Еуразия идеясы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

І.тарау. Еуразия идеясы және оның даму тарихы.
1.1. Еуразия түсінігі және оның дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.2. Н.Ә.Назарбаев.Еуразия Одағы ұйымының көш басшысы ... ...
1.3. Еуразия Одағы жөне Еуразиялық интеграция мәселесі ... ... ... ...

П.тарау. Еуразиялық Одақтың геосаяси орналасуы, даму болашағы.
2.1. Еуразия Одағы ішіндегі Орталық Азия рөлі ... ... ... ... ... ...
2.2. Еуразиялық Одақ дүниежүзілік өркениеттің бір саласы ретінде ...
2.3. Еуразиялық Одақ XXI ғасырда ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. Тарих, қоғам біздің заманымыздың үлесіне үрдіс өзгерістер ұсынды, XX ғасырдың аяғы ұлы қоғамдық құбылыстарға толы ерекше бір кезеңді туғызды, ең негізгісі -Бостандық сезімі, ең негізгісі — жаңа, жас мемлекеттеріміздің шаңырақ көтеруі. Екеуі де саналы адам баласының, қоғамның мәңгілік ізгі арманы, тілегі, мақсаты.
Бірақ осының бәрі оңай емес, қарама-қайшылығы мол өте ауыр жол екеніне де көзіміз жетті. Әуелі бұрынғы Кеңес үкіметінің, КОКП-ның құлауы, іштен іріп, өзін-өзі "жеп" тауысу зандылықтарына ғылыми талдау мейлінше жан-жақты жасалғанын атап өткен абзал. Ендігі кезекте, өтпелі кезеңнің ерекшеліктеріне, оны бастан өткізбей, бірден жаңа қоғамдық қарым-қатынасқа көшіп кету мүмкіндігінің жоқ екендігі дәлелденді.
Тәуелсіз, өркениетті мемлекет құрылымы қиындықсыз болуы мүмкін емес, дүниежүзінің тарихында төрт құбыласы сай, бірден қаз тұрып, гүлденіп кеткен "мемлекетті ешкімде білмейді. Кеңестің ыдырауы егеменді мемлекеттердің экономикалық дамуын тежеп қана қойған жоқ, мүлдем кейінге итеріп тастады. Ондаған жылдар бойы жалпақ елдің түпкір-түпкіріне тарамдалып қалыптасқан шаруашылықтардың өзара байланыстары бірден кырқылған, экономикалық өсудің негізгі қозғаушы күші – республика аралық мамандандыру және кооперация, еңбектің аймақ аралық бөлісу -бұлар да есте қалған қиялға айналды. Тәуелсіз елдердің басшылары дамудың бірден-бір жолы бірлік екенін түсініп, одақ болмағанымен Достастық қажет екенін түсінді. Осы түсіністік нәтижесінде дүниеге Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы келді. ТМД-ның құрылуы туралы ресми айтылғанымен, шын мәнінде қайта біріктіру мақсатын, интеграцияны немесе халықтарды біріктіруді көздеген жоқ. Достастық жасаушылар экономикалық, мәдени және интеграцияның басқа негіздері туралы мәселе көтерместен жасанды ұйымдастырды. Бұған қоса, барлық егемен республикалар әлеуметтік-экономикалық дағдарысты бастан кешіріп жатты да, кең ауқымдағы интеграцияның мүмкіндігі шектеулі болды. ТМД қабылдаған 400 ден аса келісім- шарттардың көпшілігі орындалмады /1/. Алайда оның болашағы бұлынғыр болғанымен, үзілген қарым-қатынастарды орнықгырудың алғы шарттары жасалды. ТМД мемлекеттері арасындағы шиеленістердің талай-талай себептері де бар еді. Ол интеграция еді. Бүгінгі заман талабына сай алғаш рет ТМД-ның маңызды әлеуметтік- экономикалық интеграциясы жайлы мәселені Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев өзінің Ұлыбританияға барған сапары барысында көтерген болатын. Еуразия байыптамасы үстіндегі жұмыс осындай жағдайда басталды.
Н.Назарбаев өзінің Еуразия Одағы идеясын алғаш рет М.В.Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің профессор-оқытушылар құрамының жиналысында сөз еткен болатын. Еуразиялық Одақ идеясын ұсынғаннан бері ол мәселені ілгері жылжыту оңайға түскен жоқ. Көп сындар болды. Әйтседе өмірдің өзі тәуелсіз елдерді Еуразиялық Одаққа жетеледі. Бұл одақ болашақтың интеграциясы. XXI ғасырда интеграциясыз өмір сүру мүмкін емес. Н.Назарбаевтың Еуразиялық Одақ құру туралы ұсынысының мәні ТМД мемлекеттерінің әрқайсысының әлеуметтік-экономикалық ерекшеліктерін ескере отырып, интеграциялық процестерді біртіндеп жүзеге асыру. Еуразиялық Одақ идеясы сөз жүзінде емес, іс жүзінде нақтылай іске асыру біздің халықтарымыздың бірлігінің интеграциясын жаңартуға, саяси, экономикалық, қорғаныс міндеттерін шешуге. және біздің мемлекеттердің лайықты өмір сүруін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Еуразиялық Одақ құру идеясы ежелден қанаттас жатқаң халықтардың береке-бірлігін алдағы уақытта да сақтау мақсатынан туындаған. Еуразиялық интеграция-бұл мүмкін болатын геосаяси апаттар мен әлеуметтік-саяси шұғыл өзгерістерден кепілдік.
Еуразиялық Одақ идеясы дегеніміз ең алдымен аумақтық тұтастығын, саяси егемендігін, және мемлекеттердің басқа да тұрақты сипаттамаларын сақтайтын тәуелсіз мемлекеттердің экономикалық одағының идеясы болып табылады. Интеграцияның жаңа деңгейі бір сәтте жаңа мемлекеттердің шекаралары арқылы бөлініп қалған көптеген адамдардың күнделікті проблемаларын шешуге мүмкіндік береді. ТМД-ның оңтүстік шекаралардың тұрақсыздық жағдайында Еуразиялық Одақ құрылуы одаққа мүше барлық елдердің сыртқы қауіпсіздігін қамтамасыз етудің кепілі бола алады. Ол бір кезде біртұтас кеңістіктегі қарапайым адамдардың байланыстарын қалпына келтіру, адамдардың өмірін жарасымды ету — осының бәрі сайып келгенде зор адамгершілікке бағытталған. Прогресшіл күштер бірлігінің идеялық және практикалық негізі Қазақстан Республикасы Президентінің ұсынған "мемлекеттердің Еуразиялық Одағын кұру туралы жоба" болып табылады. Жоба ТМД-да болып жатқан үрдістер қисынына сәйкес келеді және халықтардың интеграцияға күштарлығын ескереді.
Еуразиялық Одақ жобасын ұсынудың маңызды жетістігі және тікелей нәтижесі сол, ол миллиондаған қарапайым адамдардың үміт-тілектерін білдіретін саяси құжаттарды мемлекеттік деңгейде әзірлеуге тыныс береді. Еуразиялық Одақ жобасында негіз етіп алынған маңызды қырларының бірі - оның адамгершілік, адамдық бағыты. Бүкіл ТМД кеңістігіндегі шекаралар мен кезеңдер арқылы бөлінген миллиондаған адамдардың қарапайым адамдық қарым-қатынас жасау үшін кең мүмкіндітері болуға тиіс. Әлеуметтік-экономикалық қиындықтар асқынып бара жатқан кезде ғылым, мәдениет, білім саласынан мамандардың кетуі күрт күшейе түсуде. Осы үрдістер бір кездегі біртұтас жүйенің ыдырауынан ғана емес, әлемдік өркениеттің мәдени-ғылыми жетістіктерінен оқшаулануға да әкеп соғуда. Ғылыми-техникалық саладағы зерттеулер мен талдамаларды интеграциялау жалпы өнеркәсіп қызметті ғаламдық деңгейге жеткізудің ажырамас бөлігіне айналды. Жаңа мемлекеттерде тұрып жатқан адамдар арасындағы үзілген гуманитарлық байланыстарды қалпына келтіру мүмкіндіктері Еуразиялық Одақ жобасына негіз етіп алынған.
Бүгінде, жаңа ғасыр біздің бәрімізге де қауіпті де қатерлі қатынастар: халықаралық терроризм, діни экстремизм және кей аймақтардағы этникалық өзара қатынастар. Ал дәл осы қауіптерді егеменді мемлекеттердің басшыларына Қазақстан Президенті ескерткен еді. Сондықтан осы қауіпті басынан кешірген немесе кешіріп қалуы ықтимал елдердің - ТМД мүшелерінің бірінші кезектегі мәселесі, жобада айтылғандай олардың ұлттық қауіпсіздігін нығайту және территориялық тұтастығын сақтау. "Еуразия Одағының мүшелері өздерін және көршілерін қауіпсіздендіру үшін, өзара бірнеше келісімдер жасалуы керек. Жанжалды аймақтарда шекараны қорғауды және жағдайды тұрақтандыруды қамтамассыз етуді, барлық мүдделі мемлекеттердің қорғаныс мәселелеріне келісушілік тауып келуі арқылы шешілуіне әбден болады" /2/-деп жазады Елбасымыз.
XX ғасырдың соңында КСРО құрамындағы 15 республика өз тәуелсіздіктеріне қол жеткізді. Бір мемлекет басшылыған бағынған бұрынғы кеңестік республикалар енді алдағы уақытта тәуелсіздік алғаннан кейін олар қалай жүру керек, қандай бағыт ұстану керек деген мәселелері толғандырады. Оның үстіне бұрынғы одақтастар он жылдап қалыптасқан бірлескен күш-қуатты сақтап қалудың орнына, .шалғайдан шапағат іздеген мемлекеттер арасы алшақтай түсті. Елбасымыз Н.Назарбаев ұсынған Еуразиялық Одақ идеясы орын алған осындай мәселелерді шешуге бағыталған еді.
Еуразиялық Одақ ең алдыменен бұрынғы біртұтас мемлекет құрамында болып бір-бірімен саяси-экономикалық және әлеуметтік жағынан жақын тұрған халықтардағы сол тарихи сабақтастығының игі жақтарын үзіп алмай қайта жалғастыру, оны одан әрі дамыту идеясы болып табылады. Сондықтан бұл идея өзгелер бұрмалауға тырысып жүргендей "бұрынғы одақты" аңсау емес, Еуразиялық Одақтың басты мақсаты осы территориядағы елдердің интеграцияға деген қажеттіліктерін, интеграцияға жол ашып беріп тұрған мүмкіндіктерін пайдалана отырып, Еуропалық Одақ үлгісіндегідей өзара ынтымақастықты арттыру. Еуразиялық Одақ идеясы он жылға жақын уақыт өмір сүріп келеді, дегенмен идеяның толық жүзеге асырылуы болашақтың ісі ретінде қаралуда. Қазіргі қоғамдық пікір әлі де таңдау жасап, ортақ тұжырымға келмеген тұста осы мәселеге ғылыми тұрғыдан баға беріп, тарихи ой елегінен өткізу қажет болып отыр. Еуразиялық Одақтың тиімділігін қоғамға жеткізу экономистер міндеті десек, ал Одақтың міндеті мен мақсатын түсіндіріп қоғамдық ой,-пікірді қалыптастыру тарихшылар борышы. Біз зерттеп отырған мәселенің және өзіміздің алдымызда тұрған міндеттің өзектілігі осы айтылған ойлардан көрініс табады.
Тақырыптың зерттелуі." Еуразиялық Одақ жөнінде алғаш айтылып, оның мақсат, міндеттері анықталған Одақ жобасы ТМД елдерінің басшыларына ұсынылған кезде бұл мәселе көптеген саясаткерлер мен ғалымдардың қызығушылығын арттырып, ТМД елдерінің басылымдарында алғашқы уақытта-ақ 500-ге /3/ жуық мақалалар жарияланды. Әлі де саяси, қоғамдық, ғылыми басылым беттерінде Еуразиялық Одақ идеясы тақырыбына арналған әр сала өкілдерінің ой-толғаныстары көптеп кездеседі.
Бұл Одақ идеясы жайында Елбасымыздың жекелеген кітаптарында егжей-тегжейлі айтылады. Н.Назарбаевтың "Ғасырлар тоғысында" атты
Пайдаланылған әдебиеттер.
1. Ольга Видова. Н.Назарбаев портрет человека и политика. Алма-Ата. "Білім", 1998. 238 б.
2. Геннади Толмачев. Елбасы. Алматы. 2000. 238-239 б.
3. Назарбаев Н.А. Евразийский. Союз: идей,практика, перспективы 1994-1997. Москва.:Фонд содействия развитию социальных и политическич наук, 1997.-480" стр. 139 6.
4. Назарбаев Н. Ғасырлар тоғысында. Өнер 1996-272. 100 б.
5. Геннади Толмачев. Елбасы. Алматы. 2000. 234 б.
6. Назарбаев Н. Ғасырлар тоғьісында. Өнер 1996-272. 99 б.
І-тарау.-Еуразия идеясы және оның даму тарихы.
1.1. Еуразия түсінігі және оның дамуы.
1. Саудабекова Э. Орыс евразиялығы социомәдени түлға ретінде. Ақиқат.1997. №3 37 6.
2. Назарбаев Н.А. Евразийский Союз: идей,практика, перспективы 1994-1997. Москва.:Фонд содёйствия развитию социальных и политическич наук, 1997.-480 стр. 455 б.
3. Саудабекова Э. Орыс евразиялығы социомәдени тұлға ретінде. Ақиқат. 1997. №3 37 б.
4. Іңкәрбаев Е. Еуразияшылдық доктринасы саяси қозғалыс, мәдени құбылыс жөне интеграциялық тәсіл ретінде. Саясат/ақпан-наурыз 2000. 52-53 б.
5. Іңкәрбаев Е. Еуразияшылдар және Шығыс. Саясат/қыркүйек 1999.
30-31 б.
6. Бұлда сонда. 316.
7. Шалабаева.Г.К. Евразийство как национальная идея и социальная
стратегия. Саясат/қыркүйек. 42-46 б.
8. Іңкәрбаев Е. Еуразияшылдар және Шығыс. Саясат/қыркүйек 1999.
31 б.
8. Галиев А. Евразия как қультурно-исторический ареал. АльПари
2000 №2 37 б.
10. Елбасы. Алматы. "Ана тілі". 1996. 437 б.
1.2. Н.Ә.Назарбаев-Еуразия Одағы ұйымының көш басшысы.
1. Назарбаев Н. На пороге XXI вёка. Алматы. Өнер. 1996. 100 б.
2. Назарбаев Н. Пять лет независимости. Алматы. Қазақстан. 1996.
526.
3. Казахстанская правда. 05.02 2000.
4. Казахстанская правда. 13.01 1998.
5. Бұлда сонда.
6. Евразия 1995. №1 27-28 б. ..
7. Содружество. 1994. №3 57 б.
8. Назарбаев Н. Пять лет независимости. Алматы. Қазақстан. 1996.
4306. • • ;
9. Назарбаев Н. На пороге XXI века. Алматы. Өнер. 1996. 107 б.

10. Известия. 11.10.2000.
11. Извёстия. 20.10.2000.
12.Евразийское сообщество заменило СНГ.
һир:ду\у\у.угетуа.га/2001/29/6/8714/4.
13. Известия. 20.10.2000.
1.3. Еуразия одағы және Еуразиялық интеграция мәселесі.
1. Борис Ельцигі. Бүгінгі күн Казақстан президенті Н.Назарбаевтың
күні болдыТ// Егемен Қазақстаң. 29.04.1998. №83
2. Самат Мүса. ИнтеграциЯ дамуға бастайтын төте жол.// Егемен
Қазақстан. 23.01.2002.
3. Іңкөрбаев Е. Еуразияшылдық доктринасы саяси қозғалыс, мәдени
құбылыс жөне интеграциялық тәсіл ретінде. Саясат/ақпан-наурыз
2000.54 6.
3. Ергалдев И, Тихонова Т. Идея евразийства и будущее Казакстана.
Евразийское сообщества. 916.
4. Гунашев А. Евразийский союз-наша общая судьба. Мысль. 1994.
№12 4 6. ;
5. Геннади Толмачев. Елбасыі Алматы. 2000. 238 б.
6. Назарбаев Н. Қалың елім, қазағым. Алматы. Өнер, 1998. 10 б.
7. Бұлда сонда. 10-11 б. .:'.
8. Уәлихан Қ. ТМД: тағылымдар мен түйткілдер. //Егемен Қазақстан.
01.05.1998. №85
П-тарау. Еуразиялық Одақгьщ геосаяси орналасуы, даму болашағы. 2.1. Еуразия Одағы ішіндегі Орталық Азия рөлі.
1. Геннади Толмачев. Елбасы. Алматы. 2000. 2356.
2. Бұл да сонда. 235 6.
3. Уәлихан Қ. XXI ғасырға бағытталған сара жол.//Егемен Қазақстан. 07.06.1998. №131
4. Бұлда сонда.
5. Белокреницкий. Центральная Азия в евразийской перспективе. //Восток. 1996. №5
6.Іңкәрбаев Е. Еуразияшылдық доктринасы саяси қозғалыс, мәдени құбылыс және интеграциялық-тәсіл ретінде. //Саясат.ақпан-наурыз 2000. 56-57 б.
Бұл да сонда. 57 б.
8. Кошанов А. Экономическая интеграция:Начало и перспективы.//Мысль. 1994. №12 45-51 6.
9. Ольга Видова. Н.Назарбаев портрет человека и политика. Алма-Ата. "Білім",1998. 236-237 6.
10. Единая валюта для АврАзЭс. Һир:\у\ү\у.рге83-ге1еазе.га
2.2. Еуразйялық Одақ дүниежұзілік өркениеттің бір саласы ретінде.
1. Іңкәрбаев Е. Еуразияшылдық-доктринасы саяси қозғалыс, мәдени құбылыс және интеграциялық тәсіл ретінде. Саясат/ақпан-наурыз 2000. 52 б.
2. Геннади Толмачев. Елбасы. Алматы. 2000. 234 б.
3. Бұлда сонда. 234.
4. Назарбаев Н.А. Қазақстан-2030. Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. Алматы. "Білім" баспасы, 1997. 19 б.
5. Оразәлі Сәбден. XXI ғасырға қандай экономикамен кіреміз. Алматы. "Қазақстан" 1997.166 б.
6. Шарафаддин Ә. Тірлік үшін. бірлік керек. //Егемен Қазақстан. 05.12.2000. №306
7. Іңкәрбаев Е. Еуразияшылдық доктринасы саяси қозғалыс, мәдени құбылыс және интеграциялық тәсіл ретінде. Саясат/ақпан-наурыз 2000. 55 б.
8. Еуразия Одағы Керек пе? //Жас Алаш. 16.12.2000. №151
9. Елбасы. Алматы. "Ана тілі".' 1-9.96. 443 б.
10. Еуразия Одағы Кереқ пе? //Жас Алаш. 16.12.2000. №151
11. Геннади Толмачев. Елбасы. Алматы. 2000. 238-239 б.
12. Назарбаев Н. Ғасырлар тоғысында. Өнер 1996-272. 97 б.
13. Геннади Толмачев. Елбасы. Алматы. 2000. 237-238 б.
14. Бұл да сонда. 240 б.
15. Назарбаев Н. Ғасырлар тоғысында. Өнер 1996-272. 101-102 б.
16. Шарафаддин Ә. Тірлік үшің бірлік керек. //Егемен Қазақстан. 05.12.2000. №306
17. Геннади Толмачев. Елбасы; Алматы. 2000. 238-239 б.
18. Парамонов В. Геополитика и Центральная Азия. //чгну/.сопі.Ыт-
агіісіеБ.
19. Назарбаев Н. Ғасырлар тоғысында. Өнер 1996-272. 99 б.
20. Бұл да сонда. 99 б.
21. Бұл да сонда. 99-100 б.
22. Геннади Толмачев. Елбасы. Алматы. 2000. 243 б.
23. Бұлда сонда. 245 б.

2.3. Еуразиялық Одақ XXI ғасырда.
1. Самат Мұса. Еуразилық экономиклық қауымдастық Еуразиялық Одақ құрылымына бастайтын төте жол.//Егемен Қазақстан. 11.10.2000. №250
2. Жас Алаш. 2002. №62
3. Сапиулла Абдулпаттаев. Шанхай ынтымақтастық ұйымы. Ақиқат. 2002. №3 62 б.
4. Бұл да сонда. 62 б.
5.3бигнев Бжезинский. Стратегическа география Евразии меняетсия .
6. Сапиулла Абдулпаттаев. ВДанхай ынтымақтастық ұйымы. Ақиқат. 2002. №3 64.-65 б.
7. Бұлда сонда. 65-66 б.
8. Назарбаев Н. Біз ғаламдастыруға бірлесіп қарсы тұра аламыз.
Ақиқат. 2001. №3
9. Алма Мүхамеджанова. ЬІқпалдастық уақыт талабы. // Егемен Қазақстан. 09.04.2002. №76
10. Егемен Қазақстан. 13.05.2002.
11. Бұл да сонда.
12. Назарбаев Н. Ұстанар қағидамыз бұлжымайды. //Егемен Қазақстан. 09.04.2002. №76
        
        Кіріспе.....................................................................
.............................................
І-тарау. Еуразия идеясы және оның даму тарихы.
1.1. Еуразия түсінігі және оның
дамуы.........................................................
1.2. Н.Ә.Назарбаев-Еуразия ... ... көш ... ... Одағы жөне Еуразиялық интеграция мәселесі................
П-тарау. Еуразиялық Одақтың геосаяси орналасуы, даму болашағы.
2.1. Еуразия Одағы ішіндегі Орталық Азия рөлі........................
2.2. Еуразиялық Одақ ... ... бір ... ... ... Одақ XXI ... ... Тарих, қоғам біздің заманымыздың үлесіне үрдіс
өзгерістер ұсынды, XX ғасырдың аяғы ұлы қоғамдық құбылыстарға толы ... ... ... ең ... ... ... ең ... — жаңа,
жас мемлекеттеріміздің шаңырақ көтеруі. Екеуі де ... адам ... ... ізгі ... ... ... ... бәрі оңай емес, қарама-қайшылығы мол өте ауыр жол екеніне
де көзіміз жетті. ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі "жеп" тауысу зандылықтарына ғылыми талдау мейлінше жан-жақты
жасалғанын атап ... ... ... ... ... кезеңнің
ерекшеліктеріне, оны бастан өткізбей, бірден жаңа қоғамдық ... кету ... жоқ ... ... ... ... құрылымы қиындықсыз болуы мүмкін емес,
дүниежүзінің тарихында төрт құбыласы сай, бірден қаз тұрып, гүлденіп кеткен
"мемлекетті ... ... ... ыдырауы егеменді мемлекеттердің
экономикалық дамуын тежеп қана қойған жоқ, мүлдем кейінге ... ... ... бойы ... ... түпкір-түпкіріне тарамдалып қалыптасқан
шаруашылықтардың өзара байланыстары бірден кырқылған, экономикалық ... ... күші – ... ... мамандандыру және кооперация,
еңбектің аймақ аралық ... ... да есте ... ... ... Тәуелсіз
елдердің басшылары дамудың бірден-бір жолы бірлік екенін түсініп, одақ
болмағанымен Достастық ... ... ... Осы түсіністік нәтижесінде
дүниеге Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы келді. ТМД-ның құрылуы туралы ресми
айтылғанымен, шын ... ... ... ... интеграцияны немесе
халықтарды біріктіруді көздеген жоқ. Достастық жасаушылар экономикалық,
мәдени және ... ... ... ... ... ... жасанды
ұйымдастырды. Бұған қоса, барлық егемен республикалар әлеуметтік-
экономикалық дағдарысты ... ... ... да, кең ... мүмкіндігі шектеулі болды. ТМД қабылдаған 400 ден аса ... ... ... /1/. ... оның ... ... үзілген қарым-қатынастарды орнықгырудың алғы шарттары жасалды.
ТМД мемлекеттері арасындағы шиеленістердің ... ... де ... Ол ... еді. ... заман талабына сай алғаш рет ... ... ... ... ... мәселені Қазақстан
Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев өзінің Ұлыбританияға барған сапары
барысында көтерген болатын. Еуразия байыптамасы үстіндегі жұмыс ... ... ... ... ... идеясын алғаш рет М.В.Ломоносов
атындағы Мәскеу ... ... ... құрамының
жиналысында сөз еткен болатын. Еуразиялық Одақ идеясын ұсынғаннан бері ол
мәселені ілгері жылжыту ... ... жоқ. Көп ... ... ... өзі тәуелсіз елдерді Еуразиялық Одаққа ... Бұл ... ... XXI ... ... өмір сүру ... ... Еуразиялық Одақ құру туралы ... мәні ... ... ... ерекшеліктерін ескере
отырып, интеграциялық процестерді біртіндеп жүзеге асыру. Еуразиялық Одақ
идеясы сөз ... ... іс ... ... іске ... ... бірлігінің интеграциясын жаңартуға, саяси, экономикалық,
қорғаныс міндеттерін шешуге. және біздің ... ... өмір ... ... ... береді. Еуразиялық Одақ құру ... ... ... ... ... ... ... да сақтау
мақсатынан туындаған. Еуразиялық интеграция-бұл мүмкін ... ... мен ... ... ... кепілдік.
Еуразиялық Одақ идеясы дегеніміз ең алдымен аумақтық тұтастығын, саяси
егемендігін, және мемлекеттердің басқа да тұрақты сипаттамаларын сақтайтын
тәуелсіз мемлекеттердің ... ... ... ... ... жаңа деңгейі бір сәтте жаңа мемлекеттердің шекаралары арқылы
бөлініп қалған көптеген адамдардың ... ... ... ... ... оңтүстік шекаралардың тұрақсыздық жағдайында
Еуразиялық Одақ ... ... мүше ... ... сыртқы қауіпсіздігін
қамтамасыз етудің кепілі бола алады. Ол бір ... ... ... адамдардың байланыстарын қалпына келтіру, ... ... ету — ... бәрі ... келгенде зор адамгершілікке бағытталған.
Прогресшіл күштер бірлігінің идеялық және ... ... ... ... ... ... ... Одағын кұру
туралы жоба" болып табылады. Жоба ТМД-да ... ... ... ... ... және ... ... күштарлығын ескереді.
Еуразиялық Одақ жобасын ұсынудың маңызды жетістігі және тікелей
нәтижесі сол, ол ... ... ... ... ... ... ... деңгейде әзірлеуге тыныс береді.
Еуразиялық Одақ жобасында негіз етіп алынған маңызды қырларының бірі - оның
адамгершілік, адамдық ... ... ТМД ... ... ... ... бөлінген миллиондаған адамдардың қарапайым адамдық ... ... үшін кең ... болуға тиіс. Әлеуметтік-экономикалық
қиындықтар асқынып бара жатқан ... ... ... ... саласынан
мамандардың кетуі күрт күшейе түсуде. Осы үрдістер бір кездегі біртұтас
жүйенің ыдырауынан ғана ... ... ... ... ... да әкеп соғуда. Ғылыми-техникалық ... мен ... ... жалпы өнеркәсіп қызметті ғаламдық
деңгейге жеткізудің ажырамас бөлігіне айналды. Жаңа ... ... ... ... ... гуманитарлық байланыстарды қалпына
келтіру мүмкіндіктері Еуразиялық Одақ жобасына негіз етіп алынған.
Бүгінде, жаңа ғасыр біздің бәрімізге де ... де ... ... ... діни ... және кей ... ... қатынастар. Ал дәл осы қауіптерді егеменді мемлекеттердің басшыларына
Қазақстан Президенті ескерткен еді. ... осы ... ... кешірген
немесе кешіріп қалуы ықтимал елдердің - ТМД мүшелерінің бірінші кезектегі
мәселесі, жобада айтылғандай ... ... ... ... ... ... сақтау. "Еуразия Одағының мүшелері өздерін ... ... ... ... ... ... ... керек.
Жанжалды аймақтарда шекараны қорғауды және ... ... ... ... ... ... ... мәселелеріне
келісушілік тауып келуі арқылы шешілуіне әбден болады" /2/-деп жазады
Елбасымыз.
XX ... ... КСРО ... 15 республика өз
тәуелсіздіктеріне қол жеткізді. Бір мемлекет ... ... ... ... енді ... ... ... алғаннан кейін олар
қалай жүру керек, қандай бағыт ... ... ... ... толғандырады.
Оның үстіне бұрынғы одақтастар он жылдап қалыптасқан бірлескен күш-қуатты
сақтап қалудың орнына, .шалғайдан ... ... ... ... түсті. Елбасымыз Н.Назарбаев ұсынған Еуразиялық Одақ идеясы орын
алған осындай мәселелерді шешуге бағыталған еді.
Еуразиялық Одақ ең алдыменен ... ... ... ... бір-бірімен саяси-экономикалық және әлеуметтік жағынан жақын тұрған
халықтардағы сол ... ... игі ... үзіп ... қайта
жалғастыру, оны одан әрі дамыту идеясы болып табылады. Сондықтан бұл ... ... ... жүргендей "бұрынғы одақты" аңсау емес,
Еуразиялық Одақтың басты мақсаты осы территориядағы елдердің ... ... ... жол ашып ... тұрған мүмкіндіктерін
пайдалана отырып, Еуропалық Одақ ... ... ... Еуразиялық Одақ идеясы он жылға жақын уақыт өмір ... ... ... ... ... ... ... ісі ретінде қаралуда.
Қазіргі қоғамдық пікір әлі де таңдау жасап, ортақ ... ... ... ... ... тұрғыдан баға беріп, тарихи ой елегінен өткізу қажет
болып отыр. Еуразиялық ... ... ... ... экономистер
міндеті десек, ал Одақтың міндеті мен мақсатын түсіндіріп қоғамдық ой,-
пікірді қалыптастыру тарихшылар борышы. Біз ... ... ... ... ... ... міндеттің өзектілігі осы айтылған ... ... ... ... Одақ ... алғаш айтылып, оның мақсат,
міндеттері анықталған Одақ жобасы ТМД ... ... ... ... ... ... ... мен ғалымдардың қызығушылығын арттырып,
ТМД елдерінің басылымдарында алғашқы уақытта-ақ 500-ге /3/ жуық ... Әлі де ... ... ғылыми басылым беттерінде Еуразиялық
Одақ идеясы тақырыбына арналған әр сала өкілдерінің ой-толғаныстары көптеп
кездеседі.
Бұл Одақ ... ... ... ... ... ... айтылады. Н.Назарбаевтың "Ғасырлар тоғысында" атты ... ... пен ... деген бөлімінде Елбасымыз осы одақты
ұсынуына қандай себеп болғанын, оны құрудағы мақсаты, оның ТМД ... ... ... және бұл одақ идеясын ... ... ... ... ... ... Автор былай
дейді: "Ешқандай әсірелеусіз айтсақ, "Мемлекеттердің Евразия Одағын
қалыптастыру туралы" жоба 1994 жылы ТМД ... ... ең көп ... бастама болды. Шолушылардың көбі оны "ең тосын", "ең ... ... жоба деп ... Идея ... ... түсіп, әр қилы ортада
күшті қолдау тапты деп айтуға ... ... ... ... Одақ кұру ... ... мәні ТМД
мемлекеттерінің әрқайсысының әлеуметтік-экономикалық ерекшеліктерін ескере
отырып, интеграциялық процестерді біртіндеп жүзеге ... ... ... ... "XXI ... ... экономикамен кіреміз" атты
монографиясында атап көрсетеді. Бұл ... ... ... ... ... алып ... кезек күттірмейтін экономикалық
жолдары зерделеніп, нарықтық экономиканы реформалау, басқару жүйесін
жетілдіру, аймақтық ... жаңа ... ... және ... ... ... ... экономикасына қандай басымдылық беру керек екені
жөніндегі өз ойын ортаға салады.
Геннади Толмачевтің "Елбасы" деген еңбегінде Маргарет Тэтчердің біздің
президентіміз туралы айтқан ... ... атап ... ... әлем бес-
алты ғана беделді саясаткерлерді біледі,-Н.Назарбаев солардың ішінде" /5/-
дейді Маргарет Тэтчер. Бүған қоса ... ... ... ... ... ... мақсатқа жету үшін, мемлекетаралық қарым-қатынастарды
барынша үйлестіруге және үндестіруге ұмтылған ... ... ... ... көз ... үшін ... ... Араб мемлекеттері
Лигасының, Латын Америкасындағы, Африка континентіндегі және ... ... ... ... ... аударады. Бүгінде
деп жазады автор жаңа ғасыр басы бәрімізге қауіпті де, ... ... ... діни ... және кей ... этникалық
өзара қақтығыстар әкеліп отыр. Ал дәл осы ... ... ... еді. ... осы ... басынан кешірген немесе кешіріп қалуы
ықтимал елдердің -ТМД ... ... ... ... ... олардың ұлттық қауіпсіздігін нығайту және ... ... ... ... ... ашып ... ... саясатымыз нарықтық реформалардың негізінде елдің
ырғақты экономиклық дамуын қамтамасыз етуге бағытталғанын ... елім ... ... ... ... ... ... интеграция
мәселесіне тоқталып, оның мәнісі қандай да бір мемлекеттің ... ... ... ... ... қауіпсіздік, аумақтық
тұтастық пен шекаралардың мызғымайтынына кепілдік алмайынша, өз мемлекетін
қалыптастыру туралы ... ... сөз ... ... қазіргі заманда
кіші мемлекеттер интеграциясыз өмір сүре ... ... ... ... ... ... ... айналымы үшін интеграцияның
керек екендігі айтылады.
Мәскеу қаласында шыққан "Евразийский Союз: идей, практика, ... атты ... ... жүз жылдықтың алғашқы жылдарында пайда
бастаған "еуразияшылдық" идеясының шығу ... және осы ... ... мақсаттарының мәнін ашып жазған. Сонымен қатар
бұл жобаның ғылыми ... ... ... тауып, оны айғақтайтын фактілермен
келтірген. Ол осы идея ... ... ... ... ... ықпалдастық мүмкіндіктері және олардың жүзеге асуы"
ғылыми-практикалық конференция; "Жаңа ... ... ... әр ... ... ... ... еді /6/. ТМД
елдерінің көрнекті саясаткерлерінің Еуразиялық Одақ жобасы туралы айтылған
ой-пікірлері қамтылған жөне де елбасымыздың ... ... ... ... 1994-1997 жылдар аралығындағы Еуразиялық Одақ жобасы
жайында айтылған көзқарастар, оның ... ... және оған ... ... ... өміршеңдігі мәселелері ашып көрсетілген.
Еуразиялық Одақ жобасы ұсынылғаннан кейін газет журналдарда өте көп
мақалалар ... ... ... ... газеттері бір ауыздан
Н.Назарбаевтың уағыздап жүрген ынтымақтастығы кеңес үкіметінен ... ... ... ... ... деп, олар ... ... күш салуын бүркемелеп кеп, кеңестік империяны қайта
қүрудың әрекеті деп ұқты.
Өзіне көп ... ... ... ... ... ... ... ұсыныстар, оның даму болашағы жайлы мақалалар "Саясат", "Ақиқат",
"Евразийское ... ... ... ... және ... "Жас ... "Казахстанская правда", "Известия", "Заман-
Қазақстан" газеттері бетінде жарық көрді. Соның ішінде ... ... ... ... ... бір ... бір күдік", Іңкәрбаев Есенай
"Еуразияшылдар доктринасы ... ... ... ... және ... ... ... Т.Тихонов "Идея евразийства и будущее
Казахстана", Сапиулла Абдулпаттаев "Шанхай ынтымақтастық ұйымы", Самат Мұса
"Интеграция ... ... төте жол", ... ... ... атты ... жарық көрді.
Диплом жұмысының мақсаты мен міндеттері. Қазақстан Республикасының
президенті ... ... ... ... ... ... Одақтың қалыптасуы және оның Еуразиялық мемлекеттер арасында жан-
жақты даму проблемаларын көрсету, басым көпшілігі жаңа ... ... ... және ... ... ... орай шын ... гүлденген Одағына тезірек жетуді ... ... ... ашу ... диплом жұмысымыздың мақсаты болып табылады. Диплом
жұмысы осы мақсатты көздей отырып, өз ... ... ... ... ... ... ... мәнін ашу;
Н.Ә.Назарбаевтың Еуразия Одағы идеясын өмірге ендірудегі ... ... мәні мен ... ... ... мүше елдердің геосаяси орналасу жағдайын көрсету;
Еуразия Одағына мүше елдердің ... және ... ... жасау;
Еуразия Одағы ішіндегі Орталық Азия елдерінің рөлін анықтау;
Еуразиялық ... мүше ... ... ... алар орнын
айқындау;
Еуразиялық Одақтың болашақ дамуына болжам жасау.
Диплом жұмысының сыннан ... ... ... ... ... және ... ... елдері (тарихы және ... атты ... ... ... конференциясында
"Еуразия кеңістігіндегі мемлекеттер ынтымақтасу ... ... ... ... атындағы Халықарылық Қазақ-Трік университетінің
"Хабаршы"ғылыми журналында ... ... ... ұсынылды.
Диплом жұмысының қүрылымы. Диплом жүмысы құрылымы жағынан ... ... ... және ... әдебиеттер тізімінен тұрады.
І-тарау. Еуразия идеясы және оның даму тарихы.
1.1. ... ... және оның ... ғасыр соңында өз үстемдігін жүргізіп келген КСРО күйреді. Кеңестік
Одақ күйрегеннен ... ... ... ... ... Еуразиялық Одақ жөніндегі идеяның өмірге
келгені аян. ... идея ... ... ... мүлдем жаңа ой
ма ? Тарих ... ... жоқ ... 20-30 ... орыс
эмигранттарының арасында кеңінен таралған қоғамдық-саяси және ... бірі - ... ... еді. Міне, сондықтан да орыс
еуразияылығының идеяларының ... ... оның ... және ... ой елегінен өткізе сараптап, бүгінгі ахуалмен екшелеп, қайсыбір
идеялық жағынан зиянды ой пікірлерге баға беру ... ... ... табылады.
Қоғамдық ой ретінде XX ғасырдың 20-30 ... ... ... ... ағымын өмірге келтірген еуразияшылдардың
идеясы бүгінде таза ... ... ... ... кезде президенттер,
саясатшылар кенеттен "еуразиялық кеңістік" жайлы көп айтатын блды. Бұрынғы
Кеңес ... ... ... ... ... мен ... Еуразия институттары, оның баспа сөз органдары құрылып, еуразиялық
көзқарасты насихаттау ... ... ... ... айтар алдын оның тарихи негіздеріне қатысты
ой-пікірлеріміз бен оған ... ... ... бір ... ... иек артар мәселелерге тоқталғанымыз жөн сияқты.
Осы бір бағыттың шығу, ... ... ... ... ... ... оның тарихи көзқарас ретінде бастауларын кейінгі
славянофильдік идеялардан алатыны шындық.
Әрбір идеялық ағымның белгілі бір ... ... оның ... ... көздері мен әлеументтік-тарихи себептері өзара тығыз
ұштасып жататындығы баршаға мәлім. Орыс еуразиялығына да ... ... ... ... ... ... мен ... жылдардағы алғашқы орыс
төңкерісі деуге негіз бар. Ол аз ... ... ... жүзілік соғыс орыс
зиялы қауымның батысқа деген "ләпбайлық" көзқарасын ... ... бұл жолы ... көзбен бет бұруына тікелей әсерін тигізді. ... 1917 ... ... және ... ... ... ... орыс зиялыларының едәуір тобы еді. Ресейдің болашағы ... ... мен ... ... ... ... Еуразиялықтың осы ізденістер
жемістерінің бірі екендігіне шүбә жоқ.
Қоғамдық мүдделер мен ... ... ... ... ... осы идея ... ... қоғамының өтпелі кезендерінде, дағдарыс
замандарында, елді одан әрі ... ... ... ... ... ... және ... құрылымдарды түбегейлі өзгертуге қажеттілік ... ... ... ... ... ... ... ие болды.
Соңғы жүз жылдықтың алғашқы жылдары пайда ... ... ... ... идея енді қайта тарих сахнасына шыға бастады. Алдымен XIX
ғасырдың 70-ші ... ... және т.б.), ... XX ... ... ... (еуразиялық идеяның жолын ұстаушы орыс эмигранттары) және ... ... ... ... ... ... ... идеяны қолдайтындардың қатары. Осы үш ... не ... ... ... ... ... XIX .ғасырдың үшінші ширегі. 1861 ... ... ... уақыт. Бұл уақыт қолайлы даму жолында алға
қойылған өте маңызды мәселелер, ұлттың мәні мен оның ... ... ... ... ... ... Ресейдің
болашаққа сеніммен баруы жолында және бұл ... ... ... білу үшін орыс ... ... бейімді және мықты негіз
табуға әрекеттенді.
Екінші кезең. XX ғасырдың 20 жылдары - көне ... ... ... ... ... Дін ... ... зиялылар жойылды немесе
елден кетуге мәжбүр болған орыс ... ... ... Осы ... ... қалыптастырушылардың бірі князь
Н.С.Трубецкой оның пайда болуын былай түсіндіреді: "Біз айтып жүрген "орыс
мәдениетінің" кенеттен құлауының куәсі ... ... тез ... ... ... және бұл ... ... анықтауда көпшілігін
ойландырды"/1/. Діндар философ Г.В.Флоровский 20-шы ... "Біз үшін ... және ең ... ... трагизмнің
көрінуі. Ал бұл көріністі көрмейтіндерге және көруді қаламайтындарға қарсы
тұруымыз керек" /2/ деп сипаттап ... ... ... ... Ресейдің гүлденуіне алып келетін
"жетекші жолды" іздеу еді.
Үшінші кезең. Бұл XX ... ... ... КСРО-ның құлауы,
коммунизмнің күйреуі, бұрынғы одақ республикаларын ұлттық және сеператистік
ұмтылыстың өсіуі. Бұл кезеңнің "жетекші ... ... ... бір ... ... ... ... мақсаты - еуразияшылдық.
Еуразияшылдыққа ғылыми тұрғыдан әсер еткен ғылыми және ... ... ... ... ... ... Н.А.Бердяевтар
өз еңбектерінде осы идеяның сан ... ... ... ... Еуразияшылдардың негізгі еңбектері Батыста жарық ... ... ... деп ... 1920 ... ... ... және адамзат" атты кітабын айтуымызға болады.
Кейіннен ... ... ... к. ... ... ... ... ж. 1 кітап), "Евразийство. Опыт ... ... 1926 ж.) және т.б. ... мен ... дүниеге
келді. Еуразиялықтың белгілі-ау дейтін өкілдерінің қатарында жоғарыда
аталған ... ... ... ... ... пен ... және т.б. бар еді. ... Н.Я.Данилевский, Вл.Соловьев пен ""словяндық мәдениет"
емес "славяндық тұрандық" ... ... сөз ... ... идеялары әсерін молынан тигізді. Оларға белгілі бір түсінік
аясында Батыс ... да азық ... оның ... ... ... ... ... батуы" еңбегін қалдырған О.Шпенглердің де
бар екені күмәнсіз. О.Шпенглер "Еуропаның әлемнен географиялық ... ... ... ... да ... мен Азия ... табиғи
шекара жоқ. Орал жотасы екі әлемнің арасын бөліп тұратындай ... ... таза ... ... ... ... және ... Еуропаның жиынтығы ретінде мағынасыз және ... егер ... ... ... ... ... ... бай, құрлықтың түбекке айналуы байқалады; Шығыста тұтастай құрлықтық
алқап, ол теңіз жағалауларынан ... тиіп ... ... ... жота, ойпаттардың күрделі үйлесуі білінеді; Шығыста негізінен орасан
жазық, тек қана шет ... ... ... ... жағынан - батыста
теңіздік климат, жаз бен қыстың арасында аз ғана айырмашылық бар; шығыста
бұл ... ... ... ыстық жаз, қытымыр қыс. Шындығына
келгенде, еуразияшылдар "беломоркавказдық" деп атайтын ... ... ... табиғаты жағынан батыс Еуропаға қарағанда
шығысырақ жатқан ... ... және ... ... жақындау. Аталмыш
үш. жазықтың өздерін бір-бірімен бөліп ... ... ... ... және ... су ... және оны ... оңтүстік-шығыстан
және оңтүстіктен (орыс Қиыр Шығысының, Шығыс Сібірдің, Орталық Азияның,
Парсының, Кавказдың, Кіші Азияның таулары) ... ... ... бір
әлемді көз алдыңа әкеледі, бұл өзінің батысы, сондай-ақ оңтүстік шығысы мен
оңтүстігінде жатқан елдерден географиялық жағынан ... ... ... оның ... "Еуропа" екіншісіне "Азия" атын ... ... ... ... ... атын берген жөн. Ескі әлем жерлерінің
негізгі алабынан бұрынғыдай екеу ... үш ... ... алу ... ... ол ... ертеде орыс географтары өз еңбектерінде
айтып ... ... бұл ... ... ... ... "көрінген" материкке, яғни бұрынғыда Ескі ... ... ... ... ескі ... мен ... ... жерлерге
жаңа ат қойды.
Еуразия дүниенің екі бөлігінен Еуропа мен ... ... ... ең ... ... ... ... ұғымды 1883 жылы ... ... ... Еуропа мен Азия дүниенің жеке бөліктері ретіндегі
дәстүрлі табиғи-тарихи даму жолында талай рет ... ... ... Орал тауының шығысының етегі мен Жем өзені ... ... ... одан ары Кума және ... ... ... Донның сағасына дейін
кетеді. Жері 53,4 млн км кв (бүкіл құрлықтың 37%-ы), оның 2,75 млн км ... ... ... 290 млн адам өмір сүреді және 170 ұлт өклдері бар.
Евразияның материктегі қиыр ... ... - ... ... Пиай ... ... Рока мүйісі, шығысында Джнев мүйісі.
Негізінен солтүстік жарты шарда, тек оңтүстік-шығысындағы ... ... ... ... ... ... Еуразияны 4 мүхит - Атлант, Солтүстік
мұзды, Үнді, Тынық мұхиттары және шеткі ... ... ... ... Гибралтар бұғазы, Жерорта және Қызыл ... ... ... ... мен Азия ... теңіздер
Австралиядан бөледі.
Ал енді еуразиялықтың көтерген басты-басты мәселелері турасында қысқа
түрде шолу жасасақ. Алғашқы мәселе - Батыс пен ... және ... ... ... мен ... ... ең ұлы ... - ғылым
мен техника. Алайда, еуразияшылдардың ойынша, бұл жетістік дін мен
ізгіліктің ... алып ... ... пен ... ... ... де экономизм мен қатар орнында тұр, себебі ол адамды құдайдан
бездіріп, тек ... ... ... ... ... Сонымен қатар
рационамизм (парасаттылық) да Батыстың күнәсі. "Батыс еуропалық ... ... ... ... ... жоқ" /4/ ... ... жөнінде мәселе қозғай отырып, еуразиялықтар, Батыс ("роман")
мәдениетінің негізгі католицизм екендігін және осы ... ... ... мен ... ... ... ... тиек етеді.
Екінші бір өзекті мәселе, Еуразия мәселесі. Олардың пікірінше,
дәстүрлі Батыс Еуропа, ... Азия ... ... шындыққа жанаспайды. Еуропа
мұхитқа шығар жолы бар - Батыс Еуропа. Азия -Азияның Оңтүстігі мен ... ... ... ... т.б.). Ал Еуразия болса, ол Еуропаның
континенталды ... мен ... Үш ... осы ... ... ... батыссібірлік және Түркістан ... ... ... ... ... де, ... ... де. Даланы кім
билесе -бүкіл ... сол ... Мұны ... ... қандай сәтті
түрде шешкен болса, Ресей империясы да осы ... ... осы ... ... ... ... Ал ... құрам мен мәдениеттке келер
болсақ, Еуразия территориясында славяндар ежелден-ақ "тұран халықтарымен"
аралас-құралас болып кеткен. ... ... ... гөрі ... ... жақын дейді еуразияшылдар. Еуразия кеңістігінде тұратын ... ... ... ... кеткені соншалық, осы байланыстарды
жасанды түрде жою оларды ... ... ... шетіне көп уақытқа
лақтырып тастаумен бірдей. Мұндай ... ... ... ... ... Ресейдің қасіретке бату себебі оның билеуші қауымы
еуразиялықтың мәнін түсіне алмай, ... ... ... түсіп
кеткендігінде. Және де олардың үйғарымынша, "ирандық фанатизм"әсері тиген
түріктер католиктік Батыстан да сол бір ... XIII ... ... ... ... ... болды. Өйткені "өзгелердің діндеріне
түсіністікпен қарап, қолдарын сұқпаған татарлар, ең ... ... ... ... өзара қырылысып жатқан орыстардың болашақ
мемлекеттілігінің ... ... ... үлес ... ... татарлардан
мемлекеттік қүрылыстың әкімшілік, әскери іс, финанс ... ... ... ... тәсілдеріне дейін қабылдап алды, өз ... ... оның ... ең ... ол - ... ... идеясы еді.
Славянофилдердің көсемдерінің бірі А.С.Хомяков орыс мәдениетінің
"тұрандық" элементтері жөнінде ... ... ... моғолдардың бағындыруы
орыстар үшін бақыт болды дейді және оған қоса Ресейдің болашағын ... ... мен ... дейді олар, орыс ұлтының тарихында жаңа
дәуір басталды. Сайып келгенде, Куликова ... соң ... ... ... жоқ, бар ... Орда ... ставкасы бейбіт жолмен
Мәскеуге көшті. ... ... - сол ... өзі, ... билік түрі - татар-
монғолша. Міне осы тұрғыдан еуразиялықтар Ресей тарихын "Петрге дейінгі"
және "Петрден соң" деп ... ... ... ... Петр ... ... әскери державаға айналдырды. Дегенмен, ол оны орыс қоғамының
"жоғарыдағыларының" орыс мәдениетінен қол үзуі ... ... ... ... бастап "жоғарыдағылар" мен "төмендегілер" арасындағы қайшылықтар
тарих сахынасына шығып, мұның өзі кейннен ... ... ... ... ... ... Шынында да "төмендегілер", негізінен, Шығысқа
бұра тартса, "жоғарыдағылар" Батысқа тамсана көзін тігеді.
Еуразиялықгың қозғалыстың бастау алуына негіз ... ... к ... ... лингивист, Прага ... ... бірі ... ... ... ... аспиранты географ, экономист П.Н.Савицкий, ... ... ... ... ... бір ... ... жинақ София еуразиялық қатысушылардың әңгімелері мен пікірталастарының
нәтижесі деуге болады. Шын ... ... к ... жинағы оған
қатысушылар пікірлерінің әрқилы екенін байқатты. Осы жерде еуразияшылдар
Ресейді қалай ... ... ... ... ма, жоқ ... ... ... керек пе, Шығысқа бет бұрудың қажеттілігі
неде деген мәселелер төңірегінде ой қозғады. Дегенмен ... ... ... ... ... ... құру және Шығысқа жөнелу
идеясы еуразияшылдарды ... ... ... еуразияшыл П.Н.Савицкидің жинаққа енген "Поворот к Востоку"
атты мақаласында Ресейдің өзі де енді "Шығыс" емес пе ? ... ... ... ... татар немесе башқүрт, мордова немесе ... ... ... таба ... ба ?. ... орыс ... "Шығыстың жай
халқын өзіне жақын тартатынын байқаймыз, православиеліктің ... ... ... ... православиелік-
буддистік елге айналдырды"- деп жазған болатын./5/
Еуразияшылдардың ірі теоретигі княз ... ... ... ... әлемдегі басқа халықтар ... жеке алып ... ... Ол ... ... ... тұратын бүкіл
халықтың атынан мақтанышпен былай деген еді: "Бізді ... және ... ... біте ... ... біз ... еуразиялық деуден
тайынбаймыз"/6/-дейді еуразияшылдар.
Кезінде Ресей Шығысқа қарай ... ... ... ... ... соң ... ... ала бастағанда,
еуразияшылдар бұл империалистік жаулап алу соғыстары емес деп қателесті. ... ... ... орыс ... жері ... ... жеткен болатын.
Еуразияшылдар үшін Шығыстың мәні неде деген ... өте ... ... ... ол Петр І-ші патша әбден еуропаландырған Ресей -
Еуразияның болашағымен байланыстырған геосаяси есеп болар ? ... ... ... ... бүкіл байланысты үзіп, өздеріне тән
максимализммен "Шығыс әуеніне" бауыр басқаны шындық, бұл орыс ... ... да ... ... ... бет ... талай
тарландар қарсы болғанымен (А.Кизеветтер, П.Милюков, П.Рысс, П.Струве), оны
жақтаушыларда жеткілікті еді.
Еуразияшылдардың Шығысқа ... ... ... ... ... ұлы державалық орыс мемлекеттігі мәселесін ойдан шығармай, көне
Ресей ... ... ... ... ... ... дейін) қарауға тырысты, сондай-ақ оның шекарасын Монғолия ... ... қосу ... ... да ... Кей кезде бұл ойлар
геосаяси қиялды да еске түсіреді. П.Н.Савицкидің ... ... ... ... ... ... ... /7/ деп сезінді. Мүмкін, Г.В.Вернадскийдің: "Біз Азиядағы
жаулап алушы емеспіз, Еуразиядағы өз ... ... ... ... қарым-қатынасын білдіретін болар. Қанша
дегенмен де, еуразияшылдардың да, орыс ... ... да ... ... ... ... брі ... жөнелу идеясына жан-тәнімен
қарсы болса, екінші біреулері оны ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасы ерекше еді, олар орыс
қоғамының көз алдында, ... ... ... ... ... ашып, жаңаша көзқарас қалыптастыруға мүмкіндік туғызды.
Сөйтіп, алғаш рет ... ... ... ... тарихына енгізгендер
қатарына қосылды. Олар осы ... ... мен ... қарым-қатынастары, шығыс
славян мен "тұрандықтар", "орман" мен "дала" призмасы арқылы қарағандар еді
Ендігі жерде Ресейдің азиаттық бөлімінің халықтары Ресей игерген кең-байтақ
даланың ... ... ... ... ... Еуропа мен
Азияның қарым-қатынастары жайлы, Ресейдің ... тән ... жолы ... ... ... ... өздерінің Батысқа қарсы көзқараста
болуына қарамастан, Шығысқа дегенде еуропацентристер болып қала ... ... ... ... әлеміне жақын тартып,
сағынған сезімі барлығы, Шығыс тілі, фольклоры, діні, ... ... ... ... ... ... тұр. Шындығында,
Шығыс Ресеймен біте қайнасып кеткен ... ол орыс ... ... ... ... те келеді.
Еуразияшылдар Ресейдің ерекшелігін, басқа еуропалық мемлекеттерге
ұқсамайтындығын таныды: бұл Еуропа да, Азия да ... өз ... ... әлем ... Ол славяндық пен Еуропада шекара арқылы
бөлінген, сондай-ақ Азиядан, жекелей ... ... мен ... ... ... ... жерлерінің негізгі жерлерін жайлайды, оның жерлері
ескі материктің арасында бөлшкетенбей, дұрысында ... және жеке ... ... қортындының тек географиялық мағынасы бар деу жансақтық.
Сондай-ақ "Еуропа" және "Азия" түсініктеріне кейбір ... ... ... ... жөне "азиаттық-азиялық" мәдениет деп түсінеміз,
сонда "Еуразия" белгісі сығымдалған ... ... ... ие
болды. Бұл белгілеу Еуразия халықтарының ... ... ... ... әртүрлі мәдениетінің элементері кіргенін байқатады.
Еуразияшылдар - жаңаша ойлау мен ... ... ... ... соңғы онжылдықта бастан кешкендерді, өмірдің мәнін айқындайтын мәселе
мен қарым-қатынастарға жаңа көзқарас негізінде жұмыс істейтін ... ... ... ... үстемдік еткен көзқарастар мен өмір
құбылысын түбірімен қайта қүруға да жаңа бір қырынан келіп, ... ... ... ... ... ... ... әлем жайлы жаңа
географиялық және ... ... ... ... оған ... атау берді. Оның мәні, көне әлемнің құрамдас бөліктері- "Еуропа" мен
"Азиянының" шекаралық ... ... ... ... деп ... өз ... осыдан шығарды. Еуразия идеясы олардың еңбегінде ғылыми
және философиялық негіздеуге ие ... ... бір ... ... ... ... ережемен байланысты теориялар, жүйелер мәртебесін
қалыптастырды. Еуразияшылдықты дүниеге жаңа көзқарас, доктрина, жаңа тарихи-
философия және мәдениеттің жаңа ... ... ... ... ... ... болады.
Еуразияшылдықтың идеология болғаны анық. Дегенмен, көптеген
зерттеушілерді осы бір ... ... ... ... мәні ... ... анықтауда қиыншылықтарға ұрындырады. Өте білімді және өз
заманының салауатты ойшылдары болғанымен, осы бір ... ... ... ... ... билігіндегі отанынан шеткері
жерге кетуге мәжбүр болды. Олар ... ... көз ... ... ... ... ... еді.
Қазіргі таңда басты мәселе ұлттық татулық, ал ескі жараның аузын қайта
ашпақшы болған: мұсылмандар мен христиандар, ақтар мен қызылдардың ... ... ... ... ... қарсы тұру керек.
Еуразияшылдар және Вл.Соловьев ... ... оны ... үшін және
адамзат санасына ... ... ... ... ... ... Президенті. Н.Ә.Назарбаев "Еуразиялық Одақ" құру идеясы осы
еуразияшылдардың ... ... ... ... ... өте маңызды идеяларының бірі арадағы
байланыстырушы халықты славяндар деп таниды. ... ... ... ... ... славяндар емес түрік-славян халықтары деп
таныған дұрыс.
Тарихи тұрғыдан бүгінде Еуразия идеясының салтанат құруы үшін белгілі-
ау дейтіндей ... ... ... бар ішкі ... оны ... бірі - ... ... ырғақтары" /9/ атты,
өкінішке қарай, аяқталмай қалған ғылыми зерттеуі. Магнитафон ... ... нақ осы ... ... ... көне ... ... көнесі түркілер екендігі айрықша ... ... ... ... Ұлы ... немесе Еуразияның, Еуразиялық идеяның қайнар
бастауларын 545-547ж.ж. ... ... ... Бумын және Істемі хандар
іргесін қалаған түркілердің қағанатынын көре білгеніміз лазым. ... жүз ... жуық ... бұл ... ... ... құрып, өз гүлдену биігіне жеткені баршаға аян. Міне, нақ осы кезең-
қазіргі "еуразиялық біртұтастық" сананың әлжуаз /бүгінгі күн ... ... да ... ... ... баса ... көрінуде,
Біз бүгін түрік-славян диологы тарихта шынайы еуразиялық ... ... ... ... және де ... мен ... Үндістан мен
Парсыны байланыстырушы екендігін анық айта аламыз. Вл.Соловьевтің айтуымен
байланыстырушы халықты методологиялық ... ... ... ... ... ... ... қатынастардың шиеленісуі және қоғамдық
инфраструктураның өзгеруі бұл сұраққа байланыстырушы бір емес ... одақ ... ... ене ... Ал ... Республикасы
жайлы айтар болсақ мұндай байланыстырушы миссияны белгілі бір ... және ... ... ... ... ... ... өзінің көп
ұлттылғымен күшті. Бұл саяси этникалық қоғамның құрылуы тарихтан ... ... ... ... ... ... ... кеңістігі қалыптасқан.
Қазақстан Республикасының ... ... "Біз осы ... және ... ... ал бұл бірліктің арасына іріткі салуға
тырысқандарға қарсы қандайда ... көп күш ... ... /10/- ... бір ... ... осы идея ... біздің көз алдымызда
іске асуда.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... Біздің мемлекетіміздің
еуразиялық маңызы ол ең алдымен Батыс пен Шығыстың метоисториялық диалогы.
Қазақстан Республикасы жерінде Менделеев элементтерінің ... ... жер асты ... ... ... ... ... орын алады.
Сонымен қатар мемлекетіміз екі әлемдік дін ислам мен христиан ... жері және оның ... және ... ... ... ... ... мәдениет орналасқан. Қазақстан Республикасы Еуропа мен Азияның сауда
және транспорттық жолдарының ... және де ... ... Азия
мемлекеттерімен байланыстырушы маңызды жол болып табылады.
Бүұл жерде жалғыз Қазақстан мен Ресей тағдыры емес ... әлем ... ... Осы ... шешуде біз еуразияшылдардың жетік идеяларынан
таба аламыз. Еуразияшылдардың ... осы ... ... ... ... ... болып табылады. Еуразияшылдар бұл идеяның
шынайлылығымен оның өрісі жайлы ... ... ... ... өз уақытында болмады. Оның себебін жоғарыда айтып ... ... ... дәл ... ... ... қалыптастырудың уақыты
келді. Ал бұл үшін орыс және қазақ еуразияшылдарының теориялық анализдері
мен ... ... ... ... ... зерттеулер мен мақалалар некен-саяқ,
оның ішінде Қазақстанда мүлдем жоққа дерлігі бәлендей талас тудыра ... Бұл ... ... ... Одақ ... бастама
көтерген Қазақстан үшін өзектілігі мен қажеттілігі ешбір күмән тудырмасына
кепілміз. Өмірдің өзі тарихты жан-жақты, ... ... ... ... ... ... тарихи процестерді теориялық ой
елегінен өткізіп, бізге дейінгілердің асыл қазынасын, ... түде ... ... етіп ... ... ... ... қайта
айналып соғыуымыз кездейсоқ емес шығар. Қазіргі танда еуразияшылдық
идеялардың негізіне қарап, оның ... және ... ... ой ... ... ... ... салыстырып, қайсыбір идеялық жағынан
зиянды ой-пікірлеріне баға беру, сөз жоқ, өзекті мәселелердің бірі ... бұл ... алып ... ... ... араздықтарды,
терең, бірақ әлі шегіне жете қоймаған ... ... ... ... ... идеямыздың діңгегін ұлығылауға көмектесер.
1.2. Н.Ә.Назарбаев-Еуразия Одағы ұғымының көш басшысы.
XX ғасырдың соңы әлемдік ... және ... ... ... ... ... сипатталады. Өздерінің
рыногын, валютасын қорғау үшін, экономикалық дағдарыстан шығу ... ... ... ... ... тек ... ғана ... саяси
тұрақтылықты қамтамасыз ету, сондай-ақ жалпы ... ... үшін ... тәртіптегі мемлекеттер одағының қалыптасуына
бірлесіп тиімді әсер ету үшін ... және ... ... ... Оңтүстік Шығыс Азияның елдері бірікті.
Керемет іс, бірақ ақиқат: дәл сол уақытта бұрынғы социалистік ... ... ... ... ... бір мезгілде тәуелсіз болуды
көздеген көптеген мемлекеттер болды. Ыдырыған кеңестік кең аймақта бөлініп,
оқшаулануға ұмтылу тек ұлттық республикалардың ... ғана ... ... автономды республикалар ұйымдарын да толғандырды (Днестр жағалауы,
Таулы ... ... ... ... ... ерекше статусқа қол
жеткізді).
Кезінде Орал және Қиыр Шығыс республикаларын құру туралы да сөз болды.
Жас мемлекеттердегі ... ... ... ... ... ... саясаткерлер Н.Ә.Назарбаевтың айтуынша ұйымдастырудың
"қуырылған" идеясын жеделдете ... ... және ... қарама-қарсы тез
арада "түрік конфедерациясын" құруды ұсынды.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... алғаннан бері саяси, діни приоритеттерге және
ұлттық белгілерге ... ... ... ... ... Тұрғыт Өзалға бұрынғы КСРО территориясында "ұлы түрік
мемлекетін", ал бес Орта Азия республикаларының басшыларына ... ... ... ... ... дәлелдеп бергенін айту жеткілікті. "Мен
бұрынғы КСРО территориясында түрік немесе славян одағы құрудың ... бар ... ... -деп ... КСРО ... ... есіне алады. Біздің ойымызша егер ... ... біз ... ... ... ... қандай жағдайда болатынымызды
елестету қйын.
Н.Назарбаев Орта Азия мемлекеттерінің ... ... ... ... ... ... ... көндірді. ТМД құру туралы
Декларацияға 9 республика қол қойды. Кейінрек оған ... да ... ... ... ... ... оны ... суреттеуге ерте еді,
себебі үздіксіз қызмет ететін координациялық қызметті құру ... ... ... ... өзі ТМД ... үшін оңай емес ... ... байқалды"/2/-деп Елбасымыз айтады.
Қазақстан лидерінің ... ... ... ТМД ... даму ... ... келісімді нақты іске асыру, бірлескен
жұмыстардың тиімділігін көтеру сияқты әрекеттер көп жылдар бойы ... 1994 ... ... ... ... ... ... нығайтуға
бағытталған, қауіпсіздікті қамтамасыз ететін т.б. сфераға қатысты 400
құжатқа қол ... ... ... ... ... ... ... қалды.
"Сондықтан ортақ экономикалық кеңістік құра алмағанымыз, ... құра ... т.б. ... ... деді Кеден
Одағының интеграциялық комитетінің төрағасы Н.Исингирин.
Егемен мемлекеттердің тек ТМД ... ғана ... ... басқа, саясат, ғылым, мәдениет, білім беру ... ... ... кететінін байқауға тура келеді. Оған себеп көп, соның
ішінде интеграция түсінігіне деген нашар көзқарас, кез ... ... ... қауіп деп қабылданған. Достастық мемлекеттердің
кейбірінің саяси ... ... және ... ... ... ... жедел ұмтылу, шетел көмегінен үміттену біріккен
потенциалдың ондаған жылдар бойы жасағандарын сақтау қажеттілігін тапқан
фактысын есептен шығаруға болмайды.
1994 жылы ... ... ... ... ... емес, оның көш
басшысы тағы да Н.Ә.Назарбаев болды. Ол 1994 жылы көктемде Ұлыбританияға
барған ... ... жаңа ... ... туралы бірінші рет
жариялады. "Чатен Хаус" ... ... ... ... ол, екі ... тенденция әсерінен, бір жағынан ұлттық мемлекеттің
қалыптасуы, ал екінші жағынан ТМД ... ... ... ... ұмтылуы жүріп жатқанда, бұл аймақта тұрақтылық белдеуін ... ... ету, ... ... ... ... көтеру,
кеңес одағы ыдыраған аймақта ... ... ... ... ... ... ... жетілді деп атап көрсетті.
"Қазақстан ТМД елдерінің экономикалық интеграциясы ... ... ... әр ... ... мүддесін сақтауға, ішкі
ісіне араласпу принципін құрметтеуге және өзінің жеке қоғамдық құрылыс
құқығын ... ... ... ынтымақтастығымызды сақтауға
барлық мүмкіндік бар.
Сөйтіп, біздің қарым-қатынасымыз туралы айта ... адам ... ... ... ... ... ... бойы бірге тұрды,
көршілік қатынасты ... адам ... ... ол ... ... ... Біздің елдердің арасынан шекара тұрғызу,
адамдардың жүріп-түруын шектеу кешірілмейтін қателік ... ... ... 1994 жылы 29 ... ... ... ... Кезінде
М.В.Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің профессор-
оқытушылар құрамымен және студенттермен кездесуі ... Осы ... ... ... ... аймақтағы мемлекеттердің даму
перспективасы ... ... ... ... мүше ... ... ... құру идеясын ұсынды және оны Еуразия Одағы (ЕАО) деп атауды
ұсынды.
"Еуразия одағы қажет: біз ... ... ... ... ... - ... көпжылдық мемлекеттік Европа
елдері бірігуге бастайды, ол жақта жаңа "конфедерация" сөзі жиі айтылады.
Олар әлемдік рыноктың ... ... өте ... ... ... ... республикалары, тарихымызбен және тағдырымызбен
бірыңғай бірлестікке дайынбыз. Байланыстың және басқарудың бір формасы және
механизімі, ортақ менталитет, т.б. бізге тән. ... ... ... ... империяның қайта тууынан сақтанатын саяси қорқыныш бар. Бірақ оған
енді ешкімде бармайды. Қазақстан Президенті сол ... және одан ... ... ... Кеңес Одағын қайта жасау туралы мәселе
қойылып жатқан жоқ деп ... атап ... Ол ... егемендікке қауіп
туғызып ТМД елдерін бір-брінен алшақтатар еді. ... ... күш ... ... ... ... ішкі ... шұғыл өзгертіп интеграциялық күш векторын ТМД аймағынан сыртқа
бағыттайды. Мүнымен келіспеуге болмайды, ... ... ... ... ... ... керек және мемлекеттердің ... ... ... Бұл туралы Европнаның, Солтүстік ... ... ... Одақ ... ... ... жоқ, ... МГУ-де сөйлеген сөзінде атап көрсетті. Мысалы Европа одағы
бар. Біз бәріміз тең ... және ... келу ... - сол ... деп білдіреді.
Осы тақырыпты қарастыруды жалғастыру үшін, Қазақстан Президентінің
Мәскеудегі сапарынан тағы бір сөзін мысалға ... ... зор. ... құру ... ... ... журналистер сұрағына ол былай деп
жауап берді: "Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы бар, бірақ біз ... бара ... 400 ... қол қойылған, бірақ-олар іске асырылған
жоқ. Ең бірінші Еуразия Одағына Қазақстан мен Ресей біріге алар еді"/6/.
Н.Ә.Назарбаев ұсынған ... ... ... мәнін, ондағы
мемлекеттердің интеграциясының дәрежесін қарастырмастан бұрын, Еуразия
түсінігінің тарихи ... ... ... Еуразия ұғымын геосаясаттық
негізін қалаушылардың түсінік беруіне оралуымыз керек. ... ... 1883 жылы ... ... ... Европа және Азия сияқты екі
бөліктен тұратын жердің ең үлкен ... ... үшін ... болып
енгізді. XX ғасырдың 20-шы жылдарындағы Ресейдің еуразияшылдары П.Савицкий,
Н.Трубецкой, Н.Бердяев және басқалары бұл ... тек ... ... қана ... жоқ. Олар ... империясының сол уақытта алып жатқан
территориясын жобамен Еуразия деп түсінді. Олардың пікірінше, ... ... Азия да емес ол ... ... ... қалған Европа және
Азиядан ерекшеленетін "орталық материк". Орал бөлетін роль ... ... ... де, ... ... де жоқ, тек бір ғана ... бар деп ... Ресейді (Еуразияны) континентінің "торсы" деп санап, оның
батыс шекарасын Қара теңіз ... жағы деп ... ... ... географиялық, экономикалық және ... ... ... ... ... тағдыры бір-бірімен тұтасып, ... ... ... ... ... ... -сондықтан халықтардың-
бірінің бұл бірлестіктен шығуы тек табиғатты жасанды күштеу ... ... және ол ... ... ... . Осы ... еуразияшылдарды
жиі толғандырды.
Ағылшын ғалымы және саясатшысы Хэлфрод Маккиндер геосаясатшылар
арасындағы жарқын бейне, орыстың үлкен кең ... ... ... ... осьі деп ... "Егер бір күні жеңілмейтін армаданың негізі
болуы үшін Ұлы континет біріксе Теңіз күштері не болар еді," /7/-деп жазды
ол 1919 жылы ... ... және ... ... ... егер ресейлік еуразияшылдар бірігуге шақырса, ал ... ... ... ... тарихтың географиялық осінің
(Ресей) айналасына стратегиялық континентальдық одақ ... жол ... ... ... атап өту ... 1994. ... қазанында Мәскеу саммитінде "Еуразиялық
Одақ" деген шартты атаумен жаңа мемлекетаралық бірлестік ... ... ... Одақ - ... мүше ... ... мемлекеттік мүдделерін
іске асыруға бағытталған тең тәуелсіз ... ... ... Одақ ... ... ... әлеуметтік-экономикалық дамуды, қауіпсіздік пен
тұрақтылықты нығайту мақсатындағы егемен мемлекеттердің ... деп ... ... Одақ ... бойынша, ұлттық референдум
өткізу нәтижесінде немесе мемлекеттердің Еуразиялық Одағына кіруі туралы
парламенттердің ... ... ... ... сол ... ... жақсы түсінгендіктен Еуразиялық Одақ жобасының барлық ... ... ... бәрі ... іске асырылады деп сендірген жоқ.
Ресейдің әлеуметтік ... ... ... ол ... ... екі ... ... Біріншісі, кеңестен қалған аймақтағы елдерде
интеграцияның әрі қарай дамуы ... ... ... бір ... ... ... ТМД ... қызметінің ұзақ созылған үзілісін
тоқтату. Меніңше, екі мақсатым да іске ... ... ... құру ... ұсынылуы көпшілік ақпарат құралдарында үлкен толқын
тудырды (кейбір деректер бойынша ТМД-да 500 ден астам ... ... ... алыс ... ... ... пікір алысулар және
конференциялар көп болды"/8/.
Алғашқы пікірлерден ... және ... ... ... кейін
Еуразиялық Одақ құрудың жобасының соңғы варианты дайындалды. Ол ... ... ... БҰҰ ... 1994 жылы қазанда
Мәскеудегі ТМД ... ... ... күн төртібіне
енгізілді. Саммиттің қаулысында былай деп ... ... ... құру ... ... ұсынысын терең және жете .
зерттеп, ... ... ... басшыларының Кеңесі шешімі:
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың ... ... құру ... ... ... ... тәуелсіз
мемлекеттерін Достастығында интеграциялық процесті тереңдету үшін Қазақстан
республикасының ұсынысында көрсетілген ... ... ... жылы ... ... ... ... қабылданған жоқ, бірақ
мүлдем қабылданбай да қалған ... ... көп ... ... екі ... ... менің есіме салды: Бір
жағынан жақсы ... ал ... бір ... шығып кетіп жүрмесе"/10/-деп жазды
Н.Назарбаев. Кеден Одағы Интегарциялық комитетінің председателі Н.Исингарин
қазандағы Мәскеу самитінің жұмысына қатысты. ... ол ... деп ... ... жобасы Мәскеу саммитінде мемлекет басшыларынан
қолдау таппады, шешімде ... ... ... анықтаумен шектелді.
Президенттердің басты дәлелдері мынандай еді: Достастық бар кезде тағы ... ... не, ... ... интеграциялық жүргізуге болады. бірақ,
өкінішке орай, ол жобаның идеялары тиісті дәрежеде пайдаланылмады "
Н.Ә.Назарбаев ... ... ... ... ... ... себептеріне талдау жасады, дегенмен, интеграциялық
процестердің конструктивті сипаттамасы Еуразиялық Одақ ... ... ... деп нық ... ... ... көрсетілген
тенденциялар расталды. Президент Н.Ә.Назарбаев мынандай ... ... ТМД ... ... ... ... ... формасы бола
аламайды деп біржақты айтылған, аймақтық және салалық бірлестіктер құру
қажет. Мұндай амалдың ... ... ... сөйтіп біз Кеден Одағы,
Орта Азия экономикалық бірлестігі, Мемлекетаралық экономикалық комитет т.б.
сияқты интеграциялық формалардың ... ... ... Енді ол ... және ... конфедеративтік одағын, Орта Азия
мемлекеттерінің қорғаныс одағын, ТМД ... ... ... ... ... туралы шарты, Еуразиялық экомикалық қауымдастықты
қосуға болады. ТМД елдерінің басшылары әлемдік ... кіру тек ... ... ... екенін түсіне бастады. Сөйтіп, келешекке бастайтын
Еуразиялық Одағының идеяларының ... ... ... Н.Ә.Назарбаевтың 1999 жылы желтоқсандағы Стамбулдағы ОБСЕ
саммитіне және АКДІ-қа барған сәтті ... ... ... ... ... ... және геосаясаттық интеграциясының стратегиялық
орталығын ауыстырып жіберуге дайын деп есептеуге ... ... ... ... ... ... ... халықаралық қатынаста
көпвекторлық принципті үстайды және ТМД ... ... көп ... Кеден Одағы негізінде құрылған Еуразиялық экономикалық
қауымдастық бұған мысал бола алады.
Еуразиялық ... ... ... қабылдаудың стандартты
халықаралық процедурасына көшеді: дауыс саны бірлестік бюджетіне сол елдің
қосқан үлесіне пропорционал болады, ал олар ... ... ... ... ... пропорционал: Ресейде-40% дауыс, Қазақстан мен
Белорусияда-20% дан, Қырғызстан мен ... дан. ... ... ... мемлекеттер шарт шеңберінде шындығында өз
еркімен өзінің егемендігінің бір бөлігін береді. Еуразиялық ... ... ... жыл ... Европалық экономикалық бірлестік болған
Европа Одағының үлгісімен, басқару органы болады. ... ... ... ... үшін ... Жаңа ... ... құндылығын
дәлелдеуге асыға, бірқатар екі жақты келісімдерге қол қойды. Ресей мен
Қазақстан қол ... шарт ... ... ... ... НДС және акциздер тек сол елде ... Дәл ... ... ... ... Қырғызстанмен жасалды, енді Тәжікстанмен де қол
қоюға дайындық жасалуда. Сөйтіп салық заңы ... ... ... ... үкімет басына В.В.Путиннің келуі интеграциялық ... ... ... деген бірыңғай пікір білдірді. Қазақстан Президентінің
айтуынша, Ресейдің бұрынғы басшысымен мұндай ... ... ... емес ... сол ... ... және Өзбекстан президенттері Еуразия экономикалық
қауымдастығын құру ТМД даму ... кері ... ... деген
пікір білдірді. "Одақ шындығында әлі туылған деп ... ... ... ... ... мәлімдеді Өзбекстан Президенті И.Каримов. ... ... баға ... ... та сақтық көрсетеді:
"Еуразиялық экономикалық қауымдастық - бұл кезекті қадам, бұл төңкеріс
емес" /13/. ... ... ... ... ... керек.
"Бестік" елдерінің ұсынысы бойынша экономикалық аймақ құруға, еркін сауда
тәртібін жасауға алғашқы қадам жасалды. Бұл прогресс. ТМД ... тағы ... ... ... ... - қара ... қамы емес екенін
түсіну керек. Мемлекеттің мақсаты - халықтың өмірін жоғары дәрежеге ... ... ... өз ... Еуразия территориясында бірыңғай
мемлекет құру тек нақты тарихи процесте ғана ... ... ... ... ... ... қауымдастығы құрылды. Дәл сол тарих
процесс басталған ... ... ... және ... ... ... қос ... жапсарына қанатын кере жайып, жүздеген ұлттың
еркін дамуына төрт-бес ғасыр бойы тосқауыл болып келген алып ... ... ... он ... ... ... түсті. 70 жылдай
үстемдік еткен Кеңес Одағының қабырғасы қаусап түскен кезде бұрын ... ... ... ... жеке ... ... ... жариялады. Дегенмен де 70 жылдам астам бір одақ ішінде болған
республикалар туыстық жақтан да, экономикалық жақтанда бір-бірімен ... ... ... ... ... ... үзе ... жоқ.
Шекара ашық, қарым-қатынас тоқтамады. Тіршілік үшін ... ... ... тәуелсіз мемлекеттер басшылары одақ болмағанымен ... ... ... Осы ... ... ... Тәуелсіз Мемлекеттер
Достастығы келді. Осындай саяси шешімнің орнығуына Ресей Федерациясының
Президенті Б.Н.Ельцин мен ... ... ... ... ... Бұл ... түсауы еліміздің сол кездегі
астанасы Алматыда кесілді.
Мұндай Достастықтың ... ... ... ... ... ... ... бір-бірінің шекарасына қол сұқпайды;
Сыртқы шабуылдан бірігіп қорғанады;
Достастық елдері арасында экономикалық ынтымақтастық күшейіп, тауар
рыноктарына жол ашылады;
Мәдениеттің, ғылым мен ... ... ... ... ... ... бір-бірімен дипломатиялық қатынас орнатты,
елшіліктер ашты, ресми сапарлар негізінде барыс-келіс жүргізілді. Бірақ
уақыт өте келе ТМД ... ... ... ... ... ... кеңістікте экономикалық, саяси, геосаяси, мәдени-өркениеттік
және басқа факторларға байланысты бұл қауымдастық ықпалдасудың елеулі
құралы бола ... еді. Оған мүше ... ... мен сыртқы саяси
басымдықтары, әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... ... ықпалдасу ТМД-ның ішкі нақты қозғаушы күші болуы үшін болашаққа
деген көзқарастары тым алашақ еді. Бұған қоса, барлық егемен республикалар
әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... да, ... интеграцияның мүмкіндігі шектеулі болды. Оның болашағы ... ... ... ... ... ... тарихта болмаған бұл бірлестіктің құрылған алғашқы күннен-ақ
оның төңірегіндегі түрлі әңгіме өрши ... Оның ... ... ... бұл Достастықты құрғақ қиялға балады. Себебі: бұл
ұйымның ішінде бірнеше топ пайда болды. Атап айтар ... ... ... ... келешегі көпшілікке түсініксіздеу Ресей - Белорусия
одағы, сондай-ақ, Грузия, Әзірбайжан, Өзбекстан, Украйна, Молдова елдерінің
ГУУАМ бірлестігі, бес ... ... ... ... қауіпсіздік
сияқты топтар сырттай қарағанда үй ішінен үй тіккендей әсер ... Оның ... ... мүше елдердің кейбірі өзара қарым-қатынастарда
визалық тәртіпке көшті /2/. Бұл әрекеттер күмәнді ойларды қалыңдата түсетін
сияқты.
Қалыптасқан ... өз ... ... ... оң нәтиже
бермеді. Бұның негізгі себебі тәуелсіздік ... жас ... даму ... ... емес еді, оның мәні ... Дегенмен де мемлекет өкілдері, ... ... ... ... ... ... Тұтастай алғанда, кеңестен кейінгі
кеңістікте шұғыл геосаяси жіктеліске жол берілмеуі ТМД-ның ... ... ... ... ... көрініс бергенімен, олар мемлекетаралық
қақтығыстарды туындататтындай ... ... ... өзі ... ... ... шығар. Әрбір республика Достастыққа біріге отырап, өз
алдына стартегиялық ... қоя ... Және сол ... ... ... республикалар үшін пайдалы еткенін де ... ... ... ... ... экономикалық деңгейдегі мемлекеттердің
ықпалдасуы, сауда экономикасына өту барысында түрлі кезеңдерді басынан
өткереді.
ТМД ... ... ... ... себептері де
бар еді. Ол Интеграция. Бұл ұғым кім-кімді болмасын ойландырды. Бүгінгі
заман ... сай ... рет ... ... әлеуметтік-экономикалық
интеграциясы жайлы мәселені Н.Ә.Назарбаев ... ... ... барысында көтерген" болатын. Корольдік халықаралық қатынастар
институтында сөйлеген сөзінде ол былай деп ... еді. ... ... кеңістіктің дамуы екі бағытпен айқындалады: бір жағынан, ұлттық
мемлекеттіліктің қалыптасуы жүріп жатыр, екінші жағынан, ТМД ... ... ... Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының өзін
реформалау ... ... ... өзі осы ... ... ... қауіпсіздік орнатуды қамтамасыз етер еді және саяси ... ... ... ... ... ... /3/. ... егіз қозыдай табысып кете алады деген ешкімнің де ... Ал ... ... ... заманы өткен, экономикалық мәнін
жоғалтқан керексіз ғана емес, ақылға әбден ... қай ... да ... қарым-қатынастардың да байланысын қиындатып, күйрете бастады. Оның
үстіне бұрынғы одақтастар он жылдап қалыптасқан бірлескен күш-куатты сақтап
қалудың орнына, біреуі - Батыспен, ... ... ... шапағатты
шалғайдан күтіп, ашылған арнаны алшайта түсті.
Еуразия Одағы байыптамасы үстіндегі жұмыс осындай жағдайда ... ... ... ... қою ... ... басшыларына,
халықтарға оңайға түспеді. Дүниені ақ пен қараға бөліп, ... ... ... бас ... тура ... Ол ... таластар
ондай көзқарастың әлі мансұқталып болмағанын көрсетті. Не ... ... - ... бірі. Мәселені бұлай түсінушілік те ... ... ... ... ... Бұл екі үғым бірін-бірі толықтырады
деген ешкімнің ойында болған жоқ. ... екі қиын ... ... ... ... ... "Интеграциялық процессіз бірде-бір
мемлекеттің дамуы, өркендеу мүмкін емес. Тіпті әлемдегі алдыңғы қатарлы
мемлекет ... АҚШ, ... ... өмір сүре ... ... Үндістанды, Қытайды жатқызуға болады. Ал Қазақстан Республикасы
интеграциясыз, қандайда бір бірлікке кірмей дамуы тіпті мүмкін ... /4/ ... ... ... отырған Еуразиялық Одақ құру туралы
ұсыныстың мәні ТМД ... ... ... ... ... ... ... біртіндеп жүзеге
асыруға болады. Интеграцияға өздерінің таяу және алыс көршілерімен ... ... ... етіп ... ... жүзінің барлық елдері бар
күшімен ұмтылып ... ... Бұл ... ... ... ... ... сондай-ақ интеграцияның барысын
жүзеге асырып отырған мемлекетаралық мекемелердің іс-әрекетінің маңызы зор.
Европа одағы, Араб ... ... ... ... ... Тынық мұхит аймағындағы мемлекеттердің бірлестіктері де тап осылай
істеп отыр. Олар өзара ... ... ... ... ... проблемалардың өзара қабылдауға болатын шешімдерін іздестіріп,
табуға ұмтылуда. Бұдан олардың мемлекеттік мүдделері тек ғана ұтып ... ... ... ... ... әр жақты шаралар туралы
ақырғы шешім қабылдайтын, қатысушы ... ... ... ... ... оны ... ... Комиссия; одақтың заңдарын қабылдау
процесін жүргізетін Европарламент қызмет жасайды. Министірлер Кеңесі ... ... ... ... Ол ... заң ... ... сөздің
иесі. Одаққа қатысушы елдердің министірлері ... бір ... ... ... ... да олар шын ... ... Кеңестер
қатарынан тұрады.
Комиссияның міндеті - ол атқару өкіметінің міндеті. Ол барлық дайындық
шараларын жасайды. ... ... ... ... елдердің келісімі
бойынша төрт жылға беріледі. Бұл ретте олар өз елдерінің үкіметіне тәуелді,
ал ... ... бұл ... ... ... ... үкіметінің
комиссия мүшелеріне нұсқау берген, олардан есеп ... ... ... ... ешқандай қақысы жоқ.
Өкінішке орай ТМД өзіне артылған үмітті жеткілікті дөрежеде ... жоқ. ТМД ... ... өзара келіскен 400-ден аса /5/ қабылданған
келісімдерің ... ... ... ... және Шығыс
мемлекеттерінің ... ... де оң ... бермеді. Соңғы жылдардың
нәтижесінен көріп отырғандай, егемен ... тек қана ТМД ... ... ... ... ... экономиканы былай қойғанда, саясат,
ғылым, мәдениет, ... ... беру ... ... да ... ... Мұндай жағдай ТМД халықтарының ойынан шығады деп айтуға
бола қоймайды. Ал олар экономикалық дағдарыстың негізгі ауыртпалығын ... ... келе ... ... ... ... ... қолдайтындықтарын мейлінше айқын білдіруде. Олар ТМД
елдерін түгел қамтып отырған қазіргі аса ауыр ... ... ... ... арқылы ортақ тіршілік кеңістігін "жақсартпай тұрып"
жеңіп шығу мүмкін емес екендігін, әйтеуір ... туы ... өз ... тіршілік ету дегеніміз, жалпы алғанда, ілгері жылжу ... ... және ... ... ... ... ... жақсы түсіне
бастады. Мұның өзі интеграцияға деген шақыруды егемендікке қарсы әрекет деп
қарастыратын, ... ... ... күні ... ... ... ... келтіруді көксейтін билеуші саяси топтың, өз
халықтарының мүдделерін ... оны ... ... ... ... ... да ... қарама-қайшы
келетіні әбден табиғи нәрсе. Интеграция - ұлттық экономиканы және онымен
байланысты, оған ... ... ... да ... де ... әлеуметтік
мәселелерді шешуге мүмкіндік беретін жаңа деңгейдегі ... ... жаңа ... жаңаша құрылған мемлекеттердің
шекараны бөлісу, шектеуден туған күнделікті тұрмыс ... ... ... жол ... Адамдардың бір-бірімен табиғи байланысын
қалыпқа келтіру, бір кездегі бірыңғай кеңістіктегі адамдар ... ... ... ... ... мақсат мүддесі.
Дүние жүзі саясатының көптен бергі мұраты интеграция, ... ... ... ... ... барынша үйлестіруге және
үндестіруге ұмтылған әртүрлі елдердің күш біріктіруі. Бұған көз ... ... ... ... ... ... Осы
құрылымдардың бәрі де қарым-қатынастарды жан-жақгы тереңдету, күрделі саяси
және ... ... ... ең ... ... табу мақсатында
құрылған. Ең жексүрын ... ... ... полковник Муамар
Каддафидың өзі жыл өткен сайын күш алып келе жатқан интеграциялық процеске
қошемет білдіріп ... /6/ ТМД ... ... өздерін білімдар
санайтын басшылардың жеке дара өркендеу бағытын ұстануы таңдандырады. Бұл
ұлт көсемдері адамзаттың жинақтаған мол тәжірибесінен ... алуы ... ... тек өз күшіне ғана сүйеніп, дүниежүзілік қоғамдастық ... ... ... өз ... ... ... мемлекеттің
шамасы келмейтінін ұғулары керек. Жақсы болсын, жаман балсын бүгінігі дүние
өзінің ... ... өмір ... ... ... және ... де өз бетінше түсінік беріп дәлел айтуға әсіресе елеп ... жоқ деп ... ... ... ... қарым-қатынастың
әртүрлі бағыттарынан интеграциялық ... ... ... ... мәнісі неде? Оның мәнісі -қандай да бір
мемлекеттің халықаралық ауқымда танылмайынша, әлемдік қоғамдастық ... ... ... пен ... ... ... өз ... қалыптастыру туралы әңгіме қозғауы сөз болып
қалатындығында. Қазіргі заманда кіші мемлекеттер интеграциясыз өмір сүре
алмайды. Жалпы ... ... ... ... ... үшін ... ... ең сапалы ұшақ "Бойнг" шығарылады /7/. Ал ... осы ... ... ... деп ... бола ма? Алайда мұндай
сапалы ұшақ жасауға Қазақстан Республикасыңың мүмкіндігі жоқ. Ұшақ жасайтын
ұлттық мамандар жағынан да ... Сол ... ... бар ... ... ... бар ... өз елімізде пайдаға жаратуға қадам жасау қажеттілігі
туындайды. Бүгінге дейін Қазақстан ... мен ... ... ... қол ... Бұрын Қазақстанның шет елге шығаратын жолы тек
Ресей ... ... ... ... ... ... жол салынды. ... ... ғана ... ... де, Орта Азияның да .тауарлары Үнді
мүхитына сол жол ... ... /8/. ... ... тынық мүхитқа шығу
мүмкіндігіне ие ... Бұл ... ... ... ... даму жоқ. ... ... деген ел интеграцияның тізгінінен
мықтап ұстағаны жөн.
Ықпалдастықтың күрделі болашағын шыншылдықпен түсіну тек саясатшыларға
ғана емес, интеллектуалдық элитаның да ... ... ... ... ... ... ... кейбір түбегейлі қорытындылар жасауға
мәжбүр етеді.
Біріншіден, кешегі кеңестік кеңістікті жуық арада тұтасымен ... ... ... ... тым екіталай нәрсе. Қазіргі кезде
Еуразиялық Одақ жобасында көрсетілген, екі ... және ... ... ... ... орталықтар" қалыптастыру
оңтайлырақ. Бұл жерде, стратегияны өзгертіп, жаппай ... ... ... ... ... ... ойдағыдай жүзеге аса қоймайтын
ықпалдастыққа. ұмтылудан гөрі, географиялық ... ... ... жағынан нақтырақ салалар мен арналар бойынша ықпалдасуға көшу
турасында қарастырылып отыр. Оның үстіне, ... ... ... ... әлеуметтік, саяси өзгешеліктерді ескермей,
барлық жерде қайта құруды бір қалып, бір қағидалар бойынша жүзеге асырғысы
келген ... ... ... ... білеміз. Ондай біркелкілікке
ұмтылу біздің дербес мемлекеттік ... жаңа ... ... ... ... ... ... белгілі кезеңнен өткен
елдеріміздің өзекті: мүдделерін терең түсініп, жете үйлестіре алмасы ... ... ... ... бұрынғы одақтық мемлекет республикалары
экономикалық даму жағынан да әр алуандалып кетті. Мұндай жағдай ... ... ... үлгісі жөнінде сөз ету деген сөз экономикалық
реформаны ... ... қол ... ... өз ... тәрк ... шығар еді. Егер- мемлекеттердің бір тобы даму ... ... ... ... онда ... ... жоқ. ... тарих
кез келген ықпалдастық бірлесудің былайғыларды өз төңірегіне топтастыра.
алатын жетекшілері болғандығын көрсетіп ... ... ... ... ... ... ықпалдастық идеясы ұлттық мүддені де, Достастық қамын да жіті
ескеруге мүмкіндік туғызады.
Екіншіден шынайы ықпалдастыққа ең үлкен ... ... ... мен ұмтылудан тұрады.
Бұрынғы КСРО аумағындағы өзгерістер де бір-біріне тығыз байланысты,
бірақ өз алдына дербес екі ... ... ... ішкі ... ... ... ... және ең бастысы саяси-географиялық түбегейлі өзгерістерден
туындап жатыр. Егер ... ... ... ішкі дағдарыстарына ғана тіреліп
тұрса, онда ... ... ... ... ... ... ... дербес қарастыруға болар еді. Бірақ шын жағдай олай емес. ... ... ... ... ... да күшпен
бірігушілікке ұмтылу - орнықсызды күшейтіп, қантөгіске ұрындырмай қоймайтын
қауіпті жол.
XXI ғасырдың тиімді ықпалдастығы тек ... және ... ... ... ... ғана жүзеге аса алса керек. Оны сыртқы тартымдылығына
бола ескі әдістермен жүзеге асыруға тырысу төтенше қауіпті екендігі даусыз.
Үшіншіден, анық ... мен ... ... керек. Басты мақсат
айқын көрініп тұруы керек. Әркімнің ішкі есебімен өзгеріп тұратын ... ... ... ... көтерудің қажеті жоқ. Қазақстан
Республикасы үшін ықпалдастық бірлесудің мақсаты анық. Ол - ... ... ... ... қозғалысына кедергі келтіретін кез келген техникалық
және алым-салықтық шекараны жойып, ортақ рынок жасау.
Төртіншіден, шынайы ... ... ... - ... ... ... ... сыртқы саясаттың ең басты
бағыты деп тану болып табылады. Ол ... тек ішкі ... ... ... бірлестіруші экономикалық, мәдени, саяяи құрылымдар
жүйесін ... ... ... ... арқылы іс жүзінде көрінуі қажеті.
Осыған орай да, жақын тарихи болашақта кешегі кеңестік ... ... ... нені ... өрбитінін анықтайтын
айқындамалар мен айқындамалар тобын іріктеп алудың түбегейлі ... ... ... ... ... ... шынымен
жақтайтындар - өркениетті, озық ойлы ... ... - ... ... ... ... жүріп, бірін-бірі өзара толықтыруы
қажет екенін түсінеді. Тек сондай ... ғана ... ... шын ... бола ... ... ... Америка, Күнгей
-Шығыс Азия тәжірибесі осыны дәлелдейді.
Қадам басып отырған XXI ... ... ... қай бұрышында да
барша мемлекеттер бірігіп, күнкөруді ойлап жатқан кезде, мынау әлемде үлкен
экономикалық бәсекелестік болып жатқан кезде, қай ел ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттер өзіне
әріптес, тауар рыногын іздейді. Жалғыз қалып ешқандай мемлекет ... Ең ... ... АҚШ-тың алпауыт деген компанияларының
жартысынан астамы . шетелдерде ... ... ... ... да неше ... үлкен ғимараттар арабтардың, ағылшындардың,
жапондардың жеке меншігінде /9/. Ешкім одан ... та, зиян ... ... жоқ. Егер де ... ... тауарлар өзіміздің ішімізде,
сондай-ақ басқа жерде - Өзбекстанда, Ресейде, Белоруссияда, ... ... онда ол ... ... ... ... жүмыс
істейді ? Сондықганда сауда-саттық үшін, шетелдерден келетін тауарлардан
бағасы төмен болып, соны ел ... алу үшін жол ... ... салықтың
барлығын келісу керек. Біз бір ... ... ... ... арасындағы тауарлар үшін алынатын салықты алып тастау керек.
Батыс Европадағы 15 мемлекеттің арасындағы ... ... ... өтеді.
П-тарау. Еуразиялық Одақтың геосаяси орналасуы, даму
болашағы.
2.1. Еуразия Одағы ішіндегі Орталық Азия рөлі.
Кеңестік ... ... ... ... ... ... ендігі жерде бір-біріне қалай көмектесу керектігін ойлау қажет.
Егер де экономикалық салада, адами ... ... жол ... ... жылжиды, ілгері дамиды. ... ... ... ... ... посткеңестік елдермен (ең алдымен Ресеймен және
Орталық Азия елдерімен) интеграциялық байланыс құру болып ... ... бойы ... мен ... ... өмір ... Сырттан
келген шапқыншьшықтарға тойтарыс беру үшін талай рет күш біріктіріп, өзара
жақындықтарын төгілген қандарымен ... ... ... өмір ... ... болады, біздің халықтарымыздың да бір-біріне ренішті кездері де болған
"История межэтнических ... ... ... /1/ , ... ... ... де ... Бір ғажабы ол реніштер қазақ және орыс халықтарының
өзара қарым-қатынастарына ... ... ... ... ... екі ... ... үнемі мәдени, рухани және өнегелі
құндылықтармен алмасқан өзара ... ... ... ... ... ... бір-біріне ілтипатты болуды қазақ халқының озық ойлы ұлдары
жақсы ұққан болатын. Ұлы Абай ... ... ... орыс халқына
деген өзінің жүрекжарды ыстық ықыласын ... ... ... ... ... ... қарым-қатынаста болуға шақырды, сол ... ... ... та, ... де, ... та, ... те және ... ой-арманын, мақсат-мұратын көксеген ... ... ... ... ... ... мен Ресей Перзиденттері 1997 жылдың ... ... ... жөне ... ... ... екі ел
арасындағы 1992 жылғы Шарты ерекше атап өткен болатын. Ол ... ... ... ... ... жол ашып еді. ... да
тарихи сабақтастыққа сәйкес ... мен ... ... ... жөніндегі Декларация (1998 ж. 6 шілде) қол қою өмірдің ... ... 1992 ... ... ... әлемдік саясатта көптеген
өзгерістер ... Жаңа ... ... орай 1992 ... шартқа көптеген
өзгерістер енгізу қажет еді.
1998 жылы мемлекет басшылары біріккен мәлімдеме қабылдап, екі елдің
Үкімет ... ... мен ... ... экономикалық
байланыстарды тереңдетудің он жылдық бағдарламасын әзірлеп, қол қоюға
ұсынуды тапсырған болатын. Бұл ... және ... ... ... ... ... ... шаруашылықтар мен
аймақтар арасында байланыс орнату мәселелерін көздеген құжат еді.
Үкімет басшылары деңгейінде қоныс ... ... ... құқықтарын қорғау, өзара ақпараттық-мәдени алмасуға қол жеткізу,
инвестицияларды көтермелеу және өзара сақтау ... ... қол ... ... май ... ... қамтамассыз
ету, салық заңдарын бұзушыларға қарсы бірлесе күресу ... ... ... мен ... ішкі ... министірліктерінің шекаралас
аймақтардағы ішкі істер ... ... ... қою ... ... ... Міне, осындай құжаттар достас екі елдің саяси, экономикалық, мәдени,
ғылыми байланыстарын нығайтудың қайнар көзіне айналды. Тәуелсіздік ... ... ... ... тең ... ... байланыса отырып,
экономикалық және гуманитарлық салаларда көп қырлы интеграциялық процестер
жүзеге асырылды. Бұл екі елдің стратегиялық әріптестер ретіндегі ... ... ... ... одан әрі ... ... ... сыртқы саясатының басты да басым бағыттарының бірі
екендігі даусыз.
Қазақстан мен Ресей арасындағы мәдениет, ғылым, білім салалары ... ... ... бар. Осының нәтижесінде екі елде де мәдениет бір-
бірін байыта отырып, ... ... Әр ... ... тән ... сөз және ... еркіндігіне қол жеткізген, тіл дамуына кедергі
жоқ.
Сауда экономикалық байланыстар да даму үстінде. Оған 1995 жылы ... ... ... ... ... мол. Егер 1994 жылы ... мен Ресей
арасындағы тауар айналымы 2,37 миллиард долларды құраса, ол 1995 жылы ... ... ал 1996 жылы 4,8 ... ... ... ... сыртқы сауда айналымында Қазақстанның үлес салмағы едәуір.
Мселен, 1997 жылы ... ... ... ... ... импорт бойынша 5,2% болды. Салыстырып көрелік Германиянын;- ... ... 7,7%, ... 12,5%, Италия - 4,2 %және 5,0%, Украина -
8,4% және 7,4%, ... - 5,4% және 8,7%., ... - 0,2% және ... ... ... ... сауда әріптесі болып отыр. 1997 ... ... ... ... 38,7% Ресейдің үлесіне тиеді. Ресейдің
Қазақстансыз одағай дамуы мүмкін емес. 6,5 мың шақырымнан астам шекара тұр.
Каспий теңзінің мұнай көздерін ... ... ... оның жер асты
байлықгарын бірге игеру ... ... мен ... Оның ... ... ғарыш айлағын, сондай-ақ әскери полигондарды көптеген жылға жалға
алып, пайдаланып ... 1992 жыл мен 1998 ... 20 ... ... ... 148 рет үшу ... ... АЛ, Ресейдің 4
полигонының Қазақстандағы көлемі 104492 шаршы шақырымды алып ... ... ... 3,8% ... Республикасы мен Ресей Федерациясы мәңгілік достастықпен-
біріккен. Олар XXI ... ... ... ... ... ... келісімнің және екі мемлекеттің. де гүлденуінің
кепілі болып ... осы ... ... және ... ... Азияға келер болсақ барлық жердегідей мұнда да күрделі процестер
жүруде. XX ... ... ... ... ... ... ... жағдай өзгерді. Орталықазиядағы интеграциялық процестер ... әлі ... ... процестерімен ұштасып жатыр. Оның
үстіне, саяси институт түрінде ... топ ... ... пайда болды. Орталық . Азиядағы интеграциялық процестердің
ерекшелігі бірқатар геосаяси ... ... олар ... ... ... дамуы анықтайды.
Орталық Азия мемлекеттері жаңа геосаяси жағдайда, ... ... ... ... ... ... ал ... шекаралардан Ресей империясы кезіндегі шекараларды
сақтап қалуға тырысты..
Аймақтағы ерекше бір әлеументтік-лингивистикалық ... ... тілі ... ... ол ... ... ... таралған. Орыс тілі Орталық
Азияның әртүрлі интеграциялық институттарының жұмысы тіл болып табылады.
Осы аймақтағы барлық ... ... ... орыс ... ... ... алғандар. Орталық Азияның көптеген тұрғындары үшін орыс
тілі бұрын да, бүгінгі күнде білім алуда, ғылым мен ... ... ... ... меңгеруде ақпараттық арна (құрал)
болып отыр. КСРО кезінде ... ... діл ... ... ... ... қалған әлеуметтік институттарында діл де
өзінің қуат-күшін сарқа қойған жоқ. ... ... ... ... ... ... Азия ... шығыс және оңтүстік көршілерінен
гөрі ұтымды жағдайда. Оның үстіне қазіргі күндері аталмыш салада Орталық
Азия халықтарының ... ... бір ... (поляризация)
байқалады, ол бұрынғы дәстүрлі әлеуметтік-мәдени құндылықтарды, нұсқауларды
қайта жандандырумен ... ... бір ... бұл ... ... ... ... жүргізіледі.
Қазіргі көптеген мемлекетаралық ... шешу ... ... ... ... мәселені әртүрлі түсінгендігіне
шектеліп жатады. Кеңес ... ... ... Азия ... ... үшін бұл ... бұрын да күрделі.еді, ол қазіргі күндері де -
ұлтық тәуелсіздік ... ... ... ... ... ... ... жолға қойған жоқ. Содан да болар, бірінші,
интеграциялық ... - ... одақ (ОАО) /5/ ... ... өз ... жалғастыра алмады.
Мемлекет аралық интеграция процестерінің алға қойған мақсаты және
белгілі бір жоспарлары бар. Осы ... ... ... ... ... ... белгілерінің маңызы жоғары, ОАО ... ... ... ірі саяси институттардың құрылуы ... ... бір ... ... ... ... ... өсуіне жағдай жасады. Орталықазияттық одақтың әрі ... ... ... қол ... ... ... асуының күрделі
екендігін байқатты. Алғашқыда Орталықазияттық ... өзі ... ... ... Еуропалық қауымдастықтың (ЕС) табысты әлемдік
тәжірибесін аймақта қалыптасқан ... ... ... ... Азия ... бір ... ірі ... қызмет істемегені
өзінен өзі зандылық болып шығады.
Интеграциялық .бірлестікке алғашқыда ... ... ... ... шешу ... ... ... қажет етті, бұл
енді ғана тәуелсіздікке қол жеткізіп отырған интеграцияның кейбір мүшелері
үшін қиын жағай еді. ... ... ... ... ... ... болып есептеледі. Бұл ... ОАО ... ... ... ... ... /6/ деп өзгертіп,
интеграция мүшелерінің құрамын да қеңейтуге алып келді.
Әлемдік тәжрибедегі бір-біріне ұқсас әртүрлі модельдердің салыстырмалы
талдауы ... ... ... үлгі ... болады деген қорытындыға
тіреледі. НАФТА-ның интеграциялық модельі аймақтың шынайы жағдайына ... Осы ... ... ... ... ... жоқ ... ішіндегі қатынаста көбіне-көп экономикалық негізде бірігуге
бағытталған. НАФТА-ның экономикасы жетілген елдерінен айырмашылығы ОАЭҚ
мүшелерінің алдында ... ... тұр. ... Азия мемлекеттерінің
экономикасы әлі де онша дами қоймағандықтан, осының өзі негізгі міндет-
табанды дамитын ... ... ... ... етеді.
АСЕАН елдері интеграцияның бастауын жетілген ... ... ... ... Интеграцияға қатысушы елдерге дұрыс
жағдай жасауға дайындық осы ... ... ... алды және ... ... ... онда ... сауда аймағын құру көзделініп отыр /7/.
Бұл жағынан алып қарасақ, ОАЭҚ ... ... ... ... ... ... алдында интеграцияның бастапқы кезінде ... ... ... ... ... көбінесе ұқсас. Аймақтық бөліктегі экономикалық депресся, ірі
қарулы қақтығыстар, этносаралық және аумақтық мәселелердің ... күш ... ... аймағына енуі - осы факторлардың
көпшілігі орталықазияттық геосаяси кеңістікте кездеседі әрі күн өткен ... ... ... Орталық Азияға аймақтық интеграция үшін геосаяси
негіздің ... ... ... ... жөнінен аймақтық
құрылымның ашылу ... ... ... болып есептелінеді.
Мемлекетаралық бөлшектену бағытының өсуі дау-дамайлардың артуының. заңды
нәтижесі болып ... ... және ... ... ... ... ... олай болса, аймақтағы мемлекеттерге
диверсификация және интеграциялық процестердің тереңдетілуігі ... оның ... ... ... Орталық Азия кеңістігі төзіп отырған тарихи
коллизиялардың ескерсек, қазіргі жағдайдағы ... ... ... ... үшін ... және ... ,яғни ол аймақ
интеграциясының геостратегиялық тірегі болып табылады.
Тарихи ... ... ... ... үшін ... ... ерекше еңбек бөлінісіне негізделген белгіл бір жүйелік тән. ... ... ... ішкі ... анық ... ... Ішкі ... кең географиялық кеңістігі соңынан геосаяси өзгерістердің
нәтижесінде оқшауланып, қазіргі ... ... екі ірі ... - ... мен ... арасында бөлініп қалып қойды. Қазақстан
тарапы экономикалық ... ... ... ... Барлық
халықтардың мүддесі үшін өзге мемлекеттер жүріп өткен сүрлеумен жүруіміз
жөн. Мәселен, Бельгия, Нидерленды, ... ... ... ... ... Бразилия, Перу мемлекеттеріне көз салайық. Егер Орталық
Азияда бірыңғай ... ... ... бұл 55 милион халық болады
екен.
Орталық Азия өзінің тасымал мүмкіндіктерін нығайту үстінде бірлесе
жұмыс істеген жағдайда өзі де ... ... ... ... - ... газ, тау кен және ... шикізаттарын бере алатын ... ... ... ... сұлбасымен XXI ғасырда мұнай-газ құбырлары
тартылды, солар арқылы Орталық Азия ... мен газ ... ... ... Азия ... ... замандағы сияқты, бірыңғай сыртқы экономикалық
саясат, бірыңғай кеден, салық бақылауы, қауіпсіздік жүйесі ... жөңе ... ... ... еді. ... ... ... Орталық Азия елдері
бір-біріне тәуелді болған жағдайда ғана ... ... ... ... ... ықпалдастық -бұл осы аймақтың дүниежүзілік көлемдегі
әскери-саяси, экономикалық тәуелсіздікке жету жолы. Тек осындай ... ... Азия ... бкіл ... жүзінде қүрметке ие болады. XXI
ғасырдың бірінші ... ұлы ... ... ... аймағында
басымдыққа жету үшін тайталасқа түсетінін атап өткен жөн сондықтан, ... ... ... Азия ... ... ... ғаламдық геоэкономикалық
құбылыс жөнінде дұрыс бағдар ұстанудың маңызы бар.
Ортялық Азия ... ... ... ... ... /8/ кезінде табысқа жету себептерін де, араб ... және ... ... үшін бірыңғай, келісімді саясат жүргізу
бағытында қабілетсіздікке ұрындырған араб елдерінің барлық жаңсақтықтарын
да егжей-тегжейлі ескерген жөн. ... ... ... ... ... ... мұра болып экономикалық, этникалық және басқа проблемалардың
тұтас бір шоғыры қалғанын ескеру керек. Ал ... ... ... ... ... кейбір сәйкессіздігі қосылып отыр. Орталық Азия
елдерінің ... ... ... ... ... ... ... керек. Ортаазиялық интеграция үшін ортақ тарихы,
мәдениеті, тілі, діні бір халықтар ретінде Орталық Азия ... ... үшін ... ... өте ... ... Аймақтық
интеграциялану үшін бір кездегі ... ... ... ... ... күштірек алғы шарттары бар. ... алғы ... ... ... ... ... ... діннің,
экономикалық проблемалардың ортақтығын жатқызуға болады. Оның сыртында,
Кеңес ... ... ... экономикалық, қаржы-қаражаттық, білім-біліктік
және экономикалық стандарттар қалды /9/. Интеграцияға ... ... ... ... үшін тек ... ғана ... ... болады.
Экономика саласында атқаруға тиісті шаралар мынандай: ... ... ... ... нығайту; Ортаазиялық даму банкінің рөлі мен
мәртебесін көтеру; көпсалалық кедендік одақ ... ... ... ... ... ... ... саясат жүргізу; транспорт жүйесін
жасау, ұлтаралық компанияларды ... ... ... ... және ... болашақта бірыңғай валюта жүйесін құру /10/.
Біртұтас экономикалық кеңістік ойдағыдй жұмыс істеген жағдайда Орталық
Азия аймағы осы заманғы нарық әлемінде айтарлықтай роль ... ... ... ... ... өзін-өзі реттеушілік ықпалымен
қалыптасады деп күтілген еді. Дегенмен, оның дамуы үшін үш ... ... ... ... ... тұр. ... ... тараптар аймақтық
су-энергетика ресустарын бірелсіп пайдалану, өзара өнім алмасу, соның
ішінде табиғи газ ... ... ... - ... ... ... ... төлемдерді оңтайландыру мәселесін және өзара мүдделестік ... ... ... ... Азия ... ... пен
тұрақтылыкқа қатер төндіретін Тәжікстан мен ... ... ... жете ... ... ... Одақ ... өркениеттің бір саласы
ретінде.
Нұрсұлтан Назарбаев Еуразия Одағын (ЕАО) құру туралы өзінің жоспарын
1994 жылы ерте көктемде ... ... ... сапары шеңберінде оны
халықаралық мәселелерді зерттейтін король ... ... ... алғаш рет жария еткен. Корольдік халықаралық қатынастар
институтында сөйлеген сөзінде ол ... ... ... ... ... ... ... бір жағынан, ұлттық мемлекеттің қалыптасуы жүріп
жатыр, екінші жағынан, ТМД елдерінің ... ... ... ... Достығының өзін реформалау қажеттілігі пісіп жетті,
мұның өзі ... ... ... мен ... ... ... еді және саяси эволюцияны болжаудың дәрежесін жоғарылатуға мүмкіндік
беретіні кәдік"/1/-деп мәлімдеген ... аса ... ... ... ... тағы ... ... бір кездегі премьер-министірлері "темір леди" атанған
Маргарет Тэтчердің біздің ... ... ... сөздері де естерінде
еді. "Бүтінде, әлем бес-алты ғана ... ... ... - ... ... ... - ... солардың ішінде" /2/. Бұдан біз
Елбасымыз Н.Ә.Назарбаевтің дамыған ел басшылары арасында таныла ... ... ... Еуразия Одағы идеясын М.В.Ломоносов атындағы
Мәскеу мемлекеттік университетінің ... ... ... ... еді. ... "аса ... хабары" үшін
Мәскеу университетінің мінбесін неліктен таңдап алған себебін Қазақстан
басшысы кейін былай ... ол ... ... ... бұрынғы КСРО
ғылымының мақтанышы болған нағыз ірі ... еді. ... ... жаңа ... ... ұсына отырып Н.Назарбаев өзі үшін
есімдері әлемге әйгілі адамдардың қолдау көрсетуін өте қажет деп ... ... Одақ ... ... бері ол ... ... ... оңайға
түскен жоқ. Көп сындар болды. Әйтсе де өмірдің өзі ... ... ... Біз бүны ... ... асатын іс деп есептейміз. Ол болашақтың
интеграциясы. XXI ғасырда интеграциясыз өмір сүру ... ... ... ... құру ... ұсынысының мәні ТМД
мемлекеттерінің әрқайсының әлеументтік экономикалық ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Елбасы өзінің ұсынған еуразиялық идеясы жайлы былай ... ... ... ... ... түйіскен торабында орналасқан
географиялық жағдайымыздан туындайды. Әлемдік экономикалық және ... ... ... осы ... ... қатарына қосады.
Біздің бабаларымыз түркі халықтарының біртұтас отбасы құрамында осы маңызды
стратегиялық факторды өздері үшін тиімді пайдалана білді: атақты Жібек ... ... және Азия ... ... кең ... сауда арнасы
ұйымдастырылған болатын. Бүгін біз осы арнаны аймақтағы басқа ... ... және ... ... қолдауымен қалпына келтіре
бастадық. Сөз жоқ, келешекте Еуропа мен Азия арасында сауда, қаржы ағысы
жүйесі мен ... ... ... ... ... ... тұрақтандырушы
факторлары туралы айтпағанның өзінде, мен нақ осы ... ... ... және оны ... бермекпін, әрі оның стратегиялық болашағына
да сенімім кәміл" /4/.
"Еуразиялық Одақтың қалыптасуының басты принциптерінің бірі - оған
болашақ мүше ... ... ... ... ... кеңестік
кезеңнен кейінгі кеңістік елдерінің ортақ мүдделерінен ... ... ... ұлттық-мемлекеттік міндеттері бар еді. Оларды дұрыс ... ... ғана тең ... ... ... ... ... /5/-дейді Оразәлі Сәбден.
Қазақстан Республикасының президентінің идеясы мақсат-мүдделік
принципінің негізінен кұрылған еді. ... ... ... ... ... ... отырып және нарықтық қатынасты ескерген жаңа
бастамамен даму қажеттілігінен ... ... ... осы идея ... алынды. Мысалы өркениетті елдерде ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастарын
күшейтіп, соның арқасында әлемдік бірлестік қоғамының тең құқықты және
беделді мүшесі болып ... ... ... ... ... ... елдерінің. қатысуымен "Көмір мен болат" бірлестігін ... ... ... ... ... зор. ... даму ... Еуропалық бірлестігі дүниеге келді. Ал қазірсі
кезде ол Еуропалық одаққа айналды. Еуропалық ... ... ... ... Одақтың ТМД-ның өз ішінде және онымен қатар қалыптасуы,
бір жағынан, кешегі кеңестік дәуірден кейінгі тәуелсіз ... ... ... тарихи келісім, екінші жағынан, елдер мен халықтардың
болашақтағы бірлестігінің қазірден әлдеқайда жоғары дәрежедегі үлгі-өнегесі
бола алар ... ... ... мен іске ... ұсынып отырған
принциптері оған қатысушы елдердің ... ... ... да
нұқсан келтірмей-ақ, экономикалық реформаларды неғүрлым табысты жүргізуіне,
халықаралық еңбек бөліңісіне белсене ... ... ... ... ... ... ... берер еді. Ал егер бүгінігі
таңда ТМД-ның кейбір елдері Ресейге қарап бағдар ұстаудаан бас ... ... өзі ... ... ... ... интеграциялық
бағдарлама ұсына алмай отырғандығынан ғана деп ... ... Ал ... ... ... барлық жаңа тәуелсіз мемлекеттердің бір-
бірімен ... тең ... іс ... мойындау болуы тиіс. Еуразиялық
Одақ идеясы ТМД елдерінің интеграциялық процестерінің ... Оның ... ... ... Қазақстан Республикасының ұсынысымен
Достастық интеграциялық комитеті күрылғанын айта аламыз. Мұндай органдардың
пайда болуы қол ... ... ... ... ... ... ... біріккен бағдарламаларынын қабылдауға көмектеседі.
Себебі, өмірдің өзі Достастық ... ... ... ... ... ... ... әрекет етудің біртұтас жүйесін
қүрудың қажеттігін көрсетіп отыр, бұл әрбір елдің ... мен ... ... ... отырып жүзеге асырылуы қажет.
ТМД шеңберінде мемлекетаралық экономикалық және ... ... - бұл ... және ... ... қалыптасуы
мен қызмет етуі деңгейіне ... ... ... ол ... ... ... ... бір кезеңде бола алады /6/. Осыған
байланысты, ТМД шеңберінде ... ... ... және ... ... Еуразиялық Одақ идеясың жүзеге асырудың ... ... ... ... өзі ... ... ... кеңістіктегі
мемлекеттердің экономиқалық және саяси өмірінде елеулі рол ойнап отырған
ТМД-ны да жоққа ... ... ... ... ... шеше отырып, ортақ бір мақсатқа ... оны ... ... басында тұрақтануды қамтамасыз ету, одан әрі экономикалық
өсуге қол жеткізу;
инфляцияның жылдық қарқынын төмендетуді жалғастыру;
қаржы секторы мен өнеркәсіптерді реформалау;
өндірістік инфрақұрылымды ... - ... ... ... тиімділігі жоғары бәсекелік мүмкіндігі мол өндіріс
орындарына тура инвестициялар ағынын құятын және инвестиялық белсенділіктің
өсуін ынталандыратын жағдай жасау;
мемлекеттік билік ... ... пен ... төлем және
қаржы тәртібін нығайту, экономиканы мемлекеттік реттеу ... ... ... ... кейбір басқару
міндеттерін, басқаруды күшейту, жергілікті органдардың атқару ... ... ... ... ... ... ... мен кеңейтуге бағытталған реформаларды жүзеге асыру /7/
ТМД шеңберіндегі интеграциялық процестер Достастық құрылғаңнан бері
экономикалық проблемаларды шешу ... ... Ол осы ... ішінде
жаңа бастамаларды пысықтап, толықтырып, оларды жүзеге асырып, ... ... ... отырады. Экономикалық Одақтың
қажетті мәселелерін, ағымдағы істердің шешімін шұғыл қабылдауға құқысы бар.
Мемлекетаралық экономикалық комитет ... ... ... ... қажеттілігін түсінер екен деп ... ... ... ... тірегі болса деген мақсатпен Қазақстан ТМД мемлекеттер
шеңберінде әр жақты бағытта интеграциялық байланыс ... ... ... ... ... ... Еуразиялық
Одақ жобасы ТМД-ның басым жақтарын дамытуға бағытталған, яғни бұл дегеніміз
- әлеуметтік-экономикалық құрылым мен ... ... ... және ... тарихи-мәдени дәстүрлерді, тұрғындардың ділін
дамыту.
Евразиялық Одақ - ТМД- дан ... ... ... ... ... ... ... қорғаныс, сыртқы саясатты реттеуді мақсат
тұтқан халықаралық органдарды құру жатыр /8/. Стратегиялық мәселелерді
талқылау үшін ... Одақ ... мен ... ... ... ... сондай-ақ Евразиялық Одаққа кіретін елдердің заң шығару
қызметін қадағалайтын жалпы ... ... ... ... ... ... ... Евразиялық Одаққа мүшелік қайсыбір екі ... ... ... орнатылуына еш кедергі ... ... ... негізгі принципі -тендік, мемлекттердің егемендігі
мен тәуелсіздігін, әрбір мемлекеттің жекелігі мен тұлғалық құқығын сыйлау.
Еуразиялық одақ - бұл ... ... ... ... ... міндеткерлікті, әлеуметтік-экономикалық жақсартуларды нығайту
мақсатына бағытталған интеграцияның жаңа түрі. Еуразиялық ... ... ... үшін ... ... ... жаңа мемлекеттердің
тәуелсіздік пен егемендік алуындағы тарихи дәуір ғана емес, ... ... жаңа ... іздеу кезеңі болып
табылады деп айтуымызға ... ... ... ... Қазақстанның көздеп отырған мүддесі
қандай деген сауал туындаса оған алдымен ... ... ... ... ... ... ... географиялық
жағдайымыздан туындайды. Әлемдік экономикалық және саяси процестердің
ауқымдану ... осы ... ... ... қосады. Біздің
бабаларымыз түркі халықтарының ... ... ... осы ... ... ... үшін тиімді пайдалана білді: атақты Жібек жолы
бойымен Еуропа және Азия ... ... кең ... ... ... болатын /9/. Бүгін біз осы арнаны аймақтағы басқа елдермен
ынтымақтаса ... және ... ... ... ... келтіре
бастады. Сөз жоқ, келешекте Еуропа мен Азия арасында сауда, қаржы ... мен ... ... ұлғая түседі деп айта аламыз.
Н.Назарбаевтың әр кездеңрде ... ... ... оның ... ... ... ... уақыты кеткенін аңғаруға болады.
Ынтымақтастықты ... ... ... жерде пайда болған жоқ.
Н.Назарбаевтың Еуразиялық Одақ жобасын құруына ... ... ... ... болар деп ойлаймыз. Осыдан жарты ғасыр бұрын көмір -және метал
Одағын құрған таза салалық бірлестіктен басталған ... ... шыңы - ... ... ... /10/. Ал осы жетістікке жетер ... ... ... аялдамаларда тоқтауына, кідірістеуіне ... ... ... ... ... ... ... кезінде
көптеген саясатшылар ең соңғы аялдамадар. осы болар деп есептегендер де
болды.
Еуразиялық Одақ жобасын дайындау үстінде ... ... ... және әлеументтік-экономикалық даму сатыларынан асқан дәлдікпен
жасалған таңдаулар, тәуелсіз жас мемлекеттердің заң ... ... ... ... ТМД мемлекеттері мен үкіметтерінің басшылары
қабылдаған, бірақ заңдық күшіне енбей қалған құжаттардың юристік ... ... ... бәрі ... ... ... мемлекеттердің жаңа құрылымын әлеуметтік-экономикалық жаңғырту,
олардың ... мен ... жаңа ... ... бағытта
күшейту бағдарламасы нақтылы саяси, экономикалық, тарихи және географиялық
жағдайларға анық, байланыстырылған еді. Осы жерде Елбасымыздың мына сөзіне
көңіл бөлуімізге ... Ол ... мен ... ... ... тосқауыл ғана бөліп ... жоқ, ... тағы да ... ... ... ... қарама-қарсы окоптарда ... ... ашық ... бөліп қойған жоқ. Алайда кешегі жаулар бір-
бірімен тіл табысып ерлік ... ... Ал біз ... ... бойы ... ... тұрып, бір-бірімізге сый-құрметпен қарап, орыс тілі арқылы еркін
араласа отырып, Германия мен Ұлыбритания азаматтарынан біздің интеграциялық
мүмкіндігіміз қалайша кем болады?" /11/- ... ... ... дәлелдердің зор күш-қуатымен ойланып-
толғанып, есептеліп барып замандастарының талқысынан Еуразия Одағын құрудың
егжей-тегжейлі ... ... ... ... ... "Еуразиялық Одақ құру жөніндегі менің ұсыныс, ... ... ... ... береке бірлігін алда да сақтау
мақсатынан туындаған еді"/12/- дейді. Әлем мемлекеттері ... ... ... біз де - нарық жолын, демократиняы өрістете отырып,
жұдырықтай жұмылуға ... ... ... Еуразиялық Одағына бұрын ... ... ... да ... бір ... енуі тиіс ... ТМД ... азаматтарын олардың сеніміне, саяси және құқықтық
көзқарастарына қарамастан қызықтыруы тиіс деп ... Оның ... ... ... ... ... ... және олардың ең.
бірінші кезекте экономикалық ауыр ... ... шығу үшің күш ... әлеуметтік және қоғамдық реформаларды батыл үйлестіріп
жүргізуі.
Экс-кеңес мемлекеттерінің ... ... ... ... ... ... ... тегіс жинақтап, мұқият жасай келе Н.Назарбаев өзі
ойластырған төрт бағыттағы бірлесіп атқарар жұмыстарды ұсынды - шаруашылық-
экономикалық, гуманитарлық, қорғаныс және экология салаларында. Осы ... оған тән ... пен ... тануға болатын. "Біз неғүрлым ... ... ... ... ... ... - деп қайталап айтудан
перзидентіміз жалыққан емес, - соғүрлым ара жіктеріміз ашыла береді, демек
біздің республикамызда алға ... ... ... баяу ... ... ... ... кеңістік жағдайында өте
табысты шешуге ... еді. Оның ... ... үшін ... ала нақгылы жағдай
жасалуы керек. Н.Назарбаев Еуразиялық Одақ ... ... ... ... бойынша, шикізат қоры бойынша, мемлекетаралық финанс-
өнеркәсіп топтары және ... ... ... ... ... мен ... ... бойынша қор
және мемлекетаралық арбитаж. Осы механизмдерді тегіс іске ... ... ... ... ... ... ... нәтижелі әсер
еудің тетігіне ие болды.
Егемендік алғаннан кейін қоғамдық мұраларды сақтау және ... жас ... ... шет ... ... ... ... мәдениет, және білім де сол бірыңғай халық шаруашылығы
комплексі сияқты аянышты халге ұшырады: оларда ... пен он бес ... ... еді, ... ... ... ... барысына олардың
ешқандай ықпалы болмай қалды. Сондықтан Еуразиялық Одақтың ... ... ... ... ... қатысушы елдер үшін бәріне ортақ хабарлар
тарату, ғылыми-білім беретін және мәдени өріс ... ... ... ... ... ... ... өзара қарым-
қатынастарын қалпына келтіру ұсынылды.
Бүгінде, жаңа ғасыр біздің бәрімізге де қауіпті де қатерлі ... ... діни ... және кей аймақтардағы этникалық
өзара қатынастар. Ал дәл осы ... ... ... басшыларына
Қазақстан Президенті ескерткен еді. Сондықтан осы қауіпті басынан кешірген
немесе кешіріп қалуы ықтимал елдердің - ТМД ... ... ... ... айтылғандай олардың ұлттық қауіпсіздігін нығайту және
территориялық тұтастығын сақтау. "Еуразия Одағының ... ... ... ... ... ... бірнеше келісімдер жасалуы ... ... ... ... және жағдайды тұрақтандыруды
қамтамассыз етуді, барлық ... ... ... мәселелеріне.
келісушілік тауып келушілік арқылы шешілуіне әбден болады"/14/-деп ... ... үшін ... ... ... өте ... ... Ол ТМД елдеріндегі бүгінгі күнге дейін шешілген жоқ ... ... ... өзекті мәселені де еркін өз бетінше шеше ... ... да ... ... ... ... ядролық сынаулардың зардаптары, сондай-ақ, ядросыз соғыс
полигондарының жұмыс істеуі, АЭС-ның дамылсыз ... ... ... ... ластауы., су ... және ... ... ... - осының бәрі бұрынғы ... ... ... ... ... әкеп соқтырды. Экологиялық
тазалықты сақтау және адам өмір сүретін ортаны ... ... ... ... ... де ... келмейді, оған милиондаған инвестиция
қажет '
Әскери салада қорғаныс министірлігінің Кеңесі ... ... ... құру ... ... саяси қызметті реттеу сыртқы істер
министірлігі Кеңесіне жүктелді. Күнделікті тұрмыстарды атқару ... ... ... ... ... ... мүмкін, ол
тұрақты негізде жүмыс істемек, оның құрамын мемлекет' басшылары ... Бұл ... БҰҰ мен ... ... ... иемденуі қажет.
Атқарушы секратариаттың құрамы ақпаратты бюроға маңызды орын беруі
мүмкін. Ұлттық азшылықтардың ... ... мен ... ... ... білім саясатын қалыптастыру мақсатында білім, ... ... ... құру келелі істердің бірі. Евразиялық Одақтың құрылуы осы
Одақтың ... ... үшін ... ... ... ... сондай-
ақ экономикалық реформалардың келісілген міндетті бағдарламаларын ... ... ... ... ... ... жаңа ... құрылым болуы тиіс. Еуразия Одағы шеңберінде
бұл ... ... ... шешуге болар еді.
Елбасымыздың осы жобаны ұсыну кезінде сөйлеген сөздерінің бірінде:
"мемлекет басшылығында отырғандардың ... ... бірі ... ... ету ... ... Олардың ТМД территориясында
емін-еркін жүріп-тұруына, туыстарымен және жақындарымен еш ... ... және сөз ... ... іс ... қай ... ... және
жұмыс істегісі келетінін өз еркімен тандауына мүмкіндік жасау керек. ... ... - ... ... ... ... ... тиіс. Мен
үшін бұл саяси коньюктурадан да мемлекет басшыларының мен менсінгендерінен
де немесе электортқа ықпалды ... үшін ... ... үздіксіз
күрестен де әлдеқайда маңызды" /16/- дейді.
Көптеген саяси тұрақтандырушы факторлары туралы айтпағанның өзінде,
нақ осы себептен ... Н. Ә. ... ... идеясын, ұсынған.
Қазақстанның бұл жобаның жузеге асуына, ТМД-ның өзге де ... ... ең ... ... ... мүдделі болуына бірнеше себеп бар.
Өйткені елімізде ... ... ... ... ... ... ... әл-ауқат дәрежесінің төмендеуіне,- әлеуметтік
шиеленістің арта ... тап ... Өнім ... ... ең ... ... рынокты, толық көлемінде қалпына
келтіріп, қайтадан құру ... - ... бұл көп ... ... ... ... қалған байланыстарды қайта орнату саласында
ғана мүмкін болып отыр. Біз ... орын ... ... ... едәуір
жеңілдете аламамыз деп үміттенеміз. ТМД-ның оңтүстік ... ... ... ... ескере отырып, біз бұл жаңа одақ
Қазақстанның сыртқы қауіпсіздігін қамтамассыз етудің кепілі бола алар ... ... ... одағына мүше елдердің сыртқы қауіпсіздігі дегеніміз -
олардың ішкі саяси ... ... ... ... ... енудің
міндеіті түрдегі шарты оған қатысушы елдердің бір-біріне ... ... ... ... тосқауыл қоюға жөне басқа да ... жол ... ... тиіс. Қорғаныс одағының ... және ... өз ... мүмкін болатын шиеленістер мен
қақтығыстарға жол бермеуді алдын ала ... ,ете ... ... құруға болар еді. Интеграцияның жаңа деңгейі жаңа ... әр ... ... ... ... күнделікті көкейтесті
мәселелерін шешуге мүмкіндік туғызар еді. Бір кездегі біртұтас кеңістікте
адамдардың кәдімгі ... ... ... өмір ... ... жасаудың ешқандай жаманшылығы болмас енді деп саңаймыз.
Еуразиялық Одақ құру идеясының өзекті болатын себебі, бүкіл ТМД ... ауыр ... ... дағдарысты бастан кешіріп отыр. Тек
әлеументтік-экономикалық интеграция ғана өтпелі ... ... ... ... ... ... ... қиыншылықтарды
жеңуге мүмкіндік береді. Достастық елдердің өзара әкономикалық және ... ... көп ... ... ТМД мүше ... ... ... әсер ете алмады. Еуразиялық интеграция-
бұл мүмкін ... ... ... мен ... шұғыл
өзгерістерден кепілдік. Еуразиялқ Одақ үшін Еуропалық, араб ... ... АТР және ... ... үлгі ... Қазақстан Республикасының президенті Н.Назарбаев Еуразиялық
Одақ ... ... ... қарайтындығын айтты: "Бірліктің
арқасында фашизм жеңілген жоқ па ? 40 жылдан бері Еуропа ... ... ... жағдай жасауда, ал бізде жалпы ... ... бар. Мені ... ... жағы ... ... ... шипа
брлар бір ем - интеграция, қозғалыс. Сондықган. мен бұл идеяны. жалғастыра
беремін" /17/-дейді Елбасымыз
Еуразиялық Одақ ... ... ... ... Балтық жағалауы
елдері, Иран, Пәкістан, Түркия, ҚХР, ... ... ... ... ... /18/. ... ... интеграцияны тереңдетуді
жақтайтындықтарын білдірген.
Әлемдік тәжірибе ... ... ... ... ... ... түрлі кезеңдерді бастан өткізіп, жаңа формалармен
толықтырылып отырады.
Еуразиялық Одақ құру ... 1994 жыл ... ... ... ... ... ... кейін 1994 жылы
қыркүйек ... ... ... : "Еуразия кеңістігі ықпалдастық
мүмкіндіктері және ... ... ... /19/ ... тақырыпта ғылыми-
практикалық конференция өткізілді. Оған Достастық елдерінің барлығынан
мемлекет, ... ... ... ... ... ... қатысты.
Конференцияға қатысушылар ... ... ... құжатта:
Мемлекеттердің Еуразия Одағы. идеясын және басқа ықпалдастық жобаларын
пайдалана отырып, ТМД ... ... ... түсу ... ... ... ... реформалардың халықаралық
қозғалысы ТМД мемлекеттері басшыларының Мәскеудегі кездесуінде "Еуразия
Одағы болуы ... ... ... ... Онда ... мемлекеттердегі
алпыстан астам ұжымдық қатысушылар атынан Қазақстан Республикасының
президенті Н.Назарбаевтың бастамасын ... ... ... "Бүгін ТМД
бұл қалпында өмір сүре алмайтыны анықталып отыр. Ынтымактастықтың жаңа
түрлері, экономикалық, қорғаныстық, ... ... жаңа ... қажет" /20/. Олардың қызметін жүргізетін бірлескен құрылымдар қүру
керек. Ол ғасырлар бойы қоян-қолтық өмір ... ... ... ... ... ... қажет. Демократиялық реформалардың халықаралық
қозғалысының бастамасымен ... ... ... атты ... ... құруды толығымен қолдады. 1994 жылы 18 маусымда өткен "Еуразия
қауымдастығы: әр ... ... ... атты ... кеңестік кеңістіктегі 30 партия мен 60 ... ... ... Олар халықтарға, парламенттерге, мемлекет басшыларына
үндеу жолдап: "Біз ... ... ... Н.Назарбаев
жасақтаған Еуразйя Одағы жобасын қолдаймыз және мемлекет басшыларын оған өз
халықтары мүддесі тұрғысынан қарауға шақырымыз", /21/- деп ... ... ... еуразия идеясының өмір сүру жаңдайы қандай болмақ
дейтін болсақ, бұл идея өлмейді, қайта нығая береді деп айта ... ... ... үшін мына бір жәйді айтуға ... ... ... ... ... мемлекетаралық интеграциялық институттар
бірі құрылған, енді біреуі құрылу ... ал ... ... еуропалық
мемлекеттер де, азиялық мемлекеттерде бар.
Біріншіден, бұл құрылымда Белорус, Қазақстан, Қырғызстан, Ресей ... бар. ... ... оған ... ... "Б+П" ... ... өйткені бұл одақ жаңа мүше қабылдауға әрқашанда ашық. Ынтымақтасу
тізімінің бірінші жолына осы бірлікті жазуымызға болады. ... ... іске ... ... ... мол ... бар
ынтымақтастық институты екенін баяғыдан-ақ танытты. Мұны оны шешуге әзірлеп
отырған мәселесіне қарап аңғаруға ... ... ... ... ... 2000 жылғы наурыз-сәуірінде өткен 19-мәжілісіне
қатысқандар еркін сауда ережесінің қалыптасуының аяқталуымен байланысты
біраз ... ... ... Ал мұны осы одаққа кіріп отырған
мемлекеттер үшін қаншалықты маңызды екенін түсінудің қиындығы бола ... ... ... ... ... үшін де ... ... үнемі назарында жүрген басқа да мәселелерді
шешуде де одақтың маңызы аз ... ... ... мен ... ... ... болған Қасымжомарт ... ... ... ... ... ... болашақта
өзінің ерекше функциональдық атауын мұнан. гөрі әлдеқайда кең, ... ... ... атауы мүмкін екенін де еске сала кеткен. Бұған біраз саяси
міндеттері ... ... ... ... Орталық Азия одағын, яғни
қазірде Орталық Азия ... ... ... ... еске алуға
болады, оған - Қазақстан, Қырғызстан және Өзбеқстан кіреді. Үшіншіден, бір
одақтас ... ... ... Ресей және Беларусь бірігуін, төртіншіден,
ГУӨӘМ блогі, оған Грузия, Украйна, Өзбекстаң, ... және ... /22/. Осы ... жаңа ... ... ... есепке алмаған
достастық мүшелері - мемлекетінің бірі мен бірі ... ... ... мен ... қаншама.
Н.Назарбаев ұысынған жобада мемлекеттердің Еуразиялық Одаққа кезең-
кезең боп кіруінің әбден заңды екенін және ... ... ғана ... екі және ... негізде болуы да заң әдебіне жататын алдын ала
еске алайық. Онан әрі ол ... ... КСРО ... ... ... ... үзірлеріне ешқадай қайшылығы жоқ, интерациялық
бірнеше тоғысу топтары пайда .болуы әбден мүмкін екенін де ашық ... ... ... ... ынтымақ құрылымына Белгия, Голландия және
Люксомбургтің кіретіні белгілі, алайда бұл осы үш мемлекет те ... ... ... ... тіптен кедергі емес, сол сияқты өкілдіқ құрылымдар -
ЕҚЫҮ немесе Еуропа Кеңесінің Парламенттік ассамблеясына да мүше.
Осылайша кеңестік кеңістіктегі мемлекеттер Еуразиялық Одақгың ... ... ... еткендей тікелей бірден емес, біртіндеп, аралық
ынтымақтастық қүрылымдарын қүру жолымен ... ... ... ... ... – Қазақстан Республикасының Президенті ... ... ... ... ... ... бағалайды? "Российская Федерация"
газетіне берген интервюінде "Әрбір бірлесудің өміршендігі ең әуелі ... ... онда ... ... ... ... алғы ... жинақталуы керек. Еуразиялық Одақ идеясының мәні
шарасыз жалғыздықтан бірлесіп қорғану ... ... ... ... ... дәл ... жасампаз мақсатында жатыр. Еуразиялық
Одақ ТМД-ны ауыстырмайды. Бұлардың дәрежелері де әртүрлі. Ал мына жағдайда
сөз онан гөрі ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық құбылыстарды есепке алып негізделген, бұл
жаңа ғасырдың үрдісіне жауап.
Жалпы алғанда Еуразиялық Одақ ... ... ... ... ... ... тиіс көп варианттарының бірінің көрінісі деуге
болады. Мен үшін осы вариант тиімді көрінеді, ал ... ... ... ... Одақ идеясынң өнімділігі сол, ол ой-сахналарда пісуі жетіп,
ғылыми және саяси рефлексиялардың қозғаушы, ... ... ... ... Достастық көлемінде іске асып жатқаны да кездейсоқ болмаса
керек" /23/-дейді. Көріп отырғанымыздай өте ... ... қай ... кезі ... күнге дейін үндемей түра тұруды авторыдың өзі біледі.
Бәлкім бұл тактикалық ... ... ... ол ... ... ... "адамдарға қарай қарапайым он ... деп ... іс ... ... ... ... қарапайым тәртібін енгізу. Бір мемлекеттің басқа бір
мемлекетте тұратын азаматына барынша ыңғайлы өмір сүру ... ... ... төрт мемлекеттің шекара, кеден және басқа да тексеру
орындарынан еркін және тең құқылы өтуін қамтамассыз ету;
3. Бір ... ... ... ... ... ... ... жедел
медициналык, көмек алуына мүмкіндік жасау;
4. Төрт мемлекеттің ... ... ... ... мөлшерде шетел
валютасын алып өту мүмкіндігін беру;
5. Азаматтардың өндірістік және коммерциялық қызметке ... ... ... ... ... ... "Төрттік" одаққа мүше бір. мемлекеттің басқа үш ... ... ... да ... жаздырып алуға және тасмалдауын қамтамасыз
етуге мүдделік жасау;
7. Төрт ... ... ... ... мен ... ... ... жағдай туғызуы;
8. Жоғары білім жөніндегі дипломды, жоғары орта және арнаулы орта ... ... ... ... мен ... ... өзара
мойындап қабылдау;
9. Төрттік мемлекеттерінің арасында ақша және почта айналымын жеңілдетіп
жүргізу;
10. ... ... ... ... жөне ... бизнеспен
айналысуға мейлінше жеңілдік жасауды көздеу:
Бір қарағанда бұл өзінше мүлде ... ... ал ... ... еуразия
ынтымақтасу жоспарының бір тарауы. Еуразиялық Одақ ... ... ... ... ... ... ... - Достастықтың
мүшелері бағдарламаны жылы қабылдады. ... ... ... еске алып және де ... ... интеграция дәуірі
туралы - сол бұрынғы сенімімізден айнымау керек.
Еуразия Одағы жобасында ТМД механизмдерін ... оны ... түрі деп ... ... ... ... ... ТМД
елдерінің одан арғы дамуы олардың әрқайсысының ішкі мүмкіндіктерінің
жетімсіздігінен тұралап отыр. Ол ... ... ... ... ... ықпалдастығын жаңа нарықтық -негізінде жүзеге
асырған да ғана дами алады. ... ... ... ... ... ... тот баса бастады. Дәурені өткен экономикалық
байланыстар да ... ... ... ... ... біздің елдеріміздің
жақын және алыс келешектегі экономикалық мүдделеріне ... ... ... технологиялық байланыс та бұзылды.
ТМД елдерінің бәрі де нарық экономикасына көшуге бет ... Одақ ... ... реформалауда күш біріктіру керек деп
санаймыз. Нарық реформасын ойдағыдай өткізудің маңызды кепілінің бірі ... ... ... жетілдіру болып табылады. Осыған. байланысты
шаруашылық ... ... ... ... ... ... (Қазақстан Республикасының. тарапынан жасалынды). Өйткен олардың
арасындағы айырмайіылық экономикалық ықпалдасу ... ... ... ... Одақ XXI ғасырда.
Өткен он жыл коммунистік кезеңнен ... ... ... ... көпшілікті айықтырды, себептің де ... ... ... ... сана ... өзге ... қарай бет бұра бастады.
Солай болса-дағы ырықтандырылған экономикаға, ... ... ... нақты балама жоқ деп санауымызға болады. ... ... ... ... өмір ... ... ... қай жерде аз болса, сол жерде
дамиды. Осы ... ... және ... технологиялар адам өмірінің
барлық саласына таралуда. Қандай да ... ... ие ... ... бір ел ... өзі ... техникалық прогреспен жарыса
алмайды. Сондықтан біздің жағдайымызда экономикалық ... ... ... дегеніміз шығыны жоғары өндіріс пен тиімсіз басқаруды
қызғыштай қорғау.болып шығады. Бұған қоса мұндағы ... ... ... ... ... ... мемлекеттің ролі қалай өзгеруі керек
дегенде тұрғандай көрінеді Өйткені, әр елдің өз ерекшелігі, өз ... ... ... ... өте маңызды. Осындай туындаған
жағдайларға байланысты ... ... ... ... бірден-бір тиімді жол екендігін айтуымызға болады. ... ... ... ... Ресей, Тәжікстан елдері бірін-бірі
экономикаларымен толықтыратын КСРО-ның ... ... 200 ... ... ... ... үлкен. рынок.
2000 жылы қазан айының 10 жұлдызында Қазақстан ... ... ... ... өткен Кедендік одаққа қатысушы
елдер - Белорусь, ... ... ... және ... ... ... ... елдер халықтарының өмірің-
жақсарту үшін бар мүмкіндікті қарастырып отырған, ізгі ниет ... ... ... ... ... ... /1/. Бұл кездесу
Кедендік одаққа қатысушы бес елдің тарихында жаңа ... ... ... ... ... ... экономикалық қауымдастық (ЕурАзЭҚ) құру
туралы, құжат өмірге келген еді. ... ... ... - ... жылы төрт ... ... ... негізінде дүниеге келген жас
қауымдастық. Оның негізін қалыптастырған және құрынуына ... ... ... Президенті Н.Ә.Назарбаев. Бұл — бұрынғы кеңестік
кеңістіктегі жүртшылықтың қорқатын одағы ... бұл — ... ... ... күре ... ... әр ... отыратын
эконөмикалық қауымдастық. Бұл - ашық экономикалық ұйым. Бүгінде Беларусь,
Қырғызстан, Қазақстан, Ресей, ... ... бес ... ... ... ... экономикалық қауымдастыққа кірем деушілерге
есік ашық /2/. Самитке төрағалық жасаған ... ... ... ... ... келе ... ... дамуы бестік
елдерінің экономикалық ахуалына оң ... ... ... ... 2000
жылдың мамыр айында өткен .самитте мемлекет ... ... ... ... ... Олардың айтуына қарағанда, Кедендік Одақ
пен Біртұтас ... ... ... ... ... ... міндеттерді іс жүзіне асыруға бағытталған бірқатар құжатар қаралып,
мақұлданған. Шешімдердің қағаз жүзінде қалмай, ... ... ... Дегенмен, уақыт бір орнында тұрмайды, жаңа шешімдер қабылдауды қажет
етеді. Осы ... ... ... ... қауымдастық
-интеграцияға ұмтылыстың жаңа көрінісі болып табылады.
Еуразиялық экономикалық қауымдастық құру және аталған мәселеге орай
мемлекет басшыларының Мәлімдемесі ... ең ... ... ... қаралып,
Белорусь, Қазақстан, Қырғызстан, Ресей және Тәжікстан мемлекет басшылары
бұл жаңа ... ... ... ... ілгері жылжуға тиімді
әсер ететініне келіскендерін білдірпен болатын. Басқосуда ... ... ... ... ... қауымдастық
құру туралы шешімді Қазақстанның Кедендік Одаққа ... ... ... ... жаңа ... ... мүмкіндік беретін
тетік ретінде қарастыратынын атап көрсеткен. Бұл Еуропалық одақ, басқа да
халықаралық ұйымдарға жақын ... ... жаңа ... болып табылады.
Сонымен қатар Еуразиялық экономикалық қауымдастықты Қазақстанның 1994 жылғы
Еуразиялық Одақ ... ... іс ... ... ... төте ... ... жөн. Әрі бұл шешімде ұжымдық саяси ерік, көп қырлы
ынтымақтастық, нақты интеграция мәселелері көріңіс тапқан. Ал, ... ... ... ... ... ... ... Оған интеграцияны дамытуға бағытталған іс-өрекеттерге бастамаша
болу өкілеттігі берілген. бның ... ... ... басқа премьер-
министірлер кіреді.
Еуразиялық экономикалық қауымдастықтың ... ... ... - бұл жас ... ... ... құқықтық базасын, қатысушы
мемлекеттердің атқаратын міндеті мен ... бар. ... ... ... әр ел бір- ... ... ... түсгіесе одан оң нәтиже күту қиын. Оның құрамында
Белоруссия, Қазақстан, Қырғызстан, ... ... ... ... ... ... ... Біздің еліміз ТМД мемлекеттерінің
арасында бірінші болып АҚШ ... ... ... елі ... ... ТМД елдері арасында бірінші болып мұндай жетістікке жетуі
біздің" еліміздегі нарықтық ... ... ... ... Бұл ... халықаралық ынтымақтастықта елімізді толық құқылы
әріптес дәрежесіне көтереді. Ресейге қатысты дәл ... ... енді ... ... жылдың желтоқсанында ресми ... ... ... сондай-ақ елімізде әлеуметтік
экономикалық және саяси реформаларды ойдағыдай өткізудің арқасында ... Бұл ... он ... біздің бүкіл жұмысымыздың нәтижесі.
Мұндай шешімнің біз үшін үлкен мәні бар. ... бұл ... ... ... ... және ең ... -
дүниежүзілік қауымдастық Қазақстанды тең құқылы ... ... ... ... ... іс ... ... органы тұрақты жұмыс істейтін
интеграциялық комитет болады. ... ... ... елдер мемлекет
басшылары " тағайындайтын тұрақты өкілдер комиссиясы деп ... ... ... кеңес пен Интеграциялық комитетінің қызметін
қамтамасыз етуді ұйымдастыру міндеті ... ... ... ... бас ... қызмет жасайды. Еуразиялық экономикалық
қауымдастық - жаңа ... ... ... дауыстан оған қатысушы
мемлекеттердің ауқымына сәйкес ... Бір ... ... жағдайда өзгелері шешім қабылдай алмайды. Бұл қауымдастыққа қатысу
барлығы үшін тиімді болатынынын кепілі. ... ... ... ... үшін ... ... ... негізделіп отыр. Егер соған
қол жеткізілсе, онда ... ... ... ... Егер ... бір
мемлекет оның мүддесі ескерілмейді деп есептейтін болса, ол қауымдастықтан
шығып кете алады. Осыны бәрінің түсінуі ... Егер ... ... ... белсенді түрде қолдайтын болса, бұл ... жету ... бар. ... ... ... талай рет орны
алғандай, бәрі құрыдымға ... ... ... ... ... көпір
тастауға болады. Ал бұл шетсіз-шексіз ... ... ... келе ... бар ... "Шанхай бестігі" аясындағы интеграцияға ... ... ... ... ... ... ... үшін ұлан-ғасыр -
көкжиегі бар мүлдем жаңа геосаяси кескін айқындалуда. Ресей ... ... ... ... ... сынды бола-алар еді, сонда күш -
жігерді біріктіру арқылы, осы елдердің экономикаларына өзіне жеткілікті
дерлік болуға мүмкіндік ... ... құра ... ... өзімізде жоқ
технологияларды ғана алуымызға қол жете алар еді.
Қазақстан Республикасы халықаралық құқықтық дербес тұлғасы ретінде
өмір ... ... ... ... елдің басшылығы ұлы көрші Қытай Халық
Республикасымен ұзақ мерзімді, тұрақты тату көршілік, достық және ... ... ... ... беру ... ... ... айқындады. Қазақстан президенті Н.Назарбаев былай деп атап
көрсетті: ... ... XXI ... ... көбіне-көп Қытаймен
байланысты болады. Көптеген елдер Қытаймен ... өз ... ... деп ... Ал ... үшін осынау болашағы зор,
экономикасы қарышты қадаммен дамып келе жатқан мемлекетпен ойдағыдай қарым-
қатынас ... ... ... ие"/3 ... ... 26 сәуірде Шанхайда Қазақстан Республикасы, Қытай Халық
Республикасы, Қырғыз Республикасы, ... ... және ... ... ... ... ... саладағы сенімді нығайту
туралы" келісімге қол қойылды. Бұл рәсімде Н.Ә.Назарбаев бес ... жаңа ғана қол ... ... ауданындағы әскери саладағы сенімді
нығайту жөніндегі келісімге қол қойылуы ... ... ... ... ... және ... ауқымдағы алғашқы құжат
болып табылатынын мәлімдеді /4/. Осындай бірегей келісімнің ... ... ... зор ... ... ... бақылау, ал кейіннен оны қысқарту
көзделіп отыр. Осындай келісім Азия- Тынық мұхит ... және ... Жер ... ... пен ... ... одан әрі ... ететіні сөзсіз.
Шанхай бестігіне кіретін мемлекеттер басшыларының кездесуі аймақтық
және жаһандық саясаттың ... ... ... Екі ... (Ресей, Қытай)
Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты мүшесі болып
табылатын ... ... ... және ... ... ұйым ... жаңа өлшемдер түрғысынан ... ... ... ... келешекте ірі аймақтық ұйымға айналатынын
көрсетті.
2001 жылғы 28 сәуірде Мәскеуде ... ... ... Министрлер Кеңесінде
терроризммен, сепаратизммен, экстремизммен күрес ... ... ... ... ... ... ... тапқан
болатын. 2001 жылғы 15 маусымда Шанхайда Қытай Халық ... ... ... ... және ... ... Шанхай
ынтымақтастық ұйымын құру-; туралы Декларация, терроризммен, сепаратизммен
және экстремизммен күрес туралы ... ... /5/, ... ... ... ... ... бестігіне" алтыншы ел болып Өзбекстанның қосылуына ... ... ... ... ... ұйымы" деген жаңа атаумен үйғарылды.
Шанхай саммитінде ұйымның ... ... ... ... бекітілді, ол құжатқа сыртқы істер министрлері қол қойды. Осында ... ... ... ... тағы бірі - Қазақстан, Қырғызстан,
(Өзбекстан Республикалары арасындағы мемлекеттік ... ... ... ... ... үш ел ... ... ісін 2001
жылы аяқтау жоспарланды.
Қазақстан президенті Н.Назарбаев саммитте сөйлеген сөзінде "Шанхай
бестігінің" арқа ... ... ... жаңа ... ... "Шанхай
ынтымақтастығы ұйымының" алдағы қызметіне де негіз етіп ... ... ... арасындағы ынтымақстастықтың негізгі мақсаты шекарадағы
жағдайды қалыпқа түсіру екендігін ерекше атап ... /6/. Ел басы ... ... ... ... ... ... дайындау, онда
елдердің бір-бірінің қауіпсіздігіне ... беру ... ... ... ... ... ... әлемдегі қауіпсіздікті тек әскери-
саяси түрғыдан ғана ... ... ... ... қауіпсіздіктің
экологиялық, технологиялық жақтары бар.
2001 жылғы 15 ... ... ... ... ... ынтымақтастык, - арқылы" жүзеге асыру идеясын ұсына отырып,
келесі жылғы Саңк-Петербургте өтетін ШЫҰ-ның саммитінде оның ... ... ... атап көрсетті. Өзбекстан Президенті
И.Каримов жаңа ұйымдағы Өзбекстанның рөліне аса жоғары баға бере келіп, ШЫҰ-
ның ... ... ... ... ... ... дегенді айтты.
Қырғызстан Президенті А.Ақаев, "Шанхай форумы" уақыт сынына төтеп бергенін,
ал жаңадан кол қойылған конвенция құқық қорғау мекемелерінің және ... ... ... ... ... ... ... терроризмге қарсы орталық идеясын жүзеге асыру қажеттігін,
болашақта олұлтаралық ұйымдасқан қылмысқа қарсы ... ... ... ... баса ... ... Президенті Э.Рахманов ШЫҰ - жаңа
мемлекетаралық қатынастардың үлгісі болатынын атап көрсетті.
2001 жылғы 14 ... ... ... ... ұйымына
қатысушы.Үкімет басшыларының бірінші кездесуі болды . Онда олар жарияланған
мәлімдемесінде былай деп атап көрсетті: "2001 ... 11 ... ... асырылып, ешқандай кінәсі жоқ мыңдаған адамдардың опат болуына
соқтырғын бұрын-сонды болмаған ... акт ... ... ... Біз ... ... акцияны адамзат өркениятының іргелі
негіздеріне, ... ... мен ... ... өмір сүру құқығын қоса алғанда негізгі құқықтарына қарсылық ретінде
қарастырамыз. Халықаралық ... ... ... үшін ереуілі қатерге
айналды. АҚШ-тағы қайғылы оқиғалар олар .үшін ұлттық. та, ізгілік те шептер
болмайтынын көрсетіп ... Бұл- ... ... мемлекеттердің бірлескен
күш-жігері арқылы ғана жеңуге болады. Шанхай ынтымақгастқ ұйымына қатысушы
мемлекеттер бұл ... ... ... . ... ... мен ... ... іс-әрекет - біздің ұйымның аса маңызды
міндеттерінің ... Оның ... ... сепаратизм мен экстремизмге
қарсы күрес туралы Шанхай ... ... ... ... ... ... жөнінде қадамдар жасалуда. Біз ... ... ... жою ... ... ... жүргізу мақсатында
барлық мемлекеттермен және халықаралық ұйымдармен тығыз ... ... ... ... /7 ... ... ... басшылары "Шанхай ынтымақтастық ұйымына қатысушы
үкіметтерінің арасындағы аймақтық экономикалық ынтьдмақтастықтың негізгі
мақсаттары мен бағыттары және ... мен ... ... ... ... жөніндегі процесті іске қосу туралы меморандум" қабылдады. Онда 2001
жылғы 15 ... ... ... ... қол ... ... ... құру тралы декларацияның қағидалары мен принциптерін
. басшылыққа ала отырып, үкімет басшылары толық ... ... ... ... құрмет және өзара тиімділік, кезең-кезеңдік, ащықтық принциптерінің
негізінде ... ... ... қалыптастырып, дамыту ниеттерін
білдірді.
Дүниежүзілік сауда ұйымының нормалары мен ережелерін ... ... ... ... ... ... аймақтық-экономикалық
ьштымақтастығын дамытудың негізгі мақсаттарын атап ... Олар ... ... ... жаппай дамытуға жәрдемдесу; ... ... ... ... ... өндірісті дамыту; тауарлардың,
технологиялардың еркін қозғалысын жүзеге ... ... және ... қазіргі бар инфрақұрылымды тиімді пайдалану; транзиттік әлуетті
одан өрі ... ... ... ... ... ету; бірлескен
экологиялық бағдарламалар мен жобаларды жүзеге ... ... ... ауыл ... туризм, кредит-банк саласы, су
шаруашылығы және табиғат қорғау ... ... ... ... ... және ... бизнес арасындағы тікелей байланыстарға
жәрдемдесу.
Президент Н.Назарбаев "Елдегі ... және 2002 ... ішкі ... саясаттың негізгі бағыттары туралы" атты Қазақстан халқына
жолдауында ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігін нығайтудағы маңызын атап көрсетті.
Сонымен, "Шанхай ынтымақтастық ұйымы" қазіргі ... ... ... және ... ... ... ... ғана емес, әлемдегі
ең беделді ұйымдардың біріне айналып отыр.
Еуразиялық экономикалық қауымдастық өмірге келгелі бері ... ... ... ... ... артуы 38% болды /8/.
Қауымдастыққа ... ... ... құрылымдық өзгерістер
бөлігінде бір-бірінен қатты ерекшеленетінін ескеретін ... бұл ... ... деп ... ... Бұл ... Қазақстан, Ресей мен
Қырғызстан республикалары бәрінен ілгері жылжуда. Белоруссия реформалар
жүргізуге әліде ... ... ... ... жоқ. ... ... кейінгі жағдайдағы: мемлекет. осындай күрделі жағдайлардың өзінде
атқарылған. істер аз емес .2001 ... ... ... ... қауымдастық
елдерінде ҚҚС тауар арналатын орындар бойынша алына ... ... ... ... әліде болса темір жол тарифтері келісілген- жоқ,
бұл алдағы уақыттың өзекті мәселесі деп қарастырады ... ... ... ... бұл мәселеде сындарлы позиция ұстанып отыр.
Транзиттік ауқымы ұлан-асыр ... ... ... ... ... ... дәл ... Егерде тарифтерді бірдейлестіру Қазақстан
териториялары арқылы ... жүк ... ... ... - мүмкіндік
береді.
Қазақстан Республикасының ... ... пен ... ... В.Путиннің кездесуінде Путин интеграция
процестерін шынайы ... ... ол мұны ... үшін ... ... көрсетті. Бұл жалғыз Ресейдің мүддесіне ғана емес, Қазақстан
мүддесі үшін де тиімді. Алайда Ресейде бұл ... ... ... ... элитаның бір бөлігі жақын шетел - Ресей ... жүк, ... ... ... өзі ... ... ... қабілетті деп санайды. Бұл
таңқаларлық ... Он ... ... елдері бір-бірінен елеулі түрде
алшақтады. Бұл Достастық елдері ... ... ... ... жүйелері, бюджет, ішкі және сыртқы саясат орныққан. ... ... ... ... ... ... ... осыған
ерік жігер білдіріп отыр.
2002 жылы 8 сәуірде Алматыда "Еуразиялық ... ... ... ... қауымдастыққа мүше елдердің екінші саммиті
болып өтті /9/. Ол ... ... ... ... ... ... арналды. Қазақстан Республикасының президенті Н.Назарбаев бұл
форум .Орталық Азия аймағында назар аударарлықтай геосаяси өзгерістер ... ... өтіп ... атап өтті. Қазір бір-бірімізді бұрынғыдан
жақсырақ түсіне бастады, өркениетке төнген ... ... ... біріктіру кезек күттірмейтін қажеттілік екенін ... ... ... ... ... ... түсуі Орталық
Азия халықтарының әл-ауқатын арттыру мақсатында ынтымақтастықтың бұрынғыдан
да ауқымды ... ... ... ... ... ... деген
әскери акциялармен тынып қалмайтын іс. Өкінішке ... ... ... ... да ... үшін құнарлы топырақ болып отыр.
Азияның ... ... ... ... ... ... үшін,
біздің елдеріміздің халықтары геосаяси ойындардың аманатқа алынған адамдар
кейпіне түсіп қалмауы үшін айрықша ... ... ... саясаткерлердің алдында мынандай міндеттер қойылуы керек.
Біріншіден Орталық ... ... Азия ... ... ... ... ... күш-жігерді жұмсауды жалғастыра беру керек. Өткен
жылы Қазақстанды, Қырғызстанды, ... ... мен ... ... ынтымақтастық ұйымы қүрылғандығын жоғарады айтып өттік.
ШЫҰ-ның аясында әскери саладағы сенім мен өзара іс қимыл тетіктері ... ... ... ... салада, терроризм мен
экстремизм қатеріне ... түру ... ... ... түсу
көзделген. Бұл бағытта алдағы кезде де тиімді жұмыс істей беру; керек.
Бүгінгі ... ... ... ... мен ... шаралары процесіне қатысушы
елдердің мемлекет және үкімет басшыларының саммитін өткізу бұрынғыдан да
көкейтесті ... алып ... ... ... жағдайда қауіпсіздік
проблемаларына, ойың ішінде ең алдымен ... ... ... пікірлер мен көзқарастарды баяндау үшін Азиядағы өзара іс-қимыл мен
сенім жөніндегі кеңестің мінберін пайдалану өте-мөте маңызды болып отыр.
Екіншіден. Каспий аймағына ... ... ... ... алдын алу
үшін қолдан келетін шаруаның барлығына ерекше ... ... ... ... ... ... стартегиялық аймағы, көмірсутектерінің бай қоймасы. Оның
мұнай қорын игеру ісіне әлемнің аса ... ... ... ... ... ... мүддесі үшін бейбіт ықпалдасу мен
экономикалық ынтымақгастық аймағына ... ... ... ... тұрған аса маңызды міндет жаһандық және
аймақтық ядролық қауіпсіздікті ... ... ... ... ... ... ие және соның "табалдырығында тұрған елдер" ... ... ... ... ... қарусыз алаң болып отыр.
Осынау мазасыз геосаяси нақтылық қаруды таратпау режимін одан әрі табанды
түрде ... ... алға ... ... ... пен қауіпсіздік үшін стратегиялық мәні бар
тағы бір ... ... ... ... ... ... ауыр жағдайынан
шығару болып табылады. Ауған ... ... ... біз өзімізге өзіміз
көмектесеміз, өйткені, Орталық Азия аймағындағы көп нәрсе Ауғанстанды қайта
түлету процесінің ... ... ... ... ... ... - ... бас бірікпеушілік пен томаға-
тұйықтық интеграция мен ықпалдастыққа орын ... ... ... ... ... ... су, ... экологиялық проблемаларымызды
шешуді қаржыландыру жөнінде әлемдік қаржы институттарының алдына бірлескен
ұсыныстарымен шығуы ... Бұл ... және ... ... ... ... Алматыда өткен ТМД мемлекеттері басшыларының
бейресми кездесуі Достастық шеңберіндегі интеграцияның да ... ... ... ... ... ... . ... де, сондай-ақ оны Еуропаға,
Азияға, басқа аймақтардың рыноктарына тасмалдау үшін өз ... ... ... ... де ... ... газ альянсын"құруға ниет білдіріп отыр. Энергетикалық және
көлік одақтарының жақсы перспективасы бар. Бұл ... ... ... Еуропалық Одақ бастау алған көмір мен болат жөніндегі
альянсты ... ... ғана 13 ... ... ... Мәскеу қаласында Еуразиялық
экономикалық қауымдастықтың ... ... ... ... ... Қазақстан — Республикасының президенті Н.Назарбаев әлемде жаһандасу
үрдісі белең алған тұста жаңа жағдайға ... ... ... мен ... ... аса ... ... ретінде ұсынған еуразия идеясы
барған сайын өміршеңдік танытып, үстемдік алып келеді. ... ... 2000 ... қазанда бес мемлекет қауымдасса, енді олардың саны
таяу уақытарда мүше мемлекеттер саны ... ... ... ... ... ... және ... Президенті Леонид Кучма
экономикалық қауымдастыққа бақылаушы ретінде қатысуға ниет білдіріп ... ... өзі ... ... ... шын ... халықарлық
деңгейде лайықты орын ала бастағаныны ... ... ... ... ... мүше ... ішкі тауар айналымы қарқынды өсіп
келеді. Экономикалық қауымдастықтың аса маңызды ... ... ... ... ... ... сауда ұйымына кіру жөніндегі
келіссөздерге өзара ықпалдастығын жетілдіру және үйлесімді ... ... ... ... қол ... ... қатар Еуразиялық
экономикалық қауымдастық эмблемасы мен ... ... оның ... ... ... жобасын талқылау, қауымдастыққа мүше болғысы
келетін елдерді қабылдау тәртібі, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... бар.:Мүше елдер ұйым жарғысына
қатаң бағынуы керек. Соған сәйкес мүшелік ... ... ... ... болып табылады. Еуразиялық экономикалық қауымдастығы қазіргі
кезде. ... ... ... ... халықаралық ұйымға айнала
бастағандай.
"Тек қауымдаса, күш-жігерді біріктіре ... біз ... ... ... ... жасап, барлық тап болатын кедергілерді
еңсере аламыз" /12/-дейді Н.Назарбаев.
ҚОРЬІТЫНДЫ
Қазақстан Республикасының Президенті ... ... ... сөйлеген
сөздерінде, баспасөзде, жарияланған еңбектерінде осы мәселелерге айрықша
тоқталып, алдымызда "Жас егеменді ... ... ... ... жаңа қатынастарды қалыптастыру, демократиялкқ құқықтық мемлекет
құру мақсаты тұрғандығын, осының жолында ... ... ... керектігін үнемі айшықтап айтып, түсіндіруде. Егер біздің
дүниежүзілік қауымдастыққа бет ... бел ... ... рас ... экономикалық интеграцияға ұштаспай ешқандай да
өркениетті мемлекет бола алмайтынымыз белгілі. Бұл ... ... ... ... өткен. Ал оның бергі жағында біздің ішкі ерекшеліктеріміз
өзінше, әрі олар аз ... ... ... ... ... ... монополиясынан құтылу, жекешелендіру саясатын ұлттың пайдасына
жүргізу, ... ... ... ... ... пен ... ниет
дәрежесін сақтау тарихи ұлттық тіл, дәстүр, мәдениет жалпы рухани дамуға
байланысты құқын қалпына келтіру, ... ... тең ... ... ... ... міндеттер, өз мәселесімен алға шыға береді. ... ... ... ... шешу ... ... саяси тиімді, әрі оны халық
қалай түсініп, қалай ... ... ... өтпелі кезеңнің қилы-қилы
ауыртпалықтарынан аман өте ме? деген мәселелер толғандырады. ... ... ... ... Еуразиялық Одақ құру идеясы өз
көмегін тигізе алады деп айта аламыз. "Еуразиялық Одақ құру жөніндегі менің
ұсыныс, пікірлерім ... ... ... ... ... ... алда
да сақтау мақсатынан туындаған еді"-дейді Елбасымыз'
Біздің пікірімізше Президент Н.Назарбаевтың ... сөз ... ... ... ... іске ... ... халықтарымыздың бірлігінің
интеграциясын жаңартуға, саяси, ... ... ... ... ... ... лайықты өмір сүруін қамтамасыз етуге
мүмкіндік береді. Әрине, өткенге қайта оралу жоқ, ... да ... ... ... ... Еуразиялық Одақ идеясының өзі осындай мақсаттарды
көздеп отыр. Тәуелсіз мемлекеттердің Еуразиялық Одағын құрудың ... ... ... ... ... ... және мәдени автономияға қол сұғылмайтынын ... бола ... Одақ ... айта ... күш-жігерді Еуразиялық Одақтың басты
негізі ретінде ТМД-ны сақтауға, қазір ... ... келе ... салауатты
үрдістерді қолдауға шоғырландыру өте пайдалы, өйткені оның ... ... одан әрі ... ғана ... ... ... ... өздері ыдырауының, түгелдей берекесіздіктің, тіпті азамат
соғысының болу мүмкқіндігіне әкеп соғу мүмкін. Еуразиялық Одақтың ... ... ... ... ... мақсат тұтқан халықаралық
органдарды құру жатыр. Стратегиялық мәселелерді талқылау үшін ... ... мен ... ... құру ... ... ... Одаққа кіретін елдердің заң шығару қызметін қадағалайтын жалпы
парламентке тікелей сайлау ... ... ... ... негізінде
Евразиялық Одаққа мүшелік қайсыбір екі жақты ... ... ... еш кедергі келтірмейді. Ұсынылып Отырған Одақтың
негізгі принципі - теңдік, мемлекттердің ... мен ... ... жекелігі мен тұлғалық қүқығын сыйлау.
Еуразиялық Одақ - қоғамдық келісімнің тірегі. Сондықтан біз ... ... ... ... өзіне жол ашатынына кәміл
сенеміз. Біздің қозғалысымыз ... ізгі ... жету ... ... етіп ... ... Бұл ... нақты іске асырудың біздің ойымызша,
екі нұсқасы болуы мүмкін: бірінші егер достастық мемлекеттері ... ... ... ... ... қажет деп тапса, Еуразиялық Одақ —
ТМД ішінде құрылатын болады, ... ... ... ТМД ... ... ... жүйе ретінде өмір сүруі мүмкін. Басқа бір
нүсқасы - ... ... ... Одаққа айналдыру. атап айтқанда,
Достастық елдердің интеграцияның тарихы болмай қоймайтын нәрсе, ал ... ... ... ... немесе конфедерацияға жеткізер
жолдағы кезең деп есептейді.
Еуразиялық Одақ идеясы күнделікті өмірімізге терең бойлап келеді. Ол
бұдан ... жыл ... "құр ... ... қалды. Бұл Еуразиялық
Одақтың бүгінгі көрінісі ретінде 2000 жылы 10 ... ... ... ... атай ... жүмысы өз алдына қойған мақсатты орындауға тырысты. Дегенмен
біздің жұмыс аталған мәселе ... ... сөз" ... ... осы мәселеде
айтылған тұжырымдарын бәріне бірдей таңудан аулақ. Біз диплом ... Одақ ... оның ... ... болашақтағы
қызметтерімен және Одақтың біздің еліміз үшін маңыздылығымен ғылыми тұрғыда
таныстыруды ғана көздеген болатынбыз. Жалпы Еуразиялық Одақ ... ... ... келе ... ойға ... отырмыз.
Идея бүгінгі әлемдік-прагматикалық тұрғыдан сөзсіз қажет және ... ... ... ... ... XXI ... Еуразия кеңістігінде салтанат құрмақшы -"Жаңа
тәртіптің" түп қазығы болып табылады;
Идеяның, басқа да баламалық мәні бар ... ... ... ... ... ... - СВМД) Қазақстан Республикасы Президентінің
бастамасымен жас Қазақстан мемлекетінің өзіндік геосаяси ... ... бір ... ... бір ... "сувернитетті шектегенімен", сайып
келгенде, неоимпериялық-шовинистік ... ... ... ... елеулі тосқауыл және т.б.
Идея экономикалық тұрғыдан алғанда болашақта тәуелсіз елдерді саяси-
әлеуметтік; экономикалық жағынан дамыған ... ... ... Одаққа жетелейді;
Идея әлемдегі және Еуразия кеңістігіндегі, оған қоса оның Орталық
Азиядай аймақтарындағы саяси-экономикалық, ... ... ... ... өрбуі мүмкін кездейсоқтарға ... ... ... еш ... зорлықпен таңылмайды. Бұл барша
жұрттың ... ... ... ... ... ... үшін құрылатын Одақ. Таяу
болашақта біз адамзат ... ең ... ... сай ... ... кіре ... ба, жоқ па, ... қарамастан, біздің
мемлекеттер арасындағы өзара серіктестік ... ... ғана ... ... белгілі бір дәрежеде біздің халықтарымыз арасындағы саяси
партиялар мен ... ... ... ізгі ... ... мен дамытудың жаңа, кезеңінің кепілі болады. Мұның өзі сөз жоқ,
біздің бәріміздің адамзаттың ең ... ... - жер ... әрі ... өмірге. жеткізеді деп айта аламыз.
Пайдаланылған әдебиеттер.
1. Ольга ... ... ... ... и политика. Алма-Ата.
"Білім", 1998. 238 б.
2. Геннади Толмачев. Елбасы. Алматы. 2000. 238-239 б.
3. Назарбаев Н.А. Евразийский. Союз: ... ... ... ... ... развитию социальных и политическич наук,
1997.-480" стр. 139 ... ... Н. ... ... Өнер ... 100 ... Геннади Толмачев. Елбасы. Алматы. 2000. 234 б.
6. Назарбаев Н. Ғасырлар тоғьісында. Өнер 1996-272. 99 б.
І-тарау.-Еуразия ... және оның даму ... ... ... және оның ... Э. Орыс евразиялығы социомәдени түлға ретінде. Ақиқат.1997. №3
37 ... Н.А. ... ... ... перспективы 1994-1997.
Москва.:Фонд содёйствия развитию социальных и политическич наук, 1997.-480
стр. 455 ... Э. Орыс ... ... ... ... Ақиқат. 1997.
№3 37 б.
Іңкәрбаев Е. Еуразияшылдық доктринасы саяси қозғалыс, мәдени құбылыс жөне
интеграциялық тәсіл ретінде. Саясат/ақпан-наурыз 2000. 52-53 ... Е. ... және ... ... ... ... сонда. 316.
Шалабаева.Г.К. Евразийство как национальная идея и ... ... 42-46 ... Е. Еуразияшылдар және Шығыс. Саясат/қыркүйек 1999.
31 б.
8. Галиев А. Евразия как қультурно-исторический ареал. АльПари
2000 №2 37 ... ... ... "Ана ... 1996. 437 ... Н.Ә.Назарбаев-Еуразия Одағы ұйымының көш басшысы.
1. Назарбаев Н. На ... XXI ... ... Өнер. 1996. 100 б.
2. Назарбаев Н. Пять лет независимости. Алматы. Қазақстан. 1996.
526.
Казахстанская правда. 05.02 2000.
Казахстанская правда. 13.01 ... ... 1995. №1 27-28 б. ... 1994. №3 57 ... Н. Пять лет ... ... ... 1996.
4306. • • ... Н. На ... XXI ... ... ... 1996. 107 ... ... 11.10.2000.
11. Извёстия. 20.10.2000.
12.Евразийское сообщество заменило СНГ.
һир:ду\у\у.угетуа.га/2001/29/6/8714/4.
13. Известия. 20.10.2000.
1.3. Еуразия одағы және ... ... ... Борис Ельцигі. Бүгінгі күн Казақстан президенті Н.Назарбаевтың
күні болдыТ// Егемен Қазақстаң. ... ... ... ... ... ... ... төте жол.// Егемен
Қазақстан. 23.01.2002.
3. Іңкөрбаев Е. Еуразияшылдық доктринасы саяси ... ... жөне ... ... ... ... ... Ергалдев И, Тихонова Т. Идея евразийства и будущее Казакстана.
Евразийское сообщества. ... ... А. ... ... ... ... Мысль. 1994.
№12 4 6. ;
5. Геннади Толмачев. Елбасыі Алматы. 2000. 238 б.
6. Назарбаев Н. Қалың елім, қазағым. ... ... 1998. 10 ... ... ... 10-11 б. .:'.
8. Уәлихан Қ. ТМД: ... мен ... ... Қазақстан.
01.05.1998. №85
П-тарау. Еуразиялық Одақгьщ геосаяси орналасуы, даму болашағы. 2.1.
Еуразия Одағы ішіндегі Орталық Азия рөлі.
1. Геннади Толмачев. Елбасы. Алматы. 2000. 2356.
2. Бұл да ... 235 ... ... Қ. XXI ... ... сара ... ... №131
4. Бұлда сонда.
5. Белокреницкий. Центральная Азия в евразийской перспективе. //Восток.
1996. №5
6.Іңкәрбаев Е. Еуразияшылдық доктринасы ... ... ... ... ... ретінде. //Саясат.ақпан-наурыз 2000. 56-57 б.
Бұл да сонда. 57 ... ... А. ... ... и ... №12 45-51 ... ... Видова. Н.Назарбаев портрет человека и политика. Алма-Ата.
"Білім",1998. 236-237 ... ... ... для ... Һир:\у\ү\у.рге83-ге1еазе.га
2.2. Еуразйялық Одақ дүниежұзілік өркениеттің бір саласы ретінде.
1. ... Е. ... ... ... ... ... интеграциялық тәсіл ретінде. Саясат/ақпан-наурыз 2000. 52 б.
2. ... ... ... ... 2000. 234 ... ... сонда. 234.
Назарбаев Н.А. Қазақстан-2030. Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы.
Алматы. "Білім" баспасы, 1997. 19 б.
Оразәлі Сәбден. XXI ғасырға қандай экономикамен кіреміз. ... 1997.166 ... Ә. ... ... ... керек. //Егемен Қазақстан. 05.12.2000.
№306
Іңкәрбаев Е. Еуразияшылдық доктринасы саяси ... ... ... ... ... ... ... 2000. 55 б.
Еуразия Одағы Керек пе? //Жас ... ... ... ... "Ана ... 1-9.96. 443 б.
10. Еуразия Одағы Кереқ пе? //Жас Алаш. 16.12.2000. №151
11. Геннади Толмачев. Елбасы. Алматы. 2000. 238-239 б.
12. ... Н. ... ... Өнер 1996-272. 97 б.
13. Геннади Толмачев. Елбасы. Алматы. 2000. 237-238 б.
14. Бұл да сонда. 240 ... ... Н. ... тоғысында. Өнер 1996-272. 101-102 б.
16. Шарафаддин Ә. Тірлік үшің бірлік керек. //Егемен Қазақстан.
05.12.2000. №306
17. ... ... ... ... 2000. 238-239 б.
Парамонов В. Геополитика и Центральная Азия. ... Н. ... ... Өнер ... 99 ... да ... 99 б.
Бұл да сонда. 99-100 б.
Геннади Толмачев. Елбасы. Алматы. 2000. 243 ... ... 245 ... ... Одақ XXI ғасырда.
1. Самат Мұса. Еуразилық экономиклық қауымдастық Еуразиялық Одақ
құрылымына бастайтын төте жол.//Егемен Қазақстан. 11.10.2000. №250
2. Жас ... 2002. ... ... ... ... ... Ақиқат. 2002. №3 62 б.
Бұл да сонда. 62 б.
5.3бигнев ... ... ... Евразии меняетсия .
Сапиулла Абдулпаттаев. ВДанхай ынтымақтастық ұйымы. Ақиқат. 2002. №3 64.-65
б.
Бұлда сонда. 65-66 б.
8. ... Н. Біз ... ... ... тұра аламыз.
Ақиқат. 2001. №3
Алма Мүхамеджанова. ЬІқпалдастық уақыт талабы. // Егемен Қазақстан.
09.04.2002. №76
Егемен Қазақстан. 13.05.2002.
Бұл да сонда.
12. ... Н. ... ... ... //Егемен Қазақстан.
09.04.2002. №76

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 57 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ел ордасы астана6 бет
Еуразиялық экономикалық қауымдастығының сауда қатынастары59 бет
Пассионар14 бет
ХХ ғасырдың 90 жылдардағы посткеңестік кеңістік және Евразиялық Одақ идеясы10 бет
Қазақстанның ата заңдары4 бет
Орыс философиясы5 бет
XXI ғасыр мұғалімі9 бет
XХ ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының ұлттық мемлекеттілік үшін идеалдық күресі11 бет
Алаш идеясы4 бет
Дж.М. Кейнстің экономикалық негізгі зерттеу мәселелері3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь