Қазақстан темір жолы – ел тарихының бөлінбес бөлігі

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 Қазақстан темір жолы . ел тарихының бөлінбес бөлігі ... ... ... ... ... ... ..
1.1 Орта Азия темір жолы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2 Транссібір магистралі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.3 Батыс . Сібір темір жол желісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.4 Аты аңызға айналған Түркісіб ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

2 Кенді Алтай темір жолдарының тарихы мен даму перспективасы ... .
2.1 Кенді Алтайда ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2 Облыс темір жолының екінші тынысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.3 Шар . Өскемен желісі . ғасыр құрылысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. Жолдар... Шығыста «Жол дегеніміз - Өмір» деген сөз бар. Елді мекендерден жырақта тартылған ол жолдың бойы көп ретте жұртқа толатын... Адамдар ертеден-ақ жол бойына қонысанатын болған. Жол адаммен бірге жаратылған, адамның игілігі.
Бұл сөздер, солтүстіктен оңтүстікке, батыстан шығысқа жүздеген шақырымға созылып жатқан ұланғайыр Қазақстан үшін айтылғандай. Ұлан байтақ мемлекет ақкөбік Каспийден Кенді Алтайға дейін, Сібір жазықтарынан Іле Алатауы мен адуын Сырдарияға дейін созылып жатыр.
Қазақстан әлемдегі мықты мемлекеттердің бірі Ресеймен көрші отырғандықтан, ол қазақ хандығына шындап көңіл аударып, өз саясатын жүргізе бастаған. Қазақстан арқылы шығыс халықтарымен, Орта Азиядағы хандықтармен сауда және басқа да қарым – қатынастар жасауды жолға қоюға болатын еді. Қазақстанның Ресейге қосылуы қашанда бейбіт жолмен жүрмеген, әрі күрделі, әрі қарама - қайшылықты үрдіс болды. Жаңа аумақтар қосылғаннан соң, осы өлкелерді экономикалық тұрғыдан игеру де басталды. Метраполияның серпінді дамып келе жатқан өнеркәсібінің шикізатқа, жұмыс күшіне, сату рыногына деген мұқтаждығы күн санап өсе түсті. Алайда, аумағы үш миллион шаршы шақырымға таяу далалық аймақ қанағаттанарлық қатынас жолдарының жоқтығынан және Ресей империясының отарланған шалғай бөлігі болғандықтан, өркениет орталықтарынан шет қала берді.
Бұл кезеңге қарай байланыс және керуен жолдары толықтай дағдарысқа ұшыраған болатын. Тауарларды алыс қашықтыққа тасу орасан зор мөлшердегі өндірістік емес шығындарды талап етті. Ресей мен Еуропа да дами келе, ХІХ ғасырдың өзінде негізгі көліктің түріне айналған темір жолдарды пайдалану арқылы табысты жүзеге асырып жатқан өндірістік күштерді өркендету міндеттерін, жегін көлікті пайдалану арқылы шешу мүмкін емес еді.
Ресейдің еуропалық бөлігінен бір ерекшелігі, Қазақстанның біршама мән - маңызы бар өндірісті мекендері оның орталық бөлігінде емес, керісінше шеткі аймақтарында – Оралда, Петропавлде, Семейде, Верныйда (Алматы), Әулие - Атада (Тараз), Шымкентте орналасты. Орталық және Батыс Қазақстанның ұлан - байтақ кеңістігінде тек кен шикізатын өндіретін және кен өңдейтін ұсақ кәсіпорындар ғана болды, ал оларға қажетті шикізат жергілікті жерде өндірілді. Бұл кәсіпорындар бір бірінен қашық, шашырай орналасқан еді, әрі өзара көлік желілерімен байланыспаған еді. Ресей капиталының тереңдей енуі, орасан зор көлемдегі азиялық сату нарығын және шикізат көздерін игерудің қажеттігі, қатынас жолдарын, тауарларды тасу құралдарын жақсартуды талап етті. Қазақстанда дамыған қатынас жолдарының болмауы өлкенің өнідіргіш күштерін дамытуда үлкен қиындықтар туғызды, оның жекелеген аудандары арасында да, Орталық Ресеймен де экономикалық және сауда байланыстарының кеңеюі мен нығаюын тежеді, Қазақстанның орыс капитализмін шикізатпен ұдайы қамтамасыз етіп отыруын және фабрикалық бұйымдарының тұтынушысына айналуын кешіктірді.
Темір жол көлігінің пайда болуы өндіріс пен сауданың әрі қарай қарқынды дамуына орасан зор серпін береді, бұрын пайдаланылмаған үлкен көлемдегі табиғи байлықтарды қолдануға мүмкіндік береді. Темір жол көлігі ХІХ ғасырда бұрын болып көрмеген аса ауқымды көлемде, еңбек шығындарын үлкен мөлшерде үнемдей отырып, тұрақты және тез тасымалдарды жүзеге асыруға мүмкіндік берді, тәжірибемен және жинақталған ілім - біліммен өзара алмасуды қамтамасыз етіп, мәдениеттің, ғылымның, техниканың дамуының қажетті алғышарттарына айналды. Темір жол көлігі адамзаттың өркениеттік дамуын жеделдетті.
Темір жолдардың салынуы бір жағынан, Орта Азия мен Қазақстанды Ресейдің экономикалық игеруіне және осы аймақтардың терең түкпіріне енуіне бастама болды. Ал, екінші жағынан Қазақстанның жан - жақты кемелденуіне, мықты елге айналуына орасан зор рөл атқарды. Сондықтан темір жолдың тарихын зерттеп, қарастыру қазіргі тұста үлкен маңызға ие болып отыр.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Қазақстанның темір жолының тарихы көптеген құпияларға толы болғандықтан, оның әр түрлі көзқарастардың өзара күрес майданына айналғандығын түсіндіруге болады.
Оның негізгі көрінісін бұл тақырыпқа байланысты еңбектердің көптігінен-ақ көруге болады. Бұл саланы зерттеушілер қатарында тарих ғылымының докторы, профессор Мәлік-Айдар Асылбековты ерекше атап өту тиіс. Оның еңбектерінде негізінен революцияға дейінгі Қазақстанның экономикасына темір жолдардың жасаған ықпалы мен оны Ресей империализмнің шикізаттық шылауына айналдыру және сонымен қатар коммуникациялар жасаудың объективті оң нәтижелері көрсетілген. Автор темір жолдар салу кезінде қазақтардың жер алқаптарының тартып алынуын және сонымен бірге жолдардағы жүк айналымының ұлғаюы, олардың бойында егіншіліктің дамуын, ауыл шаруашылық өнімдерінің өлке шегінен әкетілуін дәлелдейтін фактілер келтіреді. Ауылдағы патриархаттық - феодалдық қатынастардың ыдырауына және қазақтар шаруашылығына тауар - ақша қатынастарынаң енуіне себепші бола отырып, - деп жазады автор, - темір жол желілері табыс іздеп кетушілік пен жалдама еңбектің өрістеуіне әкеп соқты. Олар Қазақстандағы қоныс аударушылық қозғалысты, қала халқының өсуін, өлкеде біршама ірі елді мекендердің, темір жол станцияларының пайда болуын тездетті, олар экономикалық, саяси және мәдени өмірдің ошақтарына айналды, ақырында, негізгі жол тораптары бойында өңдеуші өнеркәсіптің дамуына және соның нәтижесінде жұмысшы кадрларының қалыптасуына себепші болды. М. Асылбеков жергілікті өндірістік маңызы бар Троицк, Екібастұз, Спасск - Қарағанды, Риддер темір жолдарының құрылысы туралы құнды ғылыми мәлімет жинаған.
Ғалым ХІХ ғасырдың 70-жылдарынан бастап, 1913 жылға дейінгі теміржолшылар кадрларының қалыптасу тарихын зерттеді. Қатынас жолдары министрлігінің деректеріндей бағалы да аз зерттелген деректерге жүгіне
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. Исингарин Н.К. Железные дороги Казахстана. Становление. – Алматы: «Экономтрансконсалтинг», 2004. - 416 с.
2. Калиев Е.Ж. Вековая деятельность железнодорожного транспорта Казахстана. – Алматы: РПП «Қазақстан темір жолы», 1997. - 236 с.
3. Никитин Н.С. Турксиб - магисталь социализма. – Алма - Ата: «Казахстан», 1986. - 427 с.
4. Рыскулов Т.Р. Собрание сочинений: В 3-х томах. – Алматы: Казахстан, 1997. Т. 3. – 1998. - 444 с.
5. Дахшлейгер Г.Ф. Турксиб – первенец социалистической индустриализации. – Алма - Ата: Издательство «АНКССР», 1953. - 132 с.
6. Достық жолы. – Алматы: Транспорт, 1995. - 49 б.
7. Бейсен Шорманов Стальная магисталь республики (очерк истории). – Алматы: Транспорт, 2004. - 347 с.
8. Исингарин Н.К. Хроника магистали (К 75 - летию Туркестано - Сибирской железной дороги) – Алматы: «Экономтрансконсалтинг», 2006. - 318 с.
9. Екібаев Р. Ертіс өңіріндегі Түркісіб құрылысы. // Қазақ тарихы. - 2006. № 6, 46 - 48 б.
10. Ешенқожаев Д. Қазақстан темір жолы. // Қазақ тарихы . – 2001. № 4, 61б.
11. Асылбеков М.Х. Қазақ тарихының өзекті мәселелері хақында. // Қазақ тарихы. – 1994. № 5, 3 - 11б.
12. Асылбеков М.Х. Индустриализация Казахстана и ее социально - экономические последствия. // Мысль. – 1993. № 4, 85 - 86 с.
13. Осадчий Ф.Я. Бессмертный командарм Турксиба. – Алматы: Арыс, 2005. - 106 с.
14. Әбеков Д. Темір жол отарлау құралы болды. // Қазақ тарихы. – 1999. № 4 - 5, 18 - 21 б.
15. Асылбеков М.Х. Түркісібте тағдыры түйіскен арыстар. // Қазақ тарихы. – 2001. № 2, 44 - 50 б.
16. Осадчий Ф.Я. Великий творец добра и света. – Алматы: Арыс, 2001. – 106 с.
17. Годы мужания. – Алматы: Издательсво «АНКССР», 1969. - 268 с.
18. Данильченко С. Защита - Зырян 50 жыл ел игілінде. // Егемен Қазақстан. – 2004. 7 шілде, 6 б.
19. Смағұлова Ж. Кәсіптік – техникалық білім жүйесі қалай қалыптасты? // Қазақ тарихы. – 2003. № 6, 67 - 70 б.
20. Қосабекова А. Түркісіб және теміржолшы әйелдер. // Қазақ тарихы. – 2003. № 4, 32 - 35 б.
21. Тұяқова А. Алғашқы жұмысшы факультеттері. // Қазақ тарихы. – 2006. № 4, 47 - 50 б.
22. Қазақстан тарихы (көне заманнан бүгінге дейін). Бес томдық. 3 - том. - Алматы: «Атамұра», 2002. - 768 б.
23. Әлімханова Г. Жетпіс жылдың жемісі. // Семей таңы. – 2005. 5 тамыз, 4 б.
24. Атамқұлов Е. Күретамыр Темір жолдың өткені, бүгіні және ертеңі туралы ойлар. // Егемен Қазақстан. – 2002. 24 желтоқсан, 1 - 3 б.
25. Черных С.Е. Начало положила крепость. Сборник статей, очерков. – Усть - Каменогорск, 2004. - 150 с.
26. Нусупбеков А.Н. Вопросы истории Казахстана (Избранные труды). – Алма - Ата: Наука, 1989. - 344 с.
27. Нусупбеков А.Н. Формирование и развитие Советского рабочего класса в Казахстане (1917 – 1940 г.г). – Алма - Ата: Наука, 1966. - 241 б.
28. Ленин В.И. Таңдамалы шығармалар: 10 томдық. – Алматы: Қазақстан, 1988. – 728 б.
29. Сулейменов Б.С., Басин В.Я. Казахстан в составе Россий в XVIII – начале ХХ века. – Алма - Ата: «Наука» КазССР, 1981. - 247 с.
30. Алексеенко Н.В. Усть - Каменогорск и устькаменогорцы. – Усть - Каменогорск, 1995. - 77 с.
31. Алексеенко Н.В. Население дореволюционного Казахстана. - ?????
32. Потапов А. Гвардейцы фронта и тыла (Рудный Алтай в годы Великой Отечественной войны 1941-1945 г.г.). – Алма - Ата: «Казахстан», 1974. - 249 б.
33. Симанов К. Очерк развития промышленности Казахстана. – Алма - Ата: «Казахстан», 1970. - ?
34. Асылбеков
35. Портной Л.И. Знамя, овеянное легендой. – Алма - Ата: Казахстан, 1987. - 112 с.
36. Асылбеков М.Х., Нұрмұхамедов С.Б., Пан Н.Г. Рост индусриальных кадров рабочего класса в Казахстане (1946 - 1965 гг.). – Алма - Ата: «Наука» КазССР, 1976. - 272 с.
37. Турксиб – магистраль социализма: Сб. Подготовлен по инициативе и при активном участии ветеронов Турксиба / Сост. Н.С. Никитин. – Алма - Ата: Казахстан, 1986. - 224 с.+ вкл. 24 с.
38. История рабочего класса Советского Казахстана: В 3-х томах. Т.2 (1938 - 1960 гг.). – Алма - Ата: Наука, 1988. - 464 с.
39. Семенов С.А. Дорога Рубцовка - Риддер. // Рудный Алтай. – 1970. 24 август, 24 - 26 с.
40.
        
        Мазмұны
Кіріспе.................................................................
...........................................3
1 Қазақстан темір жолы – ел ... ... Орта Азия ... ... ... - ... ... ... Аты ... ... ... ... темір жолдарының тарихы мен даму перспективасы .....
2.1 ... ... ... ... ... Шар - ... ...... ... ... ... ... «Жол ... - ... деген
сөз бар. Елді мекендерден жырақта тартылған ол жолдың бойы көп ретте жұртқа
толатын... Адамдар ертеден-ақ жол бойына ... ... Жол ... ... ... ... ... солтүстіктен оңтүстікке, батыстан шығысқа жүздеген
шақырымға созылып жатқан ұланғайыр Қазақстан үшін ... Ұлан ... ... ... ... Алтайға дейін, Сібір жазықтарынан Іле
Алатауы мен адуын Сырдарияға дейін созылып жатыр.
Қазақстан ... ... ... бірі Ресеймен көрші
отырғандықтан, ол қазақ хандығына ... ... ... өз ... ... ... арқылы шығыс халықтарымен, Орта Азиядағы хандықтармен
сауда және басқа да қарым – қатынастар жасауды ... ... ... ... ... ... ... бейбіт жолмен жүрмеген, әрі күрделі,
әрі қарама - қайшылықты үрдіс ... Жаңа ... ... соң, ... ... ... игеру де басталды. Метраполияның серпінді
дамып келе жатқан өнеркәсібінің ... ... ... сату ... ... күн санап өсе түсті. Алайда, аумағы үш миллион ... таяу ... ... қанағаттанарлық қатынас жолдарының жоқтығынан
және Ресей империясының отарланған ... ... ... ... шет қала ... ... ... байланыс және керуен жолдары толықтай дағдарысқа
ұшыраған ... ... алыс ... тасу ... зор ... емес шығындарды талап етті. Ресей мен Еуропа да дами ... ... ... негізгі көліктің түріне айналған темір жолдарды ... ... ... ... ... ... күштерді өркендету
міндеттерін, жегін көлікті пайдалану арқылы шешу мүмкін емес еді.
Ресейдің еуропалық бөлігінен бір ... ... ... мән -
маңызы бар өндірісті мекендері оның орталық бөлігінде емес, керісінше шеткі
аймақтарында – Оралда, Петропавлде, Семейде, ... ... ... ... ... ... орналасты. Орталық және Батыс Қазақстанның ұлан -
байтақ кеңістігінде тек кен ... ... және кен ... ... ғана ... ал ... қажетті шикізат жергілікті жерде
өндірілді. Бұл кәсіпорындар бір бірінен қашық, шашырай орналасқан еді, ... ... ... ... еді. ... капиталының тереңдей енуі,
орасан зор көлемдегі азиялық сату ... және ... ... ... ... жолдарын, тауарларды тасу құралдарын ... ... ... дамыған қатынас жолдарының болмауы ... ... ... ... ... ... оның жекелеген аудандары
арасында да, Орталық Ресеймен де экономикалық және ... ... мен ... ... ... орыс капитализмін шикізатпен ұдайы
қамтамасыз етіп отыруын және фабрикалық бұйымдарының тұтынушысына айналуын
кешіктірді.
Темір жол көлігінің пайда болуы өндіріс пен ... әрі ... ... орасан зор серпін береді, бұрын пайдаланылмаған үлкен көлемдегі
табиғи байлықтарды қолдануға мүмкіндік ... ... жол ... ХІХ ... ... ... аса ... көлемде, еңбек шығындарын үлкен мөлшерде
үнемдей отырып, ... және тез ... ... ... мүмкіндік
берді, тәжірибемен және жинақталған ілім - біліммен ... ... ... ... ... ... дамуының қажетті
алғышарттарына айналды. Темір жол ... ... ... ... жолдардың салынуы бір жағынан, Орта Азия мен Қазақстанды Ресейдің
экономикалық игеруіне және осы аймақтардың терең ... ... ... Ал, екінші жағынан Қазақстанның жан - жақты кемелденуіне, ... ... ... зор рөл ... Сондықтан темір жолдың тарихын зерттеп,
қарастыру қазіргі тұста үлкен маңызға ие болып отыр.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. ... ... ... тарихы
көптеген құпияларға толы болғандықтан, оның әр түрлі көзқарастардың өзара
күрес майданына айналғандығын түсіндіруге болады.
Оның негізгі көрінісін бұл ... ... ... көптігінен-
ақ көруге болады. Бұл саланы зерттеушілер қатарында тарих ... ... ... ... ерекше атап өту ... ... ... ... ... ... экономикасына темір
жолдардың жасаған ықпалы мен оны Ресей империализмнің шикізаттық шылауына
айналдыру және ... ... ... ... ... оң
нәтижелері көрсетілген. Автор темір жолдар салу ... ... ... ... ... және ... бірге жолдардағы жүк айналымының
ұлғаюы, олардың бойында егіншіліктің дамуын, ауыл шаруашылық өнімдерінің
өлке ... ... ... фактілер келтіреді. ... - ... ... ... және қазақтар
шаруашылығына тауар - ақша қатынастарынаң енуіне себепші бола отырып, - деп
жазады автор, - ... жол ... ... ... ... пен ... өрістеуіне әкеп соқты. Олар Қазақстандағы ... ... қала ... өсуін, өлкеде біршама ірі елді мекендердің, темір
жол станцияларының ... ... ... олар ... ... ... өмірдің ошақтарына айналды, ақырында, негізгі жол тораптары ... ... ... және ... ... ... ... себепші болды. М. Асылбеков жергілікті өндірістік маңызы бар
Троицк, Екібастұз, Спасск - ... ... ... ... ... ... ... мәлімет жинаған.
Ғалым ХІХ ғасырдың 70-жылдарынан бастап, 1913 жылға ... ... ... ... ... Қатынас жолдары
министрлігінің деректеріндей ... да аз ... ... ... автор Қазақстандағы темір жол жұмысшылары мен қызметшілерінің ... ... рет 21700 ... ... етіп шығарды. Соғыс жылдарында Семей
және Жетісу темір жолдарының салынуына ... ... ... 23 мың ... астам болды.
Сонымен қатар М. Асылбеков жұмысшылар мен ... ... да ... ... жол ... өнеркәсіп орындарында
жұмыс істеуінің ұзақтығы мен ұлттық ... ашып ... Ол ... ... революциясының қарсаңында Қазақстанның темір жолдарында
19,5 мың ... 3,5 мың ... ... ... көрінеді. Өз кезегінде,
жұмысшылар тұрақты, ... ... ... мен ... ... ... Сонымен бірге, автор Орынбор - Ташкент ... ... ... – 70 ... ... ... басқа жолдарда 20 пайыз болды,
олардың ... саны 1917 жылы 5000 ... ... ... ... ... ... жол тарихын зерттеуде бұл ғалымның еңбектері өте құнды
болып табылады.
В.И. Ленин өзінің «Империализм, капитализмнің ең ... ... атты ... ... ... құрылысы ең қарапайым, табиғи,
демократиялық, мәдени, өркениеттік кәсіпкерлік ... ... ... ... көрсеткені үшін ақы алатын буржуазиялық профессорлардың
және ұсақ буржуазиялық тоғышарлардың көзімен қарағанда ол ... ... ... осы ... ... алғанда, өндіріс құралдарына жеке
меншікпен мыңдаған желілер ... ... ... ... ... миллиардтаған адамдарды, яғни тәуелді елдердегі жер ... ... ... және ... ... ... жалдамалы
құлдарына айналдырды». Әрине, қоғамдық құрылысты өзгертуге ... ... ... ... мүмкін емес еді.
Қазіргі күні темір жол тарихына ... ... ... ... ... ... ... тарихын жол маманы жазғанда теміржолшы ретінде
жолды салудың, оны пайдаланудың ... ... ... және олардың темір жол көлігінің ішкі технологиясы тұрғысынан
да жақсы түсінетіні күмәнсіз». Н.Қ. ... ... жері ... ... ... жол ... соның ішінде ерекше рөлді Түркістан – Сібір
темір жолына қатысты жаңаша көзқараста зерттеулер жүргізуде. «Қазақстанның
темір ... ... ... атты ... құжаттық мәліметтердің және
сол кездегі оқиғалар куәгерлерінің ақпараттары негізінде басты темір ... мен жеке ... ... ... ... ... ... дамытудың және табиғи байлықтарын игерудің маңызы
көрсетіледі. Үнемі ... ... ... көлемін теміржолшылардың
еңбек ұжымдарының қалыптасуы мен жұмысы, жаңа техника мен ... ... ... ... ... ... ... темір жолдың
тарихын кезеңдерге бөледі. ХХ ғасырдың басынан бастап, біртұтас Қазақстан
темір жолы ... 1958 ... ... ... жеке ... ... ... бастап, объективті қажеттіліктерге байланысты Қазақстанның
темір жолын үшке: Тың, Алматы, Батыс Қазақстан жолдарына бөлінген ... ... ... ... «Қазақстанның темір жолдары. Реформалар»
атты еңбек. Бұл ... ... ... ... ... және
замандастардың куәгерлерінің, сонымен қатар өз жұмыс ... ... ... ... ... ... жол ... біртұтас
басшылыққа біріктірген, табиғи байлықтарды игеру және ... ... үшін жаңа ... ... ... Қазақстан темір
жолының жұмысын талдап - зерделейді. Сала штабының – ... ... ... - өсіп бара ... тасымалдар көлемін игеру, жаңа
техникамен ... ... ... ... ... ... жөнінде әңгімелейді.
Сан қилы оқиғаларға толы темір жол тарихының – темір жол ... ... ... ... көлік министрі, экономика
ғылымдарының докторы ... ... ... ... ... кең
тұрғыдан, жан-жақты бейнеленуі аса зор маңызға ие. Оның «Реформалар» деген
қысқа, әрі ... ... атқа ие ... ... 1992 жылдардан қазіргі
күнге дейінгі кезеңге арналған. Бұл ... ... ... ... ... жұмыс істеп тұрғандығы, түбегейлі реформаларды бастан өткергендігі
баяндалады.
Курс жұмысының мақсаты. Курс жұмысының мақстаты – ... ... ... мен ғылыми айналымға бертін енгізіліп отырған мұрағат
материалдарын сараптай келе, ... ... ... ... ... ... ... темір жолдың тарихы мен оның ... ... ... ... ... айқындау.
Курс жұмысының міндеттері. Жоғарыда көрсетілген мақсатқа жету жолында
мынадай міндеттер алға қойылды:
- Қазақстан ... ... ... жол желілерінің пайда
болуының себептерін ашу;
- алғашқы жолдардың тарихымен танысу, ... ... ... ... негізі. Жұмыс жазылу барысында ... ... ... талдау мен ... ... курс ... жазу ... ... ... ... негізі. Курс жұмыстың дерек көзі ретінде бұрынғы
мерзімді ... ... ... ... ... барысында кездескен және қолданылған заң актілері:
1926 жылдың 25 қаңтарынан БК(б)П Орталық Комитетінің «Болашақ ... ірі ... ... ... ... 1927 ... 28
ақпанда РКФСР Халық Комиссарлары Кеңесі Еңбек және қорғаныс ... одан әрі ... ... ... жол ... салу ... ... 1927 жылдың 18 мамырдағы қаулысымен Жетісу темір жолын
Түркістан – Сібір ... деп ... ... 1931 ... 14 ...
2386 ДНМ Бұйрығымен директориясының құрамында жеке коммерциялық бөлім құру;
1934 жылдың БК(б)П Алматыда өткен өлкелік VІІІ конференция нәтижелері; 1934-
1940 жылдардағы ... ... ... ... ... трасса
бойынша зерттеулерінің нәтижелері; Үкіметтің тапсырмасын табысты орындағаны
үшін Қатынас Жолдары Министрлігінің 1951 ... 25 ... ... 46 ... «Құрметті теміржолшыға» белгісімен марапаттау
құжаттары қарастырылды.
Курс жұмысының тәжірибелік маңызы. Жұмыстың негізгі ... ... - ... ... жол және ... да ... түрлерінің
мамандарына, сонымен қатар жоғары оқу орындарының ... ... ... ... ... ... курстар мен арнайы
семинарлар жүргізу барысында қосымша оқу ... ... ... ... ... бітіру жұмысының мәліметтері ... ... ... да ... ... ... Курс жұмысы кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан,
пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Курс жұмысының қысқаша мазмұны. Жұмыстың Кіріспе ... ... ... ... зерттелу деңгейі ашылады. Сонымен қатар,
зерттеу ... ... мен ... ... ... жаңалығы,
қолданбалық маңызы көрсетіледі.
«Қазақстандағы темір жол құрлысының тораптары жайлы» атты бірінші ... ... ... 1. Орта Азия ... ... 2. ... ... 3.
Батыс Сібір темір жолы; 4. Ертіске қарай жол салу.
Бұл тармақшаларда негізінен ... ... ... ... ... ... жайлы әңгімеленеді. Ол жолдардың Патшалық Ресейдің
жүргізіп отырған отаршылдық саясатымен байланысы да көрініс ... ... ... ... ... ... яғни бұл ... пайда болуының
себептері, жобалары, бөлінген қаржы және де онда еңбек еткен жұмысшылар
мөлшері, жолдың маңызы, пайдасы ...... ... ... деп аталатын тарау үш ... 1. ... ... ... ... 2. Түркісібтің құрылысы;
3. ... және ... ... ... курс ... негізі болып табылатын Түркістан – Сібір
темір жолы жайлы сөз қозғалады. Бұл тораптың Қазақстан үшін ... ... ... ... ... ... алғашқы бағыттары,
бөлінген қаржы сомасы, жұмысшылар саны, ... ... ... ... ... ... ... аталатын үшінші, соңғы тарау
төрт тармақшадан тұрады. 1. ... ... жол ... Ұлы Отан ... ... жол таихы (1941-1945); 3. Соғыстан кейін
қайта құру кезеңіндегі қызметі (1946-1958); 4. Түркісібтің жаңа ... ... ... Түркістан – Сібір желісінің пайдаланымға
берілгеннен кейінгі кездердегі ... ... ... ... ... ... ... яғни соғысқа дейінгі уақыт аралығы ... ... ... ... отан үшін ... ... жылдардағы қызметі,
одан кейінгі қайта қалпына ... ... оның ... және ... ... осы күндердегі жетістіктері жайлы да мәлімет беріледі
Қорытынды бөлімінде жоғарыда көрсетілген әрбір тарауына ... ... ... ... жазылу барысында негіз болып, қолданылған барлық әдебиеттер
жұмыстың соңғы парақтарында – ... ... ... ... ... ... жолы – ел ... бөлінбес бөлігі
1.1 Орта Азия темір жолы
ХІХ ғасырдың 70 жылдары тау-кен және өндіруші өнеркәсіп ... Перм – ...... - ... ...... темір жол
құрылысын салу жөнінде шешім қабылданды. Ондағы жол қатынасы 1878 ... көп ... ол жол ... ... ... Бұл жол ... жатқан аудандарын Патшалық Ресейдің өнеркәсіпті облыстарымен сауда-
экономикалық қатынастарға тартуға ықпал етті. Жолды ... ... ... ... алынған Түркістан өлкесін Ресейдің еуропалық бөлігімен
темір жолдар жүйесі арқылы қосу ... ... ... ... ... қолға алынды (1867жыл). Түркістанның тұңғыш генерал-
губернаторлығы К.П. Кауфманның ... 1874 жылы ... ... ... ... ... ... темір жол
комиссиясының мәжілісі шақырылып, онда Түркістан мен Ресейді қосып ... төте ... жол ... тарту ұсынылды. Сол тұста Ресейдің осы аймақпен
сауда айналымы ұдайы өсіп отырып, оның көлемі жыл сайын 35-40 ... ... ... Каспий теңізінің шығыс жағалауындағы орыс иелігіндегі
жерлермен шекаралас жатқан Ахалтеке оазисіндегі түрікмен ... ... ... әрекеттерін желеу етіп, Ресей Орта Азияның ішіне
қарай әскери қимылдарын ... ... ... мен ... арбат бекінісі
аралығына темір жол салу ... ... ... Бұл жол Кавказдан
жөнелтілген әскерлердің өз базаларымен ... ... ... ... ... ... ... керек еді. Патшаның рұқсаты ... 25 ... күні ... оны ... экспедициялық корпусының
генералы М.Ж. Анненков басшылық етті. Жұмыс жағдайлары өте ауыр ... ... күн, ... ... кең етек ... ... ... соғыс
қимылдарының жақын маңда жүріп жатуы, ... ... ... ауыз ... құрылыс материалдарының үлкен қиындықтармен жеткізілуі ... ... зор ... ... ... қарамастан Михайлов
шығанағынан Қызыл арбатқа дейінгі 217 километрлік темір жол он ... ... ... 1881 ... 1 ... ол толығымен іске қосылды. Бұл
жол Ресейдің Батыс Түрікменстандағы ... ... оның ... ... ... ... Орыс ... Орта Азияның түпкірінде жатқан
жаңа территорияларды Ресейге қосу әрекеттерін жалғастыра берді.
Соғыс ... үшін ... бұл ... ... маңызы көп болмай
шықты. Сондықтан оны Әмударияға дейін созу шешілді. ... 1885 ... ... ... ... ... 1886 жылы ... ... сол ... 30 ... ... Қарақұм шөлі арқылы
Әмударияға барып жетті. Анненковтың ұсынысы ... ... ... ... 1887 жылы 1 шілдеде басталып, ал 1888 жылы аяқталып, ұзындығы
346 километрлік жол небәрі бір жылға жетпейтін ... ... ... бітті.
Генерал Анненковтың басшылығымен Каспий жағалауынан бері қарай ... ... ... 1345 ... ... бола ... жағдайда әскерлерді Ауғанстан шекарасына шоғырландыру
үшін жолды Мервтен Кушкаға дейін созу қажеттігі пайда болды. ... ... 1897 ... 15 ... ... 1898 жылдың 4
желтоқсанында аяқталды. Мервтен Кушкаға тіке ... 294 ... ... ... жүре бастады.
Жолдың Самарқандқа келіп тірелуі оны Ташкентке дейін созу, кейін соның
бойынан елі мен жері бай, халқы ... ... ... аңғарына қарай
желі тарту қажеттігін күн тәртібіне қойды. 1895 ... 25 ... ... осы ... ... 638 ... темір жол құрылыстарын
жүргізу жөнінде шешім қабылдады [8. 89-б]. ... ... ... жол қатынастарының инженері А.И. ... ... ... 1898 жылы ... Ташкентке және Әндіжанға
дейін тұрақты пойыздар ... 1899 жылы ... ... Ташкентке дейінгі негізгі жолдың ұзындығы 1748 километр, ... Орта ... ... ұзындығы 2368 ... ... ... ... ... ... ... бай Түркістан аймағына дейін жеткізілген Орта Азия темір жолы орыс
өнеркәсібінің бұйымдарына ... зор ... ... ашып ... ... ... әсіресе Ресейдің мақта - ... аса ... ... ... ... ... ... дақылдарды өндіруді ұлғайта ... ... ... ... ... ... жолдардың Орталық Ресейде жақсы дамуы,
Трассібір магистралінің Сібірдің ең шалғай жатқан ... ... ... ... жол ... Ресейдің Орта Азиялық иеліктеріне
қарай тарту қажеттігін күн тәртібіне қойды. Бұл ойды ... ... ... А.И. ... ... Орта Азиялық иеліктерін ... ... ... жол жүйесімен қосу» қажеттігін алға тартқан 1898
жылдың сәуір айындағы баяндамасынан ... ... ... [8. ... жылдың аяғында темір жол тасымалына мүдделі министрліктердің
арнаулы кеңесі өткізілді. Онда ... ... ... үш ... ... бірі ... ... басталып Жетісу өңірі арқылы Сібір темір
жолының бір нүктесіне барып қосылатын бағыт; екеуі – ... ... ... және Шаржоудан Рязань-Орал темір жолының Александров -
Гай ... ... ... ...... ... сөзсіз
артықшылықтары:
- бұл бағыттың құрылысы анағұрлым арзанға түсетін болды;
- жол Сібірді және Оралдың өнеркәсіпті ... Орта Азия ... ... ... байланыстыратын еді.
Жолды салу. Жұмыстар 1901 жылы магистральдың екі жақ шетінен – Орынбор
жағынан да, ... ... да ... ... ... жол ... екі
бөліктен тұрды: солтүстік бөлігі – Орынбор ... ... ... ... 1010 километр; оңтүстік бөлігі – Көбек станциясынан Ташкент
станциясына дейін, ұзындығы 842 километр. Солтүстік ... ... ... ... инженері А.И. Урсати, оңтүстік бөліктің бастығы болып ... ... ... салудың алғашқы кезінде орасан зор қиындықтар
кездесті: ... ... ... ... ... ... болмауы, елді
мекендердің, жұмысшы күшінің, судың, әсіресе құм мен ... ... ... ... ... тым ... ... құрылыстың қиындықтары Сыр бойының су жайылып
кететін жерлерінің ... ... жол ... ... ... ... Жұмысшы күші мен қызметшілерді де өте ... ... тура ... Кей ... құрылыста 54 мыңға дейін адам жұмыс істеп
тұрды. Барлық жұмыстар қолмен атқарылды.
Құрылыс 1900 - 1905 ... ... оның ... бөлігі 1905 жылдың
1 шілдесінде, екінші бөлігі 1906 жылдың 1 ... іске ... ... ... ... 1906 ... 1 ... басталды.
Негізгі жолдың ұзындығы 1743,33 километр, оның тармақтарының, қосымша
жолдардың ұзындығы 321,49 ... және ... ... ұзындығы
2064,82 километр болып шықты. Бүкіл жол бойында 1,5 мыңдай су ... және ... Елек ... ... үлкен екі көпір салынды.
42.686 телеграф ... ... ... 5.307 километрлік сымдар
ілінді. Орынбор – ... ... ... ... ... ету үшін 65
жолаушы, 209 жүк паровозы, адам таситын 271 жолаушы және басқада арнаулы
вагондар бөлінді.
Жолдың Ташкенттен ... ... ... ... салуға 58710891 сом
қаржы бөлінген. Ал шын мәнінде жұмсалғаны 62628586 сом болды. ... ... ... ... ... 62905125 сом ... ... сомы жұмсалды [8. 131-б]
Әкімшілік жағынан жол үшке бөлінді: 1 - бөлім Кинель ... ... ... ... (609 километр), 2 - бөлім Ақтөбе
станциясынан Қазалы станциясына дейінгі аралық (667 ... 3 - ... ... ... ... ... ... (814,2 километр).
Жолдың маңызы. Орта Азия және Орынбор - ... ... ... жылы Орта ... ... ... жағынан қосылуын
аяқтағандай болды, нәтижесінде Орта Азия мен Ресейдің ... ... ... ... тәуелділігі ұлғая түсті. Бұл жолдар Түркістанда
өнеркәсіптің, ауыл ... ішкі және ... ... ... ... шешуші алғышарттар жасады. Түркістанда ... ... ... әсер ... ... ... ... арзан астық
өндірілетін жерлерге мақта ... ... ... ... ... ... жол ... үлес салмағы бүкіл
көліктің 98 ... ... ... ... қалыптасуы өлкеде темір жол
жүйесінің пайда болып, дамуы Ресейдің мұндағы ... ... ... ... ... ... көбірек тасып әкету мақсатына
бағытталуында жатты.
Қазақстанда ... ... ... маңызды факторына
айналды. 30 мың темір жолшының 5-6 мыңы, яғни 20 ... ... ... кен ... жұмысшыларымен бірге, Қазақстанның өндіргіш
күштерінің алдыңғы қатарын қалыптастырып негізін ... және баяу ... ... ... ... пұтпен есептелгендегі көрсеткіштері:
|Жылдар |Жергілікті |Әкетілген |Әкелінген |Транзит ... |
| ... ... ... | | ... ж ... ... |30556107 |17501145 |117021044 |
|1913 ж |47060072 |61967202 ... ... ... |
|% |276 |119 |163 |130 |155 ... ... магистралі
Сібірде темір жол салу ойлары ХІХ ғасырдың 30 - жылдары орыстың белгілі
қатынас жолдары инженері Н.И. ... ... ... Нижний
Новгород жәрмеңкесіне дейін аса пайдалы, әрі ... ... жол ... ... өз ... ... ... баяндап берген кезде пайда
болды [29.102-б]
Алғаш қатынас жолдар министрі П.П. Мельников шығыс ... ... ... жол ... ... (Еділ-Орал), Трассібір жолын салуды
жүзеге асыру әбден мүмкін деп ... [29. ... ... ... ... жолы ... пікір-ұсыныстар көбейіп,
Қатынас жолдар министрі 1872 - 1874 ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде негізгі үш бағыт белгіленді:
1) Кинешма – Пермь – Екатеринбург – Тюмень бағыты;
2) Нижний Новгорд – Қазан – Екатеринбург – ... ... ... – Уфа – Челябинск бағыты [29.140-б]
1875 жылы 8 - ... ... ... ... бірақ оның жүзеге
асырылуы 1877 - 1878 жылдардағы Орыс – Түрік ... ... ... 1878 жылы ... аяқталуы, елдің жағдайының жақсара түсуі, орал
өнеркәсіп ... және ... ... ... ... ... темір жолы
мәселесіне қайтып оралуға мүмкіншілік берді. Сібір магистралінің 1875 жылғы
бағытының ... ... ... ... ... ... өкілетті басшысы Волков мырзаның Санкт-
Петербургке келіп түскен өтініші «Сібір жолы ... ... ... ... деп аталынып, оның ой-пікірлері мен дәлелдері мынадай болды:
1) «Самара- Челябинскі желісінің құрылысы Нижегород – ... ... 34 ... ... ... түседі, екі есе
жылдамырақ салынады және жүктер бірнеше есе көп тасылады. Мұны
бірнеше рет ... ... ... мен бағалаулар анық
көрсетіп берді.
2) Оңтүстік ... 14 ... бар. ... ... тау-кен зауыттарының
жұмысшыларының көбі жұмыссыз отыр, зауыттардың өзі де мүшкіл халде.
3) Еділ, Кама өзендерінің маңындағы ... ... ... ... тозған, өнеркәсібі де әлсіз дамыған» [29.147-б].
Биржа комитеті мен Санкт-Петербургтегі сауда мен өнеркәсіпті қолдау
қоғамы да Самара – ... ... ... салынуын қолдады. Уфа земствосы
мен оңтүстік Орал өнеркәсіпшілерінің нақты ... ... ... ... мықтап қолдауы мәселенің оң шешілуіне ықпал етті.
1882 жылдың наурыз ... 1875 ... жоба ... ... ... 25 ... бұл қаулыны патша бекітті. Көп ұзамай жолдың
алғашқы Самара – Уфа ... ... 453 ... салу ... ... қаласында орналасты. Телім бастығы болып, 30 ... К.Я. ... ... Оралға дейін. 1885 жылдың аяғына дейін бұл жол бойында талдап-
зерттеу жұмыстары жүргізілді, 1886 жылдың ... ... жол ... жұмыстары басталды. Жол салу 1888 жылдың қыркүйек айында бітті. 9
қыркүйекте алғашқы ... ... ... ... жетті.
Жолдың екінші бөлігі Уфа – Златоуст телімі болып белгіленеді (ұзындығы
751 кмлометр). Бұл жол ... ... 1888 ... 1 ... тағы ... Михайловскийге жүктелді. Желідегі зерттеу жұмыстары 1886 - ... ... ... 1887 жылдың көктемінде басталып, 1890 жылдың
қыркүйек айында аяқталды.
Дәл сол жылы Александр ІІІ-ші Владивосток пен Оңтүстік ... ... ... ету үшін бүкіл Сібір арқылы Қиыр Шығысқа дейін ... ... салу ... ... мәселе екендігі жөніндегі
баяндамасы бойынша: «Бұл жолды салуға ... ... ... ... ... 1890 жылы ...... желісін одан әрі Челябинскіге дейін
созуға қажетті қаражат бөлінді [29. 151-б].
1887 жылдың маусым айында, Сібір ... салу ... ... ... ... ... ... болашақ магистральдің
бағыттары жөнінде ... ... ... ... ... ... мыналар еді:
1. Жол салуды Тюменнен бастап Томскі, Красноярск арқылы Нижнеудинскіге
дейін жеткізу. Бұл ... ... 3470 ... ... ... ... Ақмола, Мичуринскі арқылы Нижнеудинскіге
дейін (ұзындығы 3400 ... ... ... ... ... ... ... Красноярскі
арқылы Нижнеудинскіге дейін (ұзындығы 2643 километр) [36. 54-б].
Біріншісі қолайсыз деп табылды, өйткені Пермь – Тюмень желісі ол ... ... ... ... қосылмаған еді. Екінші жоба да
қабылданбады, Орал ... ... ... ... азық-түлікті
аудандарды жолдан тым алыста, солтүстікте қалып қоятын болды. Сондықтан
үшінші жоба алынып, 1891 ... ... ... ... ... ... тағының мұрагері, Николай Александровичке жолдаған әйгілі рескрипті
(монархтың жоғары мәртебелі адамға хаты) шықты. ... ... ... ... аймағының орасан зор табиғи байлықтарын ішкі темір жолдар
жүйесімен қосатын, бүкіл Сібір жері арқылы өтетін ... ... жол ... ... бұйырамыз. Мен сізге менің осы қаулымды жариялауды
тапсырамын...»- ... ... әрі ... ... салу қазынаның есебінен
жүргізілетіні айтылған [36. 57-б].
Алғашқы ... ... 1892 ... 25 ... ... Жолдың
Златоуст – Челябинскі телімі Самара – Златоуст темір жолының ... ...... – Уфа – ...... жолының, яғни
екінші шығыс магистралінің жалпы ұзындығы 1140 ... ... ... ... және ... ... ... түсу үшін
Қаражат министрі салынып жатқан магистральға қосымша жолдар салуды,
магистральдың ... ... ... ... мен ... елді ... ... қажет деп санады, сол арқылы
Ресейдің еуропалық ... жер ... ... ... ... ... деп ... Ең ақырында С.Ю. Витте темір жол құрылысының барлық
мәселелерін ... ... ... үшін ... ... ... ... Комитет құру ойын ұсынды.
1892 жылдың 10 ... ... ... ... ... Оның негізгі мазмұны:
1. Транссібір магистралін салу үш кезекке бөлінеді. Ең ... ... ... - ... Объ ... ... одан әрі Шығысқа
кететін Батыс Сібір телімін салу ... ... ... ... ауданы мен Сібір темір жолын қосатын Екатеринбург – Челябинскі
желісін салу ... Бұл ... ... Жер ... ... ... ... министрі анықтап өз тұжырымдамасын берді.
2. Сібір темір жолының бірінші кезекте қосымша ... салу ... ... сом ... ... ... жол құрылысын жүзеге асыру үшін
айрықша Комитет құру қажет деп табылды, ол «Сібір темір жолы ... ... [36. ... ...... ... жол желісі
Осы жолды салу жөнінде соңғы шешім қабыланған ... ... ... ... ... ... Батыс Сібір жолы, Орта Сібір жолы, Байқал сырты
айналма жолы, Байқал сырты жолы, Амур ... ... ... жолы және
Оңтүстік Уссури жолы.
1892 жылдың мамыр айында Министрлер Комитеті Батыс ... ... ... ... ... ...... – Омбы – Канскі желісі ... ... ... Обь ... ... ... көпір. Жаңа қаржы
министрі С.Ю. Витте құлылыс жұмыстарын бастауды келесі жылға қалдырмай 1892
жылдың өзінде-ақ ... қол ... ... ... ... және ... көптеген аудандары қатты қуаңшылыққа ұшырап, жергілікті халықтың
астықсыз қалуында ... Жол ... ... ... К.Я. ... - 1894 жылдары құрылыс жұмыстары кең көлемде ... ... 30 ... ... Омбыға дейін жұмысшы
пойыздары жүре ... ... Обь ... ... жұмыстар
1895 жылдың 19 тамызында аяқталды. Осы ... 15 - ... ...... ... жолы ... пайдалануға берілді, өйткені Ертіс
өзеніндегі көпір ... біте ... еді, одан ... ... ... өтіп ... Осы ... 1 қазанында Челябинскіден Обь өенінің сол жақ
жағалауына дейінгі ... жол ... ... ... Обь ... салынған көпір 1897 жылдың 31 наурызында қабылданып алынды.
Жоба ... ... ... 1322 ... ... оған ... ... дейінгі тармақта қосылды (ұзындығы 2,5 километр). Жердің
тегістігіне ... ... ... ... жеңіп отыруға
тура келді. Ол кездері жұмыстар тек жаз айларында ғана жүргізілетін, ондай
күндердің саны жылына 120 ... ... ... ... тасу да ... түсе ... ... маңда құрылысқа жарайтын ормандар мен карьерлер кездеспеді. Жер қазу
жұмыстарын жеделдету үшін Америкада ... жер қазу ... ... ... ... ... өзі жұмысшы күні жетіспей жатқан кездері
жұмысты едәуір жеделдетті. Ағаштарды алыстан – Уфадан, ... Обь ... ... ... ... ... Кірпіш пен Тастарды дайындау
да оңайға түскен жоқ. Ертістің үстінен көпір салу үшін тастар темір жолмен
сонау ... ... 700 - 750 ... жерден тасылды немесе баржамен
Ертіс арқылы 920 - 950 ... ... ... ... ... ... К.Я. ... жол салу жұмыстарын
жеделдету үшін көптеген қосымша шараларды ... ... ... бірі ... ... ... қарағанда едәуір арзанға
түсті.
Негізгі жолға ІІІ және ІІІ-а типті ... ... ... ... ... салмағы 33,5 килограмм болды. Олар жүк көтергіштігі 16,5 тонна
болған ... ... ... ... ... еді, және қол ... Жол бойының негізгі байланыс түрі телеграф болып қала берді.
Байланыстың бұл түрі ... ... ... ... ... ... жөнінде келіседі, ондай келісімді алғаннан кейін ... ... ... ... ... ... басы ... Батыс Сібір темір жолы негізінен 1895 жылы салынып бітті. Ал
бүкіл магистраль бұдан ... ... ... ғана ... 1916 жылы ... ... салынып, 5 қазанда бүкіл магистрал ... ... ... ... ... Орал ... және ... Сібірде кең өріс жаюы,
оларға келіп тірелетін кірме жолдардың ... ... ... ағашқа
деген сұранысты көбейте түсті. ... Орал ... және ... ағаш ... ... құм, тас өндіру карьерлерінің,
сондай-ақ өңдеу өнеркәсібінің дамуына орасан зор ықпал етті.
Тек 1896 жылдың өзінде ғана ... ... ... ... 300 мың ... миллион пұт жүк тасылды, жолаушылардың 161 мыңы қоныс ... ... Екі ... ... тасылған жолаушылардың саны екі есе, ала
жүктердің көлемі үш есе өсті. Орта ... ... да ... ... (!).
Темір жол магистралінің бойындағы елді мекендер мен жаңа ... ... ... ... Тек 1897-1900 жылдардың өзінде ғана Сібірге
830 мың адам келіп орын ... ... ... ... өтуі. Батыс Сібір жолының Қорғаннан былайғы 185
километрден арғы бөлігі Ақмола облысының Петропавл уезінің шегіне ... ... ... ... ... ... инженер Н.А. Боголюбскийдің жобасы бойынша
салынған) Есіл аңғарының оң жақ ... ... ... ... ... ... Сол станцияға жақын жерде Есіл өзенінің оң жақ
жағалауында Петропавл қаласы тұрды.
Темір жол магистралінің ... ... ... ... ... күн ... ... 1892 жылдың 16 шілдесі деп есептелінді.
Қазақстан Республикасы Орталық ... ... ... ... ... мен бекінісінің жылнамасында» (мұрағат қоры 589, тізімі 2, ... 9) ... деп ... «1892 ... ... ... 8 ... жерде, Кривозерный елді мекенінің жанында
темір жол ... ... ... ... ... ... ... газетінің тілшісі П.С. Черданцев жол құрылысы ... ... ... ... бірінде, 1894 жылы, ол былай деп жазды:
«11 шілде Петропавл үшін әрқашан есте қаларлық күн болуы керек: ... ... жол ... ... ... жетті. Осы күннен бастап оның жаңа өмірі
басталды деуге болады. Сағат 11.30 ... ... ... келе ... ... ... Оның жетігінде шпалдар мен рельстер тиелген ... бар еді» ... ... ... ... ... Қорғаннан Омбыға дейін Петропавл арқылы
өтетін 500 километрлік жолда жолаушылар пойызы тұрақты түрде жүре бастады.
Пойыздың алғашқы тасымалдар жолаушыларды ақысыз ... Осы ... ... ... ... жаңа ... ... көрсетуді және оның ... ... ... ... ... жол сол ... сауданы жандандырып, жергілікті өнеркәсіп пен ауыл
шаруашылығы өнімдерін өндіруді өрістетуге елеулі ықпал етті. ... ... 1 ... пұт ет, 1,5 ... дана тері - терсек, 50 - 60 мың ... май және ... да ауыл ... ... жөнелтіліп тұрды. Ол
өнімдері Вена, Париж, Берлин, ... ... ... да ... ... (!).
Петропавл станциясы қаланың солтүстік-батыс жағында бес ... ... еді. ... жол желісі іске ... ... ... ... ... ағаш үй, ... үй, төрт паровозды қабылдауға
арналған уақытша депо салынды (!).
Жеке телімдерді салып ... ... ... ...... ... ... Петропавлде екінші жолды пайдалану ошағы құрылды; вокзал
салынды, паровоз депосының жөндеу цехы ... ... ... сол
кездегі ғимараттардың бірі болып ... ... ... ... ... ең негізгі станциялардың бірі болып қалыптасты.
Петропавлден былай қарай трасса суы ащы, тұзды ... ... ... линияның» бойымен (Сібір казактары әскерлерінің ... ... ... беткейімен жүріп отырды. Петропавлден 110
километр жерде ол тағы да Қазақстан шекарасын кесіп ... Омбы – ... ... ... ... ... Омбыға қарай бет түзеді.
1913-1917 жылдары кең далаларды игеру, жер өңдеу мен мал шаруашылығын
дамыту, жергілікті өнеркәсіпті жандыру мақсатында ... ... ... жол ... ... ... бірі ... жылдары
концессионерлердің қаражатына салынған Троицкі жолы, кейінірек Троицкі –
Қостанай жолы ... ... Орыс – Азия және ... ... болды (!).
1.4 Аты аңызға айналған Түркісіб
Жетісу темір жолын жалғастыру. Түркістанды Сібірмен темір жол ... ... ... ... ... ... Түркістанды,
Жетісуды Сібірмен байланыстыратын темір жолы желісін салу идеясы Ресей
үкіметінің шеңберінде 1886 ... ... ... 1896 ... ... ... ... Алматы) қаласының Думасы бүкіл өнеркәсіп, сауда
және ауыл шаруашылығы туралы ... ... ... ... ... екендігін анықтайтын комиссия құру туралы шешім қабылдады.
1898 жылы осы іске мүдделі 3 министрлік ... ... ... байланыстырудың 3 нұсқасын қарап шықты: алғашқысы «шығыстық»
- Ташкенттен ... ... ... ... жолдың бекеттерінің біріне дейін жол
салу; ... ...... ... бірі ... ... ал екішшісі Александров – Гай станциясымен Шаржауды
жалғастыруды көздеді. Бұл ... ... ... қабылданды, осыдан соң
1900 жылы Орынбор – Ташкент трассасы бойынша ... ... ... ... [26. ... ... сәуірінде Мемлекеттік Кеңестің екінші департаменті Арыс -
Пішкек темір жолын салу банкирлер мен ... ... ... ... ... орыс ... А.И. Путилов пен темір жол кәсіпкері
Н.А. Бунге басқарған ... жолы ... өз ... алды. Жұмыстар 1914 жылдың
15 шілдесінде басталды.
1924 жылдың 1 ... ... ... жолы ... ... ... жүйесіне қосылды. Ұзындығы 166,5 километр болған магистраль
1924 жылы жеті айының ішінде (ақпан-тамыз) салынып бітті, бұл ... ... ... ыстық ықыласпен қарсы алды [26. 124-б].
Жетісу темір жолының салынуы Қазақстан мен Қырғызстанның үлкен аумағы
елдің эканомикалық орталығымен ... ... ... ... ... Жетісудың астығының Орта Азияға жеткізілуі егіс алқаптарының
біраз бөлігін мақта егіуге арнауға ... ... ... ... 1924
жылмен салыстырғанда 1925 жылы 38 пайызға өсті.
Түркістан - ... ... ... ... ... де ... мәселесі
өткір өзекті болып қала берді. 1925 жылы КСРО барлық мақташылық аудандарды
елдің мақта-мата және әскери ... ... ... сәл ... ... ... 1925 - 1926 жылдары Орта Азиядағы барлық ... ... тек 19,6 ... ғана ... ... ... ... пайызы бидай мен күрішке тиесілі еді. Орта Азиядағы жергілікті
халықтың осы бір ... ... ... ... бен Украинадан
жеткізілетін еді. Астықтың аса үлкен қашықтыққа тасылуы оның бағасын едәуір
жоғарылатып, астықтың ... ... ... ... жол ... ... көбейтіп, көбіне басқа тасымалдарды жүзеге ... ... ... ... Орта ... ... ... темір жол арқылы
байланыстырылмады. Алтай темір жолы тек Семейге дейін, ал Жетісу ... ... ғана ... ... ... мың ... километрлік қашықтық
жатты.
1926 жылы КСРО Мемлекеттік жоспары республикандың халық шаруашылығын
қайта ... бас ... ... ... Онда ... ... «Бұдан
әрі қарай Жетісу жолын Семейге дейін салып шығу көзделіп отыр» ... жылы ... ... жоспар алда тұрған бүкілодақтық көлемдегі
ірі құрылыстар туралы мәселені талқылады және ең ... ... ... пен ... су ... ... құрлыстарын белгіледі.
Мемлекеттік жоспардың ұсыныстары Еңбек және ... ... ... жылдың 3 желтоқсанында Еңбек және Қорғаныс Кеңесінің мәжілісінде
КСРО Мемлекеттік жоспары төрағасы И. ... ... ... ... ... ... ... КСРО Еңбек және Қорғаныс Кеңесінің
1926 ... 3 ... ... ... ... ... мәндегі күрделі жұмыстардың ішінен ағымдағы жылы басталуы тиіс
деп есептелінгендер:
1. Пішкекті Сібір магистралімен ... ... ... ... ... ... ... ішінде Жетісу темір жолын салу;
2. 150000 а. к. қуаттылығы бар ... ... ... салу»
[26. 159-б].
Осылай алғашқы бесжылдықтың ең ірі екі құрылысы Түркісіб темір жолы мен
Днепр электр станциясын бір деңгейге тұрды. 1926 жылы 15 ... ... ... ... мәжілісінде алдағы тұрған Түркісіб құрылысы
туралы хабарлама ... жылы 7 ... ... ХКК ... ... құрлысын қолдау
комитеті құрылды. Оның ...... ... ... жүзеге
асыруына жалпылай көмек көрсету. Бұл комитетті Ресей Федерациясы Халық
Комиссарлары ... ... ... ... ... ... ... Халық Комиссарлары Кеңесі жанындағы Қолдау Комитетінің ... ... ... 18 адам ... бірақ көп ұзамай оның мүшелері 50
адамнан асып ... ... ... оның ... мәжілісінің
аралығында Т. Рысқұлов басқаратын Президиум басшылық ... ... ... ... ... ... жолдары,
ирригациялық секциялар құрылды. Қазақстанда, жергілікті жерлерде Сырдария,
Жетісу, және Семей губерниялық ... ... ... ... ... ... ... Өзбекстанда, Түрікменстанда және
Сібірде жұмыс істеп тұрды.
1927 жылы 28 ... ... ... ... ... ... және
Қорғаныс Кеңесінің шешімін одан әрі дамытып, «Жетісу темір жол ... ... ... қабылдады, онда:
«Жетісу темір жолының магистралін салу Орта Азия, ... ... ... ... ... шаруашылық дамуы үшін орсан зор маңызға
ие екендігі мойындалсын, себебі, бұл ... ... Орта ... ... ... ... ... және Жетісу
астығымен, Сібір ағашымен, сондай-ақ малмен жабдықтауды қамтамасыз етеді,
мұның өзі мақтаның егістік ... күрт ... оның ... ... ... ... ... азайтуға, сол арқылы біздің сыртқы
саудамыздың мөлшерінің негізін күшейтуге мүмкіндік ... ... ... Орта ... ... ... бөлігінен жіберіліп
отырылған астық пен ағашты экспортқа ... және ... ... ... ... ... Сібірдің ауыл шаруашылығының ... Орта ... ... ... ... ... Орта ... өнімдерін Қазақстан мен
Сібірге шығаруға мүмкіндік беріп, Сібір өлкесінің ... ... ... ... мен ... ... ... аудандары арқылы
өте отырып, олардың біздің өнеркәсібімізге және ... ... ... бере алатын ауыл шаруашылығының, сондай-ақ мал шаруашылығының
дамуының қуатты факторына айналады;
г) Батыс ... және ... ... ... ... ... ... осы елдермен тауар айналымымызды едәуір ... ... ... ... ... 1927 жылы 18 ... қаулысымен
Жетісу темір жолы Түркістан – Сібір темір магистралі деп аталатын болды»
[37. 9-б].
РКФСР Халық Комиссарлары Кеңесі ... ... ... 1926
жылы былай деп жазды: «Түркістан –Сібір темір жолын салу КСРО ... ... ... ... ... ... және Волга - Дон сияқы аса
ірі құрылыстармен бір деңгейде тұрады. Бұл жолды ... ... ... ... оған ең ... аудандардың (Сібірдің, Қазақстан мен
Қырғызстанның) арзан астығымен қамтамасыз етіп отыру болатын және ... ... ... ... ... ... мақта талшықтарымен мақта
- мата өнеркәсібінің қажеттіліктерін қанағаттандыру болатын» [37. 13-б].
Түркісібтің құрылысы. Магистральды салу үшін ... ... ... 1927 ... ... арнайы басқарма құрды. ... ... ... Владимир Сергеевич Шатов тағайындалды,
Түркісібтің құрылысына бүкіл ел қолдау ... ... ... және ... ... да өнеркәсіп орталықтарынан ... ... ... құюшылар, арматура жасаушылар, байланысшылар,
төсеушілер келді. Партия Орталық Комитетінің нұсқауы бойынша ҚЖХК құрлысқа
партия мүшелері болған ... ... мен ... ... ... ... ықпалын күшейту үшін Қазақ өлкелік комиеті 1928
жылдың аяғында құрылыстың Солтүстік және Оңтүстік телімдерінде ... ... ... ... ... ... ең соңғы талдап - зерттеу жұмыстарын жүргізу үшін
Еңбек және қорғаныс кеңесінің шешімінен кейін дереу 14 ... ... ... ... ... ... ... жағындағы Солтүстік
бөлігінде, ал алтауы Қырғызстан тарапындағы Оңтүстік бөлігінде жұмыс
істеді. ... бір - ... ... ... келе ... 1907 - 1908 ... - ... материалдарын зерттеген кездері жол бойын едәуір
түзету қажет екендігі айқын болды.
Талдап - ... ... ... жол ... ... Н.А. Ферсман басқарған КСРО ғылым ... ... ... Олар ... ... ... өн ... мұқият
геологиялық, гидрологиялық және сейсмикалық талдап-зерттеулер жүргізді, сол
арқылы құрылысшыларға, едәуір ... ... ... - зерттеулердің
нәтижесінде Түркісіб трассасының ұзындығы 1445 километр болған Семей -
Аягөз – ...... – Шу - ... ... ... ... ... жол құрылысының тәжірибесінде алғаш рет магистральді салу ... ... ... ... ... ... бір мезгілде
солтүстігінде Семейден (1927ж. 15 шілде), ал оңтүстігінде ... 2 ... бір - ... ... ... ... екі ... Оңтүстік басқармалары құрылды, олардың бастықтары болып Я.М. Перельман
және С.М. Иванов тағайындалды. Бұл басқармалардың арасындағы ... ... 777 ... ... ... Өз ... ... басқармада жеті
құрылыс телімі, ал ... алты ... ... ... барлығы
дистанцияларға бөлінді. Жұмыстар шаруашылық әдісімен жүргізілді, Ертіс және
Іле арқылы үлкен ... салу ... ... әдіс ... [37. ... ... 1927 жылдың көктемінде басталды. ... ... ... ... ... дайындалу, тұрғын ... жаңа ... ... ... ... бекеттерінде қоймалар
мен базаларды салу болды. 1927 жылы 15 шілдеде солтүстікте ... ... ... сол ... 2 ... ... ... бастап жолдың алғаш киллометрлері салынды. 1927 жылы ... ... ... ұлы ... ... ... ... ондағы
шеруде Т. Рысқұлов, В. Шатов, республиканың басшылары сөз сөйледі.
Түркістан – Сібір ... ... ... ... және
ұйымдастырушылық қиындықтарды жеңу арқылы жүрді. Салқын ауыз су тым тапшы
болды. Трасса климаты күрт ... ... ... ... ... ... ... + 60º С ... асып ... ал ... 40º С ... асатын суықтар мен ұзағыннан ... ... ... дер ... жеткізілмегендіктен құрылысшылар үлкен қиындықтарға
ұшырады. Жегін көлік өте қымбат болды, аттар мен түйелер жетіспеді [37. ... ... ... ... ... сал ... орнатты,
ал қыс кездері қатып қалған мұзды пайдаланды. Кейінірек ... ... 300 метр ... ... ағаш ... ... Жер төсемі қолмен
салынды. Жұмысшылар елдің әрқилы аймақтарынан ... ... ... атап айтқанда украиндықтар, черкастықтар және полтавалық жер
қазушылар көп болды. Бұдан ... ... ... жүк ... және курскілік ат - арба айдаушылар болды. ... ... және ... қос доңғалақты арбаны айдаушылар жұмыс
істеді. Жаңа құрылысқа қазақтар да келе бастады, олар ең ... ... ... [5. 59-б].
Түркісібтегі жұмысшылардың санының өте тез өсіп, 1930 жылға қарай 45 -
50 мың ... ... ... ... ... ... ... аз болды. Құрылысшы кадрларды әзірлеу үшін, әсіресе құрылысқа өте көп
келе бастаған қазақ шаруаларын ... үшін ... мен ... кіші
командалық буынды – артель старосталары мен аға жұмысшыларды әзірлейтін
курстар ашылды. 1928 жылы ... ... ... ... 17 ... ... ... тепловоздар, төңкерілмелі вагонеткалар,
өзі төгетін автомобильдер, жылжымалы ... ... ... Елде алғаш рет құрылыста жер жұмыстарын ... ... ... ... ... рет ... ... «шашып» жару
арқылы жасау жүзеге асырылды. Бірақ осылардың барлығына қарамастан, жер
жұмыстарының ... ... ... қол ... атқарылды. Жер қазушылар
жалпы жұмыс көлемінің 60 пайызын орындады, тәшке айдаушылардың көмегімен ... ... 12 ... ... және ... 10 пайыз
жұмыс атқарылды.
Көпір салушылар Семейде Ертіс өзені арқылы ұзындығы – 600 метр ... Іле ... ... ... 26 метр ... ... Молалы
жырасына биіктігі 34 метр тіректер қойылған көпірлерді салды. Ертіс ... ... ең ... ... ... Бұл ... ... көпір
салынғаннан соң, дереу үлкен, тұрақты көпір салына басталды. ... ... кіші ... ... жұмысшылар үш ауысымда жұмыс істеді.
Осы көпірді салу кезінде ... ... ... техника ғылымдарының
докторы, ғылым мен техникаға еңбегі ... ... Ю.А. ... ... ... ... [27.160-б].
Жолды төсеу үшін жол бойындағы қалашықтары ... ... ... және ... ... ... ... жинақталған вагондардан
тұрды. Солтүстіктегі қалашықты тәжірибелі құрылысшы-жолшы И.О. ... ... ... ... ... жолшы А.И. Гнусарев
басқарды. Орташа алғанда, ... 1,5 ... ал ... ... ... жол төселінді. Бас жолды төсеудің жылдың ... ... ... ... ... |1927жыл |1928жыл ... ... ... телім|150км |187км |343км |120км ... ... |5км |202км |350км |85км ... пен ... телімдердің, төсем ... ... ... ... Жаңа ... ... қамтамасыз етіп отыру өте қиын болғандықтан және автожолдар
жоқ болғандықтан желінің немесе оның жекелеген ... ... ... ... ... ұйымдастыру асқан маңызға ие болды. 1928 - ... ... ... ... 1600 мың ... ... жүктер, соның ішінде
80 мың тонна халық шаруашылық жүктері, сондай-ақ 64 мың ұзақ сапарға ... және 340 мың қала маңы ... ... тасылды.
Түйісу және пайдаланымға берілуі. 1930 жылдың 25 сәуірінде Түркісібтің
рельстері өзара түйісті. Бұл туралы «Гудок» газетінің ... Илья ... деп ... ... күні ... 22-де Кіші Биже көпірі арқылы ең
соңғы ферманы жылжыту аяқталды. Жұмыс түнімен жүрді. Таң ... ... ... ... Бір ... соң ... ... дайын болды.
Түйісу сәті келді» [37. 45-б].
Келесі күні осы оқиға туралы «Правда» газетінде жарияланған Түркісіб
құрылысының жеделхат ... бұл ... ... ... ... ... 7 ... 6 минутта Оңтүстіктің рельстері
Солтүстіктің рельстерімен Луговой ... 640 ... ... түйісті.
Түркісіб бойынша басынан аяғына дейін қозғалыс жолы ашылды.
Құрылыс бастығы Шатов».
Бірнеше күннен соң Айнабұлақ станциясында түйісу салтанаты өткізілді.
Оған КСРО ... Орта Азия ... және ... ... және ... ... магистральдің құрлысшылары,
төңірегіндегі елді мекендердің тұрғындары қатысты. Айнабұлақ телімінің
бастығы Д.Д. ... В.С. ... ... ... төсеуге дайындық туралы
рапорт берді.
Шынымен де Түркісібтің ашылуы бүкіл құырылыс жұмыстарының бәрі ... ... еді, ... ... ... ... және күш-
жігерімен қалған жұмыстарды аяқтау, жасанды құрылыстарды, тұрғын үйлерді,
мектептерді, ... ... ... ... ... ... толықтай пайдаланымға дер кезінде беруді ... ету ... ... мен ... ... ... еді. Құрылыстың бастығы В.С Шатов
өзінің түйісу күндері «Гудок» газетінің ... ... ... ... ... ... деп ... үлкен қателік болар еді,
себебі құрылыстың аяқталуы үшін көп жұмыстар атқару қажет. Бес мың шаршы
метр ... ... 36 ... ... ... ... салу,
жолды балластау қажет. Ол үшін 2 миллион 200 мың куб метр ... ... ... ... ... ... 215 мың шаршы метр болатын
станциялық, жолдық, азаматтық құрылыстармен жабдықтау ... [5. ... ... ... ... ... ... соң жұмыстың қарқыны күрт
төмендеді. 1930 жылы құрылыс жоспары 10 - 12 миллион рубль сомасында ... 15-18 ... ... ... ... ... ... құрылымдауға, сумен жабдықтауға, тұрғын үйлер ... ... ... себебі едәуір мөлшерде маманданған жұмысшы күшінің
жеткіліксіз болуымен түсіндіріледі. Мысалы, 3 мың ағаш ... ... ... ... ... ... 81930 жылы желтоқсанда
Түркістан - Сібір жолы тұрақты пайдаланымға ... ... ... де емес ... - ... темір жолының құрылысы бойынша басқарманың бастығының
орынбасары 1930 жылы 21 желтоқсанда қол қойған КСРО ... ... ... деп атап ... жылдық жұмыстардың нәтижесі мынадай пайдаланымға беріледі:
1. Ұзындығы 1441,9 километр болған Семей ... Арыс ... ... бас ... Ұзындығы 417,62 километр болған Луговая станциясынан ... ... ... ... 174,27 ... ... Луговая станциясынан Қант
станциясына дейінгі желі [35. 78-б].
Жиынтық жалпы ұзындығы 2033,07 ... ... ... ... ... жаңа жол және 563,09 ... бұрынғы Жетісу желісі
пайдаланымға тапсырылды. Мыңдаған кедергілерге қарамастан Қызыл ... ... ... ... бас ... ... ... 175.000.000 сом тұратын жұмыстар атқарылды, оның ... ... ... - ... сом және жаңа ... тармағы бар
Жетісу желісі бойынша - ... ... ... ... [35. ... ... ... кезеңдері. Түркісіб темір ... ... ... ... ... ... ... берді, онда магистральды игеруді бастап, тек құрылыс
жүктерін ғана емес, ... ... ... шаруашылығы жүктерін де
тасмалдауды ұйымдастыруды қамтамасыз етуі тиіс ... ... ... ... ... ... ету үшін ҚЖХҚ-ның (НКПС)
02.01.1931 жылы № 1984 ... ... ... ... ... - Сібір темір жолы құрылды, ол елдің біртұтас темір жол торабында
жұмыс істей бастады, оның мынадай ... ... ... ... ... ... 2046,78 ... болды, ал станциялық және
деполық жолдары – 375,708 километр, ол жолдың ... ... ... ... ... солтүстіктегі шекарасы Семей станциясындағы
кіру семафоры, ал оңтүстіктегі Арыс станциясына жетпей (4 ... ... ... үш - ... ... ... Семей – Үштөбе, орталығы
Алматыда болған Үштөбе – Шу (енбейтін) және ... ... ( ... ) болған Шу – Арыс пайдаланымдық аудандары ... Жол ... ... ... ... ... ... астанасын
Қызылордадан Алматыға көшуін жеделдеткенін айта кету керек). ... ... ... және 14 ... ... жылы жол негізгі үш паравоз депосы –Аягөз, Алматы -1 және Жамбыл
деполары арқылы жұмыс істеп тұрды, паравоздар паркі НП, ОВ ... ... бұл ... ... ... паравоз жасау зауыттары Түркісібті
Эу және Эм сериялы қуатты тауарлық ... ... ... ... 1 ... ... ... бүкіл электростанцияларының қуаты 270
квт болды. Жолды тұрақты пайдаланудың алғашқы айларында поездар қозғалысы
байланыстың жалғыз түрі – ... ... ... арқылы жүзеге
асырылды. 1931 жылы 14 ... № 2386 – ДНМ ... ... құрамында жеке коммерциялық бөлім құрылды.
Тіпті, осындай ... ... ... ... мен Орта Азия үшін ... зор ... ие ... ол шын мәніндегі
болашақтың магистраліне айналды. Түркісіб құрылысының жақтасы ... ... ... ... ... деп жазды: «Жекелей алғанда,
Түркісіб өзі Сібір, Қазақстан, Орта Азия сияқты аса бай өндіруші аудандарды
өзара жалғастырады, ... ... ... ... ... ... етеді. Бұл аудандардың шаруашылығының жоспарлы ауданаралық
үйлесімін бекітеді және жүк ағымдарының дұрыс ... ... ... ... ... ... ... көптеген сапаларындағы
ілгерілеушілікке үлкен әсерін тигізері сөзсіз» [4. 157-б].
Түркісібтің ұлттық кадрларды қалыптастыруда да ... зор рөлі ... ... ... ... болмады деуге болады. Бірақ
жұмыстың барысында жұмысшылардық үштен бір ... ... ... ... ... Алғашқы кездері жаппай сауат ... ... ... ... мен ... ... ... - үйрету құрылыс
ұжымдарының ынтымағын өркендетіп, ұлттық кадрлардың өсуіне, магистральды
салу кезіндегі ... ... ... ... ... етті. Түркісіб
кеңестік темір жол құрлысы мектебі ... ... ... жол ... жобасы бойынша және солардың басқаруымен, елдің көптеген
ұлттарының өкілдерінен тұратын жұмыстардың еңбегінің ... ... ... тәжірибесі мен іс - әрекеті отандық темір жол
құрлысының ... ... ... үшін де, ... ... желі өтетін аудандар үшін де
санитарлық - емдеу мекемелерінің, темір жол ... ... ... жабдықтау жүйесі, асханалар, дүкендер, әсіресе суарылмайтын
егіншілік аудандарында ерекше дамыған қосалқы шаруаларды құру аса ... ие ... Мал ... мен ... ... ... үшін
арнайы кәсіпорындар ұйымдастырылды [27. 137-б].
Түркісіб құрылысы аудандарында бүкіл қазақ халқының үштен ... өмір ... ... және ... шөлейт жерлерде жаңа станциялық
кенттер мен қалалар: Жаңасемей, Шар, Жалғызтөбе, Жарма, Аягөз. ...... ... ... ... Қазақстанның астанасы болды.
Алматыда оқу ... ... ... ... пайда болды.
Түркістан – Сібір жол тарихының тамаша беттері және оны қазіргі ... ... әлі де алда ... ... ... территориясында темір жолдардың алғашқы
тораптары пайда болып, қазіргі күні елдің ... ... жол ... салды. Кезінде Ресей капиталының ... ... ... ... ... сату нарығын және шикізат көздерін игеру мақсатында бой
көтерген ... ... зор. Бұл ... ... ішінде Орта Азия желісі
Түркістанда өнеркәсіптің, ауыл ... ішкі және ... ... ... ... ... алғышарттар жасады. Түркістанда мақта
егістерін ұлғайтуға айрықша әсер етті.
Патша Александр ІІІ-нің өзі Владивосток пен ... ... ... ... ету үшін ... ... ... Қиыр Шығысқа дейін темір
жол магистарлін салу ... ... ... ... Транссібір
магистралі. Сонымен қатар оның жеті бағытының бірі болып табылатын ... ... жолы ... Орал ... және ... ... ағаш
дайындау орындарының, құм, тас өндіру карьерлерінің, сондай-ақ өңдеу
өнеркәсібінің ... ... зор ... ... аты ... ... Түркісібтің қазақ елі үшін орны ...... ... пайдаланымға берілгенге дейін Қазақ ... ... ... ... жуық ... алып жатқан Шығыс Қазақстан,
Семей, ... ... ... жол болмауының қиындықтарын көріп
отырды. ... ... ... ... өнеркәсібі мен
ауыл шаруашылығын дамытудағы маңызы, жолдың тәуелсіздікті қалыптастырып
дамытудағы, республиканың кадрларды ... да ... рөлі ... кең ... ... ... жалпағынан тіліп өткен алып құрылыс елдің
тарихындағы маңызды оқиғалардың бірі болып қала ... ... ... ... ... ... мен даму ... Кенді Алтайда
Алтай тауларының Қазақстанның аумағында орналасқан бір ... ... ... металл кендеріне бай болуы ... ... ... ... ... ... ... кен орындары сонау ХVIII ғасырдың 20
- ... ... ... ... ... ... ұзақ уақыт бойы
Ресейге негізгі күміс жеткізушілер болды. 1786 жылы орыс кентанушысы Филипп
Риддердің полиметаллдың бай кен ... ашуы ... ... ... ... ... ... етті, бұл кен орны кейіннен оның құрметіне Риддер
деп аталды. Онда кеніш салынып, ол Алтай ... ... ... - 1916 жылдары негізгі қожайыны болған ... ... ... ... табылатын Риддер тау - кен акционерлік қоғамының
қолға алуымен Риддер тау - кен ... ... 96 ... ... ... жолы ... ... мен Өскемен ең соңғы ... Осы ... руда ... ... ол онда әрі ... өзен кемесіне
қайтадан тиеледі. Бұл жол Ресей өкіметі ауысқаннан кейін де өзінің қызметін
тоқтатқан жоқ.
Азамат соғысы кезінде ... - ... ... ... ... елді индустрияландырудың одан арғы жоспарлары Алтай түсті
металлургиясын ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Риддер комбинатын кеңейтіп, қайта құрылымдауға ... ... ... ... ... ... ... Алтайды
одан әрі дамытып, болашақта оны ірі ... ... ... ішінде қуаттылығы 50 мың тонна мырыш өндіруге ... ... ... ... салу ... ... 1932 жылғы Қазақстанның өндіргіш күштерін талдап -
зерттеуі бойынша конференциясында қабылданған қарарда былай деп ... ... мен ... үшін ... ... ... (бұл ... Алтайда бұрын - соңды болмаған кең ауқымды өрістетілетін болады)
және бұрын барланып - зерттелген, дайындалған кен орындары мен ... ... ... мен ... ... (Риддер, Зыряновск, Белоусовск)
тежейтін күрделі көлік мәселесіне жол беруге болмайы» [25.96-б].
Шын мәнінде Алтай бүкілодақтық ... жол ... ... ... ... еді. ... ... дамыту, жаңа кәсіпорындарды, электр
қондырғыларын салу, жаңа жер ... мен ... ... ...... ... күрделі шаруашылық іс - шаралары жылдан - жылға жүзеге
асырылмай қалып ... ... ... ... ... маңының ауыл
шарушылығының Қытай шекарасынан Семейге дейінгі жалғыз көлік жолы ... ... ... Оның ... ... мемлекеттік параход шаруашылығының
бұндай үлкен міндеттерді орындауға шамасы ... ... 1931 ... ... 65 пайызға, 1932 жылы – 62 пайзға және 1933 жылы ... ... ... ... ... 1933 жылы ... ие 35 мың ... экспорттық концентратты сыртқа ... ... ... сыртқа шығарылмаған үш жылғы өнімдері қалып қойды.
20 мың тонна көмірдің тасылып әкелінбеуінен Зыряновск ... және ... ... ... жұмыстарын тоқтатуға тура келді.
Металлургиялық орталықтарды болат жолдар арқылы Кеңес Одағының жалпы
темір жол тораптарымен міндетті ... ... ... ғана ... ... еді. ... Алтай үшін жақын маңда істеп тұрған желі ... жолы ... ол ... 1917 жылы Жаңа - Николаевкадан Семейге қарай
салынған. 1930 жылы ... ... ... - ... ... ... Орта
Азияға дейін жалғастырылды.
Кенді Алтайға апаратын болашақ жолдың бойын зерттеу жұмыстары 1927 ... ... ... Топографтардың алғашқы экспедициясын У. Кошурников
басқарды. Темір жол станциясының құрылысын салатын ... ... ... ... ... де соның өзі болған, бұл ауыл Өскемен қамалы ... ... ... болған. Бір кезде ол жерде Защита деп аталатын шағын
әскери бекет орналасқан екен. Кейіннен оның ... ... ... ауыл да ... ... Іздеу жұмыстары ұзақ ... ... ... ... салатын жерді дұрыс таңдағанына күмәндана
бастады, бұл туралы сол ... ... ... еді. Зерттеушілер
тобы диверсия жасаушылар ретінде айыпталды. Дегенмен, ... ... осы ... ... үшін ... ... комиссиясы жобаның
дұрыстығын растады. Топографтар тобы Кошурниковпен бірге ... ... ... Алайда, олар осы экспедициядан қайтып оралмады. Бір жыл
өткеннен кейін ... ... ... ... топографтар тобы
жолда қайғылы қазаға ұшыраған алғашқы ... ... ... ... қолжазбаларының қалдықтарын тапты.
1930 жылдың 1 қыркүйегінде Еңбек және Қорғаныс кеңесі қаулы қабылдап,
онда Қатынас жолдары Халық ... «сол ... ... ... ... ... ... аудандарындағы темір жол көлігін
басым дамытуды қамтамасыз етуге» ... ... ... дейінгі
Рубцовка темір жолын салу (Алтай желісінде) қарастырылды [27. 132-б].
1930 жылы Рубцовск станциясынан темір жол салу ... ...... ... дейінгі болашақ темір ... жер ... 91 - 92 ... ... мен 99 - 100 ... құздарды ойып
жол салу қажет болды, содан кейін жолдың жоғарғы құрылысын салуға болатын
еді. Темір ... ... ... ... салу жоспарланды, оның оңтүстік-
батыс бөлігін Жоғарғы ... ... және ... ... ... жылы 1 ... жолдың құрылысы тоқтатылды. Николаевск, Березовск,
Белоусовск, сияқты аса маңызды кен орындарын ... мыс ... ... ... ... құрылыстың жобасы жарамсыз деп танылды.
1934 жылдың наурызында Локоть - Шемонаиха теліміндегі темір ... ... ... ... ... ... ... алды.
Құрылысқа басқа құрылыстардан ... ... ... ... ... тартылып, қабылданған білікті жұмысшылар келді.
Жұмыс негізінен қол ... ... Жер ... ... ... - жүк ... жүргізетін жұмысшылар бригадасының күшімен
тұрғызылды. Тек топырақты ойып алу ... ... ... ... ... ... Тастар, шағылтастар мен топырақ
қоларбаларымен тасылды. 5 мыңнан ... ... 3 ... 15 трактор
(олардың бесеуі шынжыр табан тракторлар), 20-дан аса жүк ... ... және 200 ... 93 ... 5 шағын тепловоз жұмыс ... ... ... ол тұстағы нағыз алдыңғы қатарлы, озық ... ... ... жылы ... жұмыстарының көлемі алғашқы ... 15 ... ... 17 ... ... ... жоғары қарқынын 1935 жылы да сақтап қалудың сәті түсті. Жаздың
аяғына қарай Шемонаихаға алғашқы поездар ... ... ... ... ... ... ... ашылды [30. 59-б].
Құрылыс әрі қарай Шемонаиха – Глубокое – ... ... де ... ... ... әр күні бір ... жол ... отырды.
Қысқы аяздар басталғанға дейін Ремовская, Масальская, ... ... ... ... ... ... ... бірге негізгі станциялық объектілер қатарына қосылды. 1935 жылы 7
қарашада Глубочанка разъезінде темір ... ... ... ... ... С.
Боровиков пен оның көмекшісі А. Аксенов жүргізіп келе жатқан поезд құрылыс
басшылары мен ... ... ... ... ... ... Кудрявцев қақты.
Рубцовка – Защита темір жол желісін төсеу 1935 жылдың соңында ғана
аяқталды. 1935 жылы 30 ... ... ... ... –Алтайская
(Локоть) станциясынан алғашқы эшелондар келді, олар темір ... ... ... еді. ... ... жол ... көп ұзамай онымен руда, көмір,
кокс, концентраттар, құрылыс ... мен ... ... жүк ... ... жылы 4 ... «Гудок» газеті төмендегідей рапорт жариялады:
«БК(б)П ОК ... ... КСРО ... кеңесі жолдас Молотовқа, ҚЖХК
жолдас Когановичке, Ауыр өнеркәсіп халкомы жолдас ...... ... жол ... ... мың адамдық құрылысшылар
ұжымы үкімет тапсырмасының және қатынас жолдары ... ... ... айында Рубцовка станциясынан Защита станциясына
дейін бастан-аяқ қозғалысты ашу ... ... ... ...... ... бойынша поездар қозғалысы басталды. Ең алдыңғы
қатарлы стахановшыл - кривоносовшыл ... ... жол ... ... сапасын қамтамасыз ете отырып, 1936 жылдың ... және ... ... ... уақытында тапсыруға міндеттеме
алады.
Құрылысшылардың тапсыруы бойынша: құрылыс бастығы Кудрявцев, саяси
бөлімнің ... ... [30. ... - аяқ ... ... да, ... жұмыстары соңына дейін аяқталынып
бітпеді. КСРО-ның қатынас жолдары халық комиссариаты және Жол ... ... ...... ... ... ... тезірек аяқтату
мақсатында қосымша мөлшердегі техниканы, құрылыс материалдарын және де
құрал - жабдықтарды бөлді.
Темір жол ... ... бір ... станциялар да салынып
жатты. 1934 - 1935 жылдары Ремовская, Неровская, Масальская, Третьяково,
Шемонаиха станциялары пайдаланымға ... ал 1935 - 1936 ... ... ... және ... ... ... істей бастады.
1936 жылы Өскеменнің шет жағында Защита ... жол ... ... Ол кездері бұл кентте өрт сөндіру бөлімі, наубайхана, асхана, мектеп
және паровоз депосын қоса алғанда бірнеше ғимарат ... ... ... ... салынғандығы белгілі. Тек 1936 жылдың аяғында жөндеу ... ... цехы бар ... ... жаңа ... ... ... паровоздарды жуып жөндеу жүргізілді. Красно-Алтайскіден (Локоть)
көшіріліп ... ... ... осы ... негізіне
айналды. Депода қайыс трансмиссиясы бар тек бір ғана ... ... ... ... ... ... ... токарьлық, сүргілеу және де
басқа жұмыстар Рубцовкада, ал ... ... ... [25. ... алғашқы жылында ұжымда 22 адам болды. ОВ сериялы екі паровоз
жұмыс ... ... ... өндіріске икемі бар жаңа ... ... ... ... ... ... ... басқа ірі
деполардан білікті де тәжірибелі паровоз мшинистері, машинист көмекшілері,
өндіріс шеберлері жолдамамен ... ... ... ... 350 ... ... тасу мүмкіндігі болды. Сонымен бірге ЭМ
сериялы паровоздар 650 ... ... ... ... ... Щ ... келе бастады, олар темір жолдың бұрылыс телімдерінде ... ... 350 ... дейін жүктерді тасыды. Кейінірек 650 ... ... ... СО ... ... келе ... 1936 жылы
вагондарды жөндеуге арналған ... ... ... ... ... комитетінің 1936 жылдың 21 - 25 ... VI ... ... жаңа темір жол құрылысының барысы
туралы мәселені қарады. Пленумда құрылыс ... ... есеп ... ол 5 айдың ішінде жылдық жоспардың тек 14,6 ... ... ... ... ... дайындап, жұмыс
орындарына жеткізудің орындалмауынан, механизмдерді нашар пайдаланудың,
еңбек өнімділігінің төмендігі ... ... еді. ... ... ... ... орындалуының объективті орындалуының обьективті
себебі: ұзындығы 260 километрлік ( Рубцовкадан Үлбі ... ... ) ... ... Қазақстанда салынып жатқан өзімен ... ... ... ... көп болғандығынан еді.
Риддер – Рубцовка желісін салу ... ... ... инженер – техник қызметкерлер мен құрылысшылардың бүкіл
ұжымының алдына жолды 1936 ... 15 - ... ... бітіру және
тұрақты пайдаланымға беру басты міндет ретінде қойылды. Бұл үшін ... ... ... ... ... ... ... және жағармайлардың азаймайтын қорын жасау жолымен, барлық
механизмдердің тоқтаусыз, үздіксіз ... ... қол ... тиіс болды.
Құрылыстың бағасын төмендетуді қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... ... қол жеткізу
ұсынылды [39. 25-б].
Шығыс Қазақстан облыстық комитеті және ... ... ... екі ... ішінде құрылыс жұмысына 1500 адамдық ... ... ... ... көрсетуі тиіс болды.
Өлкелік комитеттің пленумы да «құрылыс басшыларын, телім бастықтарын,
партия, кәсіподақ ұйымдарын ... - ... ... кіші жер ... ... ... ... қайнаған сумен қамтамасыз
етуге, әрбір ... ... ... демалыс ... ... ... ... ... ... газеттермен және басқа да қажетті ... ... [39. 26-б]. ... ... ... жолының екінші тынысы
Партия ұйымдарының араласуы бесжылдықтың осынау маңызды құрылысындағы
жұмысты жандандыруға сөзсіз ықпалын тигізді. Осылайша 1936 жылы жаңа ... ... Үлбі - ... ... ... темір жолмен
байланыстырылды. Алайда, жүктерді алғашында кеңтабанды, ал одан ... ... ... ... ... ... ... Жүктер осы
жерде қайта тиелетіндіктен осы мекен Перевалочная деп ... ... - ... ... ... ... ... темір жолдың
құрылысын жалғастыру туралы ... ... бұл ... ... ... жол тораптарына шығатын тура жол болуы тиіс еді. ... ... ... жол ... ... ... ... мен бекеттер
салынды. Темір жол шаруашылықтары мен кәсіпорындары тұрғызала бастады.
Шойын ... ... ... ... бой ... жылы ... жол ... қаласына дейін толығымен тартылды. Алайда,
Үлбі – Перевалочная станциясына дейін темір жол ... ... ... ... ... ... ... дейінгі тар табанды жолдар
тегістелген қара жердегі шпалдарға бекітіліп, төселді. Осы ... ... күні ... ... ...... атты ... былай
деп жазылды: «Риддер – бұл алтын, күміс, мырыш ... сөз. ... бай ... ... комбинатының байыту ... ... ... ... полиметалл зауыттарын жабдықтап отыр. Темір жолдың
болмауы Алтайдың түсті метллургиясын ... ... ... ... ... жетпес бұрын ат - арбамен, тартабанды темір ... ... ... үлкен әрі күрделі жолдан өтті. Риддерді елдің
индустриялық орталықтарынан Шығыс Қазақстанның шөлейт ... ... ... ... ... бұның өзі ұзақ жылдар бойы темір жолды
салуға ... ... ... Тек большевиктер ғана қатаң табиғатқа ... биік ... ... ... ... ... тізе ... Қазан
революциясының жиырма жылдығына орай Алтай жері де сонау ұзындығы 385
километрлік жаңа ... ... ие ... [30. 60-б].
Риддер – Рубцовка желісінің құрылысындағы жұмыстың үш жылы ішінде 8
миллион 126 мың ... метр жер ... ... 57 мың 400 ... ... және 590 мың ... метр ... 28660 метрлік су құбырлары, 385
километрлік негізгі жол төселді. Желіні салу үшін 100 мың ... метр ... де ... ... 20мың ... цемент, 1000 тонна темір, 15 ... ... 600 мың ... 120 мың ... жуық тас, 45 мың тонна
рельстер мен бекітпелер қажет етілді.
1937 жылдың 7 қарашасында ... ұзын - ... ... жаңа ... ... ... ... алғашқы паровоздың келіп жеткендігінен
хабардар етті. 1937 жылдың 1 - ... ... ... ... 1939 жылы 10 қазанында жол пайдаланымға берілді.
Үшінші бесжылдықтың жоспарларын жасау кезінде Кенді ... ... ... ... кешені – түсті металлургияның және сонымен байланысты
өндірістің орталығы, Қазақстанның негізінен ... ... ... ... ... ... (Риддер, Сокольный, Зырянов, Белоусовска
рудниктері, қорғасын, алюминий және басқа да зауыттар, алтын кәсіпкерлігі,
қалайы ... ... су ... станциясын және басқа да көптеген нысандарды
салу). Үлкен Алтайдың кәсіпорындары бойынша жоспарлық міндеттер мен жобалық
сұлбалар, олар үшінші ... ... жылы ... ... ... әзірленді [30. 62-б].
Үлкен Алтай өндірістік кешенін салу едәуір мөлшердегі ... ... ... ... және ... тасып
әкелуді қажет етеді. Тасылып әкелінетін ... жүк ол ... ... және мыс ... Жаңа кәсіпорындар салынып болғаннан кейін
тасылып әкелінетін ... ... ... вольфрам рудалары болғандығы
белгілі. Көмірдің, жанғыш сланецтің, бокситтің (алюминий ... ... және ... тасымалы едәуір мөлшерде ұлғаймақ болды.
Үшінші бесжылдықта жаңа кәсіпорындардың құрылыстарын және Қазақ КСР-ның
қалған ормансыз аумағын қажетті ағаш ... ... ету ... ... бай ... ... пайдалану көлемі ұлғаятын болады.
Барлық осы міндеттерді ...... ... жол желісі шешуі тиіс, сол
арқылы Алтайдан магистральді темір жол тораптарына ... ... ... еді.
Томск темір жолы бойынша 1939 жылғы 10 қазандағы № 267 (729) ...... ... жол желісі пайдаланымға қабылданды, ол Томск темір
жолының құрамына 9-шы Защита қозғалыс ... және 8-ші ... ... ... енді [30. ... жылы Локоть – Риддер телімінің жұмысын басқару Томск жолының
Рубцовск бөлімшесіне берілді. 1951 жылғы ... ... жол ... бөлініп шықты, ... ... оған ... ... ... болды. 1951 жылдың тамызында ол Түркістан – Сібір
темір жолының құрамына берілді.
Зыряновскіге тартылған жол. ... ... ... ... көліктік
міндет Риддерді Зыряновск комбинатымен жалғастыру мәселесі болды.
ХVІІІ ғасырдың екінші жартысында ... ... ... Зырянов
Алтайға күміс пен тау хрусталін іздестіру үшін жіберді. Бірақ, ... ... ... оған ... қоныс теуіп қалу
туралы бұйрық берілді. Іздестіру жұмыстарын жалғастырып жүріп, рудатанушы
полиметалл ... бай кен ... ... ... ... ... кенті оның негізін қалаушының есімімен атала бастады. ХІХ ... кен ... ... ... ... ... ... көшті.
Кеңестік дәуір кезінде Зыряновск рудниктерінің жұмыстары қайта
жанданды, бірақ, ол ... ... ... ... жоқ. Рудадан
шығарылған концентратты балқыту үшін ... ... ... ... Ол әуелі автомобильмен кемежайға дейін, ... ... ... ... ... автомашинаға тиеліп, Защита ... ... ... Осы ... жүк ... ... ... концентратының Кеңес Одағының темір жол тораптарына еркін
шығуы үшін Защитадан ... ... ... жол ... салу туралы шешім
қабылданды.
Өскемен – Зыряновск темір жолының трассасын толығымен талдап-зерттеуді
«Одақкөлікжобаның» Мәскеу бөлімшесі 1939 ... ... ... 1940 ... 1 ... ... ... техникалық жобаны
ұсыну міндеттелді. Жұмыстарды үш талдап - ... ... мен ... ... ... ... ... нұсқалары зерттелді,
бірақ, жұмыстарды жалғастыруға Ұлы Отан ... ... ... ... ... ... халқындай қазақстандықтар да «Барлығы
майдан үшін!» деген ұранмен жанқиярлықпен еңбек етті. 1941 ... ... ... ... ... құрылып, майданға жүк жөнелтуге ... ... ... ... аға ... ... Сафонов жүргізді.
Оның соңын ала майданға жүк ... ... ... колонналары
жасақталды. Алғашқылардың қатарында еріктілерден құралған машинистер мен
олардың көмекшілері Н. Матреичев, С. ... ... ... ... ... ... ... Кәмелетке толған азаматтар Қызыл ... ... ұжым ... 154 адам майданға аттанды. Олардың орнын
15 - 16 ... ... мен ... басты. 1942 жылы фабрикалық - зауыттық оқу
(ФЗО) мектебі ашылды. Паровозды жөндеу мен жуу ... ... ... ... ... от ... машистің көмекшісі
болып жұмысын бастаған, осы қиын жолдан өткендер Лидия Барабанщикова, ... ... ... ... ... ... ... мен тылда жан қиярлықпен еңбек еткендер жөніндегі әңгіменің
бір парасы ғана [32. ... ... ... ... ... соңынан халық шаруашылығын қалпына
келтіру шығыс қазақстандықтарға ... ... жоқ. ... ... аттанған 154 азаматтың 21-і ғана оралды. Темір жол қатынасында
техникаларды барынша ... ... ... ... ... паровоз
колонналарында комсомол–жастар бригадаларын құрушы бастамашылар жасақталды.
Өңірдің ... ... ... ... темір жолдың
үлесі өсе түсті.
Соғыстан кейін «Одақкөлікжобаның» Сібір ... осы ... ... ... ... Жол ... әрі қысқа, әрі ... ... жол мен су ... ... ... ... мүмкіндік
беретін Ертістің сол жақ жағалауымен салу нұсқасы таңдалып алынды.
Желіні салу 1950 ... ... ... ... Жол ... өте ... болып, көптеген қиындықтар: жартастар, үйінділер,
тау жоталары кездесті. Жолдың жалпы ұзындығының 42 пайызға жуығы ... ... жол ... жер ... орташа көлемі бір километрге 48 мың
куб метрге ... ... ... бұл ... ... ... ... 368 болып, оның 4 үлкен ... және ... да ... ... еді.
Жұмыстарды атқару темір жол әскеріне жүктелді. 1952 жылдың ... ... ... ... ... төсеу аяқталды және де құрылыс
материалдары мен жүктерді тасып жеткізу үшін бастан-аяқ ... ... ... штат ... мен ... ... жасақталды.
1954 жылдың басында ұзындығы 172 километр болған желі ... ... ... ... ... жол дистанциясының
ұжымына тағы да бірнеше жыл бойы ... ... ... ... аршып, тіреуіш қабырғалар салып, жасанды құрылыстарды ... тура ... жол ... ... ... өндіру бірнеше есе ұлғайтуға,
жаңа кен орындарын игеруге, жаңа ... ... ... ... ... ... ... тыныс. 1954 жылдың 13 сәуірде Защита – Зыряновск темір жол
торабы мен ... 566» ... ... ... ... ... Осы ... паровоз депосын құру туралы бұйрық шығарылды. Аталмыш депо өз
алдына 1956 жылға ... ... ... 1956 жылы ... ... ... ... берілді. 1958 жылы Қазақ темір жолы құрылып, ол бір
орталықтан Алматыдан басқарылатын ... ... ... ... 12-ші ... осы ... бастап Қазақ темір жолының нөмер 15-ші негізі паровоз
паркі болып танылды [36. 56-б].
1960 жылдардың ... ... ... жаңа ... ... ... ... дейін 175 километрлік Защитадан Зыряновскіге
дейінгі тұйықталған темір жол желісі Зыряновскідегі айналымымен қатар іске
қосылды. ... ... ... мен ... тау - ... ... өсуі жүк ... еселеп артуы – темір ... да ... ... сай ... өндіріс ырғағына көшу қажеттігін
талап етті. 1967 жылы Защита – Шемонаиха алғашқы тепловоз келе ... бір жыл ... ... ... ... он ... бір-ақ келді.
Осыған байланысты жұмыс ... ... ... де, 1969 жылы Защита
локомотив депосы болып қайта ... ... ... ... ... отырғызу үшін локоматив бригадаларын қайта даярлау қажеттігі
сезілді. ... ... ... тепловозды жете меңгеру үшін
жұмыстан соң қалып, кешкі мектептерде оқыды. Ондаған машинистер техникумдар
мен институттарға ... ... жылы кең ... Қазақстандағы теміржол саласын бір орталықтан
басқару қиынға түсіп, өңірлерге әрі жақын әрі ... мен ... ... ... мақсатында Батыс Қазақстан, Тың, ... ... ... ... Осы кезден бастап нөмер 14-ке көшірілген Защита
локомотив депосы Алматы темір ... ... ... ... да зор
қарқынмен алға басты.
Қазақстан тәуелсіздік алып еркін нарықтық қатынасқа көшкелі Защита
локомотив депосы ... рет ... ... ұшырап, соңында 2003
жылы 9 қазаннан бастап «Локомотив» акционерлік қоғамының ... ... ... ... қайта құрылды. Локомотив пайдалану депосының
директорлығына бұған дейін осы кәсіпорынның бас инженері ... ... ... оның ... ... ... бұған дейін 1992 жылдан бері
локомотив пайдалану депосында басшысының орынбасары болған ... ... Оның ... ... ... бірнеше рет
«Адал еңбегі үшін» төс белгісімен марапатталғандығы белгілі.
Бүгінгі таңда Защита ... ... ... қолданыстағы «2ТЭ10Л-
1», «2ТЭ10М-20,5», «ТЭМ-2,12», «ТЭМ2Ф-1», ... ... бар. Бұл ... депо ... ... жүк және ... жұмыстары мен ішкі айналымдардағы істерді де қатар атқарып
келеді. Шығыс аймағындағы Защита – ... ...... ...
Серебрянка – Зыряновск бағытындағы барша жүк тарту жұмыстары осы құрылымға
жүктелген. Орташа ... ... ... сайын станциясының сұрыптау
дөңесі арқылы 715 вагон өңделіп өтеді.
2007 жылы жүк ... 9 ... 233 ... ... ... ... ... немесе алдыңғы жылмен салыстырғанда 9,7 ... ал ... ... 9,3 ... ... Жүк тиеп ... 14
миллион 391 мың тоннаға жетті.
А. Степура басқаратын ... ... 27 ... жол ... ... ... металлургияның: «Қазмырыш» АҚ, «Үлбі металлургиялық
зауыты» ААҚ, ... - ... ... АҚ сияқты алпауыт кәсіпорындардың
жеке жолдары бар. Защита шағын бөліміне ... жүк ... ... жөнелтетін өндіріс орындары осы кәсіпорындар болып табылады. ... ... ... ... кіші ... ... бүтіндей темір жол саласының табысты жұмысы ғана емес, сондай-
ақ мемлекет экономикасының тұрақты күйі де қатысты ... бұл ... мен ... жол ... ... бірігіп нақты жұмыс жүргізген
кездері ғана мүмкін ... ... ... ... ... ... кіші ... жүк
айналымының орындалуы 112,5 пайызды құрады. Жүк тиеп жөнелту 114,1 пайызға
орындады. Жоспардан тыс 875,5 мың тонна жүк тиеп ... ... Шар - ... ... – ғасыр құрылысы
Жол тарихы. Бұрынғы КСРО тұсында қалыптасқан Қазақстанның темір жол
жүйесі құрылымы ... ... ... экономикасын көлікпен қамтамасыз
етуге жарамсыз болып шықты. Оның ... ... ... бір ... ... ... тасымалдарды көршілес елдердің
территориясын баспай орындауға болмауы ... ... ... ... қатар жүк тасымалдауда жолды қысқартатын біріккен ... ел ... үшін ... ... ... да ... ... жолдарды қысқарта түсіретін пайдалы темір жол ... ... ... ... Шар - ... ... ұлттық темір жол жүйесін
қалыптастыру саясатын жалғастырмақ, ел ... ... есе ... ... ... тағы бір көрінісі болмақ. Маңызды тағы бір
жағы ұлт рухының ... ... ... ... ұлттық темір жол жүйесін
қалыптастыруға бағытталған маңызды Ақсу - Делеген, ... - ... ... жол телімдерінің өзіндік жалғасы болмақ.
Кеңестік үкіметтің солақай саясаты осындай игілікті шаруаның түпкілікті
шешіміне келгенде тартыншақтай бергендігі ... Сол ... ... үшін аса ... темір жол тармақтары тартылмай қалған. Солайша,
Кенді Алтаймен қатынас қиынының қиыны болып қала ... ... ... бұл ... ... ... ... жол арқылы төте байланыстыратын
құрылысты бастау жөнінде сан мәрте бастама көтерілді, талай мәрте ... сөз ... ... болғанда, егемен ел атанып, ... ... соң, көп ... бұл ... күн тәртібіне шығарылып,
игілікті іс қолға алынған.
1996 жылы сол тұстағы Қазақстан Республикасының көлік және ... Ю. ... мен ... ... ... ... болған Қ.
Нағмановтың ұсынысы бойынша іс орнынан қозғалды.
Жол бағытын таңдау. 1996 жылы ... ... ... ... ... Республикасының көлік және коммуникация Министрлігінің шешімі
бойынша «Эспресс» ашық акционерлік қоғамы құрылып, оның құрамына ... ... мен ... темір жол бөлімшесі кірді. Бұл жылы сонымен
бірге жобалық-сметалық жұмыстарды ... ... ... тапты. Осы
тұста жаңа темір жол желісінің негізгі 3 бағыты құрастырылды:
1. Семей – Шемонаиха;
2. Шар - ... ... Төбе - ... ... және ... ... жер жұмыстары, жасанды құрылыс түрлері мен ... ... бұл ... ... емес екеніне көз жетті. ... ... ... онда үш
ауқымды көпірдің салынуын қажет етті, сәйкесінше үлкен мөлшердегі шығындар
туындады. Жұмыстар балшықты жерлерде жүруі тиіс ... ... ... түзу бағытына қарамастан оның негізгі кемшілігі және
тиімсіздігі, ол өтуге тиіс территорияның жақын маңында ... ... ... автомагистралінің болуы еді. Сонымен қатар жол шамамен ұзындығы ... тең ... ... өтуі тиіс ... да ... ... ... зерттеу жұмыстарының
нәтижесінде ең тиімдісі екінші бағыт болып шықты. Мұндағы шешімге әсер
еткен тағы бір жәйт ... ... ... ... (Семей –
Шемонаиха) бағытпен салыстырғанда шамамен 0,6 ... ал ... ... - ... ... ... 1,5 ... теңгеге аз болғандығы
белгілі. Сонымен қатар ұзындығы жағынан әлдеқайда ... ... ... ... ... да өз ... ... кезде, дәлірек айтқанда 2005 жылы жаңа темір жол желісінің
басқа да ... ... ... ... бірі ... ... ... Касьяноовтың ұсынған Белағаш – Шемонаиха
бағыты болып табылады. Бұл нұсқаның ... оның ... ... ... Белағаш – Шемонаиха бағытының құрлысын 15 ай деп
белгілесе, ал Шар - Өскемен ... ... ... 45 ай уақыт деп
көрсетілді. Сонымен қатар құрылыс жұмыстарына кететін шығынның әлдеқайда аз
болуында еді. ... ... жаңа ... ... ... аймақтың экономикалық және республиканың тасымалдау
қажеттілігі, ... ... ... мәселелерін шешу болып
табылады. Қазақстанның оңтүстігінен Алтай өңіріне Семей, Локоть, Шемонайха
және содан ... ... ... ... ... ... ... Жаңғыз-
Төбе станциясынан Өскеменге дейінгі аралықты 160 километрлік автотрассамен,
яғни жеңіл көлікпен немесе 2 ... ... ... жету мүмкіндігі бар.
Ал, темір жол арқылы бұл 550 километрлік аралықты 10 сағатта жетеді.
|№ ... ... ... ... |
| ... ... | |
| | | ... ... | | | |а |
|1 ... ... |км |150,0 |91,0 |
|2 ... ... ... |88,39 |48,32 |
|3 |ЖҚН ... ... ... ... |
| ... ... | | |
|4 |10000 ... брутке|кг |46,67 |33,6 |
| ... ... | | | |
| ... | | | |
|5 ... ... ... |4,0 |2,46 |
|6 ... ... ... |7,74 |11,01 |
|7 ... ... |жыл |12,04 |4,4 ... Шар - ... бағытымен салыстырғанда, Белағаш – Шемонаиха
бағыты 4 сағатқа ... ... ... ... ... да ... көлікке ауысу жағдайы сақталып қала бермек. Бұл тұста айта кететін
тағы бір жайт, 2007 жылы көлік түрлері ... жүк ... ... ... тасымалдау үлесі 78,4 пайыз болса, темір жол көлігінің
тасымалдау ... 20,6 ... ... ... ... ... (бұл
жерде жүк тасымалдау мәселесі) ... ... ... бірақ әлеуметтік
факторларды да ескерген жөн болар.
Республика темір жолымен тасымалдау:
| |1990 |1995 |1998 |2000 |2003 |2005 |2007 ... |42,6 |37,4 |21,6 |21,3 |17,7 |16,5 |17,2 ... | | | | | | | ... |345 |161,1 |170 |171,8 |202,7 |222,7 |231,4 ... | | | | | | | ... ... ... ... ... |1990 |1995 |1998 |2000 |2003 |2005 |2007 ... |1,7 |1,4 |1,2 |1,1 |0,8 |0,8 |0,7 ... | | | | | | | ... |10,9 |11,2 |12,1 |12,7 |13,7 |14,4 |15,2 ... | | | | | | | ... ... жобалық-сметалық жұмыстар тікелей Шығыс Қазақстан
облысының бюджетінен қамтылды. Ал, 1997 ... ... ... ... түсімі
лезде азайғандықтан, сонымен бірге 1998 жылы күтіліп ... 50 ... тек 5 ... ғана ... Әдетте жиі кездесетіндей, оны жүзеге
асыруда ең басты кедергі қаржы-қаражаттың жетіспеуі еді. Әкімшілікте қаржы
болмады, «Қазақстан ... ... ... ішкі ... ... ... ал ... бюджеттің қаржы-қаражаты басқа
маңызды мемлекеттік ... ... ... ... ... 2004 жылы тағы бір маңызды, Алтынсарин – ... ... ... оған 33 ... ... ... ... Осылайша жұмыс
қарқыны азайып, кейін мүлдем тоқтап қалды.
Желінің пайдасы мен ерекшелігі. Шар - Өскемен ... жол ... ... ол не ... ... жол желісін салу саланың дамуы үшін орасан зор маңызы бар
және ол ... ... ... ... ең
қажетті буындарының бірі болып табылады;
- қазіргі күні ... ... ... ... ... ... ... (311 километр) және жүк, ... ... ... бір емес екі кедендік тексерулерді және ұзындығы 82 километрді
құрайтын басқа елдің территориясын басу жағдайының жойылуы;
- ... ... ... аралық 330 километр, ал Семей
қаласына дейін 100 километрге дейін азайуы;
- жолаушылардың 10 - 12 ... ... ... ... ... ... жол ... Шығыс Қазақстанның елдің басқа ... ... ... тұрақтануы;
- аймақтың экономикалық даму қарқынын көбейтіп, оның ... ... ел ... ... ... ... арқылы көлік шығындарының төмендеуі.
Жаңа темір жол желісі Кенді Алтайдың ірі ... жол ... ... ... ... жолмен, кең байтақ қазақ сахарасын жалпағынан тіліп
өткен Түркісібпен байланыстырмақ. Бұл ... ... ... ... ... ... Иранға, Ауғанстанға және де басқа
елдерге ... ... жолы ... ... ... ... ... сыртқы нарықта бәсекелестік қабілетін өсіре түсіреді.
Сонымен қатар жаңа темір жол телімінің ... ...... ... ... ... ... Өскеменнің ірі
кәсіпорындары – мыс, ... ... ... кен ... ... арқылы тасымалданатын Кузбастың көмірін пайдаланады (шамамен
жылына 5 миллион тонна). Сәйкесінше бұл комбинаттардың ... ... ... ... жол желісі арқылы Ресейдің Батыс - ... және ... ... ... ... ... экономикалық маңыздылығы зор бірқатар өндіріс
орындары ірі жүк жіберушілер болып ... ... да ... мен жүкайналымы да көбейе түспек. Жаңа темір жол ... бұл ... ... ... тарифтеріне
тәуелділігінен айырылады. Бір ғана мысал: ... ... ... ... ... бір ... ғана Ресей шекарасын кесіп өтпей, төтелей
жүк тасығаны үшін 5 миллион долларға дейін үнем ... ... Ал, ... ... әр бір ... жүктен 4 доллар үнемдейді екен. Оған сол
Өскемендегі «Титан - магний комбинаты», «Үлбі ... ... ... ... ... тарта өндіріс алыптары шығаратын өнімдерді тасу мүмкіншілігі
кеңейе, пайдасы сәйкесінше көбейе түспек.
Өскемен қаласының және ... ... ... ... көрініс
таппақ. Қазіргі күні қалада 360 мың тұрғын бар, 2010 ... бұл ... ... ... деп ... ... жоба жүзеге асқаннан соң берері,
аймақтың ... ... ... ... осыған орай тасымал
мөлшерінің көбеюіне әсерін тигізеді. Шығыс өлкесінің құлпырып ... ... ... және ... ... да ... ... шама-
шарқын дамытуға ат салысатындары сөзсіз.
Бұдан бірер жыл бұрын елбасының өзі бұл іске мән беріп, Шар - ... жол ... ... жөнінде Үкіметке арнайы тапсырма берді және ол
өзінің ... ... ... ... Құрылысты бастау
туралы Республика Үкіметі 2005 жылдың қаңтар ... 18-де ... Осы ... ... ... 30-да ... Республикасының
премьер-министрі Даниал Ахметовтың төрағалығымен үкіметте ... ... ... ... ... ... ... негізде,
инфрақұрылымдық облигациялар шығарып, зейнетақы қорларының және ... ... ... ... ... жүзеге асыру ұсынысты
қуаттады.
Шар - Өскемен желісінің құрылысында концессиялық ... ... ... қоры» АҚ ұсынды. Жобаның компания - концессионері
2005 жылдың наурызында құрылған «Досжан темір жолы» АҚ ... Оның ... ... ... жоғарыдағы «Қазақстанның инвестициялық
қоры» болып табыланыны да маңызды фактор. Бұл ... айта ... ... ... ТМД ... ... рет қолданысқа еніп отыр. Бұл
шараға бармас ... ол жан - ... ... ... ... жылдардың басына дейін дамыған және дамушы елдердің барлығында
инфрақұрылымдық жобалардың ... ... ... ... отырды.
Кейін бұл өсіп келе жатқан инвестициялық ... ... ... ... жеке ... ... серіктестік негізінде - PPP (Publik-
Рrivаtе-Partnership) / МЖС ... ... ... ... Сонау Рим империясы тұсында муниципалиттер бұл ... ... Ол өте ... екендігін 1985 – 2002 ... ... ... 2 731 шара құрылымдық жоба жалпы ... ... ... ... ... болады. Солардың ішінде
жобаны жүзеге асыруда ең көп ... түрі BOT ... ... деп ... Бұл ... екі жақ үшін
де пайдалы: мемлекет үшін мұның тиімді болатын себебі, концессия ... ... ол ... ... түсірместен жаңа нысанды толығымен өз
қарамағына алады. Инвестор үшін – нысан жоба үшін мемлекет ... ... бір ... болуы жағдайында пайдаланылады, бұның өзі қауіп-қатерді
азайтады. Бұл басқа да әрқилы ... ... ... ... ... Бұл жоба ... ... негізінде АҚШ-тың бірқатар темір жол
желілері, Турция, ... ... ... Грециядағы
аэропорттар салынғандығы белгілі.
Бұл құрылымды Шар - Өскемен желісінде ... тағы бір ...... ... асыру барысында нарыққа, бірінші кезекте, ХЗҚ
(халықтық зейнетақы қоры) үшін тартымды, қамтамасыз етілген ... ... ... береді. Қазақстанның қаржы нарығында сапалы, ... ... ... ... бұл өте дер ... ... ... шара.
Бұл Қазақстандағы зейнеткерлердің жинақ қорын пайдаланып ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруға бағыттай
алмайды. ... да ... тек ... ... ... облигацияға айналдыру арқылы қатыса алады. Осылайша
инфрақұрылымдық ... ... ... ... және басқа да
институтциялық инвесторлардың қаржыларын тарту мәселесі ... ... ... ... ... инфрақұрылымдық облигациялар 1 қағазы
- 1 мың теңге номиналды 23 жылдық ... ... ... ... босқа жатпай, олар белсенді түрде жұмыс істейтін болады.
Негізгі ... ... ... ... ... ... ... Көлік және коммуникация министрлігі мен «Досжан теміржолы»
акционерлік қоғамның ... ... ... 2005 ... 6 ... ... Оның ... бізге нысанды салуға және пайдалануға, жобаны
қаржыландыруды ... ... ... беретін тармақтар бар. Құрылыстың
аяқталғаннан кейін концессионердің иегерлік құқығын белгілейтін мемлекеттік
тіркеу жүзеге ... енді ... ... 20 ... ... ... ... жүзеге асырудың өзіндік кезеңдері:
- құрылыс кезеңі: 2005 жылдың 27 тамызынан 2007 жылдың 8 желтоқсан;
- пайдалану кезеңі: 2008 жылдан 2028 ... ... ... ... ... өте ... яғни шығыста
қазіргі күні мыс, мырыш, қорғасын, басқа да металл түрлерін ... ... ... кәсіпорындар баршылық екенін де естен шығармау керек. Ал
жаңа ... ... ... жетіп артылатын ... ... ... ... ... ... ... төте
байланыстырады. Жолдың дамуына салынатын ... ... ... ... ... ... ... кепілдік беруші де
болатынын атап өткен маңызды. Ол жобаның қаржылық-экономикалық үлгісін
жүзеге асыру үшін ... және ... ... ... ... ... басқаша айтқанда, желі өзін-өзі өтеуі үшін жағдай жасайды.
Қазақстан ... ... және ... ... темір жолы» ұлттық компаниясы, «Самұрық» холдингінің қатысуымен
концессиялық келісімнің шарттарын орындауды бақылайтын ... ... Бұл ... ... ... жаңа ... желісінің құрылыс
нысандарына тікелей барып тексерістер жүргізуде болып табылады. ... ... ... жұмыс барысы жөнінде ай сайын ... ... ... ... ... ... ... жобада құрылысқа кететін қаржы
– 21,5 миллиард теңге деп белгіленді. Ол қаржы шамамен 15 жылда ... ... ... ... ... қарағанда оңтүстіктегі Ақтоғайға және
кері бағыттағы Өскеменге жыл сайын 6,8 – 8,1 ... ... жүк ... ... 2006 ... бастап 2010 жылға дейін ... мен ... ... жүк ... шамамен пойыздың 13 - 15 жұбы,
жолаушылар тасымалында 1 – 3 жұп жүйіткитін ... ғана жаңа ... жол ... алты ... ... ... бой ... көзделген еді. Завидное, Әуезов, Сарыжал, Екіаша сияқты
төрт разъезд, Өскемен, Молодежное және Борсақ ... үш ... ... ... құрылысы. 2005 жылдың 27 тамызында Шығыс Қазақстан облысы Жарма
ауданының Солтүстік өтпесінде елдің темір жолы ... тағы бір ... ... ... ... ... ... қозғалып, уақыты енді
жеткен оқиғаның мәйегі ел есінде ұзақ уақыт сақталар рәсім, Шар - ... ... ... ... болып өтті. Темір жолдардың жанына
станцияның бүкіл ... ... және ... ... ... жиналды. Семейден мерекелік безендірілген локоматив келді,
оны құрметті теміржолшы, машинист Ерлан Сәрсекеев пен оның ... ... ... ... ... торлары бар қуатты рельстөсегіш машина
өтпеде ... ... Шар ... ... ... ... Д. Ахметов, Қазақстан темір жол қоғамының басшылары, Қазақстан
инвестициялық қорының төрағасы З. Кәкімжанов, облыс ... В. ... ... сәт ... ... ... қоғамы ЖМС
рельстөсегіш краны лезде рельс-шпал тордың буынын жаңа үйіндісінің үстіне
төседі. Үкімет ... жаңа ... жол ... ... ... ... ... қақты да, балғаны Ұлы Отан ... ... ... ... ... берді, ол екінші шойшегені
қағуға кірісті. Істі ... ... ... ол ... бірнеше соғып,
шойшегені түбіне дейін қақты. Ақыры қанша жыл сөз ... ... ... ... ... жиналғандардың алдына шығып сөйлеп, станцияға
Қазақстанның Президенті Нұрсылтан Назарбаевтың тапсырмасымен жаңа темір ... ... ... ... айтты. Ата заңның 10 жылдығы
қарсаңында Шығыс Қазақстанда бұл темір жолдың және ... ... ... қаншалықты маңызды екенін ескере отырып, оны ... деп ... ... ... Шығыстың жері сай-салалы, биік таулары мен
жоталары жағаласып келетін, бұлақтар мен ... ... Жаңа ... жер қойнауы күрделі: ол Колбиндік таулар, Монастрлік көлдер, Шешек
асуы және де қала ішін да ... яғни ЖМК ... ... комбинат) аймағын
Өскеменнің сол жақ жағалауымен біріктірмек. Сондықтан, құрылыс барысындағы
негізгі қиындықтар да сонда ... еді. ... ... ... ... ... салу тәжірибені де, техниканы да қажет еткен еді. Құрылыс ... ... ... метрге дейін көлемде жер жұмыстарын орындайтын ... ... қазу ... ... ... ... атап ... жергілікті
жердің қойнауы, тау-тасты, рельефі күрделі болғандықтан кемінде 1 миллион
текше метр көлемінде бұрғылау және ... ... ... ... ... серіктестік атқарды. Құрылыс мерзімін жеделдету
мақсатында бас мердігер «Теміржолқұрылыс» акционерлік қоғамы ... ... екі ... бір мезгілде бастаудың сұлбасын әзірледі.
Шар бағытынан ... ... ... ... кесілісімен-ақ басталса, ал
Өскемен жағынан құрылыс жұмыстар толық қарқынды ... 2006 жылы ... ғана ... Сол ... 15 ... бір мезгілде салынбақ. Оның
біреуі Шар өзені арқылы өтетін үлкен көпір, қалған 14-і орталау көпірлер.
Сонымен ... 4 ... жол ... ... 95-тен аса су өткізуге арналған
құбырлар төселінбек. Басты темір жол төсемінің ұзындығы 153 ... ... ... ... ... ... тиіс. Құрылыс алаңында кемінде 70
жерқазғыш кешен жұмыс істейтін болады. Темір жол ... ... ... ... және төрт ... салынып, жаңа екі ... ... ... ... ... ... да ... нысандар бой
көтеруді жоспарлағандығы белгілі. Тоғысу станциялары одан әрі ... Су ... газ, ... да ... ... ... назарда болмақ.
Соның әрқайсысы маңызды шаруа десек те, ... ... - ... ... 45 ... жол өткізгіштің жөні бөлек. Оның құрылысына жоғары
сапалы бетон пайдаланылды. Ал оған ... ... ... ... ... 68 нысанда инженерлік жүйенің жоғары вольтті ... ... ... ... ... ... ... және
байланыс желісін қайта құрылымдау ... ... Жол ... ... және ... орнату жұмыстары көзделген.
Құрылыс барысында жұмысшыларға бірден-бір кедергі болған ... ... ... ... ... жаз мезгілінде + 40º С градустан
асып ... ... - 40º С ... ... суықтар жұмысты арттқа
шегіндіріп отырды.
Қыстың аязында жұмыс тоқтамастан ... жүйе ... ... ... ... үшін оны ... тәулігіне 24 сағат пайдаланып отырғандығы
белгілі. ... аз ... ... оның ... жүргендігі
соншалықты, 12 сағат ішінде 300 метр жерді бұрғылау жүріп отырды.
Желі құрылысының дирекция басшысы – Владимир Сиврюковтың айтуынша ... ... ... су өткізгіш құбырларының, мал өтпесі құрылысын
алматылық ірі «Мостоотряд № 1» ЖШС ... ... Жер ... ... ... ... қостанайлық «Стройрем 2030» және зайсандық
«Шығыс» сияқты бірқатар қосалқы мердігерлік ұйымдар бірлесе ... ... ... 2 мыңнан астам жұмысшы-қызметкер және 600-ден астам жол
құрылыс техникасы қатысқан. Жұмысшылардың басым ... ... ... ... ... ... жол ... қызметкерлер қатары жаңадан 300-
ден астам мамандармен толығады деп күтілуде. Оның дені ауыл ... ... ауыл ... ... тұрғындардың әл-ауқаты бір
жақсарып қалса керек. ... ... ... ... материалдарының басым
бөлігі шетелдерден, немесе көршілес жатқан ... ... ... ... ... пайдалану қаржы үнемдеуге мүмкіндік
жасаған. ... ... шпал ... зауыт ұзындығы 12-20 метрлік,
қарамайға тоғытылған, берік қарағайға тағындалған ... ... ... ол үш ... ... ... Жүзден астам көпірге қажет
темірконструкциялары мен бетон құбырлар, басқа да ... ... мен ... тасымалданған.
Таңғы сағат төрттен ауысымға ... ... ... ... ... Үш ... ... тегін, базада моншасы бар. Жоғары
жалақыларына қоса ... ... ... ... ... және ... берілуі. Жол мұраты – жету ... ... 27 ... басталған құрылыс жұмыстары өз ... ... ...... ... ... күнінің 16
жылдығын мерекелеу қарсаңында, яғни 2007 жылдың ... 8 күні ... ... ... – Шар - ... ... жол ... тоғысуы болып
өтті. Бұл тарихи оқиға сонау 1930 жылдың 25 сәуірде болып өткен Түркістан –
Сібір темір ... ... ... ... рәсімін көз алдыға
елесткендей. Салтанатты рәсімге Шығыс ... ... ... ... Қазақстан Республикасының көлік және ... ... ... ... ... ... ... АҚ басқармасының
төрағасы Нұржан Маханов және басқа да ресми тұлғалар қатысты.
Ашылу салтанатында ҚР көлік және ... ... ... Шар - ... ... жолдың қаншалықты стратегиялық, саяси жағынан
маңызды ... ... баса ... ... еді. Облыс басшысы
Ж.Кәрібжанов, өз ... бұл ... ... ... ... ... әлемдегі жаңа Қазақстан» жолдауында алға қойған маңызды
міндеттердің бірі - ... ... ... ... заманғы
инфрақұрылымды дамытуды жүзеге асыруға шығыс қазақстандықтардың нақты үлесі
деп атап көрсетті.
Жаңадан, ... ... Шар - ... темір жолдың құрылысына 50-
ден астам мердігерлік ұйымдардың мамандары қатысты. ... ... ... ... жол ... ... және 14 ... жол төселді.
Құрылыс алаңында 600-ге жуық ... ... ... ... Шар ... ... ... және 13 орташа көпір салынды. Жалпы әр километрде бір ... ... ... ғана жаңа ... жол ... алты бекет,
жүздеген көпір құрылысы бой көтерді. ... ... ... ... төрт разъезд, Өскемен, Молодежное және Борсақ аталатын үш станциялар
жоспарға ... бой ... ... жағынан желі елдегі ең үздіктердің бірі болып
табылады. Мысалы, жолдарды автоматты ... ... ... ... ... ... қозғалыс кестесін едәуір оңтайландыруға және
қозғалыстың ... ... ... ... ... Әли ... ШҚО ... Ж.Кәрібжановке соңғы
тоғысу «алтын» буынды тапсыра отырып, уақытша пайдалану тәртібімен 2008
жылдың жаз айларына ... жүк ... ... ... сондай-ақ еңбек ардагері Қ.Әлсейітов, Ұлан және Жарма
аудандардың тұрғындары, құрылысқа қатысқан ... ұйым ... ... ... ... ұйымдастырылды.
Қорытынды. Өткен ғасырдың 30-шы жылдары Шығыс Қазақстан өңірі ел
өміріндегі аса ... ... ... ... ... Бастапқы
кездегі бесжылдықтар тұсында Челябинск, Сталинград трактор ... ... ... комбинаттары, Түркістан – Сібір ... ... ... ... ... – республиканың күре тамыры,
темір жолдағы жүк тасымалының ауқымын еселеп арттырды. Осы тұста Рубцовка –
Риддер жолы да ... ... ... ... қарағанда, шағын деп
есептелігненімен, аталмыш желі Алтайдың экономикалық өсуіне өлшеусіз үлес
қосты. Алтай өңіріне темір ... ... ... ... өсе ... игі әсер етті. Өңірдегі Риддер, Зырян, Белоуский рудниктері ... мыс ... ... ... кен ... ... толық күшіне жұмыс
істеді. Рубцовка – Риддер темір жолы құрылысы ... ... ... ... ... сонымен ауыл шаруашылығының өркендеуіне
ықпал етті. Шығыс Қазақстанның ... ... ... жолы ... ... ... мен маңызы ерекше Защита станциясының және
Өскемен – Зыряновск темір жолының даму ... да ... ... ұзақ ... ... жалғасы ретінде, маңызы
жағынан қатарлас тұрған Өскемен - Шар желісін айтуға болады. Өскемен - ... жол ... ... ... ... өкіметі құрамында болған ... бір емес ... рет ... ... ... ... ... тәуелсіздік алғаннан кейін қаражаттың болмауы бұл жобаның
жүзеге асырылуына тосқауыл болды. Ел ... ... ... ... кейін желі салынды.
Шар - Өскемен желісі ұлттық темір жол жүйесін ... ... ел ... әлденеше есе көтеріп және ... тағы бір ... ... Оның тағы бір жағы ұлт ... күшейте түседі. Яғни, ұлттық темір жол жүйесін қалыптастыруға
бағытталған маңызды ... ... ... ...... дамуы тұрақты сипат ала
бастады, өнеркәсіп өнімінің көлемі мен сыртқы сауда ... жыл ... ... жаңа ... ... ... Жаңа ... жолдың іске
қосылуымен жолаушылар тасымалы да арта түспек.
Темір жол желісі өтетін көптеген шөл ... ... ... бір-екі
жыл ішінде өзгере түседі. Ағылған поездар, жаңа станциялар, Өскемен қаласы
одан әрі ... ... күні мұны ... ... ... ... жол ... күретамыры деп бекер айтылмаған.
Қорытынды
Бітіру жұмысының бірінші бөлімінде Қазақстан территориясындағы ... жол ... ... ... олардың тарихы жайлы баяндалады.
Мәліметтерді жинап, қарастыра ... ... ... ... ... далалық аймақтардың болашақ дамуына қатынас жолдарының
нашар ... ... ... ... болды. Сонымен қатар Қазақстанда дамыған
қатынас жолдарының болмауы, оның өндірістік күштерінің серпін алуына үлкен
тосқауыл жасады. Темір жол ... ... ... ... пен ... ... дамуына серпін беріп, бұрын пайдаланылмаған үлкен көлемдегі табиғи
байлықтарды қолдануға мүмкіндік берді.
Қазақстан территориясында темір жолдардың алғашқы ... ... ... күні елдің біртұтас темір жол жүйесінің негізін салды.
Өлкеде темір жол жүйесінің пайда болып, ... ... ... ... нығайтып, аймақтағы арзан шикізатты барынша көбірек тасып әкету
мақсатына бағытталуында жатты. Алайда, Ресей ... ... ... зор көлемдегі азиялық сату нарығын және шикізат ... ... бой ... ... маңызы зор болып шықты. Бұл жолдар,
соның ішінде Орта Азия ... 1906 жылы Орта ... ... ... ... ... болды, нәтижесінде Орта Азия мен Ресейдің
азиялық бөлігінің Патшалық Ресей нарығына ... ... ... ... Түркістанда өнеркәсіптің, ауыл шаруашылығының ішкі және ... ... ... ... ... ... ... Онда мақта
егістерін ұлғайтуға айрықша әсер етті.
Патша Александр ІІІ-нің өзі ... пен ... ... ... ... ету үшін ... Сібір арқылы Қиыр Шығысқа дейін темір
жол магистарлін салу тапсырмасы ... ... ... Транссібір
магистралі. Сонымен қатар оның жеті бағытының бірі болып табылатын Батыс
Сібір темір жолы ... Орал ... және ... ... ... орындарының, құм, тас өндіру карьерлерінің, сондай-ақ өңдеу
өнеркәсібінің дамуына орасан зор ... ... аты ... айналған Түркісібтің қазақ елі үшін орны ерекше.
Түркістан – Сібір желісі ... ... ... ... ... миллион шаршы километрге жуық аумағын алып жатқан Шығыс Қазақстан,
Семей, Талдықорған, Алматы облыстары ... ... ... ... ... ... мен Орта Азия үшін орасан зор маңызға ие болды,
ескі өндіріс ... ... ... ... Ол шын ... ... ... Түркісіб кеңестік темір жол құрлысы ... ... ... жол ... ... ... ... және солардың
басқаруымен, елдің көптеген ұлттарының өкілдерінен тұратын ... ... ... ... ... ... өнеркәсібі мен ауыл
шаруашылығын дамытудағы ... ... ... ... ... ... қалыптастырудағы да тарихи рөлі зор.
Бұл кең байтақ қазақ сахарасын жалпағынан тіліп ... алып ... ... ... ... бірі болып қала бермек.
Жұмыстың екінші бөлімінде Кенді Алтай темір ... ... мен ... ... ... сөз ... Бұл ... байланысты зерттеулердің
нәтижесінде, мынадай тұжырым жасауға болады: өткен ғасырдың 30-шы жылдары
Шығыс Қазақстан өңірі ел ... аса ... ... ... қалды. Бастапқы кездегі бесжылдықтар тұсында Челябинск, Сталинград
трактор зауыттары, Кузнецк, ... ... ...... ... ... салына бастауы, пайдалануға берілуі –
республиканың күре тамыры, темір жолдағы жүк ... ... ... ... шын ... ... ... темір жол желісінен жүздеген
километр ... ... еді. ... ... дамыту, жаңа
кәсіпорындарды, ... ... ... жаңа жер ... мен ... игеру – бүкіл осы басталған күрделі шаруашылық іс - шаралары
жылдан - жылға ... ... ... ... Үлкен кенді ауданның, Ертіс
маңының ауыл шарушылығының Қытай шекарасынан Семейге ... ... ... ... Ертіс өзені атқарды. Бұндай жағдайдың нәтижесінде Рубцовка –
Риддер жолы ... ... ... ... ... шағын деп
есептелігненімен, аталмыш желі Алтайдың экономикалық өсуіне өлшеусіз үлес
қосты. Алтай ... ... ... ... ... ... өсе түсуіне
де игі әсер етті. Өңірдегі Риддер, Зырян, ... ... ... мыс ... ... ... кен ... комбинаттары толық күшіне жұмыс
істеді. Рубцовка – Риддер темір жолы құрылысы басталып, пайдалануға берілуі
өңірдегі өнеркәсіп орындарының, сонымен ауыл ... ... ... ... ... ... мен зауыттардың, тау - кен
комбинаттарының ... өсуі жүк ... ... ... – темір жолдың
тарапынан да уақыт талабына сай келетін өндіріс ... көшу ... ... ... ... ... ... көлік жолы бойында
орналасқан, атқаратын қызметі мен маңызы ерекше Защита станциясының және
Өскемен – ... ... ... даму ... да күрделі. Қазақстан
тәуелсіздік алып, еркін нарықтық қатынасқа көшкелі ... ... ... рет ... ... ... ... 2003 жылы 9 қазаннан
бастап ... ... ... Защита локомотив пайдалану депосы
болып қайта құрылды. Өңірдің гүлденіп, елдің ірі аймақтарының біріне айналу
жолындағы қосқан ... зор ... ... ... ұзақ ... ... ... ретінде, маңызы
жағынан қатарлас тұрған Өскемен - Шар желісін айтуға болады. ... - ... жол ... ... сонау Кеңес өкіметі құрамында болған тұстың
өзінде бір емес ... рет ... ... өкіметтің жүргізген
солақай саясаты, тәуелсіздік алғаннан кейін қаражаттың болмауы бұл жобаның
жүзеге ... ... ... Ел ... нығайғаннан кейін, экономикасы
тұрақтанғаннан кейін желі салынды.
Шар - Өскемен желісі ұлттық темір жол жүйесін ... ... ел ... әлденеше есе көтеріп және экономикалық
тәуелсіздіктің тағы бір ... ... Оның тағы бір жағы ұлт ... ... ... ... ... темір жол жүйесін қалыптастыруға
бағытталған ... ... ... ... және ... ел үшін пайдасы: біріншіден, Локоть
станциясы арқылы жүк, жолаушылар тасымалдау уақытының ... ... емес екі ... ... және ... ... территориясын басу
жағдайының жойылуы; үшіншіден, жалпы жолаушылар үшін 10 – 12 ... ... ... ... басқа көптеген жобалардан ерекшелігі: оның ... ... рет ... еніп ... ...... тұңғыш жобасы болып табылады. Оны жүзеге асыру барысында
нарыққа, бірінші кезекте, ... ... ... үшін ... ... ... қағазды пайдалану.
Өскемен - тұйық қала. Мемлекеттің оңтүстік - ... ... ... ... - ... ... түсті металлургияның кіндігі. Елдің шығыс
өңірінің әлеуметтік – экономикалық ... ... ... ала ... ... ... мен ... сауда айналымы жыл сайын артып келеді,
жаңа өндіріс орындары ашылуда. Жаңа темір жолдың іске қосылуымен жолаушылар
тасымалы да арта түспек.
Темір жол ... ... ... шөл ... бейнесі айтулы бір-екі
жыл ішінде өзгере түседі. Ағылған поездар, жаңа станциялар, Өскемен қаласы
одан әрі ... ... күні мұны ... ... ... ... жол ... күретамыры деп бекер айтылмаған.
Әрине, әр құбылыстың екі жағы болады. Темір жолдың қазақ ... ... ... ол ... ... әскери - саяси, экономикалық
және отаршылдық мүдделеріне сай жүргізілгені мәлім. Өйткені Патшалық ... Орта Азия мен ... ... ... және ол ... иемденуге тырысқан. Өлкеде салынған темір жол желілері негізінен
алғанда оны Ресейдің орталық аудандарының ... ... ... өнім ... ... ... негізгі, яғни қазақ
өлкесінің байлығын, шикізатын, әсіресе ауыл шаруашылық өнімдерін тасымалдау
құралы болды. Ол отарлау саясатын ... ... ... - бір ... Шын ... Орта Азия мен ... ... экономикалық игеруі
осы аумақтардың терең түкпірлеріне темір жолдардың салынуынан басталды.
Бірақ қазақ халқына әкелеген ... ... ... ... жағымды жақтары да болды. Темір жол шын ... ...... ... елеулі өзгерістерге әкеп соқты. Темір
жол ... ... ... аудандарда дәнді – дақылдар мен мақта өсіру,
шөп шабу, балық және тұз кәсіпшіліктері дамыды. ... ... ...... енуі және ... ... ыдырауы күшейді. Бір
жағынан, шетке кәсіп іздеп кету, екіші жағынан, жалдама ... ... ... ... ... ... ... Қала
халқының саны өсті және ең алдымен темір жол желілерін ... ... ... дамыды. Бірақ, темір жолдарды салу мен пайдаланудың да,
тау – кен, кен ... және ... ... орындарының пайда болуы мен
дамуының да ең маңызды нәтижесі өлкеде жұмысшылардың ... ... ... жол ... ... ... қазіргі кезде де егеменді Қазақстанның
дербес эканомикасының негізі, тұғыры болып табылады.
Қазақстанның темір жолы – бұл жер ... ... ... ... ... 9 – ... Бұған бұл өлкенің бүкіл аумағы бойынша
салынған мыңдаған шақырымдық рельс жолдары, яғни су ... ... көп ... үлкен көпірлерге дейінгі мыңдаған ... ... ... ... рөлі мемлекеттің географиялық
жағдайына, оның табиғи байлықтарының молдығы мен көп ... ... ... ... ... ... бір - ... алыстығына байланысты.
Қазақстанның темір жол көлігіндегі қазіргі бар бүкіл өндірістік ... ... ... ... ... ... күндегі есеппен алғанда,
шамамен 50 миллиард долларға тең ... ... ... жүз ... ... ... темір жолы шамамен 12 миллиард ... ... Осы ... ... үш ... адам ... мамандығын
игерді. Бұл сандардың барлығы Гиннестің рекордтар кітабына енгізуге әбден
лайықты.
Қазақстандық темір жол қашанда ... ... ... ... бола ... да, сонау сұрапыл Ұлы Отан соғыс ... ... жол ... ... ... ... ... қарсы атылған он оқтың тоғызы
қазақстанда құйылып, темір ... ... ... ... ... ... қиын - қыстау кезінде де ... ... жол ... ... жұмыс істеп тұрған магистральдар да дамытылып, жаңа
техникамен жабдықталынып отырды.
50-жылдардың Қазақстанның бүкіл темір жолы ... ... ... ... ... Қазақ темір жол басқармасын құру мүмкіндігі пайда ... 1958 ... ... ... ... ... жолының қалыптасу
кезеңі деп есептеуге болады.
Дала өңіріне алғашқы шақырымды төсеуден басталған, жалпы ұзындығы ... ... ... ... ... ... ... дейінгі
Қазақстанның темір жолының қалыптасу тарихы осындай. Осы ... ... ... ... өндірістік - шаруашылық іс - әрекеті бірегей
басшылыққа – 1958 жылы ... ... ... ... ... ... бастап
жаңа кезең басталған еді.
Елдің болат жолдарының орасан зор жүйесін ... ісі оңай ... ... бір ... темір жолды металлды ... ... ... да ... ... ... етеді. Ал, үлкен көлемдегі жүктерді тасу
үшін жылжымалы құрам, техникалық ... ... ... Әрине,
осылардың барлығы біртұтас жүйеге біріктіріп, жұмыс істету үшін ... бойы тер ... ... ... ... ... ... өзінде темір
жол көлігі қарқынды дамуда, жаңа ... ... бұл ... ... ... дербес магистральдық жүйесі салынып жатыр деген сөз.
Бүгінгі таңда темір жол тек жүк пен ... ... ... ... ... сала болып қала қоймай, сонымен бірге
шаруашылықты жүргізу жағдайын қайта ... ... жүйе ... ... ... жалпы пайдалану қатынастары, басқа мемлекеттердің
жолдарын қоса ... 1995 жылы 14,4 мың ... 2007 жылы 18,3 ... ... ... жол – мемлекеттің экономикалық күре тамыры, қарым - қатынастардың
өзегі, ... ... ... жыл ... ... ... 15 миллион адам тасылады,
яғни әрбір қазақстандық кем дегенде жылына бір рет ... жол ... ... ... оның ... ... ... жүк айналымының 75
пайызы, жолаушы айналымының 60 пайызы тиіп отыр. Тек 1995 - 2007 ... 220 ... ... ... мен мұнай өнімдері, 1,1 милиард тоннадан
астам көмір, 60 ... ... аса қара ... ... ... ... ... қалыптасу жылдарында темір жолмен 366 миллион
жолаушы, 2,5 милиард тонна халықшаруашылық жүктері тасылған. 2000 - ... ... жол ... ... 178,5 ... ... ... магистраль – бұл 14 мың ... жол, 721 ... ... және де 26 ... ... ... ... 29 қаңтарында «Қазақстан темір жолы» Ұлттық компаниясының
АҚ бірінші вице - президенті Қажымұрат ... ... ... ... Темір жол көлігін дамытудың 2007 - 2012 жылдарға
арналған тұғырнамасының жобасы...
«Темір жол көлігі ... ... жүк ... 70 ... ... ... - деді Н.Ә. ... темір жол саласының мемлекетіміз үшін
маңыздылығын атап ...... жол ... ... ... ... ... өміршеңдігін және ықпалдығын »
1997-2007 жылдардағы Қазақстан Республикасы темір жол көлігінің ... |жүк ... ... ... айналымы|жолаушыларды |
| ... ... т/км) ... |тасымалдау |
| | | | ... |140,1 |112,7 |32,7 |14,2 ... |137,7 |106,4 |20,1 |12,8 ... |129,9 |99,9 |15,6 |10,1 ... |123,9 |91,7 |14,2 |8,9 ... |156,3 |124,9 |15,9 |10,2 ... |165 |135,6 |16,1 |10,4 ... |163,3 |133,1 |14,9 |10,4 ... |185,4 |147,7 |13,9 |10,7 ... |193,8 |163,4 |13,9 |11,8 ... |198,8 |171,9 |14,3 |12,1 ... |219,4 |191,2 |14,7 |13,6 ... әдебиеттер тізімі:
1. Исингарин Н.К. Железные дороги Казахстана. Становление. – Алматы:
«Экономтрансконсалтинг», 2004. - 416 с.
2. Калиев Е.Ж. ... ... ... ...... РПП ... темір жолы», 1997. - 236 с.
3. Никитин Н.С. Турксиб - ... ... – Алма - ... 1986. - 427 с.
4. Рыскулов Т.Р. Собрание сочинений: В 3-х ...... ... Т. 3. – 1998. - 444 ... ... Г.Ф. Турксиб – ... ... – Алма - Ата: ... ... 1953. - ... ... ... – Алматы: Транспорт, 1995. - 49 б.
7. Бейсен Шорманов Стальная магисталь ... ... ... ... ... 2004. - 347 с.
8. Исингарин Н.К. Хроника магистали (К 75 - ... ... ... ... ...... «Экономтрансконсалтинг», 2006.
- 318 с.
9. Екібаев Р. Ертіс өңіріндегі Түркісіб құрылысы. // ... ... ... № 6, 46 - 48 ... ... Д. Қазақстан темір жолы. // Қазақ тарихы . – 2001. № 4,
61б.
11. Асылбеков М.Х. Қазақ тарихының өзекті ... ... // ... – 1994. № 5, 3 - ... ... М.Х. ... Казахстана и ее социально -
экономические последствия. // Мысль. – 1993. № 4, 85 - 86 ... ... Ф.Я. ... ... ...... ... 2005.
- 106 с.
14. Әбеков Д. Темір жол отарлау құралы болды. // Қазақ тарихы. – 1999.
№ 4 - 5, 18 - 21 ... ... М.Х. ... ... түйіскен арыстар. // Қазақ тарихы.
– 2001. № 2, 44 - 50 ... ... Ф.Я. ... ... ... и ...... Арыс, 2001. –
106 с.
17. Годы мужания. – Алматы: ... ... 1969. - 268 ... ... С. ... - ... 50 жыл ел ... // Егемен
Қазақстан. – 2004. 7 шілде, 6 б.
19. Смағұлова Ж. Кәсіптік – техникалық ... ... ... ... ... ... – 2003. № 6, 67 - 70 ... Қосабекова А. Түркісіб және теміржолшы әйелдер. // Қазақ тарихы. –
2003. № 4, 32 - 35 ... ... А. ... ... ... // ... тарихы. ... № 4, 47 - 50 ... ... тарихы (көне заманнан бүгінге дейін). Бес томдық. 3 - том.
- Алматы: «Атамұра», 2002. - 768 б.
23. Әлімханова Г. ... ... ... // ... ... – 2005.
5 тамыз, 4 б.
24. Атамқұлов Е. ... ... ... ... бүгіні және ертеңі
туралы ойлар. // ... ... – 2002. 24 ... 1 - 3 ... ... С.Е. ... ... крепость. Сборник статей, очерков. –
Усть - Каменогорск, 2004. - 150 с.
26. Нусупбеков А.Н. Вопросы истории ... ... ... ... - Ата: ... 1989. - 344 с.
27. Нусупбеков А.Н. Формирование и развитие Советского рабочего класса
в Казахстане (1917 – 1940 г.г). – Алма - Ата: ... 1966. - 241 ... ... В.И. ... ... 10 ...... Қазақстан,
1988. – 728 б.
29. Сулейменов Б.С., Басин В.Я. Казахстан в составе ... в XVIII ... ХХ ... – Алма - Ата: ... ... 1981. - 247 ... ... Н.В. Усть - Каменогорск и ... – Усть ... 1995. - 77 ... ... Н.В. ... ... Казахстана. - ?????
32. Потапов А. Гвардейцы фронта и тыла (Рудный ... в годы ... ... 1941-1945 г.г.). – Алма - Ата: «Казахстан»,
1974. - 249 б.
33. Симанов К. ... ... ... ... – Алма - ... 1970. - ... Асылбеков
35. Портной Л.И. Знамя, овеянное легендой. – Алма - Ата: ... - 112 ... ... М.Х., ... С.Б., Пан Н.Г. Рост ... ... ... в Казахстане (1946 - 1965 гг.). – Алма - ... ... 1976. - 272 ... ...... социализма: Сб. Подготовлен по инициативе и при
активном участии ветеронов Турксиба / Сост. Н.С. ... – Алма ... ... 1986. - 224 с.+ вкл. 24 ... ... ... ... Советского Казахстана: В 3-х томах. Т.2
(1938 - 1960 гг.). – Алма - Ата: ... 1988. - 464 ... ... С.А. ... ... - ... // Рудный Алтай. – 1970. 24
август, 24 - 26 с.
40.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 71 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Диспетчердің теміржолдық вокзалдардағы жолдық билеттерді шапшаң дайындауға арналған АЖ жетілдіру52 бет
Еттің құрамы және қасиеті ет және ет өнімдеріндегі негізгі тағамдық заттар296 бет
Су микробиологиясы153 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы кезеңіндегі Қазақстан тарихының тарихнамасы (1941-2010 жылдар)30 бет
Ірі шығыстанушы В.В.Бартольдтың еңбектері8 бет
Ежелігі Қазақстан тарихы туралы зерттеу11 бет
Ерте Рим тарихының деректері14 бет
Есенберлин романындағы алаш рухы10 бет
Заңдар – Қазақстан Республикасы тарихының дерек көзі (1990-2007 жж.)187 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь