мен қызметтің кезкелген
түрлері мен арнаулы бойынша сұраныс пен ұсыныстың тепе-теңдігі;
2. ұлттық банк ... ақша ... ... ... ... қолма-қол
және қолма-қол емес айналым эмиссиясына бақлау ... ... ... ... оны ... ... яғни ... еркін нарыққа орналастыру: несие ресурстарының қозғалысын
Ұлттық банк тағайындайтын ... ... ... ... ... ... нормасын белгілеу ақша нарығында
операциялар жүргізу арқылы реттеледі.
Қаржы нарығы қызметінің алғы ... ... ... табылады:
1. бәсекені дамытып, монополиялық үстемдекті шектеу мақсатымен меншіктің
барлық формасындағы, соының ішінде мемлекеттік сектордың, материалдық
өндіріс саласындағы кәсіпорындардың басттапқы ... ... ... беру;
2. қаржы ресурсын қайта бөлуде мемлекеттің ролін қысқарсту; өндірістік
күрделі жұмсалымдарды орталықтан ... ... ... ... ведомстволық қайта бөлуді жою;
3. шаруашылық субъектілері мен халықтың құнды ... ... ... ... ... ... ... үшін несие қорын пайдалануды доғару;
республикалық және ... ... ... ... ... ... жабылады.
Қаржы нарығының маңызы бос ақша қаражаттарын алып, оларды қайта бөлу
есебінен ұдайы өндіріс ықпал етуінен ғана ... ... Оның ... ... ... ... береді, тікелей қозғалыс барысында
қаржы ресурстарын қайта бөлу ... ... ... ... Мұның өзі кәсіпорындардың, салалардың, тұтас халық шаруашылығының
қаржы жағайын қаржына неғұрлым маңызды обьетілермен салаларға ... ... ... ... ... өткені бюджет тапылығын жабу үшін
үкіметақша эмиссиясын пайдаланбайды, керісінше, ... ... ... ... ... ... және қамтамыз етумен айқындалады.
Экономикалық реформа үрдісі барысында қор нарығының қалыптасып, жұмыс
істеу экономика дағдарысынан және ... ... ... болған
қиындықтарға кезігуде.
Инфляция елеулі әсер ететіндіктен, құнды қағаздар ... ... ... түспейтін болуы тиіс. Баға ұдай өсіп отырғандықтан, инвесторлар ... ... ... ... ... ... инвистициялар
тауарға, валютаға, жылжымайтын мүлікке салынады. Құнды ... ... ... ... ... мерзімді несиелер мен дипозиттердің
пайыздық мөлшерлемелерінің өсуіне жеткізеді. Нәтижесінде құнды қағаздар
банктердің ақша ... ... ... алмайды. Экономикалық
кеңістіктегі саяси тұрақтылық қаржыны жандандыруы ... ... ... ... ... ... ... екінші (биржа)
нарықтық жағдайы саяси экономикалық эағдай тұрақтанғанға дейін ... ... қор ... ... тыс ... дипозит
мекемелері түрінде құрамында элементтерді қамтитын ұлттық қор ... ... ... Ең ... сан ... ... қоғамдар
құрылады.
Валюта нарығы. Басқа да ... ... ... ... нарығы
комерциялық қажеттіліктерді өтеу үшін пайда болды. Банктер өз клиентері
үшін мәмілелер жасайды (яғни ... ... ... ... ... ... барысында олар шетел валютасын жинақтайды да, айырбастау бағамының
тұрақсыздығына байланысты тәуекелге ұшырай бастайды. Осы тәекелді төмендету
үшін олар ... ... өз ... ... ... ... мен ... нарықтарынның айналымдарына шығуда 1995 ж.
сәуір айында орташа күрделікті сауда ... 1,3 ... ... құрады, 1989
ж. Сәуір айындағы 650 млрд. Долларға қарағанда, бұл күндік ... ... ... ... асып ... Бұл ЕО ... банктерінің
жиынтық валюта қорынан едәуір (385 млрд. экю) асып түседі.
Шетел валютасы шетел ақшасы ... ... ... көп ... ... болғандытан, яғни коммерциялық банктік жүйнің өтімді
пассивтері түрінде, валюта нарығынан ... ... ... ... ... яғни ... банктік жүйенің өтімді пассивтері
түрінде, валюта нарығынан талап ... ... ... ... ... Оны ... қатысушылары комерциялық банктер және
банкаралық мәмілелер көлемі жиынтық көлемінің 90%-ын құрайды.
АҚШ ... de facto ... ... ... ... ... ... долларын Канада долларына аударғысы келсе, онда ол екі
операция өткізу керек. Біріншіден, ол ... ... АҚШ ... екіншіден АҚШ доларына Канада долларын сатып алады. Басқа ұлттық
қор биржаларына қарағанда валюта нарығы белгілі бір ... ... ... сол ... болуы талап етілмейді. Мәміленің көбі
телефон ... ... ... ... ... ... ... жасалады. Коммерциялық банктермен ... ... ... ... ... мемлекеттердің орталық банктері.
Олардың рөлі ерекше, ... олар ... ... яғни ... ... ... олар ... саудада пайда болған ауытқуларды
теңестіру үшін белсенді қатысып отырады. Мұнда ... ... ... ... де жоқ, ешқандай айғай-шу сияқты әрекеттердің болмауы
басқа биржалардан гөрі артықшылығы ... ... ... ... ... ... ... сауда биржа негізінде жүргізіледі. Кез-
келген уақытта екі түрлі баға бар: сұралатын – ... ... ... ...... ... баға.
Бұл қалай іске асады? Мысалы, Барклейс банкі өзінің британдық
клиентінің ... 10 млн. ... ... ... ... Бұл ... сома ... клиентке жедел керек, сондықтан банк ұтымды ... ... ... ... ... ... ұтымды мәміле жасауы тиісті. Хабар
қысқа ... ... ... кетіп отырады.
3.2. Бағалы қағаздар нарығының механизмі, эмитенттері және кәсіби
мамандар , басқа қатысушылар мен қалыптасуы.
Бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... ... кезінде болған. Ал қазіргі егемен Қазақстанда бағалы
қағаздар нарығының алғашқы нұсқалары Кеңес Одағы заңдарының ... ... ... ... ... бола ... қағаздар нарығы тек әдеттегі тауар-ақша қатынастары және меншік
қатынастары ... ... ... ... ... жаңа нарықтық
қатынастарға сай өзгерту тек оны жекеменшіктендіру арқылы ғана іске ... 10 ... ... ... ... ... ... Англияда ол шапшаң карқынмен өтті. Бірақ Батыс Еуропа елдерінде
жекеменшіктендіру өркендеген нарық экономикасы ... ... ... ... акция саны қанша көп ... ... ... ... оларды орналастыру өте оңай болды. Ал ... ... (ТМД) ... жайы ... өзгеше.
Бұл елдерде бағалы қағаздар нарығы жаңадан қалыптасып келе ... ... ... ... оларды акцияландыру
арқылы жүргізіледі. Себебі, көптеген кәсіпорындар да, халық та осындай жаңа
құбылыстар арқылы нарыққа кең ... ... ... ... ... ... жаңа түрі -жекеменшіктендіру чектерін
(купондарын) өмірге келтірді. Бұл ... ... ... бір ... өз ... ... иелігінен алып, жекеменшіктендірілген меншіктің
бір бөлігін қайтарымсыз пайдалануына құқық береді.
Ірі және орта ... ... ... акционерлік
қоғам ретінде қайта кұрудан басталды. Акционерлік қоғамның ... ... ... құқы ... ... ... ... кез келген жекеменшіктендірілген
кәсіпорынның акциясын сатып алуға ... Ал ... ... ... ... ... ... жүрген кәсіпорнының акциясы
жеңілдікпен сатып алуға құқы бар. Ондай сатып алуды да жекеменшіктендіру
чегімен төлеуге болады. Жекеменшіктендіру ... ... ... ... ... ... ... алу аукциондарда жүргізіледі.
Аукцион өтетіні туралы алдын ала ақпарат ... ... ... ... ... ... инвестициялық қорлардың да акциясын
сатып алуға болады. Ондай қорлар чектерді өздерінде көптеп шоғырландырып,
оған басқа акционерлік қоғамдардың ... ... ... ... акцияларын сатып алушы сол қордың иемденушісінің біреуі болып
есептеледі. Қор оған өз ... бір ... ... ... - жеке ... ... ... қорларға салған чектерге
кепілдік бермейді
Осы айтылғандардан басқа, жекеменшіктендіру чегін мұра етіп
қалдыруға, ... ... ... және ... ... адамға беруге де
болады. ... ... ... ... жекеменшіктендіру және
жекеменшіктендіру чегіне акция сату 1994 - 1995 жылдары өтті. Ол кездерде
көптеген ... ... ... ... ол ... чектерін
тапсырғанымен олардың орнына акция алғандары аз.
Қорыта айтқанда, ... бір ... ... ... ... - ... ... нарыққа әкелсе, екінші жағынан кәсіпорынның
жаңа ұйымдық-кұқықтық формасы - акционерлік ... ... ... олардың қалыптасуына жол ашты. Бұл ... жаңа ... ... эмиссиялаумен қатар, бағалы қағаздардың ... ... да ... болады. Сонымен, кәсіпорындарды жекеменшіктендіру -
бағалы қағаздар нарығының қалыптасуындағы алғашқы кезең.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... реттейтін экономикаға өтуі елімізде қаржы нарығын және
оның қызметін қамтамасыз ететін ... ... ... етеді. Бұл
өте күрделі және ауқымды мақсат.
Бағалы қағаздар рыногындағы банкілік операциялардың түрлері.
Бағалы қағаздар рыногында банктер ... ... ... ... ... ... жүргізгенде делдал ретінде бола алады және
табыс алу ... өз ... ... ... ... ... құқылы.
Қазақстан Республикасы Азаматтық Кодексінің 129-бабына сәйкес ... ... ... ... және міндетті реквизиттерді сақтай
отырып, жүзеге ... тек оны ... ғана ... ... ... куәландыратын құжат.
Жоғарыда келтірілген анықтамаға сәйкес «бағалы қағаз» ұғымы бәрінен
бұрын мүліктік құқықты куәландыру тәсілін ... ... ... ... ... іскерлік айналымдағы мақсаты ... ... ... ... бағалы қағаздар тапсыруды және тиісті
құқықтарды іске ... ... ете ... мәмілелерді жүзеге асырудың
максимальді деңгейіндегі мүліктік құқықтардың айналымын камтамасыз ететін
құқықтық механизмнің ... ... ... ... Экономикалық
теорияның ережелеріне сәйкес, бұйымдардың шектеусіз мөлшері ... және ... ... ... ... ... материалдық
ресурстардың ролін атқарады.
Мұндай объектілерге деген мүліктік құқық мүліктен ажыратылуы және жеке
зат ретінде — бағалы қағаз түрінде ... ... ... ... ... ... ... объектісі бола алатын, сатуға, ... ... ... болатын бағалы қағаздары болады. Мысалы: жерге - ипотекалық куәлік;
жылжымайтын мүлікке — ... ... ... ...... ... ... опцион; ақшаға — облигациялар.
Бағалы қағаз - - ақша қаражатына және ... ... ... растау ғана емес. Оның құндылығы сол ... ... ... ... де түсіндіріледі. Бағалы қағаздың иесі өзінің товарын
немесе ақшасын сол бағалы қағаз ақша немесе ... ... ... жағдайда
ғана бағалы қағазға ауыстырады.
Экономикалық тұрғыда бағалы қағаз - - өзінің ерекше рыногында — бағалы
қағаздар рыногында айналымда ... ... ... ... оның ... ... ... та құны болмайды, яғни, физикалық товар немесе ... ... ... ... ... және мазмұнына мәміле мен басқа да
заңды ... ... ... бір ... ... субъектіге өтуі
кіретін азаматтық-құқықтық айналымның объектісі болады.
Осылайша, құқықтық және ... ... ... төмендегідей анықтама аламыз: яғни, бағалы қағаздар дегеніміз
-мүліктік объектіге ... ... та, ... те ... ... мүмкін, ... ... ... ... ... ... бола алатын
құкық.
Заңмен бағалы қағаздардың мынадай түрлері бекітілген:
Акциялар.
Облигациялар.
Ипотекалық ... ... және ... ... ... ... құжаттардың басқа да түрлері.
Құнды қағаздар.
Басқа мемлекеттердің заңдарына сәйкес шығарылған, ... ... ... ... ... ... ... эмитенттердің бағалы қағаздары.
Бағалы қағаздардың Қазақстан ... ... ... да түрлері.
Бірақ бағалы қағаздарды осылайша бөлу жалпы сипатқа ие, себебі, біздің
мемлекетімізде корпоративті бағалы қағаздар және ... ... бар. ... ... заң ... ... қор ... қаралатындарын ғана қалдыра отырып, төлем құжаттарын (чек, вексель,
банкілік сертификаттар және т.б.) ... ... ... қарастырады.
Корпоративті бағалы қагаздар — мемлекеттік емес заңды тұлғалар
шығаратын ... Іс ... ... ... ... ... де, мемлекеттік те болады (Мысалы: облигациялар).
Бағалы қағаздардың жеке ... ... ... ... ... бойынша акция дегеніміз — ... ... ... бір ... ... ... ... акционерлік қоғамның
істерін басқаруға қатысуға және акционерлік қоғам жойылған жағдайда оның
мүліктерінің бір бөлігін алуға ... ... ... ... ... ... тән ... — оны тек акционерлік қоғам ғана шығарады және
Жарғылық ... ... ... Республикасы Президентінің 1995 жылы 2-
мамырда шыққан «Шаруашылық серіктестіктері туралы» заң күші бар ... екі ... жәй және ... бар ... шығару
мүмкіндігін бекіткен.
Жәй акция бойынша оларды иеленушілерге қоғамның тапқан табысына қарай
дивидендтер төленеді. Қарапайым акцияны иеленушінің ... ... ... беру құқығы бар, ол басқару органдарын және ревизиялық
комиссияны сайлауға, бақылауды іске ... және ... ... бекітуге
қатысады,
Басымдылығы бар акцияны иеленуші табыс мөлшеріне қарамастан,
кредиторлардан ... ... ... ... ... ... тұлға
таратылған жағдайда оның мүлкін бөлуге ... ... ... бар. ... иеленушілердің Жарғымен басқаша көзделмесе, акционерлік қоғамды
басқаруға қатысу ... ... ... ... ... ... дегеніміз — оны иеленушінің облигацияны шығарған
тұлғадан, онда көрсетілген мерзімде ... ... ... ... ... алу ... куәландыратын бағалы қағаз. Облигация
сонымен ... оны ... ... ... ... құнының бекітілген процентін немесе басқа да ... ... ... ... ... ... түрлерін
шығаруға болады:
а) Ішкі мемлекеттік және жергілікті заемдардың облигациялары.
б) Заңды ... ... ... ... ... Республикасының заңдарына
сәйкес, акционерлік қоғамдар мен жауапкершілігі шектелген серіктестіктер үш
жыл ... ... ... ... ... ... ... Алайда,
облигациялардың мөлшері эмитенттің Жарғылық қорының мөлшерінен аспауы
керек.
Облигициялар бір тұлғаның ... ... ... процентті және
процентсіз, еркін айналымдағы және ... ... деп ... ... ... ... ... туралы» заңының 4-
бабына сәйкес, туынды бағалы қағаздар ...... ... және ... осындай деп танылған бағалы қағаздар. ... ... ... ... ... мен ... анықтаудағы мемлекеттің
позициясының белгіленбегендігін көрсетеді.
Бағалы қағаздар нарығының ... ... ... оның ... ... мамандар, яғни делдалдар. Ол жұмыс баға белгілеу үшін және
қажетті хабарларды тарататын компьютерлік техниканы ... ... Ол ... ... сай нарыққа әдейі дайындалған кәсіби мамандар қажет. Бағалы
қағаздар нарығының кәсіби мамандары:
1. Брокерлер — ... ... ... ... адамдар. Брокер
келісім жасасатын әрбір жакты табыстыруды көздейді. Брокер өкіл емес,
ешбір жақтың шарттық қатынастарына қатыспайды, жекелеген тапсырмалар
негізінде жұмыс істейді. Брокерге әрбір жеке ... ... ... ... Ол тек сол ... ... әрекет етуге міндетті.
2. Джобберлер — нарық коньюктурасын бақылаушылар.
З. Дилерлер - өз ... ... ... ... ... ... ... қағаздар бағалы кағаздар нарығына банк
кызметкерлері, инвестициялық қорлардың қызметкерлері және ... ... ... заң шығаратын мемлекеттік ... мен ... ... ... ... брокерлер құқықтың тұлға ретінде тіркелген
мамандандырылған фирма қызметкерлері. Батыс Еуропа мемлекеттерінде олар не
фирма, не ... ... ... құрылады. Жаңа егемен мемлекеттерде
олар жауапкершілігі шектеулі серіктестік мекемесі болып құрылған. Құрылымы
жөнінен ... ... ... ... бөлім, кеңес беретін ... ... сату ... және ... ... тұрады.
Шамамен мұндай фирмада 15-25 адам қызмет жасайды. Брокерлік ... ... мына ... ... (кеңес беру).
Бағалы қағаздарды бірінші және екінші нарыққа орналастыру.
Инвестициялық қорларды құру және оны басқару.
Брокерлер өз қызметінде мына түпкі бастамаларды басшылыққа алады:
Клиент ... ... шарт ... ... тапсырма
бойынша келісімге келеді, оның ішінде бағалы қағаздарды қайдан сатып алу
жөнінде (қор биржасынан ба, әлде биржадан тыс ... ... ... белгіленген сомасы шамасында әрекет жасайды.
Бірақ алған тапсырма көлемінде бағалы қағаздарды таңдауда өз ... ... ... ... ... ... клиентке хабарлап және бағалы қағаздарды сатудан түскен қаржыны
клиенттің есепшотына аударады.
Брокер мәмілені ерекше кітапқа тіркеуі қажет. Клиент ол ... ... ... құқы ... ... ... барлық тапсырманы тоқтатуға үнім бере
алады.
Бағалы қагаздар нарығына басқа қатысушылар
Қазірге кезде бағалы ... ... ... ... ... әкімшілік, ірі ұлттық және халықаралық компаниялар. Бұндай
компаниялардың халық арасында жоғары атағы бар. ... олар ... ... ешбір қиындықсыз өтеді. Нарық ол қағаздарды көп ... ... ... Бұл қағаздар, әсіресе, мемлекеттік және
жергілікті әкімшіліктің қағаздары.
Екінші топ, ... ... ... ... қағаздар
операциясын жүргізетін қаржы-несие институттары. Олар:
а) екінші деңгейдегі және инвестициялық ... ... ... зейнетақы қорлары және сол сияқты ұйымдар.
Бүл институттардың көпшілігі әртүрлі инвесторлардың, яғни ... ... ... қаржысын біріктіріп, оларды табысты бағалы қағаздарға
жұмсау мүмкіндіктерін іздейді.
Үшінші топ, және инвесторлар, яғни жеке ... оның ... ... ... қағаздары әрқашан қауыпты. Статистика деректері
дәлелдегендей олардың бөлігі ашылмай жатып жабылып қалады, тек 1/4 ... ... ... ... екен. Кейбір шағын кәсіпорындары табысты және
болашағы бар екенін дәлелдеді.
Төртінші топ, бағалы ... ... ... мамандары, яғни брокерлер
мен дилерлер. Олардың қолындағы хабарлар, керекті байланыс құралдары ... ... ... ... ... береді.
Эмитент — заңды тұлға, ол мемлекеттік орган немесе ... ... ... ... Ал ... жеке адам ... ... тұлға болуына
құқылы. Олар бағалы қағаздарды өз қаржысына сатып ... ...... тұлға. Олардың ұйымдық түрлері әтүрлі болады. Бағалы
қағаздар ... ...... ... ... лицензия, ал жеке
адамдар мамандығы туралы аттестат алулары шарт.
3.3. Өнеркәсіп қаржысы міндеттері, кәсіпорындағы қаржы
қатынастары.
Ауылшаруашылық ... ... ... ... ... ... болып табылады. Қаржы ресурстары өндіріс ... ... ... ... да, оларды қолдану белгілі мақсаттағы
арнайы ақша қорларының ... ... ... ... ... және ... емес салаларды
қаржыландыруға, тұтыну мен ... ... ... ... үшін сатып алынған ... ... ... мен құралдары, жұмыс күшімен өндірістің ... ... ... ... ... ақшалай түрі болып табылады.
Қаржы ... ... ... ... ... ақша
қорларының құрылуы арқылы жүретіндіктен капитал құрылымына, ... ... ... және ... ... жұмсалған ақша
қаржылары ... ... ... ... ... ... ... ролі
Өндіріс орындарының активтері меншікті және ... ... ... ... мүмкін.
Жарғы қорының көлемі негізгі және айнымалы құралдарды ... ... ... қаша қаржыларының мөлшерін
көрсетеді.
Меншікті ... ... ... ... келесілер жатады:
✓ қосымша капитал - капиталды қайта бағалау нәтижесінде құрылады;
✓ резервті ... – таза ... ... ... ... ... құрылады;
✓ жинақтау қоры - өндіріс орнын дамытуға жұмсалатын қаржы;
... ... ... мен ... - әлеуметтік
объектілердің құрылысы мен ... ... ... ... ... және жеке ... осы ... түскен
қаржылар;
✓ арендалық міндеттемелер – арендаторлардың ұзақ ... ... ... ... ... ... ... таза табыс.
Қарызға алынған қаржы ресурстарына келесілер жатады:
✓ банк несиесі;
✓ басқа ... ... ... ... ... қатысудағы үлесі;
✓ бюджеттік қаржыландыру.
Өнімнің ... ... ... ... ... ... ... келесі элементтерге бөлінеді.
✓ материалдық шығындар;
✓ ЕА төлеуге кеткен шығындар;
✓ әлеуметтік ... ... ... негізгі қорлардың амортизациясы;
✓ басқа шығындар.
Материалдық шығындар – шикізат пен ... ... ... яғни ... мал ... ... тыңайтқыштар, мұнай
өнімдері, элекроэнергия, отын.
Еңбек ақы төлеуге кеткен шығындар - ... ... ... ЕА ... кеткен шығындар.
Әлеуметтік сақтандыруға кеткен шығындар – заң бойынша ... ... ... ... ... (әлеуметтік салықпен
көрсетілуі).
Негізгі қорлардың ...... ... толық қалпына
келтіруге кеткен кұн кіреді.
Басқа шығындар - өзіндік құнға ... ... ... ... ... заң ... ... мөлшердегі жол-сапар
шығындары, байланыс және банк қызметінің төлдемдері, ... ... ... ... ... ... шығындарға - өнімді сатуға байланысты
шығындар жатады.
Өндірістік және өндірістік емес ... ... ... ... ... ... ... қаржы нәтижесінің құрылу схемасы
а) - ... - ... ... ... келесі екі топ факторлар әсер етеді.
Сыртқы факторларға табиғи жағдай, ... ... ... ... ... ресурстардың бағасы.
Ішкі факторлар негізгі және ... емес ... ... ... сату ... өнімнің өзіндік құны, ... ... ... ... емес ... ... ... бұзумен байланысты:
баға тәртібін бұзу, ... ... және ... сапасына
қойылатын шартты жағдайларды бұзумен байланысты.
Қорытынды
Әлемдік экономика тиімді кірігуге класткрлік ... ... ... бар ... жобаларды іске асыруға
бағытталған елдің индустриялық-инновациялық дамуы жөніндегі ... ... ... қол ... ... ... "Қазына" орнықты даму қоры "АҚқұрылды,оған
мемлекеттік даму институттарын басқару ... ... ... және даму ... ұлттық компаниялармен, отандық және
шетелдік инвесторлармен бірлескен жұмыс негізінде орта мерзімді және ұзақ
мерзімді нысаналы жобалардың тізбесі мен ... іске ... ... кешкні қалыптастырылатын болады. Бұл тізбе өңірлік және
халықаралық маңызы бар"серпілісті" ... ... ... даму ... ... ... дамытудың 2007-2012 жылдарға ... ... ... ... ... ... ... байланысын
күшейту мақсатында іргелі және қолданбалы ғылымды дамытудың негізгі
бағыттары мен басымдықтарын айқындайды.
Сауда ... ... ... үшін ... жағдайларда
кіруге,қазақстандық тауарлардың халықаралық нарықтарға қол жеткізуін
жақсартуға,жаңа ... ... ... ... және ... одан әрі ... ... болады.Заңнамалық
жәненормативтік құжаттардың ашық екі деңнейлі жүйесі қалыптастырылатын
болады,оның жоғары сатысы - техникалық регламент,төменгісі - ... және ... ... ... ... ішкі және сол ... сыртқы нарықтарда да бәсекеге қабілеттілігін
арттыруға ықпал етеді.
Авторлық құқық пен ... ... ... үшін ... жағдай
жасау мақсатында авторлық құқық объектілері ... ... ... ... ... мен ... анықтау мен
жоюға бағытталған іс-шаралар кешені әзірленетін болады.Қазақстан
Республикасының патент ... ... ... жылдарға арналған
бағдарламасы әзірленеді.
Каспий теңізінің ... ... ... ... ... ... іске асыру индустриялық-инновациялық
салада жүргізілетін қайта құрулардың негізгі іргетасы ... ... және ... ... ... ... қайтарымын арттыруға,олардың жұмыс істеуінің ашықтығын
қамтамасыз етуге жұмсалатын ... ... ... ... және ... алдыңғы қатарлы технологияларын
енгізу есебінен энергетикалық ... және оны ... ... арқылы
жасалған өнімдерді ірі әлемдік жеткізущілердің қатарына қосылады.
Тиімді ұлттық көліктік жәнетелекомуникациялық инфрақұрылымды
қалыптастыру міндеттері ... ... ... тиімді кірігуінің
мақсаттарына сай келетін болады. "КАZSАТ-1" қазақстандық байланыс және
хабар тарату ... ... ... телекоммуникация желісін жаңғыртудың
және дамытудың басым бағыттары іске асырылатын ... бұл ... ... ... ... санына кіруге мүмкіндік
береді.Сондай-ақ оны кейіннен ұшыра отырып, ... ... ... іске ... ... ... ... жалғастыру жоспарланып отыр.
Экономиканы одан әрі жаңғырту және әртараптандыру сауатты
макраэкономикалық ... ... ... қамтамасыз етілетін
болады.Иновацияны ұстап тұру,экономиканың "қызып кетуінің" келеңсіз
салдарын ... ... ... саласындағы,сақтандыру саласындағы және басқа да
салалардағы "жасырын монополияларды" ... ... іске ... жылы ... ... ... ... жетілдірудің 2008-2010 жылдарға арналған бағдарламасын әзірлеу
жоспарлануда,оның нәтижесінде табиғи монополиялар субъектілерінің ... және ұзақ ... ... ... ... деңгейлерінің
болжалдылығы мен тұрақтылығы қамтамасыз етіледі және табиғи монополиялар
субъектілері әрекет ететін салалардың инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... қатынастар мен бәсекеге
қабілетті экономиканы ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік туралы" Қазақстан Республикасының Заңын ... ... ... органдардың жанындағы кәсіпкерлік мәселелері
жөніндегі сараптамалық кеңестер жұмысыныңжаңа ... ... ... ... ... ... актілер қабылданатын
болады.Барлық өңірлерде кәсіпкерлік пен ... ... ... ... құру және ... қызметінің тиімділігін
арттыру жөніндегі жұмыс жалғасатын ... жылы ... ... ... ... іс-қимылды
дамытуды инфрақұрылымдық қамтамасыз етуді айқындайтын Қазақстан
Республикасының 2015 ... ... ... даму ... және ... экономикада бәсекеге қабілетті
мамандықтар қалыптастыруға,экономикалық әлеуетті және еңбек ... және ... ... ... ... даму оның ... айналады.Өңірлік әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялар ... ... ... ... ... ... жаңа өндірістер мен технологияларды іске асыруға,өңірлерде
тиісті қолайлы экономикалық орта қалыптастыруға,сондай-ақ әлеуметтік
мақсаттарға қол ... ... ... әзірлеуге және іске
асыруға бағытталатын болады.
Астананы Евразиядағы өзара ... ... ... бірі ... ... және Алматы қаласының қаржылық және
іскерлік ... ... ... ... қалыптасуы мемлекеттік
өңірлік саясаттың маңызды нәтижелерінің бірі болады.
Халықтың неғұрлым ... ... ... ... және
еңбек ресурстарын тиімді дамытуды ынталандыратын атаулы әлеуметтік
саясатты іске асыру Президенттің 2006 ... ... ... ... ... беретін болады.Үкіметтің осы саладағы негізгі мақсаты
мемлекет,жұмыс беруші мен ... ... ... ... ... көп ... әлеуметтік қамсыздандыру жүйесін одан әрі
дамыту,атаулы әлеуметтік көмекті күшейту және тұрлаулы жұмыспен ... ... ... ... деңгейлі табысы бар халықтың
қажеттіліктерін ... ... ... ... үй ... ... жалғастырады.Осы міндеттің шеңберінде Қазақстан
Республикасында тұрғын үй құрылысын дамытудың ... ... ... ... және ... үй ... ... құқықтық актілерге қажетті түзетулер енгізілетін болады.
Жер учаскелерін беру және инженерлік-кммуникациялық ... ... ... ... жеке ... үй құрылысының
секторын қолдау және дамытуды ынталандыру жөніндегі жұмыс ... ... ... қоса ... ... ... ... үй секторын
дамыту жағдайын жасау және жалға беру үйлерінің құрылысын ұйымдастыру
жөніндегі шаралар ... ... ... ... ... ... саланы дамытудың
2006-2008 жылдарға арналған бағдарламасы ... ... ... саласындағы қызметті ұйымдастыруда қазіргі
заманғы қағидаттар мен стандарттарға өту ... ... ... ... ... қағаздар нарығы қалыптасу шағында. Оның ... ... ... ... ... ... толтыру
мақсатында мемлекет бұрынғыдай ақша белгілерін шығармай, оның ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығының
даму жолында шешуін ... ... ... және ... ... көп. ... ... нарықты реттейтін механизмінің жоқтығы;
В) бағалы қағаздар нарығын ... ... ... ... ... ... орындалмауы;
О) салымдарды тіркеу жүйесінің жоқтығы;
Е) бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... инфрақұрылымы өсу деңгейінің төмендігі жатады.
Бағалы қағаздар нарығына мамандарды бағалы қағаздар жөніндегі ұлттық
комиссияның осы іспен шұғылдануға рұқсат ... оқу ... ... ... ... табысты бітіріп, мамандық туралы бірінші санатты
куәлік алған 1500-дей адам брокерлік, дилерлік іспен ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығының ерекшелігі —
кіші және жалпы жекеменшіктендіру ... ... ... ... жеке инвесторлар мен өз мемлекетіміздің әрбір азаматын қарастыру.
Соның нәтижесінде жекеменшіктендіруге банк ... ... ... тәжірибе дәлелдегендей банктер бағалы қағаздар нарығында жеке
үстемдік роль атқарады. Дәл осы жағдай көпшілік ... ... ... ... ... бас тартуына әкеп соқтырды.
Бағалы қағаздар нарығының нарықтық үлгісінің банктік ... ... ... ... ... көптігі.
Үлестік бағалы қағаздардың қарыздық қағаздардан көптігі.
Өндірісті қаржыландырудағы тура банктік несиенің аздығы.
Нарықтағы банк емес мекемелеріыің көптігі.
Қорыта айтқанда, ... ... ... келе ... ... ... үлгісіне нақты бірыңғай көзқарас жоқ. Сондықтан
бағалы қағаздар нарығына уақыт ... сай әлі де ... ... ... әдебиеттер тізімі:
1. Жандосов О.А.
«Ізденіс нәтижесіз емес» // ... 1998 ... ... А.Н.
«Нарықтық қатынастардағы халықтың қаржыгерлерінің
қалыптасуы»// Финансы
Казахстана 2004 №1-с 41-44
3. Маханова З.А. Самбетбаева А.К.
«Қаржылық талдау – ... ... ... ... үл-
гідегі.... Конф. Материал ІV бөлім -А 2001 ... ... В.Д. ... ... ... ... 1994 80-85
5. Яновская О.А.
«Қазақстандағы қаржы байланыстарының ішкі коорпарациялық
мониторингі және талдануы» // Қаз ЭУ ... 2002 №3 ... Қ.Қ. ... ... ... // ... Алматы 2005 114-136б
7. Сейтқасымов Ғ.С. Ақша, Несие, Банктер Алматы
Экономика 2001ж
8.Мақыш С. ... ... ... ... Экономика 2000 ж
9.Көшенова Б.А. «Бағалы қағаздар нарығы», Алматы, 2000 ж.
10.Банктегі бухгалтерлік есеп жэне есеп беру. Н.А. Ғүмар, Р.Ж.
Қалығұлова, Алматы, ... ... ... ... ... табыс (зиян)
Мерзім шығындары
Жалпы табыс
Жалпы табыс
Сатылған өнімнің ... ... ... түскен табыс
(+) (-)
7. Таза табыс
6. Төтенше жағдайлардан түскен табыс (зиян)
5. Кәдімгі қызметке ... ... ... ... ... ... салығы.
3. Кәдімгі қызметтен түскен табыс
2. Негізгі емес ... ... ... ... ... қызметтен түскен табыс (зиян)
(+) ... ... ... ... ... ... ... дамыту қоры
Амортизация жарналары
Негізгі қорлардың қалдық құны
Негізгі қорлардың алғашқы құны
Негізгі қорлар
Пассив
Актив
Қарызға алынған қаржы ... ... ... ... ... қорлар)
Негізгі капитал (Негізгі қорлар)
Қаржыландыру көздері
Өндіріс құралдары
1. Материалды шығындар.
2. жалдамалы жұмыскерлердің еңбек ақысы + әлеуметтік салық.
3. ... ... ... ... ... (жол ... ... ұйымдастыру шығындары, банк
қызметі, жер салығы, мүлік салығы, көлік құралдарына салынатын салық.
Таза ... ... ... ... ... шегерістер
Салық салынатын табыс
Бюджетке төленетін ҚҚС
Сатып алынған тауар, материалдардың құндылығы ҚҚС
Жылдық жиынтық табыс
Есептелген ҚҚС
Өнімді сатудан түскен табыс ҚҚС-сыз
Қызмет атқаруға және ... ... ... ... табыс салығы
1. ҚҚС.
2. Акциздер.
3. Әлеуметтік салық.
4. Көлік ... ... ... ... салығы.
Заңды тұлғалардың табыс салығы
Заңды тұлғалар

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 80 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы валюталық операциялар жүйесі9 бет
Қазаөстан Республикасының ұлттық валюта жүйесінің дамуының пайда болуы мен проблемалары29 бет
Қазақстан Республикасының мемлекеттік қаржылық бақылауының теориялық аспектілерін зерттеу, сонымен қатар Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік қаржылық бақылау, іске асыру механизмі66 бет
"Дағдарыс жағдайларындағы психикалық өзгерістер."8 бет
Camel жүйесі11 бет
E-leaning - де білімді бақылау жүйесін құру92 бет
Turbo pascal программалау тілі туралы8 бет
«Ақсай» ХБК ЖШС-нің маркетингтік іс-әрекетін бақылау61 бет
«Батыс-2» шағын ауданындағы бу қазандығының автоматтандыру жүйесін жобалау24 бет
«батыс-2» шағын ауданындағы бу қазандығының автоматтандыру жүйесін жобалау туралы37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь