М. Әуезов шығармашылығындағы авторлық идея мен көркемдік шешімнің өзгеруі


МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 М.ӘУЕЗОВТІҢ ДРАМАЛЫҚ ШЫҒАРМАЛАРЫНДАҒЫ
АВТОРЛЫҚ ИДЕЯ МЕН КӨРКЕМДІК ШЕШІМНІҢ ӨЗГЕРУІ ... ... ... ..6
1.1 “Еңлік . Кебек” пьесасындағы өмірлік шындық пен
көркемдік шешім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9
1.2 «Қаракөз» трагедиясындағы авторлық идея мен
көркемдік концепция ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20
1.3 «Хан Кене» трагедиясының тағдыры және әдеби
сында бағалануы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .35

2. М.ӘУЕЗОВТІҢ ӘҢГІМЕЛЕРІНДЕГІ АВТОРЛЫҚ ИДЕЯНЫҢ
КӨРКЕМДІК ШЕШІМГЕ ҰЛАСУЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 48
2.1 «Қилы заман» повесіндегі тарихи оқиға желісі мен
көркемдік таным ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 60
2.2 «Қорғансыздың күні» әңгімесінің жазылу тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... 71
2.3 «Оқыған азамат» әңгімесіндегі өмір шындығы
мен автор идеясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...73
2.4 «Кінәмшіл бойжеткен» шығармасындағы авторлық позицияның
өзгерісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...80

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .85

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .87
КІРІСПЕ

Тақырыптың өзектілігі. Кеңес идеологиясы қара таңба басып, беті жабылып келген көптеген архив материалдарымен танысуға жол ашылған бүгінгі уақыттың жаңа тынысына байланысты қазіргі қазақ әдебиеттану ғылымында маңызды өзгерістер жүзеге асырылуда. Әдебиеттегі ақтаңдақтарды анықтау, зобалаң жылдарда нақақтан жазаға ұшырап, шығармалары ел көзінен зорлықпен тасада ұсталып келген көркемсөз шеберлерінің асыл қазынасын халық қолына қайтадан ұсыну, мәдени мұраны бағалауда орын теуіп келген дағдылы көзқарастар мен белгілі деректерді қайта қарап таразылау, жаңаша пайымдау – осының бәрі бүгінгі әдебиет зерттеу ісіндегі өте маңызды, соны құбылыстар.
Кейінгі кезге шейін қарауға тиым салынып, тасада бүркеліп келген сан алуан нақты деректермен танысуға 80 жылдардың соңында мүміндік туып, жол ашылғанда, сарғайған архив қағаздары Мұхтар Әуезовтей кемеңгер суреткердің де заманнан жәбір көріп, талай рет қияметтің қыл көпірінен өткені, тағдырының трагедиялық кезеңдері жайында ауыр сырлар шертті. Ұлы жазушы шындықты бүкпесіз айтқаны үшін, елінің, ұлтының мүддесін қорғағаны үшін қудаланған. Азаттық идеясын көтерген шығармалары “сарыны жат” деп мансұқталып, қара таңба басылған, оқуға тиым салынған, театр сахналарынан алынып тасталған. Жиырмасыншы жылдардың күрделі кезеңіндегі М.Әуезовтің өмірі мен шығармашылығына әсер әткен саяси жағдайлардың, шығармаларының алғашқы нұсқасы мен екінші нұсқасының жазылуының әлеуметтік-саяси астарын ашу, сондай-ақ жазушы туындыларындағы авторлық идея мен көркемдік шешімнің өзгеруін анықтау зерттеудің көкейкестілігін құрайды.
Зерттеудің нысаны. Зерттеудің нысаны ретінде М.Әуезовтің “Еңлік – Кебек”, “Қарагөз”, “Хан Кене” пьесалары, “Қорғансыздың күні”, “Оқыған азамат”, “Кінәмшіл бойжеткен” әңгімелері мен “Қилы заман” повесі алынды.
Зерттеудің дереккөздері. Бітіру жұмысын жазу барысында академик М.Әуезовтің ғылыми мақалалары мен белгілі ғалымдар С.Мұқановтың, Б.Кенжебаевтың, З.Қабдоловтың, Т.Кәкішевтің, Қ.Мұқаметхановтың, З.Ахметовтың, М.Мырзахметұлының, Т.Жұтбайдың, К.Сыздықовтың, Б.Майтановтың еңбектері негіз болды.
Жұмыстың мақсаты мен міндеттері. М.Әуезов туындыларының әуелгі авторлық идеясы мен көркемдік шешімінің өзгеруі автордың өз еркімен жүзеге асты ма, жоқ иделогиялық қысымның кесірінен өзгеріске ұшырады ма? Жазушыға қай шығармасы үшін қандай сын айтылып, айып тағылды, кім айтты және оның кейінгі өзгертуге ықпалы қандай болды? Жұмыстың алдына осындай күрделі мақсат көзделе отырып, оны шешу үшін мынадай міндеттер қойылды:
- М.Әуезовтің “Еңлік – Кебек” пьесасындағы тарихи негіз және көркемдік таным мәселесін анықтау;
- жазушының «Қаракөз» трагедиясындағы авторлық идея мен көркемдік концепцияны айқындау;
- драматургтың «Хан Кене» трагедиясының тағдырына үңіліп, оның әдеби сында бағалануына сараптама жасау;
- қаламгердің «Қорғансыздың күні» әңгімесінің жазылу тарихына зерттеу жүргізу;
- «Оқыған азамат» әңгімесіндегі өмір шындығы мен автор идеясын пайымдау;
- «Кінәмшіл бойжеткен» шығармасындағы авторлық позицияның өзгерісін ашу;
- «Қилы заман» повесіндегі тарихи оқиға желісі мен көркемдік
шындықты табу.
Зерттеудің ғылыми жаңашылдығы. Әуезовтану ғылымы саласында зерттеушілердің назарын аударатын және арнайы зерттеуді тілейтін ғылыми бағыт өз ізденушілерін күтіп тұр. Ұлы суреткердің жеке өміріне қатысты тағдыр талқысы мен танымдық тамырларының кейбір шешуші кезеңдері кеңестік саясат пен идеологияның қысымы салдарынан мүлде айтылмады немесе теріс тұжырымдалды. Тіпті, саяси және рухани тәуелсіздік алғаннан кейінгі жылдары да М.Әуезовтің қайраткерлік қызметі мен шығармашылық нысанасы әрқалай бағаланып келеді.
Әуезовтану ғылымындағы осы мәселелер жазушының шығармаларындағы әуелгі авторлық идея мен көркемдік шешімнің өзгеруіне әкеліп соқты. Сондықтан бітіру жұмысында жазушының аталған шығармаларының жазылу тарихына көз жіберіліп, алғашқы нұсқасының кейіннен өзгеріске ұшырауының себептеріне зерттеулер жүргізіледі.
Зерттеудің әдістері. Жұмысты орындау мақсатына қарай баяндау, жинақтау, саралау, талдау әдістері қолданылды.
Жұмыстың теориялық және практикалық маңызы. Бітіру жұмысының барысында алынған нәтижелер мен тұжырымдардың, қорытындылардың теориялық және практикалық мәні зор. Зерттеу нәтижелері педагогикалық колледждердің, орта мектептердің әдебиет пәнінде М.Әуезовтің шығармашылығы орны туралы сөз қозғағанда пайдалануға болады. Әсіресе, М.Әуезов шығармашылығы бойынша курс жұмысын жазу, ғылыми жоба қорғау, реферат дайындау, тағы басқа жұмыстарда еңбек қосымша материал қызметін атқара алады.
Жұмыстың құрылымы. Бітіру жұмысы кіріспеден, 2 тараудан, қорытындыдан және әдебиеттер тізімінен тұрады.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1 Әдебиеттану. Терминдер сөздігі / Құраст. З.Ахметов, Т.Шаңбаев. – Алматы: Ана тілі, 1998. – 384 б.
2 Сыздықұлы К. М.Әуезов шығармаларыныңбейтаныс беттері // Қазақ тілі мен әдебиеті. – 1997. №5-6. Б.52-67.
3 Ауэзов М . Открытое письмо в редакцию / М.Ауезов // Литературной газеты. - // Абай. – 1996. - №2.
4 О грубых политических ошибках в работе института языка и литературы Академии Наук Казахской ССР - // Большевик Казахстана. – 1947. - №1.- 24 с
5 Күрделі заманның қайсар қайраткері Жұмабай Шаяхметов туралы естеліктер – Астана: Аударма – 2002
6 В райком ВК(б)П тов Голощекину от заключенного Ауэзова Мухтара Заявление. – РКФ «Дом Ауэзова», п 634. // Абай. – 1997. - №4.
7 Жұртбаев Т. Өмір үшін өнерінен бас тартқан / Т.Жұртбай - // Абай. – 1995. - №1 – 2.
8 Нұрғали Р. Сөз өнерінің эстетикасы / Р.Нұрғали. – Астана: Елорда, 2003. – 424 бет.
9 Жұртбаев Т. Еңлік-Кебек пьесасының тарихи негіздері , жинақ «Мұхтар мұрасы» / Т.Жұртбай - Алматы: Қазақстан, – 1997.
10 Лихачев Д.И. Литература реальности / Д.И.Лихачев.- Москва: Советский писатель, - 1981.
11 Баишев С. Профессор М.Әуезов өткендегі қателерінің шырмауында / С.Баишев // Социалистік Қазақстан. - 1947 -14 март -№52 // Абай -1997. № 2 -3
12 Байғалиев Қ. Әдебиетіміздің идеялық және көркемдік дәрежесі жоғары болсын / Қ.Байғалиев // Әдебиет және Искусство – 1953. - №3. // Қазақстан коммунисі – 1953. - №4.
13 Мұхаметханов Қ. Семей театрының тарихынан / Қ.Мұхаметқанов // Қазақ әдебиеті – 1984. - 4 мамыр.
14 Жұртбаев Т. Бесігіңді түзе / Т.Жұртбай // Алматы: – 1997.
15 Жұртбаев Т. Бесігіңді аяла / Т.Жұртбай // Астана: - 2002.
16 ЗАЯВЛЕНИЕ М.Ауэзова Папову / Заявление - // Абай – 1997. - №2- 3.
17 Әуезов М О. Жиырма томдық шығармалар жинағы / М.О.Әуезов // Алматы: Жазушы, – 1979- 1985.
18 Нурушев С.Н. До конца искоренить буржуазно-националистические извращение в изучении творчества Абая / С.Н. Нурушев // Вестник Академии Наук Казахской ССР. – 1953. - №4. // Абай. – 2000. - №1.
19 Сармурзин Ғ. Өнеге / Ғ.Сармурзин – Алматы: – 1975.
20 Орманбайұлы Ж. Қаракөз / Ж.Орманбайұлы // Абай. - 1996. - №8
21 Әуезов М. О. Қаракөз / М.О.Әуезов // Сана. – 1923. - №1.
22 Жұртбаев Т. Қаракөз қалай жазылды? / Т.Жұртбаев // Қазақстан өнері: –Алматы: Өнер.- 1979.
23 Әуезов М О. Ескілік көлеңкесінде / М.О.Әуезов //Алғысөз: – Алматы: – 1935.
24 Кенесары – халықтың қас жауы. // Әдебиет және Искусство - 1951
25 Заманымызға сай шығармалар жасайық. Әдебиет мәселелері жөнінде ҚКП(б) ОК болған мәжілістен - // Социалистік Қазақстан – 1948. – 4 август.
26 Кузнецов П. Величание в место критики / П.Кузнецов // Правда – 1953 -30 январь ; Сынау орнына мадақтағандық - // Әдебиет және Искусство. – 1953. -№4.
27 Әуезов М О. Абай жолы. Роман-эпопея / М.О.Әуезов // Алматы: Жеті жарғы, – 1997.
28 В ЦК ВКП(б) товарищу Сталину - // Абай: - 1997. -№2 – 3.
29 Қазақ әдебиетінің тарихы 3-том; 1-кітап / Алматы: – 1967.
30 Қабдолов З. Әуезов және оның әсемдік әлемі / - Алматы: Білім 1986
31 Дәуітова С. “Хан Кене” трагедиясындағы авторлық концепция / С.Дәуітова // Жұлдыз, 1998. - №2. – Б. 176-181.
32 Фаизова Р. Жауынгерлік айбыны жоқ сын / Фаизова.Р // Литературная газета – 1952. -31 январь. // Әдебиет және Искусство. – 1952. - №2.
33 Тоғжанұлы Ғ. Әдебиет және сын мәселелері / Тоғжанұлы Ғ. – Қызылорда: - 1929.
34 Махат Д. Қазақ зиялыларының қасіреті / Д.Махат // «Сейфуллиншілдік».- Алматы: – 2001.
35 Алматы қаласының жазушылар мен көркем өнер қызметкерлер жиналысының қаулысы - // Әдебиет және Искусство. – 1946. - №1.
36 Габдуллин М.О. Состоянии и задачах изучение казахского эпоса / М.О. Габдуллин // Вестник Академии Наук Казахской ССР – 1953. - №4. Абай. – 2000. - №1.
37 Полномочное представительство ОГПУ в Казахстане секретно-политический отдел. Докладная записка. - // Абай. – 1997.- №3.
38 Мұхаметханұлы Қ. Мұхтар кешкен қилы заман / Қ. Мұхаметқанұлы // Абай. – 1992. - №3.
39 Тұңғыш толық жинақ . // Абай. – 1995. №1 – 2.
40 Мырзахметов М. Әуезов және Абай / Алматы : Қазақстан – 1997
41 Жұртбаев Т Қилы заман қалай жазылды? // Лениншіл жас -1990 -№24-29
42 Жансүгіров І. Қата қайда? / І.Жансүгіров // Абай. – 1995. -№1.
43 «Отырыр» кітапханасындағы Қ. Мұхаметхановтың қолжазбалар қоры.
44 Жұртбаев Т. Бетпе-бет / Т.Жұртбаев // Абай. – 2000. - №1.
45 Қазақ ССР Ғылым Академиясы Президиумы мен Қазақстан Совет Жазушылары Одағының Президиумында «Қазақ әдебиетінің классигінің өмірі мен творчествасын ғылыми жолмен зерттеу жөніндегі айтыстың қорытындысы туралы» // Әдебиет және Искусство. – 1951. - №9.
46 Ұлтарақов Қ. Қилы заиан қалай жазылған / Қ.Ұлтарақов // Жұлдыз. – 2002. №8.
47 Мұқанов С. Абайдың шәкірттері туралы / С.Мұқанов // Әдебиет және Искусство. – 1951. - №7. // Абай. – 1992. - №4.
48 Тайжанов А.Т. М.Әуезов шығармаларында дүние-танымдық өзектері / А.Т. Тайжанов. – Алматы: – 1995.
49 Шаяхметов Ж. Қазақ халқының әдебиеті / Ж.Шаяхметов // Социалистік Қазақстан. – 1949. – 14 май. - №93.
50 Майтанов Б. Қорғансыздың күні / Б. Майтанов // Қазақ әдебиеті. – 2004. - №37.
51 Әуезов М О. Шығармашылығы / М.О Әуезов // Шолпан. - №6–7-8 сандары
52 Әуезов М О. Қараш-Қараш / М.О.Әуезов // ҚТӘБ; Алматы: – 1960.
53 Әуезов М О. Оқыған азамат / М.О.Әуезов // Шолпан. – 1922. - №2 – 3.
54 Выступление М.О. Ауэзова на дискуссии по казахскому эпосу 13 апреля 1953 года / М.О.Әуезов // Абай. – 2000. - №2.
55 Қазақ совет әдебиеті өсуінің кейбір мәселелері туралы // Социалистік Қазақстан: – 1948. - 21 – 21 декабрь. - №252.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 84 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге








Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Автомобиль жолдарын жобалау кезіндегі қауіпсіздік талаптары» техникалық регламенті24 бет
Автомобильді не өзге де көлік құралдарын заңсыз айдап әкету үшін қылмыстық жауаптылық83 бет
Автомобильді немесе өзге де көлік қүралдарын үрлау мақсатынсыз заңсыз иеленгендіп үшін қылмыстық жауаптылық189 бет
Автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау мақсатынсыз заңсыз иеленгендігі үшін қылмыстық жауаптылық белгілеу мәселелері бойынша кездесетін сұрақтар мен кемшіліктерді толықтыру және оны құқық қорғау органдары қызметкерлерінің тәжірибеде қолдану тиімділігін жетілдіру жолдарын теориялық тұрғыда анықтау101 бет
Азаматтық істерді сырттай іс жүргізу тәртібімен қараудың сот тәжірибесіне шолу9 бет
Апелляциялық сатыдағы соттың өкілеттігі23 бет
Арбитраждық шешімнің жарамсыздығы6 бет
Баскару9 бет
Басқару шешімі26 бет
Басқару шешімдері туралы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь