Оқыту процесінде оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру

Кіріспе

І.тарау

Оқыту процесінде оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың ғылыми.теориялық негіздері.

1.1. Оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың мәні,
мазмұны, құрылымы. 6.14
1.2. Оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың педагогикалық шарттары. 15.29

ІІ.тарау

Оқыту процесінде инновациялық технологиялар арқылы оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру мазмұны, формасы мен әдістері.

2.1. Оқушылардың танымын қалыптастырып дамытудың педагогикалық мүмкіндіктері. 30.36
2.2. Оқыту процесінде оқушылардың танымдық
белсенділігін арттырудың жаңа технологиялары. 37.52

Қорытынды 53.54

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 55.58

Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 59.60
Зерттеудің көкейкестілігі.
“Бүгінгі таңда ұрпақ алдында “Қазақстан 2030” бағдарламасындағы: “Барлық Қазақстандықтардың өсіп-өркендеу қауіпсіздігі мен әл-ауқатының артуы” деген ұзақ мерзімдік міндетті үшінші мың жылдықта іске асыру жауапкершілігі тұр [1]
Президенттің Қазақстан халқына Жолдауында: “Ұлттық бәсекелестік қабілеті бірінші кезекте оның білімділік деңгейімен айқындалады” деп айтылған. Осы тұрғыдан Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту Тұжырымдамасында: “Орта білім берудің мақсаты-жылдам өзгеріп отыратын дүние жағдайларында алынған терең білімнің, кәсіби дағдыларының негізінде еркін бағдарлай білуге, өзін-өзі іске асыруға, өзін-өзі дамытуға және өз бетінше дұрыс, адамгершілік тұрғысынан жауапты шешімдер қабылдауға қабілеттері жеке тұлғаны қалыптастыру” деп көрсетілген. [2]
Тәуелсіз Қазақстан мемлекетінің қазіргі даму кезеңіндегі қоғамының түрлі сфераларының құрылуы мен тұлғаның белсенділігінің жоғарылауы арасында байланыс айқындала түсуде.
Осыған байланысты балалардың танымдық әрекетін белсендіру, оны тиімді басқару және дамыту, ұйымдастырушылық және моральдік-психологиялық тұрғыдан қамтамасыз ету әлеуметтік міндет болып табылады.
Ұлттың болашағы, тәуелсіз мемлекеттің ертеңгі ұрпағының рухани байлығы, мәдениеті, саналы ұлттық ойлау қабілеті мен біліміне, іскерлігіне байланысты.
Егеменді еліміздің білім беру жүйесінде әлемдік деңгейге жету үшін жасалынып жатқан талпыныстар оқытудың әр түрлі әдіс-тәсілдерін қолдана отырып, терең білімді, ізденімпаз барлық іс-әрекетінде шығармашылық бағыт ұстанатын, өзін таныта алатын жеке тұлғаны қалыптастыру ісіне ерекше мән берілуде. Ендеше, оқушылардың дүниетанымын кеңейтуде танымдық белсенділігін арттырып, білім, біліктерін жетілдірудің қоғамдық мәні зор. Сондықтан оқу үрдісінде баланың білім алуға, өз бетімен әрекет етуге деген құлшынысын оятуға, ақыл ойының дамып, жетілуіне түрткі болатын танымдық белсенділікті арттырудың маңызы жоғары.
Өзіндік таным сабағында балалар ең алдымен өзін сыйлауға, өздеріне жақын адамдарды, елін, Отанын, мәдениетін жақсы көруге ықпал ете отырып, ешкімнің көмегінсіз таңдау жасауға, жауапкершілікті түсінуге, ең соңғысы бақытты өмір сүруіне септігін тигізбек, көмектеспек. [3]
Еліміздегі психология және педагогика саласындағы ғалымдардың, мамандардың назарын аударып отырған мәселелердің бірі оқушының жеке дамуы, өзіндік жұмысы, білік дағдыларын қалыптастырудың тиімді жолдары С.Т.Сабыров, Н.Д.Хмель А.Е.Әбілхасымова Р.К.Төлеубекова т.б. ғылыми еңбектерінде қарастырылған.
Оқыту үрдісін жетілдіру мәселесі көптеген ғалым педагогтермен психологтердің еңбектерінде Л.В.Занков, М.А.Данилов, Ю.К.Бабанский т.б. зерттелінген. Оқу үрдісінде оқушылардың белсенділігін арттырудың жолдары мен тәсілдерін, оқушының өз бетінше жұмысын ұйымдастыру, танымдық ізденімпаздық, танымдық белсенділігін қалыптастыру мәселелері туралы жазылған еңбектердің қатарына П.И.Пидкасистый, Н.А.Половникова, Т.И.Шамова, Г.И.Щукина, Р.С.Омарова еңбектері жатады.
Н.Ф.Талызина өзінің “Оқушылардың танымдық іс-әрекетін қалыптастыру” атты еңбегінде оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың жолдарын атап көрсеткен.
Ал С.Т. Сабыров оқушылардың танымдық әрекетін арттырудағы оқытудың әдістері мен формаларының дидактикалық жүйесін тиімді қолдануды қарастырған.
А.Аренова математика пәнін оқыту үрдісінде оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру мәлелесіне тоқталған.
Қ.Б.Жарықбаев зерттеуінде оқыту-танымдық іс-әрекеттің психологиялық-педагогикалық негіздерінде танымдық мотивтердің жалпы бөлінуін қарастырған.
Н.Қ.Тоқсанбаева оқыту процесі жүйесіндегі танымдық іс-әрекеттің құрылымын қарастырған.
Қазіргі қоғам талабына орай орта мектептердегі білім беру сапасын жақсартуды жүзеге асыратын, оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру проблемасы әлі де зерттеуді қажет етеді.
Оқушылардың танымдық белсенділігін қалыптастыру деңгейлері мен педагогикалық шарттарының болуы зерттеу тақырыбын “Оқыту процесінде оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың педагогикалық шарттары деп таңдауға себепші болды.
Зерттеу мақсаты: жалпы білім беретін мектептердің оқыту үрдісінде оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың жолдарын теориялық тұрғыда негіздеп, оны жүзеге асырудың педагогикалық шарттарын анықтау.
Зерттеудің міндеттері:
1. 5-6 сынып оқушыларының танымдық белсенділігін арттырудың теориялық негіздерін жасау.
2. Оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру мүмкіндіктерін анықтау.
3. Оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың педагогикалық шарттарын белгілеу арқылы оның мазмұны, формасы мен әдіс-тәсілдерін айқындау.
4. Оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың тиімділігін іс-тәжірибе жүзінде тексеру.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы мен теориялық мәнділігі:
1. Оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың теориялық негіздері айқындалды, және негізгі ұғымдардың анықтамасы нақтыланды.
2. Оқушыларда танымдық белсенділікті арттыру мүмкіндіктері айқындалды.
3. 5-6 сынып оқушыларының танымдық белсенділігін арттырудың деңгейлері мен шарттары айқындалды.
4. Оқушылардың танымдық белсенділігін инновациялық технологиялар арқылы арттыру әдістемесі жасалды.
Зерттеудің практикалық мәнділігі:
- оқушылардың танымдық белсенділігін арттыруға байланысты ғылыми-әдістемелік ұсыныстар жасалынуда.
Қолданылған әдебиеттер тізімі.

1. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан-2030: Барлық Қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы: Ел Президентінің Қазақстан халқына жолдауы. Алиматы: Білім, 1997,176б.
2. Қазақстан Республикасы 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту Тұжырымдамасы. Астана, 2004ж.
3. С.Назарбаева. Өзіңді өзің танып - білу бұл да ғылым. Егемен Қазақстан-2004ж.
4. Н.Ф.Талызина. Формирование позновательности младших школьников. Москва 1988, 97с.
5. Т.И.Шамова. Активизация учения школьников, Москва: Педагогика 1982, 208с.
6. Дьяченко В.К.Новая дидактика. М; Народная оброзавание,2000-197с.
7. Куписевич И.Основы общей дидактики. М; Педагогика, 1986-206с.
8. Оконь В.Введение в общую дидактику.М; Педагогика,1990-234с.
9. Селевко В.К.Современные оброзовательные технологии.М; Народное оброзование, 1998, 256с.
10. Лихечев Б.Т.Педагогика. Курс лекций. М; Прометей, Юрайт,1998.
11. Баллаев А.А.Активные методы обучения. М;,1986, 256.
12. Махмутов М.И. Проблемные обучение. М; Педагогика, 1985,198с.
13. Щукина Г.И. Активизация позновательной деятельности учащихся в учебном процессе. Москва: «Просвещение» 1979, 160с
14. ЧередовИ.М.Формы учебной работы в средней школе-М:Просвешение61988-255с
15. Тоқсанбаева Н.Қ. Оқыту процесі жүйесіндегі танымдық іс-әрекеттің құрылымы.п.ғ.к. дисс... Автореф Алматы-2001.
16. Мөженақова М.С. Мектептің педагогикалық процесінде оқушылардың танымдық қызығушылығын өлкетану материалдары негізінде дамыту.п.ғ.к. дисс...Автореф Қарағанды 2004.
17. Карпов А.П. Самостоятельная позновательная деятельность школьников в обучение. М., Педагогика 1980, 24с.
18. Н.Д.Хмель Жалпы білім беретін мектептегі педагогикалық прцесс Алматы «Ғылым» 2002.
19. Асылжанова М.А. Танымдық іс-әрекет мектепке бейімделудің басты факторы. Дисс... п.ғ.к, Алматы 1999, 144б.
20. Сабыров Т.С. Оқушылардың оқу белсенділігін арттыру жолдары. А «Мектеп» 1978, 110б.
21. Педагогика. Дәріс курсы. Алматы 2003, 257-261б.
22. Ә.Х.Тұрғынбаев. Философия. Алматы «Білім» 2001, 188-190б.
23. Е.И.Пассов. Коммуникативный метод обучения иноязычному говорению. Москва «Просвещение» 1991, 17-22с.
24. С.Н.Савина. Внеклассная работа по иностранным языкам в средней школе.Москва «Просвещение» 1991, 12-16с.
25. Л.В.Щерба. Преподование иностранных языков в средней школе под ред проф Рахманова И.В. Москва «Высшая школа» 1974, 6-13с.
26. Философия. Алматы «Рауан» 2001, ХІІ тарау Таным 226-238б.
27. Әбиев Ж.Ә, БабаевС.Б, Құдиярова А.М. Педагогика. Дарын-Алматы-2004, 188-190б.
28. Бейсембаева З. Студенттердің танымдық әрекетін басқарудың негізгі жолы, Бастауыш мектеп 2003, №9 13-14б.
29. Б.Рақымова. Оқушылардың танымдық әрекетін дамыту. Бастауыш мектеп 2000, №2 25-26б.
30. Якобсон П.М.Психологические проблемы мотивации повидения человека.Москва, Просвещение. 1969, 317с.
31. Рубиннштейн С.Л.Принципы и пути развития психологии. Москва,1946, 704с.
32. Махмутов М.И.Проблемное обучение. Основные вопросы теории, Педагогика, Москва, 1977, 386с.
33. Поппер К. Развитие позновательной акиивности самостоятельности учащихся студентов. Саратов, Издательство Сар. Ун-та, 1979, 119с.
34. Бұзаубақова К. Жаңа педагогикалық технологиялар. Бастауыш мектеп 2004, №10 13-16б.
35. Бекмуханбетова Р. Тіл сабағында қолданылатын жаңа әдістер. Қазақ тілі мен әдебиеті 2004, №8 3-5б.
36. Г.Пазылова. Оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру. Бастауыш мектеп 2000, №4 13-14б.
37. Эльконин Д.Б. Психология игры. М., Педагогика. 1976, 304б.
38. Кисметова Г. Методы активного обучения студентов в высшей школе. Поиск 2001.
39. Половникова Н.А. О теоретических основах воспитания позновательной самостоятельности или в обучении. Казань, 1986,202с.
40. Рубинштейн С.Л. Принципы и пути развития психологии. М; 1946,810с.
41. Кулжанбекова Т. Использование игр на заниятиях английского языка как фактор формирование учебной и позновательной активности студентов. Поиск 2001, 219-220с.
42. А.Қадысқызы., А.Есенғалиева. Ағылшын тілі сабағында сөйлеу формуласын қолдана отырып коммуникативтік хабарлықты қалыптастыру. Ұлт тағлымы-2002, 69-71б.
43. Е.Ешимбетова. Танымдық қызығушылықтың қалыптасуының тілдерді оқумен байланыстылығы және оның теориялық негіздері.Ұлт тағлымы-2005, 294-296б.
44. Қайыпова Ш. Танымдық белсенділік тәсілдері. Қазақстан мектебі 2005, №2 32-34б.
45. Қоянбекова С. Танымдық іс-әрекетті белсендіру ерекшеліктері. Қазақстан мектебі 2003, №7 25-27б.
46. Қамалбекова А. Оқушылардың танымдық қызығушылығын ойын әрекеті арқылы арттыру. Бастауыш мектеп 2005, №5 18-20б.
47. Қапанов А. Студенттердің танымдық іс-әрекетін жетілдіру. Биология және салауаттылық негізі 2003, №6 12-13б.
48. Қожамберлиев Б. Руханилық танымдық мәселе. ҚР. ҰҒА хабаршы 2003ж, №4 107-111б.
49. Қайыпова Ш. Танымдық шығармашылыққа баулиық. Қазақстан мектебі 2005, №7 56-58б.
50. Мустафина Ф. Оқушының танымдық белсенділігі және ізденісін қалыптастыру. Информатика негіздері 2005, №2 27-28б.
51. Мустаяпова А. Танымдық белсенділікті арттыру әдістері. Биология және салауаттылық негізі 2003, №6 16-17б.
52. Едігенова А. Танымдық қызығу ерекшеліктері. Қазақстан мектебі 2003, №10 48-51б.
53. Рысбекова А. Танымдық қабілетті арттыру шарттары. Қазақстан мектебі 2004, №7 38-39б.
54. Дауалбаева Ә. Танымдық ойындар. Сынып жетекшісі 2005, №3 14-19б.
55. Наубаева Х.Т. Оқыту процесіндегі танымдық әрекеттің қалыптасуы жайлы. Хабаршы вестник Алматы 2004, №3(1) 31-34б.
56. Мұқанова Ү. Танымдық қабілет әркімге тән.
57. Оқушының тұлғалық қасиеттерін дамытудың педагогикалық негіздері. С.Қалиев, Ш.Майғаранова, Т.Н.Нысанбаева, А.А.Бейсенбаева. Алматы: «Білім» 2001.
58. Қожамберлиев Б. Руханилық танымдық мәселе. ҚР. ҰҒА хабаршысы-2003, № 4 107-111б.
59. Мустояпова А. Оқушылардың танымдық белсенділігін қалыптастыру. Бастауыш мектеп-2003, №12 22-33б.
60. Айтбекова М. Бағытты білім беруде жаңа технологияларды енгізудің жеке тұлға дамуына әсері. Қазақ тілі мен әдебиеті-2005, №3 3-5б.
61. Мустафина Ф. Оқушылардың танымдық белсенділігі мен ізденімпаздығын қалыптастыру. Информатика негіздері-2005, №2 27-29б.
62. Бекболғанов Е. Өзіндік танымдық іс-әрекетті белсендіру. Қазақстан мектебі-2003, №11, 11-13б.
63. Сәулебекова М. Мектеп оқушысының танымдық іс-әрекетін белсендіру-оның тұлғалық дамуының негізі. Мектеп директоры 2002, №3 34-36 б.
64. Н.Бегалиева. Танымдық іс-әрекет. Қазақстан мектебі-2003,-59-61б.
65. Қоянбекова С. Танымдық қызығуды белсендіру. Қазақстан мектебі-2003, №6 46.
66. Ж.Б.Қоянбаев, Р.М.Қоянбаев. Педагогика.Алматы-2000, 207-209б.
67. Нұрбеков Ж. Танымдық іс-әрекетті қалыптастыру. Қазақсатн мектебі 2003, №8 24-25б.
68. Леонтьев А.Н,Проблема деятельности в психологии. Москва, 1972 №9, 95-105с.
69. Хрущев В.А. Оқыту барысында таным процесін ұйымдастыру мәселелерінің кейбір аспектілері. Ұлағат 2001, №5 59-60б.
        
        Кіріспе
І-тарау
Оқыту процесінде оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың ... ... ... ... ... ... ... құрылымы. 6-14
2. Оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың педагогикалық шарттары.
15-29
ІІ-тарау
Оқыту процесінде инновациялық ... ... ... ... ... ... ... мен әдістері.
2.1. Оқушылардың танымын ... ... ... 30-36
2.2. Оқыту процесінде оқушылардың танымдық
белсенділігін ... жаңа ... ... ... ... ... ... көкейкестілігі.
“Бүгінгі таңда ұрпақ алдында “Қазақстан 2030” бағдарламасындағы: “Барлық
Қазақстандықтардың өсіп-өркендеу ... мен ... ... ұзақ мерзімдік міндетті үшінші мың жылдықта іске ... ... ... ... ... ... “Ұлттық бәсекелестік қабілеті
бірінші кезекте оның білімділік деңгейімен ... деп ... ... ... ... 2015 ... ... білім беруді дамыту
Тұжырымдамасында: “Орта ... ... ... ... ... дүние
жағдайларында алынған терең білімнің, кәсіби дағдыларының негізінде еркін
бағдарлай білуге, өзін-өзі іске асыруға, өзін-өзі дамытуға және өз ... ... ... ... ... ... ... жеке
тұлғаны қалыптастыру” деп көрсетілген. [2]
Тәуелсіз Қазақстан ... ... даму ... ... ... ... мен ... белсенділігінің жоғарылауы арасында
байланыс айқындала түсуде.
Осыған байланысты балалардың ... ... ... оны ... және ... ... және моральдік-психологиялық тұрғыдан
қамтамасыз ету әлеуметтік міндет болып табылады.
Ұлттың болашағы, тәуелсіз мемлекеттің ертеңгі ұрпағының рухани байлығы,
мәдениеті, ... ... ... ... мен ... іскерлігіне
байланысты.
Егеменді еліміздің білім беру жүйесінде ... ... жету ... ... ... оқытудың әр түрлі әдіс-тәсілдерін қолдана
отырып, терең білімді, ізденімпаз барлық іс-әрекетінде ... ... өзін ... ... жеке ... қалыптастыру ісіне ерекше мән
берілуде. Ендеше, оқушылардың дүниетанымын кеңейтуде танымдық белсенділігін
арттырып, білім, ... ... ... мәні зор. Сондықтан оқу
үрдісінде баланың білім алуға, өз бетімен ... ... ... ... ақыл ойының дамып, жетілуіне түрткі болатын танымдық белсенділікті
арттырудың маңызы жоғары.
Өзіндік таным сабағында балалар ең ... өзін ... ... ... ... ... ... жақсы көруге ықпал ете отырып, ешкімнің
көмегінсіз таңдау жасауға, жауапкершілікті түсінуге, ең соңғысы бақытты
өмір сүруіне ... ... ... ... ... және ... ... ғалымдардың,
мамандардың назарын аударып отырған мәселелердің бірі оқушының жеке дамуы,
өзіндік ... ... ... ... тиімді жолдары
С.Т.Сабыров, ... ... ... т.б. ғылыми
еңбектерінде қарастырылған.
Оқыту үрдісін жетілдіру мәселесі ... ... ... еңбектерінде Л.В.Занков, М.А.Данилов, Ю.К.Бабанский т.б.
зерттелінген. Оқу үрдісінде оқушылардың белсенділігін арттырудың ... ... ... өз ... ... ұйымдастыру, танымдық
ізденімпаздық, танымдық белсенділігін қалыптастыру мәселелері ... ... ... ... ... ... Р.С.Омарова еңбектері жатады.
Н.Ф.Талызина өзінің “Оқушылардың танымдық іс-әрекетін қалыптастыру” атты
еңбегінде оқушылардың ... ... ... ... ... С.Т. ... ... танымдық әрекетін арттырудағы оқытудың
әдістері мен формаларының дидактикалық ... ... ... ... ... ... үрдісінде оқушылардың танымдық
белсенділігін арттыру мәлелесіне тоқталған.
Қ.Б.Жарықбаев зерттеуінде оқыту-танымдық іс-әрекеттің психологиялық-
педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... процесі жүйесіндегі танымдық іс-әрекеттің
құрылымын қарастырған.
Қазіргі қоғам талабына орай орта ... ... беру ... ... ... оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру
проблемасы әлі де зерттеуді қажет етеді.
Оқушылардың ... ... ... ... ... шарттарының болуы зерттеу тақырыбын “Оқыту процесінде
оқушылардың танымдық белсенділігін ... ... ... ... себепші болды.
Зерттеу мақсаты: жалпы білім ... ... ... үрдісінде
оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың жолдарын теориялық тұрғыда
негіздеп, оны жүзеге асырудың педагогикалық шарттарын анықтау.
Зерттеудің міндеттері:
1. 5-6 ... ... ... ... ... ... жасау.
2. Оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру мүмкіндіктерін анықтау.
3. Оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың педагогикалық шарттарын
белгілеу арқылы оның мазмұны, формасы мен ... ... ... ... ... ... ... іс-тәжірибе
жүзінде тексеру.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы мен теориялық мәнділігі:
1. Оқушылардың танымдық белсенділігін ... ... ... және негізгі ұғымдардың анықтамасы нақтыланды.
2. Оқушыларда танымдық белсенділікті арттыру мүмкіндіктері айқындалды.
3. 5-6 ... ... ... ... арттырудың деңгейлері мен
шарттары айқындалды.
4. Оқушылардың танымдық белсенділігін инновациялық технологиялар ... ... ... ... ... ... ... белсенділігін арттыруға байланысты ғылыми-
әдістемелік ұсыныстар жасалынуда.
- зерттеу нәтижелерін жалпы білім беретін мектептерде ... ... ... ... ... ... мұғалімдер
қызметінде, жоғары оқу орнында маман даярлауда, осы саладан білім,
іскерлік, дағдыларын жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... артады, егер:
- оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың негізі деп танылса;
- оқушылардың танымдық ... ... ... ... іске ... ... танымдық белсенділігін арттыру мүмкіндіктерінен
толық пайдаланылса;
- оқушылардың танымдық белсенділігін ... ісі ... ... ... әдістері: зерттеу проблемасы бойынша философиялық, ... ... ... талдау жасау; орта мектептерде
оқушылардың оқу ... ... ... ... пікірталас, әңгіме
жүргізу, сауалнама алу;
алдыңғы қатарлы педагогикалық тәжірибелерді педагогикалық, психологиялық
тұрғыда ... ... ... мақсатқа сәйкестігін және
педагогикалық тиімділігін эксперимент арқылы тексеру.
Дипломдық жұмыстың құрылымы:
Дипломдық ... ... екі ... қорытындыдан, қосымшадан,
қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... мақсаты, зерттеу ... ... ... ... ... жұмыстың практикалық мәні
ғылыми жаңалығы көрсетіледі.
“Оқыту прцесінде оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың ... ... атты ... ... ... танымдық белсенділігін
арттырудың психологиялық-педагогикалық ... ... ... ... ... ... айқындалады.
“Оқыту процесінде инновациялық технологиялар арқылы оқушылардың танымдық
белсенділігін арттыру мазмұны, формасы мен әдістері” атты ... ... ... оқушылардың танымдық белсенділігін ... ... ... ... ... танымдық
белсенділігін арттырудың мүмкіндіктері қатар көрсетіледі.
Қорытындыда теориялық жұмыстардың нәтижелеріне негізделген тұжырымдар мен
ұсыныстар беріледі.
Қосымшада танымдық ... ... ... ... ... және ... белсенділік компоненттері көрсетілген.
І-Тарау.
Оқыту процесінде оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың ғылыми-
теориялық негіздері.
1.1 Оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың ... ... ... ... белсенділігін арттыру проблемасын терең теориялық
мазмұнсыз, оқыту процесіндегі дидактикалық белсенділік принціпінсіз, ҚР
жалпы орта ... ... ... ... ... есепке алмастан шешу
мүмкін емес./1/
Оқушының танымдық белсенділігі педагогикалық құбылыс ретінде әр
оқушының белсенді ... ... де ... ... Оқушылардың
белсенді өмірлік позициясы олардың қоршаған ортада, еңбекте ... ... ... қалыптасуына байланысты және ол әрекеттің түрлі процесінде
әсіресе рухани дамытатын оқыту процесінде қалыптасады. /2;3;4/
Оқушының белсенді өмірлік ... ... ... жолы ... ... және ... ... белсенділігі ретінде
танылатын фактор оқыту процесіндегі белсенділік принципі. /4;5;6;7/ Соңғы
жылдары педагогикалық теория мен ... оқту ... ... іске ... үшін көп ... ... Жаңа білім беру пирамидасы
бойынша оқушылардың ... ... ... мына жағдайларда іске
асырылады;
- Оқушы оқу процесінде және дамудың белсенді субъектісіне айналады;
- Оқу ... ... ... жоғарылату үшін мектепте білім жаңа
мазмұны ойластырылып енгізіледі;
- Жаңа ... ... ... ... мектепте арналған оқулықтары
оқушылардың ойлау ... ... ... ... Бұл ... ... факт жүзінде емес, оның мазмұнын
түсінетін деңгейде және ол оқушылардың ... ... Жаңа ... және ... ... ... ... қолдану
оқушылардың оқу процесіндегі формасы мен ... ... ... ... ... етуде түрлі психологиялық ықпалдар әсер
етті.
- Оқушылардың дидактикалық жұмысында оқушының және жұмыс көлемі ... ... ... ... арттыруда және жұмыс мазмұны
мен көлемі елеулі өзгеріске ұшырайды./8;9/
- Психо-шығармашылық мазмұнындағы өзіндік жұмыс ... ... ... ... мен ... ... енгізу.
- Оқытуды жекелендіру, мұның астарында оқушының оқу мүмкіндіктері есепке
алынады./10;11/
- Оқу процесіне ... ... ... ... ... ... проблемасы Ресей
дидактиктерінің өткен ғасырдың 70-80 ... бері ... ... белсенділік принципін іске асыруды оқымыстылар білім беру
сапасының жоғарылағанымен ... ... және жеке ... ... ... ... белсенділік принціпін іске асыру үшін оған ... ... Ю.К. ... ... ... ... ... белсенділік принціпін арттыруды білім берудің мазмұнымен, оқыту
әдістерімен, оған проблемалық ... ... ... ... ... жұмыстардың мазмұны мен ұйымдастырылуы
оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың тиімді тәсілі деп ... ... және т.б. ... т.б. ... бойынша оқытуда техникалық құралдардың енгізілуі
оқушылардың танымдық белсенділігін ... ... ... ... ... ... ... И.М.Чередов,
И.Ф.Харламов, С.Абылқасымова, В.А.Ситарова және т.б. пайымдауынша олармен
жеке жұмыс барысында ... Олай ... ... ... ... ... ... отыратынын соңғы он жылдық
зерттеулерден байқауға болады. ... ... үшін ... және ... ... ... ... басты назар аударуды
қажет етеді.
“Танымдық белсенділік” категориясы “ойлау ... ... ... ... ... мен ... ... белсенділік” түсінігін жете түсіну үшін ... және ... ... ашып алу ... ... ... ... мынада, танымдық
белсенділікте тек ойлау әрекеті емес, бақылау, ес, ... ... де ... онда ... ... ... көзқарасы айқындалады. Ойшыл ешнәрсені
танымауы мүмкін, ал тану ойлаусыз мүмкін емес. /15;16/
Танымдық белсенділікті арттыру оқушылардың ... ... беру ... күшейтілуі үшін жүзеге асырылады. Зерттеушілер ішкі
(ойлау) белсенділігі мен сыртқы (моторлы) белсенділікті ... ... ... атап ... Оқу ... екі ... ... өзіндік орны бар. Алайда оқушылардың танымдық ... ... ... ... белсенділігімен байланысты, сыртқы (моторлы) ... ішкі ... ... оның ... үшін ... ... зерттеулершілер белсенділікті атқарушы және ... ... ... ... психолог В.А.Крутецкий белсенді және ... ... ... деп ... ... ... “өзіндік ойлау” және
“шығармашылық ойлау” “түсініктерінің ара - ... ... ... ... ... ... түрлі деңгейлері, бұлардың әр
қайсысының бір-біріне қатысы бар. Шығармашылық ойлау өзіндік және белсенді
бола алады, ... ... ... ойлау өзіндік ойлау емес, және барлық
өзіндік ойлау шығармашылық емес./16/
Оқушылардың ... ... ... ... әрекетіне
қатынасы қазіргі педагогика оқулықтарында айтылған. Сонымен, И.П.Подласый,
танымдық және белсенділік ... ... келе ... ... ... ... ... оқудың маңызды факторы болып
табылады және оқу ... ... ... және берік игеруіне
жетекші рөл атқарады”. Оқытудың ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... қалыптастыруға болатынын айта келіп
“белсенділікті ... үшін не ... не ... ... ... ... ... кәсіп иесі, қоғам мүшесі екенін естен
шығармаңыздар деп ескертеді./17,125/
В.Г.Казанов, Л.Л.Кондратьев ... ... ... ... адам
белсенділігінің түрткісі ретінде биологиялық және әлеуметтік ... ... Туа ... ... ... оқу ... ... мааңыздылары белсенділік пен ақпарат қажеттілігі. Бұлардың ... ... ... жасау интеллектуалдық эмоцияның ерікті дамудың
ақауға алып келетін жағдайлар ... оқу ... ... іш
пыстыратын жағдайға алып келеді./ 18;19/
Дидакт- оқымыстылар танымдық ... ... ... ... ... ... “белсенділік” және “өзіндік” түсініктерін шектей келе
былай деп ... ... ... оқу ... ... ... Оның ойынша белсенділік түсінігінің ауқымы өзіндік түсінігіне
қарағанда кең, ... ... ... бір дәрежесін
көрсетеді”./20, 45/
Г.М.Муртазин танымдық белсенділік ... ... ... танымдық
процесін мақсатты түрткі, қалыптастыру және осы ... ... ... ... оарй ... ... ... автор,
белсенділік пен оған жету жолдарын шатастырып алған сияқты. Енді бірқатар
зерттеулер танымдық белсенділікті жеке тұлғаның бір ... ... ... ... ... жағына көңіл бөліп, шығармашылық және
репродуктивті белсенділікті бір-бірінен бөліп ... ... ... ... әр ... ... позициядан қарауы танымдық
белсенділік түсінігінің дамуына ыққпал етіп, оған әр қырынан талдау жасауға
мүмкіндік береді. Бір ... бір ... ... ... ... қарау
қарастырылып отырған категорияларға ... ... ... ... / 21,78 ... ... түсінігі туралы жарық көрген негізгі басылымдарға
талдау жасай келіп, бұл ... ... екі ... ... ... Танымдық белсенділігі әрекет ретінде қаралады;
- Танымдық белсенділігі және тұлғаның бір қыры ретінде.
Т.А.Шамованың дәлелдеуі бойынша, бұларды ... ... ... ... ... ... ... танымдық белсенділік арттыру
түсінігін қалыптастыру үшін маңызды. Және ол ... ... үшін де ... мен ... үшін де ... рөл атқарады. /3/
Оқытудың мақсаты мен оқушыларға білім, білік, дағды берумен ғана ... ... ... және ... ... Осындай қасиеттердің
бірі танымдық қызғушылықты тұрақтандыруға бағытталған танымдық ... ... ... ... білімді тиімді
игеру оқу-танымдық мақсатта. Мұнда ... ... ... комплексі көрініс табады. Бұл қасиеттер
табылатынын ... ... мен ... ... ... ... ... Бұл жағдайда белсенділік мақсатқа жетудің жолы ретінде
қаралады.
Қорытындысында, субъектілігі белсенді ... алып келу оның ... мен ... ... ... ... және
индивидуалды қасиет тән. Белсенділік, ... ... ... ... туа біткен қасиеті емес – ол танымдық әрекет процесінде
туып, қалыптасып, танымға, ойлау ... ... және еркі ... ... ... бірге белсенділік әрекет сапасына ықпал
етеді.
Тұлға үшін адамзат баласы жүзеге асыратын іс-әрекеттердің ішіндегі ең ... ... ... табылады. Педагогикада оқушылардың «оқу
танымдық ... ... ... ... ұғымдары жиірек
пайдаланылады. «Ойлау» және ... ... ... ... ... инциклопедиялық сөздікте ойлау ұғымы объективтік шындықтың
белсенді формасы ретінде сипатталады. Ойлау адамзат ... ... ... болып табылады. Сондықтан «таным» ... ... ... кеңірек ұғым философиялфқ сөздікте «таным объективті шындықтың
бейнеленуінің жоғарғы ... ... ... ал ... ... ... қасиеті ретінде сипатталып, оның мәні ... ... ... элементтері арасындағы қатынастарын
басқа объектілермен байланыстарын қайта жаңғыртуда, қайта ... ... ... / 22;23 /.
А.П.Карповтың пікірінше мектептегі оқушының танымдық іс-әрекеті –оны
өмірге даярлаудағы қажетті кезең. Танымдық ... ... ... ... ... кез ... басқа солармен бірлікте болғанымен. Мектепте
оқып жүрген жылдары жүйелі, үнемі оқып ... қол ... ... ... бар ... ... дүниені қабылдаудан ... ... ... ... ... танымдық іс-әрекеттің субъектісі оқушы болуға тиісті деп
есептейді. Олай ... ... ... негізі бар оқып-үйренудің
де «қайнаған ортасында» оқушы, оның жеке ... ... оның ... ... және ... ... айнала қоршаған дүниеге қатынасы,
таным процесіне ... және ... іс ... ... ... сін ... және бағыт беруші мұғалімдерге
қатынасы, көзқарас ... ... ... ... ... миының өзі де осында. Әрі бұл оқып үйренудің ... ... ... ұйымдастырумен бағыт беруіне тәуелділікте болатындығын және
соған қарамастан өзінің субъективтік –тұлғалық ... ... ... ... ... ... ... ерекшелігінің біріне
оның оқу құрылымы жатады. Оның құрылымына да кез ... ... ... компоненттік енеді. Алайда бұл ... және ... ... ... ... біліммен, білікпен,
дағдылармен қамтамасыз ететін жүйелікті, бір ізділікті талап етеді, әдіс-
тәсілдермен, оның ұйымдастырумен шектеледі.Осы ... ... ... ... құрылымдық компоненті бүкіл оқыту процесінің құрылымына
тәуелді болып шығады, осылармен шектеледі / 25,98/.
М.А.Асылжанованың пікірінше, балалық шақта балалардың жас ... ... ... қалыптаса бастау факторлары да болып
табылады. ... ... ... ... ... жас ... ... меңгеруге тиісті, үнемі жетілдіріп отыратын іс-әрекеті болып
табылады. / 26,465/.
Жеке адамның белсенділігі педагогикалық проблема ретінде В.И.Лозоваяның
докторлық диссертациясында ... ... 1990). ... ... ... ... және ... келе жеке тұлғаның мәні мен осы
ұғымының ... ... ... ... ... ... орнына алып
отырағынын атап өтеді. Оларды қысқаша келтіре кетейік.
1. ... тірі ... ... ... ретіндегі жалпы категория
болып қарастырылады. Әрекет әлеуметтік нысан үшін ... ... ... ... ... және ... ... теңестіріледі.
3. Белсенділік әрекеттің сапалық сипаттамасы деген анықтама беріледі.
4. Белсенділік дегеніміз жеке адамның сипаты, оның ... ... ... ... ... ... пен, ... көрсетуімен сипатталатаны шәкірттің ... ... ... ... ... дайын болушылық пен
ұмтылушылық; ақыл-ой әрекеті; әрекет сапасы, т.б.) талдау жасай келе,
В.И.Лозовая олардың бәрі осы ... ... ... ... ... ... көзқарастарды, - деп атап өтеді ол, жеке ... ... ... қол
жеткізген білімін тереңдетуді қоғамның рухани мәдениетін ... ... ... ... ... ... қайнар көзі болып
табылады.
Мектеп оқушыларының танымдық ... ... ... ... ... еңбектері арналған зерттеулерде
танымдық белсенділік туралы әр түрлі пікірлер айтылған . ... ... ... ... қарастырса, екіншілері жеке тұлғаның
ерекше қасиеті ретінде қарастырады.
Таным – ол адамға бірден ... ол өмір ... ... ... ... , оны ... ... терең де тиянақты білім
негізінде пайда болады. ... іс ... ... ақыл ... өсіру үшін
олардың елестеулерін дамытуға көбірек зер салу керек. Егер бала ойын, оқу
әрекеттері арқылы айналасындағы дүниемен тығыз ... ... ... ... ... оның ... артады. Танымдық ойын арқылы түрлі
объектілерді көреді, байқай алады, оларға назар аударады.
Оқушылардың оқу ... ... ... арттыру,
танымдық жан қуаттарының оянуына түрткі болу – ол ... ... ... оқу ... ... ... қалыптастыру
үшін С.Жақыпов өз еңбегінде " сабаққа әр түрлі бейнелі көрнекіліктерді,
логикалық сызбаларды, ...... ... ... ... Бұл
оқушылардың оқу үрдісіндегі танымдық іс-әрекетін ... өз ... ... және оны ... ... арттырудың бірден – бір
тәсілі болып табылады" деп көрсетті.
Оқушылардың ... - ... тән ... бар ... үрдіс.
Танымдық әрекеттің негізінде оқушылардың танымдық белсенділігі артады.
Танымдық ... ...... ... , ... ... ынта
– ықыласының, қызығушылығының, құштарлығының ерекше көрінісі. Оқушылардың
өзіндік белсенділігін қалыптастыру мәселесінің маңызы өте зор.
Оқушылардың ... ... үшін ... сол пәнге жан – жақты
жетіктігін аңғарту қажет. ... ... ынта – ... болмаса, ол сол
пәнді жан – жақты меңгере ... Оқу ... ... ... оқушы ғана өзіндік белсенділігін дамыта алады.
Төменгі мектеп жасындағы баланың ... ... ... ... ... Осы ... ... – қатынас шеңберінің көбеюінің
маңызы артады. Баладағы өтіп жатқан осы ... ... ...... ... ... ... бағыттауды талап етеді. Негізгі іс
түрі – оқу болып табылады. Осы оқу арқылы ... ... ... Оқыту
үрдісінің қозғаушысы - ұстаз бен оқушының ... ... ... ... ... ... ... өз зерттеуінде оқушы, өздігінен меңгеріп алуы үшін
ол өзінің танымдық әрекетінің мәселесін және қалай жұмыс ... ... білу ... ... ... ... арттырудың тиімді жолының бірі
-өзіндік жұмысы. Өздігінше ... ... ... ... ... ... етеді, осыдан кейін ақиқатты танудың белсенділіктің негізі ... ... ... ... оның ... ... қалыптасады:
1Өз бетінше ойлану біліктері .
2Оқуға деген ынта – ... ... ... ... ... жұмыс жүргізуі.
Өзіндік жұмыстың дәстүрлі түрі – үй ... оны ... ... ... . Әрбір оқу пәні оқушылардың алдына ... ... және ... ... ... олардың алған білімдерін,
арнайы біліктерді пайдаланып, жұмыс істеуді ... ... әр ... ... ... ... ... өзіндік жұмысын зерттеумен айналысатын көптеген авторлар оның
негізгі қызметі оқушылардың жеке тұлға ... ... ... ... қана қоймайды, қайта оларды танымдық дербестіктің жоғарғы
деңгейіне ... деп ... ... оқушының өзіндік жұмысының маңызын бала білімді
тәжірибе арқылы өздігінен алуы керектігін ... ... ... ... – кез келген сыныптағы балаға тән қасиет . Ал, В. ... ... , ... ... ... мына шарттарға
байланысты.
a) Жұмыстың мақсатын түсінуі.
ә) Жұмыстың жемісті аяқталуына оның алдағы нәтижесіне қызығуы.
б) ... өз ... ... ... ... ... қызығушылық танымдық белсенділіктің қозғаушысы
болып табылады. Оқушы-лардың танымдық қызығушылығы, ... ... ... даму ... ... болып келеді.
Оқушылардың танымдық ынта – ықыластары олардың білімінің ... ... ... ... ... ... Танымдық іс-әрекетке
деген ынта – ықыласты ... ... ... ... зор: ... ... ету, оқушылардың артта қалуының алдын алу, ... ... ... ақыл-ой қабілеттігін дамыту т.б.
Сонымен төменгі сынып оқушыларының танымдық белсенділігі дегеніміз ... ... оқу іс ... субъектісі ретіндегі өзара
әрекеттесуі мен оқушылардың өзара ...... ... сипаттайтын
күрделі тұлғалық құрылым болып табылады.
Мектептегі таным процесі тек білім берушілік емес, сонымен қатар
тәрбиелеушілік, дамытушылық ... ... ... ... ... ... ақыл-ой қабілеттері дамиды, олардың көзқарастары мен
сенімдері қалыптасады.
Танымдық өзіндік ... ... білу ... қалыптасу үрдісі
мотивті қалыптастыру, білімді сапалы түрде игеру және оқу – ... ... ... құрылады .
Оқушылардың сабақтан тыс және үй ... ... ... әр ... ... ... Мысалы, танымдық белсенділігі орта
деңгейдегі оқушы көп нәрсені білгенімен, оның мәнін ашып бере ... қиын ... ... ... ... ... тапсырмаларды орындау
үшін едәуір күшін жұмсайды.
Оқушылардың оқу - ... ... ... ... Г. ... Т. И. Шамованың, Н. Ф. Талызинаның , ал Қазақстан ... ... , А. ... , М. ... ... еңбектерінде
бірқатар орын алған. /22б160;23,110;24,144/
А. Аренова математика пәнін оқыту үрдісінде оқушылардың танымдық
белсенділігін арттыру мәселесіне ... ... ... ... танымдық әрекетін арттырудағы оқытудың әдістері
мен формаларының дидактикалық жүйесін тиімді ... ... өз ... ... ... ... ... ақыл-ойдан басталады,- дейді. Оқушылардың зейінін ... ... ... процесте мұғалімнің алатын орны ерекше.
Егер мұғалімнің зейіні дұрыс ұйымдаспаған ... ... ... ... ... ... алмайды. /29,101-102/
Танымдық белсенділік дегеніміздің өзі - оқушының ... ...... ... бір ... , яғни , ... білім алуда ілгері
қарай жылжып, білмеуден білуге ... ... ... : ... сынып оқушыларының танымдық қызығушылығы сурет салу,
ән – күй, ... ... ... ... ... ... ... танымдық белсенділігі, ең бірінші, сыныптағы мұғалімнің орнына,
оның әрбір оқушының жақсы оқу қабілеттілігіне, сеніміне, ... ... ... ... ... Оқу бала үшін ... жаңаны тану, зерттелмегенді өз бетінше ашу, танымдық іс-әрекетінің
жетістіктеріне жетудің бірден-бір кезі.
Таным ұғымының ауқымы өте кең. Бұл ... ... ... ... айтқанда философия, психология, педагогика жан – жақты түсінік берген.
Сонымен осы әдебиеттерге сүйене ... ... ... ... тырысайық.
Ерте кезден – ақ адам өзін ... ... ... және ... ... ... ... адамның танымы белгілі бір қоғамда,
практикалық қажеттілігіне сәйкес жүріп жатады. ... ... ... дүниеге деген танымдық құштарлығы мен сезіну кезіндегі танымдық
қатынасы» - деген ... көз ... ... У. «Философия» еңбегінде: «Заттар құбылыстар мен
процестер және ... ... ... ... ... білуші
субъектіден тәуелсіз өмір сүреді. Түйсіктердің, қабылдаудың және ақыл –
ойдың арқасында біз ... ... ... ... ... ...... заттар мен құбылыстар қасиеттерінің, мәнді
қатынастарының адам ... ... ... ... ... қайшылыққа толы күрделі процессі».
Яғни таным барысында адам өзін ... ... ... ол ... ... ... ... Таным сезімдік және логикалық деп білеміз.
Сезімдік таным дегеніміз сезім мүшелері: көру, ету, сезіну, қабылдау және
басқалар ... ... ... танып білу.
Ал, психологиялық тұрғысынан алсақ: адамның түйсінуі, қабылдауы, есі,
ойлауы, сөйлеу, қиялы мұның ... ... ... ... ... ... ... аңғару үшін алдымн олар ... ... ... ... ... ... тұрған
мәселені шешу, заттардың себеп – салдар байланыстарын көрсету, болмысты
жалпыжәнежанама түрде тану – ... ... ... ... ... адам ... ең жоғарғы түрі», – дейді.
1.2. Оқыту процесінде ... ... ... ... ... мақсаты тек оқушыларға білім, білік, дағды берумен ғана ... ... ... жеке ... ... ... қасиеттердің
бірі-танымдық қызығушылықты тұрақтандыруға бағытталған танымдық
белсенділік, ... және ... ... ... тиімді игеру болып
табылады. ... ... ... ... ... ... ... мағынасымен және қоғамдық маңыздылығы
толтырылған, үздіксіз, жан-жақты әрекетті талап ететін ... ... ... ... орын ... ... беріледі.Танымдық қызығушылық
барысында ықылас ерекше көрініс табады.
Танымдық ықылас жүйелі түрде бекітіліп және дамып, оқуға деген жағымды
ынта негізін құрайды, оны ... ... ... ... деп қараса,
басқалары «оқуға деген әуестік» деп топшылайды. Психолог мамандардың
пікірінше, ... ... ... ... ие ... Оның ... үнемі туындайтын сауалдарға жауаптарын өздері белсенді ... ... ... оқушының ізденістік әрекеті қызығушылықпен ... оның ... ... ... қуанышқа кенеледі.
Педагог және психологтардың арнайы зерттеулері айқындағандай, танымдық
ықылас өзінің оңтайлы ... тек ... ... және ... ғана, психикалық жүйелерге де әсер тигізеді: ойлау, қиялдау, есте
сақтау, және танымдық ықылас ықпалымен ... ... және ... ... сезімдер. Танымдық ықылас-біз үшін оқушыларды оқытудың маңызды
себебі. Оның ықпалы зор ... ... ... ... ... ... оқушылардың да оқу жұмысы өте өнімді ... Мұны ... ... Ол ... ... оқушылармен жұмыс атқаруда тек
оқытушының тапсырмаларын орындауды талап ететін ... оқу ... ойын ... ... ... ... ... өзгертті. Мұның
нәтижесінде оқытушыларды таң қалдырған құбылыс орын алды: үлгерімі төмен
және ... ... ... жаңа оқу ... ... оқуға
белсенділік, байқағыштық, түсінгіштік танытып, бұрын қиын болып ... ... ... ... ... ... ... кез-келген оқу тапсырмаларын орындауда
шығармашылық танытып, танымдық мәселені орындаудың тиімді, жаңа ... Олар ... ... ... ... ... ... сабақтарда
белсенділік танытады, күрделі қиын мәселелерді шешуге ... ... ... ...... ... ... қайнары, қызықты және
танымдық істердің ... ... ... ... ... ... ... Ықылас пәніне ұмтылыс сауал туғызады; оған
жауап табу белсенді ойлау әрекетін білдіреді. Ықылас ... ой ... ... ... ... деген ықыласты «ойға толы ықылас» деп
атайтын .
Танымдық ықылас оқушы ... ... ... ... ... ... жастан жасқа дейінгі қызығушылықтарының даму
беталыстарын және оқушылардың жеке ... мен ... ... ... ... ... ... көрсетуінше, оқушылардың
мүшелдік ерекшеліктерімен белгілі тәуелділікті болады. Бұл қызығушылықтың
тұрақтылығы, мазмұнның тереңділігіне де байланысты ... ... ... ... және ... психологиялық
ынтасы жетістік болып табылады. Жетістікке жету барысында, ... ... ... ... ... жету ... ... басқа, одан да қиын істерді атқаруға дайын болады.
К.Д.Ушинскийдің пікірінше, кез-келген әрекетте, ... ... ... жетістікке келтіретін шарттарды қамсыздандыру маңызды. Оқушылардың
танымдық іс-әрекетінің жемісті ... ... және ... ... оқушыларды жетістікке жетуіне ұмтылдыру;
- сынып және әр оқушының жетістіктерін жүйелі көрсету, жеткен нәтижелер
туралы қорытынды беру;
- мүмкін болған ... ... алу және ... ... «оқушы өз күштеріне сеніп, жетістікке жету ... ... ... ... ... ... ... отырып оқушылардың танымдық қызметін
белсендіру қажет. Проблемалық тапсырмаларды ... ... ... үшін ... ... ... ... Бұл мәндегі әрбір
проблемалық тапсырма шығармашылық ... ... Жаңа ... ... ... үшін жаңа нәрсені назарға аламыз және бұл «жаңаны»
оқушы өзіндік іздену әрекетінің нәтижесінде өзі үшін ... және ... ... ... механизімін қарастырайық: оқушылар жаңа білім
менгергені үшін жақсы баға алу арқылы бағытталған. Өзіндік жұмыс ... ... жаңа ... еске түсіруі тағы бір неше түрі қосылады:
көзбен көру, дыбыстау есіту, жолдасымен талдау, қайталау.
Олай болса, төменгі ... ... ... ... ... біздің ойымызша, білімді менгеру механизімінің өзгерісі қажет: жаңа
білім оқушыға дайын үлгі ... ... оны олар ... іздену
әрекеті үрдісінде жасайды. Оқу тапсырмаларын логикалық және ... үшін ... ... ... ... ... ... әрекетін
ұйымдастыру келесі негізгі шарттардан тұрады:
- танымдық үрдістер мен жағдайлардың өзара әрекеті;
- сабақтағы қондырма рөлі;
- қабылдау мен ... ... ... назарын аудару;
- жадты дайындау;
- заттарға не құбылыстарға тән ... ... ... өзара
байланыстары көрінетін логикалық ойлаудың негізгі формаларын-ұғымдарын
қалыптастыру;
- оқушылардың ... ... ... ... ... оқушылардың ойлауын дамыту, оны белсендіру;
- мықты білімге дағды мен икемге сүйене ... ... ... ... әрекеттерді ұйымдастыру кезеңін есепке алу.
1-кезең белсенді өзіндік шығармашылық жұмыс үшін жағдай жасау;
2-кезең аналитика-синтетикалық ойлау әрекетін ұйымдастыру, ... ... ... жаңа білімі мен интелектуалды мәселесін қалыптастыру;
3-кезең жаттығу арқылы бекіту, оқушылардың танымдық әрекетінің техникалық
компоненттерін жасау мен автоматтандыру.
Оқушылардың ... ... ... ... даму ... анықтауға
болады:
• ойлау әрекетінің маңызды шарты ретінде белгілі ... ... ... танымдық жұмыс тәсілдерінің білім жүйесін қалыптастыру;
• игерілген тәсілді жаңа тапсырмаға аудара білу жиыны;
• анализ бен ... ... мен ... ой ... ... жекеден жалпыға жылжу жылдамдығы;
• ойлау үнемділігі;
• интелектуалды белсенділік пен дербестік;
• ойлау әрекетінің жалпылануы;
• ойлаудың ... ... ... ... ... ... ... ойлау дербестігі мен тараптардың көмегіне сүйену;
• оқушыларда ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың танымдық әрекетінің мынадай деңгейлерін
атап көрсетті:
- бірінші деңгей (көшірмелі әрекет) –танымдық әрекеттің негізгі формасы
үлгілерінің ... ... ... ... ... ... ... әрекеттің негізгі тәсілдерін
игеру, оларды таңдау және алғашқы шығармашылық тұрғыда қолдану;
- үшінші ... ... ... ... ... тәсілдерін
таңдап, оларды шығармашылық деңгейде қолдану.
П.И.Пидкасистый танымдық ... даму ... ... ... ... ... ... тапсырманы тек қана
үлгі бойынша орындайды;
- қайта жаңғыртушы деңгейі-оқушы белгілі үлгілер, нұсқаулар ... ... ... ... іздену) жаңа тапсырмаларды өздігінен орындайды,
бірақ кейбір тұстарын ... ... ... ... (жоғары) мәселені оқушы өзі талқылап, өзі шешеді.
Сонымен қорыта келе танымдық ықылас танымдық жүйесіне ғана ... де ... ол ... ... ... оны ... ... қуат және жігерімен байланыстырылады. Мұның барысында
танымдық ықылас түрлі ... ... ... ... ... пікірі бойынша ықылас заты «ықылас
жылуымен ... ... ... оқуға, танымдық қызметіне деген мотивациясын
арттыру үшін оқу үрдісі ерекше түрде ... ... ... кезде кез
келген сабақ немесе сабақтар жүйесі мынадай нобай арқылы құрылады:
- мұғалім мақсаты құрастырады, ... ... ... түсіндірмейді;
- мұғалім алдына қойған мәселелерді қалыптасқан мақсаттардың элементі
ретінде қарастырады;
- ... ... жету ... мен ... ... өзі
таңдайды, яғни ол мақсатқа жетудің бірнеше әдісін ұсынады, ... ... ... ... ... туралы айтуымызға болады;
- жаңа тарсырманы меңгеріп, қорытындылау үшін ... өз ... ... ... ... ... орындалған жұмыстарды бағалап, оқушылардың ... ... ары ... бұл цикл ... ... ... талдап, біз мынадай қорытындыға келдік: қазіргі заманғы
білім беру жүйесі оқу - тәрбие үрдісі барысында ... ... ... ... ... Ал бұл ... жүйесінің заңды нәтижесі
ретінді қажет болған жағдайда ... ... ( ... ... алатын жеке тұлға болып саналады. Алайда, азаматтық бүкіл өмірі
бойы жиналған білімі мен ілімі ... көп, ... ... ... үрдісінде оның бәрін оқушыларға жеткізу қиындап бара жатыр, ... емес десе де ... ... оқушылардың танымдық қабілетін арттырып,
олардың оқуға деген ынтасын көтеру керек.
Мұны шешу үшін ... кез ... ... ... ... ... жаттап
алуға бағытталған селқос тындаушы ғана болмай, керісінше, ол ... ... ... ... ... болған жағдайларда оны қолдануға ұмтылуы тиіс.
Мынадай жұмыс механизмін ... ... ... жаңа білімді
себепкерлеп, жақсы баға алу үшін не өз ... не ... ... ... ( 3-4 адамнан) жұмыс істеу керек ... Өз ... ... істеу
барысында жаңа материалдық негізгі еске сақтаудан өзге ... ... ... ... ... – көзбен көру, есту, қайталау, т.т.
Біздің ойымызша, төменгі сынып оқушыларының танымдық ... үшін ... ... ... ... ... мақсатты қоя алу ( мақсатты түсіндіру);
- мақсатты жүзеге асыра білу (орындалатын ... ... ... алу ( ... баға).
Бүгінгі мектептерде тек қана екінші буын-орындалатын бөлу ғана жүзеге
асады. ... да ол ... ... кең ... ... ... оңай қолдана алады. Мақсатты қоя білуге тоқталсақ, онда біз ... тек қана ... ... ... бірікпеген оқу үрдісінің
талаптарын көздегенін байқаймыз. Оқыту үрдісінің мұндай түрі оқушылардың ... ... оған баға ... ... тиімділігін қалыптастырмайды.
Басқаша айтқанда, оқушының ... ... ... оқу үрдісіне деген
қызығуының артуы екі талай.
Осы көрсетілген үш элементтің жүзеге асырылуы үшін оқу пәні ішкі ... яғни ол ... даму ... мен қалыптасуына, сонымен қатар
әр оқу пәні-жалпы білім жүйесінің тек қана бір ... ... ... іске аспақ. Яғни, қазіргі заманғы оқу үрдісінің мазмұнына ... оның ... ... ғана ... ... Басқа сөзбен
айтқанда, пәндік білім беру жүйесін негізінде диалектикалық қайшылық, яғни,
бір жүйеде ... ... ... ... беру ... ... мүмкіншілік
беретіні қозғаушы күш деп қарастырылады.
Түсініктерді қолдану үшін, адам, алдымен, білімнің ... ... Егер ... жоқ болса, адам әлемінің барлық түрлілігін тану керек,
нәтижесінде ол еш ... ... ... ... ... ... жалып қасиеттері мен қатынастарын ... ... ... ... ... ұғынатын түсініктер оның маңызын
жаттап алып, көптеген жаттығуларды орындағаннан емес, оларды түсіну ғана
болады. ... өсуі мен ... ... ... ... дами
бастайды, сөздік қоры ұлғаяды, ғылыми-публицистикалық әдебиетке ... ... ... қабілетті арттыру үшін мұғалім оқу ... ... ... ... ... ... көңіл бөлсе ғана олардың
өз бетімен жұмыс істеу қабілеті, белсенділігі және тіліде дамып, логикалық
ойлау қабілеті ... ... ... ал ... ... бастауыш
мектептер орта білім көрсеткіштері едәуір көтеріле түсері сөзсіз.
Оқушыларда оқу-танымдық іс-әрекеттерді өз бетінше жүргізу ... аса ... ... бірі. Мұны жүзеге асыру
оқушылардың жинақтылыққа, өзін-өзі дұрыс басқаруға үйретеді, ... ... ... оның ... шығармашылық және қарапайым есептерді шешуге
дұрыс қолдана білуге жетелейді, білімін өз бетінше жетілдіру ... Өз ... ... үшін қажетті мінез-құлықтың, серік-жігер
мен ақыл-ой қабілетінің даму дәрежесі, әсересе, жоғары сынып оқушылары мен
төменгі курс ... ... ... ... ... ... өзінің қызығуын толық түрде қанағаттандыратындай, өзінің
танымдық белсенділігі мен дербестігін жүзеге ... ... ... ... жеке ... ... ... мінезіне
айналу үшін оның бойында өз күші және білімі игеру ... мен ... ... ... оң ... ... ... Танымдық
белсенділік немесе ізденімпаздық, оқушының берілген ... ... ... мен ғана шектелмейді. Ол алдына саналы түрде мақсаттар
қойып, соған сәйкес өзінің іс-әрекетін бағыттай ... ... ие ... Оқушылардың танымдық белсенділігін қалыптастыру мәселесінің сан
қырлылығын ескеріп және компьютерлік ... ... оқу ... ... ... ... мен оқу ... теориясының негізігі
қағидаларына сүйене отырып біз оған мынадай анықтама ... ... деп ... ... және ... ... ... тұлғаның интегралдық құрылымын, сипаттамасын
айтамыз.
1. Мотивациялық-тұлғалық (өзін-өзі тану, ... ... ... ... ... ... және ... қанағаттандыруға ұмтылу).
2. Мазмұндық-амалдық ( тіректік білім, ... ... және ... ... ... ... дағдысы).
3. Процессуалды-жігерлік (танымдық іс-әрекет үрдісінде кездесетін
қиындықтарды ... ... өз ... ... істей алу дәрежесі,
танымдық белсенділікке ... ... ... жасалған талдаулар танымдық
белсенділікті қалыптастырудың құрамы мен оның ... ... ... ... ... ... ... Біз зерттеу нысанын, оқушылардың
өз ... ... ... ... ... ... ... анықтаудың негізі ретінде алдық.
Мотивациялық-тұлғалық бөлік оқушылардың оқу ... ... ... ... ... ізденімпаздықтан құралады.
Мазмұндық-амалдық бөлік негізінде білім жүйесі мен жаңа білімді өз
бетінше жетілдіру ... ... ... ... ... және ... ... тәсілдерінен құралады.
Процессуалды-жігерлік бөліктің негізін ... ... ... ... жеңу үшін жұмсалатын ерік-жігерін болуы және оның
өзінің дербес іс-әрекетінде жүзеге асыру дайындығы ... ... ... ... осы үш ... оқу ... барлық
кезеңдерінде диалектикалық тұрғыда бір-бірімен өты тығыз байланысты
болатындығы ... Осы ... ... ... ... мен өз ... ... танымдық белсенділіктің негізгі
бөліктерін мынадай белгі-шарттар мен көрсеткіштердің жиыны арқылы ... ... ... әр ... ... тән ... бір ... мотиватциялық-тұлғалық қызығуды тудырады, ... ... ... оны іске ... үшін ... ... ... асыруға мүмкіндік береді, процессуалды-жігерлік оның аяқталуын
қамтамасыз етеді. Әр бөлік өз ... ... ... ... бір ... жүзеге асырады.
Егер: а) оқу-танымдық белсенділіктің мотивациясы тұрақты болып,
қызығудан ... ... ... ә) ... ... интеллектуалды
іс-әрекеттерді және өзіндік жұмыстарды жүзеге асыралатын болса; б) оқушының
өзімдік ... ... ... сипаты сыртқыдан ішкі қажеттілікке
ауысса; в) оқушылардың оқу- танымдық іс-әрекеті шығармашылық зерттеушілік
сипатқа ие ... онда ... ... ... ... ... ... танымдық белсенділігін қалыптастырудың негізгі жолының
бірі ретінде олардың сыныптық және ... тыс ... ... компьютердің мүмкіндігін пайдалануды таңдадық. Сонымен қатар
оқушылардың танымдық белсенділігін қалыптастыруда төмендегідей ... ... тиіс деп ... ... ... қатарлы әдіс-тәсілдерін қолдау арқылы ... ... ... ... ... мен модельдеуді қолдану арқылы жүргізілетін оқу
және оқудан тыс өзіндік ... ... ... ... ... ... компьютерлік техниканың мүмкіндіктерін пайдалану арқылы оқушылардың оқу
және ... тыс ... ... ... ... ... ... жасалған теориялық моделдің негізінде ... ... ... ... оның ... ... ... деп қарастыруға болады.
Мотивациялық-тұлғалық бөлік танымдық белсенділіктің ... ... ... ... ... ... жаңа ... игеруге бағытталады. Игерілген
негізгі білім жүйесі тек алған білімді қайта еске ... ... ... ... толықтыру тәсілдерін игеру және ол білімнің
көзін табуға бағытталады. Негізіг білім жүйесі оны берілген алгоритм
бойынша шығарылатын есептерді шешу деңгейінде игерілген.
3. ... ... ... ... оны ... ... ... және
осы әдістерді жетілдіруге бағытталған. Негізгі білім жүйесі алған
білімін еске ... ... оны ... ... ... ... игеріледі.
Біздің пікіріміз бойынша, мазмұндық-амалдық ... ... ... ... ... ... дағды онша маңызды емес мәліметтерді қабылдау және оны қайталау
деңгейінде ... ... ... ... ... ... сай ... олар тапсырмалар мен
есептеуде нақтыланбайды. Сондықтан жоспарлау қойылған мақсатқа
сәйкес келмейді.
2. Дағды хабардың ... ... ... ... ... тұрып,
қабылдау мен еске түсіру деңгейінде қалыптасады. ... ... ... сай ... ... сәйкес нақтыланбайды. Жоспарлау жұмыстың барлық кезеңін
толық қамтымайды.
3. Дағды хабардың негізіг мазмұнын мен ... ... ... қалыптасады. Оқу-танымдық іс-әрекеттің ... және ... ... ... ... ... ала отырып, жұмыстың нақты жоспары жасалынады.
Процессуалды-жігерлі бөлік танымдық белсенділіктің қалыптасуының
келесі деңгейлерінен тұрады.
1. Танымдық қиындықтарды жеңу ... ... ... ... ... ... үстінде өздерін босаң ұстайды, жұмысты
аяғына дейін атқармайды, оқу-танымдық іс-әрекетке өз бетінше
белсенділік, жүйелік танытпайды, т.б.
2. ... ... ... ... дайындық оқу-
танымдық іс-әрекеттің көпшілік түрлерінде байқалады. Оқушылар
сабақ ... ... ... ... ... ... Бірақ үлкен қиындықтарды жеңуде ... ... ... ... дайындық оқу-танымдық іс-
әрекеттің көпшілік ... ... ... кез ... ... ... ... шығады. Жыл бойы жүйелі түрде
жұмыс істейді.
Танымдық белсенділіктің қалыртастыруының осы ... ... ... ... ... үш ... төменгі, орташа, жоғары.
Төменгі деңгей белгілі бір көлемде теориялық ... ... ... емес тапсырмаларды игеру дәрежесімен, үлгі ... ... өз ... жұмыс істеумен, оқушылардың оқуға
тиісті көңіл қоймауымен сипатталады.
Орташа деңгей білім ... ... ... ... ... ... ... орта дәрежедегі тапсырманың игеру және
оны орындау алу қабілеті ... ... ... оқушылардың оқу танымдық
белсенділігі даму үстінде деп саналады.
Жоғары деңгей терең теориялық білімнің ... ... ... ... ... ... ... Яғни, оқушылардың оқу ... ... ... ... мен сипатталады.
Оқу үрдісінде оқушылардың танымдық дербестігін ұйымдастырудың негізгі
құралы өзіндік жұмыс және ол ... ... ... ... іс-әрекетін
жандандыруға ерекше орын алады. Осыған сәйкес өзіндік ... ... ... ... ... ... ғана емес, ол оқушыларды
дербес танымдық іс-әрекетке тарту, қызықытру құралы деп есептеуге болады.
Олай ... ... ... ... іс-әрекеті олардың танымдық
белсенділігін арттырудың ең тиімді жолы.
Оқушылардың өзіндік жұмысын зерттеумен ... ... ... негізгі қызметі оқушылардың жеке ... ... ... қабілетін дамытып қана қоймайды, қайта оларды ... ... ... көтеру деп санайды.
Қазіргі білім беру жүйесіндегі ... ... ... ... ... ... кемшіліктер мектептердегі білім беру,
олардың өзіндік жұмыс ... ... ... ... ... тіреп отыр. Бұлай деуге негіз, теориялық тұрғындан алғандан оқу
үрдісін дамытатын кез келген мәселені шешу ... ... ... ... ... ... Ендеше жоғары сынып
оқушылары мен студенттерінде танымдық белсенділікті ... ... ... ... ... ... ... шарттың бірі – сабан жүргізу мәселелік оқыту әдісін (мәселелік
ахуалдар құру, мәселелік сұрақтар қою, шығармашылық ... беру ... ... ... – оқу ... сабақтың барлық түрін
жекелендіруге, оқышының өзіндік жұмысын ... ... ... ... ... білу.
Осыған байланысты біз оқушылар өз бетінше компьютерлік техниканың
көмегімен орындауға арналған фихикалық негізгі бөлімін қамтитын ... ... ... ... жасадық. Айта кетерлік бір жайт, оқу
үрдісінде ... ... ... ... ... дайындығы бар оқушымен ғана емес, қабылдау, ойлау, ... ... ... ... ... ... әр түрлі оқушылармен жұмыс
жүргізуге мүмкіндік берді. Бұл кезде ... ... ... ... ... ... – оқу ... дараландыру.
Ағылшын тілі сабағында оқушылардың сабақтан тыс және үй ... ... ... ... ... ... ... олар
тапсырмалардың түріне байланысты белсенділіктің әр түрлі деңгейін көрсетті.
Танымдық белсенділіктің қалыптасуының дәрежесі ... әр ... ... ... өз бетінше жұмыс істей алу қабілетімен,
деңгейімен анықталады. Оны тағайындау үшын біз ... ... ... өз бетінше орындалған; оны орындауда біршама көмек
керек; тапсырманың орындалуы кезінде үнемі көмек көрсетіледі.
Танымдық ... ... ... білімдерінің төмен екендігін
көрсетті: игерілетін ... ... ... ашып бере ... ... таба алмайды. Мұндай оқушылар заңдар мен заңдылықтарды формальды
түрде, өз білімін тәжірибеде қолдана алмайды.
Ағылшын тілі ... ... ... орта ... оқушылар жалпы заңдылықты игеруге және қорытындылауға ... бола ... ... мазмұнының негізгі өзегін ашып бере ... үлгі ... және ... емес, біраз ... ... ... ... ... ... бірақ шығармашылық
тапсырмаларды орныдау үшін олар едәуір күш жұмсайды. Сондықтан бұндай
тапсырмаларды ... ... ... ... қажет.
К.Д.Ушинский: «Кез келген пәнді оқыту тәрбиеленушінің үлесіне оның жас
ағзасы игере алатын жас ерекшелігіне сай ... етуі ... деп ... ... ... ... деген ынтасын болу үшін
мұғалімнің бойындағы ... ... ... ... ... ... ... қоя білуі
және танымдық тапсырмаларды біртіндеп күрделендіре білу. Мұндай мұғалімдер
сыныпта интеллектуалдық күйді қамтамасыз ... ... ... ... ... ... құштарлығы мен жұмысқа деген сүйіспеншілігін ояту
оқушыларды танымдық тапсырманың жауабын іздеуге ынталандыру білуі.
3. ... ... ... ... ... оқушыларға
жылы көзқарастың болуы. Оның бәрі асықапай ойлануға, қателіктің себебін
талдауға, өзінің және досының жетістігіне ... т.б. ... ... оптимизм – оқушыға, оның танымдық күш – жігеріне ... ... ... ... ... ... бола ... өскіндерін дер
кезінде көре білу, танымдық деңгейінің көтерілуіне бағыттау, жол бастау.
Біздің ... ... ... тілі ... ... ... оқушылар күрделі тапсырмаларды орындайды. Осыған
байланысты оқушыларға берілетін тапсырмалар әр түрлі болып ... ... ... ... өзіндік жұмысқа арналған тапсырмалардың жинағы
оқушылардың танымдық ... ... ... ... әдісі
болып табылады.
Танымдық белсенділіктің қалыптасу деңгейлерін, деңгейлерінің өзгеруін
бағалау үшін ... ... ... ... төмендегі кестелерден көре аласыздар.
Қоғамдық прогресс пен ғылымның ... ... жаңа ... ... ... жинақталуынан оқыту талаптары дамиды, нақтыланады,
жетіле ... ... ... ... ... ... ... асады, ал
танымдық әрекеті негізінде оқушыларда танымдық белсенділік қалыптасады.
Белсенді танымдық іс-әрекеттің көздейтін мүддесі, ... ... ... ... ... ету ... ... қажеттігі негізінде дамиды.
Белсенділіктің ең жоғарғы көрінісі оқушылардың алған білімдерін ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың
танымдық белсенділігін қалыптастыруды арнайы ұйымдастыруды оқу үрдісін
жетілдірудің негізгі шарты ретінде қарастыру қажет.
Мектеп оқушыларының ... ... ... ... ... әдіскерлердің көптеген еңбектері арналған.
Зерттеулерде ... ... ... әр ... ... айтылған.
Біреулері танымдылық белсенділікті іс-әрекет ретінде қарастыра, екіншілері
жеке тұлғаның ерекше қасиеті ретінде ... ... ... ... ... орта ... мен
заттарына сәйкес субъектіде жаңарту, өзгеру әрекетінің пайда болуы ретінде
қарастырса, Т. Сабыров „Оқушылардың оқудағы белсенділігі дегеніміз – ... ... мен ... меңгеру және оларды өмірде, тәжірибеде пайдалана
білуге үйренуге оқушының ... ... ... деп ... ... ... ... – адамның өз бетінше
әрекет ... ... ... ... алға қойылған мақсаттарға жету үшін
оңтайлы жолдарды таңдай білуден ... ... жеке ... сипаты
ретінде айқындалады.
Белсендірудің қандай да бір тәсілі мен әдістерін пайдалануға оқушының
қабілет ... ... ... Күрделі танымдық міндеттерді танымдық
қабілет ... ... ... ғана ... ... ... оның таным
күшіне сәйкес келмейтін, мүмкіндігінен жоғары, білім деңгейінен ... ... ... ... ... ... оңды нәтиже бермейді.
Қазіргі кезде оқушының оқу әрекетінің жемісті, ... ... ... мен ... ынталандыруға септігін тигізетін
оқу үрдісін ұйымдастырудың түрлі ... ... мен ... аса ... ... ... ... мектептерде оқыту мазмұнын жаңарту жұмыстары
жүргізіліп, одан әрі жетілдіре түсуге даңғыл жол ашылды.
Бала өмірінде 6 жаста ... ... ... белгілі. Бала мектеп
оқушысына айналады. Бастауыш мектеп оқушыларының жас ерекшелігі өсіп-
жетілуіндегі ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекетінің, қарым-қатынасының, басқа адамдармен қатынасының
өзгеруімен байланысты ... ... ... түрі оқу ... ... жаңа ... пайда болады. Бастауыш мектеп жасындағы
баланың танымдық іс-әрекеті оқыту ... ... ... Осы ... ... ... кеңеюінің маңызы артады. Баладағы өтіп жатқан осы
өзгерістер ... ... ... ... ... мақсатқа
бағыттауды талап етеді. Негізгі іс-әрекет түрі – оқу. Осы оқу ... ... ... (қабылдау, зейін, ес, қиял, ойлау) дамиды.
Мектеп оқушысының қабылдауы тұрақсыз және ұйымдаспауымен ерекшеленеді,
сонымен қатар оларда «Білуге құмарлық, ... ... Олар ... жаңа бір ... ашып ... ... ... қызығумен
қабылдайды.
Олардың зейіні де еріксіз, тұрақсыз болып келеді. Сондықтан бастауыш
мектепте баларды оқыту мен тәрбиелеу ... ... ... тәрбиелеуге
бағытталады. Мектеп өмірі баладан ерікті зейінін жаттықтыруды, назарын бір
орталыққа ... үшін ерік ... ... ... ... ... оқу ... бірге дамиды (оқу іс-әрекетінің табысты болуына
деген жауапкершілік).
Бұл жастағы балалар өте сезімтал. Оның сезімі ... және өте ... Бұл ... ... ... өте ... фантазияға берілгіш
келеді. Балалардың қиялына мүмкіндік берсе, оларды қандай да ... ... ... ... жеңіл. Сонда балалар қиын істерді де құштарлықпен
орындайды.
Баланың бүкіл өмір ... оның даму ... ... ... ... ... таным белсенділігі арта түседі. 6-7 жастағы балалар
заттарды түсіне, түріне, ... ... ... ... ... ... тәсілдерін білгісі келеді. Күнделікті өмір барысында
бала шындық дүниенің құбаластары мен ... ... ... ... жинақтаған бай тәжірибесін үйренуге талаптанады. Балалардың бір
нәрсені құмартып білуге ... ... ... ... Балалар өте
байқағыш, еліктегіш, әр ... ... ... көп нәрсе оларды ойлантады.
Балалар әдетте өзіне түсініксіз оқтғалардың, құбылыстардың сырын білуге
құмартады. Күн сайын ересектерден күтеді, өйткені, ... ... ... болмайды. Мұндай ерекше сұрақтар балалардың ақыл-ой
еңбегімен шұғылданудағы ниетін, ықыласын ... ... ... бала ... жауапсыз қалдырмауға тырысқан жөн. Себебі сұрағына
жауап ала алмаған бала келешекте сұрақ ... ... Ал ... ... ... кері әсер етуі әбден мүмкін.
Егер мектеп жасына дейінгі балалрдың қызығуы ойын ... ... ... бастауыш сынып жасында қызығудың дамуы оқу іс-
әрекетінде ... ... ... ... зерттеулері бойынша 7
жастағы оқушыны мектепке қатысты жағдайлардың ... ... ... ... ... ... жаңа орын (мектеп, сынып), іс-
әрекеттің жаңа түрі (оқу) және т.б.
Әр түрлі ... ... ... ... өзіндік мазмұны,
ерекшеліктері зерттеушілер үшін қиыншылық тудырады. Өйткені, танымдық
қызығудың қалыптасуы және ... – жеке ... ... ... ... ... күрделі үрдіс. Жалпы алғанда, ағылшын тілі сабағында қызығудың
қалыптасуы бала ... ... және өмір ... ... Сондықтан да баладағы танымдық қызығудың даму деңгейін тек нақты
жасқа ... деп те ... ... Бір ... ... бағыттылығы, мазмұны жағынан бірдейемес қызығу болуы мүмкін.
Балалар жасына байланысты осы ... ... ... ... ... ... Н. ... Л. Гордон, М.
Беляева, И.Цветкова, Л. Маневцова, Н. Постникова, К.Романова, Р. ... ... ... ... ... ... И. Шевченко (жеткіншек жас),
В. Ильина, В. Иванова, Н.Костина, Л. ... ... ... ... ... ... ... мектеп оқушылары бойынша А. ... ... Чо Сун ... Ф. ... (бастауыш сынып оқушылары қызығуының
жүйесін зерттеу), А. Дусавицкий ... ... ... ... құралдарының әсері), Л. Склярский үлгірімі нашар оқушылардың танымдық
қызығулары дамуының ерекшеліктері, М. Щеломенцова (бастауыш ... ... ... ... ... ... ... еңбектері
шықты. Бастауыш сынып оқушыларының танымдық қызығуына жақын мәселелер ... Р. ... Е. ... ... Л. ... ... ... өте ерте жастан қалыптасады және оның алғашқы ... ... ... ... болады. Баланың бірінші жылында-ақ оны ашық түсті
заттар, қатты шыққан ... ... ... ... ... осы ... үзіліссіз қабылдайды және оларды қайта-
қайта қабылдауға тілек білдіреді. Алайда, объектіге деген бұл бағыттылықты
оның эмоциялық ... ... ... оны ... алды деп ... ... құмарлық – бала табиғатына тән қасиет, ол баланың көргендерін
тануына, оған терең енуіне ... ... ... ... ... ... көруге, білуге, ұстауға деген қызығуынан байқалады.
Балалардың өте ерте ... ... ... ... ... ... және т.б. ... қоюын оларда танымдық қызығуының пайда
болуымен байланыстыруға болады. Әрине, ... ... ... ... белгілі дәрежеде, қоршаған ортаға деген танымдық қатынас түрінде
әуестік, білуге құмарлықты көрсетеді. Мұны танымдық қызығудың ... ... ... өз бетімен пайда бомайды, ол әлеуметтік ортаның,
ересектердің әсерінен пайда болады. Балалардың қызығулары олдардың жас ... ... ... ... ... ... әр ... жаста балалардың өздеріне лайықты қызығулары
болатынын ескеру қажет.
Адамның бар ... ... ... ... ... ... Әрекет үстінде балалар әр түрлі заттардың ... бір ... ... ... ... білім жүйесі қалыптасады.
Ағылшын тілі сабағында балалар үздіксіз дамиды, ... ... ... ... ... ... мұғалімнен алады. Баланың танып –
білсем деген ниетін ... ... ... ... белсенділігін одан
әрі күшейту үшін танымдық қызығуын арттыру ... Ал ... ... үшін зат болсын, әрекет болсын, соны жақсы білуі керек, оны ... ... ... ... ... шындығын ұғып білуге ұмтылудың бір көрінісі –
балалардың сұрақ қойғыштығы. Есейе келе ... тек ... ... ... әрі ... ... ... жөнінде нақты білім, хабар,
түсінік ... ... ... ... өз ... ... күтеді.
Осыдан келіп, оның ізденісіне, білуге ұмтылысына мұқият қарау керектігі
туады.
Балалардың қоғамда алатын орны, үлкендермен ... ... ... ... ... ғана тән ішкі ... қазығуы, қабылдауы,
ойлауы, қиялы, тағы ... да ... ... ... ... ... әлем.
Балада мектеп жасына дейінгі жастың соңына қарай үлкендердің әсерімен
мектептегі оқуға деген ... ... ... Осыған байланысты
бастауыш мектеп жасында балалардың алғаш мектепке ... ... ... не ... ... ... өзіндік ерекшеліктері қандай
болатынын, сабаққа қалай қызығатынын ... білу үшін ... ... ... жақсартудың, оқу үлгірімін арттырудың маңызы зор. ... ... ... ... ... ... ... оқудағы іс-әрекеті
сәтті болады, білімді де сапалы ... ... оқу ... ... ... ... онда „оқудың да, тәрбиенің де” нәтижесі ... ... ... ... ... жақсы оқуына, оқығанын
жақсылап ұғып алуына, оларды дұрыс тәрбиелеуде, олардың бойында адагершілік
қасиеттерді қалыптастыруда ықпалы зор.
Белгілі бір ... ... ... ... ... Мұнда оқыту үрдісіндегі әдістемелік жүйенің (мазмұн, ... ... ... ... ... ... ... негізінде жүзеге
асырылуын талап етіледі. Оны ... ... ... үшін ... ... асуы ... өзіндік іздену іс-әрекетінің әдістерін меңгеру талап
етіледі. «Оқушы-мұғалім» қарым-қатынасындағы ... ... ... ... өз ... жұмыстарының жоғары формасы болып
табылатын олардың өз ... жаңа ... ... ... жұмыстарына басты назар аударылуы тиіс.
Оқыту үрдісінде оқушының ... ... ... ... ... шарттарды: білімдер мен әрекет тәсілдерін ... ... ... өзін-өзі бейімдеу шарттарын,
проблемаларды шешудің түрлі нысандарын ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... . ... процесінде инновациялық технологиялар арқылы оқушылардың
танымдық белсенділігін арттыру ... ... мен ... ... ... ... ... педагогикалық
мүмкіндіктері
Қазіргі заманғы қоғам дамуының әрекеті, әлемдік және ... ... ... ... ... дамыта оқыту, оқушылардың
даму ерекшеліктері туралы проблемалар, ұзақ жылдар бойы екшеліп ... озық ... ... ... ... сатысында білім беру
мақсатының приоритеттерін түбегейлі өзгерту қажеттігін ... ... ... ... ... ... білік, дағдыларының белгілі бір
жиынтығымен қаруландыру ... оқу ... ... ... жеке бас ... ... мақсаты қойылды. Білім беруде
оқушының тәрбиесі мен дамуына приоритет берілуі, ... ... ... ... Заңы мен ... Республикасындағы Жалпы білім
беретін мектептердің тұжырымдамасына орай мектеп ... мен ... ... ... ... ... ... талап етеді.
Мектептегі оқу жұмысынына сапасы мұғалімнің оқушылардың оқу әрекетін
дұрыс ұйымдастыра білуіне, оның ... ... ... ... ... ... әрекетінің ең басты және жетекші түрі – оқу. Ол
алдын-ала жасалған жоспар мен бағдарлама ... ... ... ... іске асырылып отырылды. Сондықтан, оқу ... ... ... ... қабілетін дамытады, дүниеге адамгершілік
көзқарасын бірте-бірте қалыптастырады. Оқу - ... ... ... ... Л. В. Занков: «Оқыту - оқушының жалпы рухани дамуын
қамтамасыз етуі қажет, - дейді.
Көрнекті психолог Л. С. ... ... ... деп, ол ... ілгері жүретін, оны жетекке алатын оқытуды айтады», - ... ... ... ... оны істей білуі мен танымдық
белсенділігін арттыру - қазіргі кезде ... ... ... ... мәселелердің бірі. Бұл сабаққа оқыту жүйесіне жоғары талап қоюды
қажет етеді.
Философия тұрғысынан танымға мынадай ... ... ... -
ойдың білмеуден білуге қарай дәл емес, ... ... ... дәл ... ... ой-өрісінін күрделі үрдісі». Адам танымы ... ... ... ... ... ... ал сонан кейін ол заңдарды ... ... ... жүріп отырады.
Практика тұрғысынан оқушылардың танымы - өзіне тән ерекшелігі бар
күрделі психикалық үрдіс. Оқушылардың нәтижелі ... әсер ... ... ішкі күштер немесе себептер болады. Оқушылардың ... ... ... ... ... болатын негізгі күш — ... ... ... білуге қадам басқанда әр түрлі қиындықтар мен ... ... ... жеңу ... оқу ... ... асырылады.
Оқыту үрдісіндегі ең негізгі қайшылық, ол — педагогикалық ... ... ... ... мен ... және
дамуының қазіргі деңгейі арасындағы қайшылық.
Танымдық әрекетінің негізінде ... ... ... Олай ... танымдық белсенділік дегеніміз, білімді меңгертуді
тек байқаумен, сезумен ғана қабылдатып қоймай, керісінше, талданып ... ... ... ... ... ... қалай ашылғанын байқата,
соны білдірте отырып, менгерген білімін практикада ... ... ... ... ... сол арқылы іскерлігі мен дағдысын
арттыру болып табылады. Яғни, ... ... ... ... ... құштарлығының ерекше көрінісі болып табылады.
Танымдық белсенділіктің үш дәрежесі бар:
1. ... ... ... ... материалды жадылап қайта
жаңғыртуға, оны үлгі бойынша қолдануға, меңгеруге ұмтылысымен ... ... тән ... ... ... білімін
тереңдетуге деген ұмтылыстың болмауы.
2. ... - ... ... ... ... ... ... белгілі ұғымдармен байланыстыруға, білімін жаңа жағдайларда пайдалану
жолдарын ... ... ... ... ... тән ... бастаған істі аяғына дейін жеткізуге ұмтылуынан, қиындыққа тап
болғанда оны жеңудің жолдарын ... ... ... ... Дәреже –белсенділіктің шығармашылық дәрежесі-оқушының тапсырманы шешудің
тың жолдарын іздестіруге деген ұмтылысымен сипатталды. Бұл ...... ... ... танымдық ынтаның негіздері мен
әр алуандылығы, сөйтіп оқудағы белсенділік –оқушының іс-қимыл жағдайы ... осы ... ... онда оқушының қызмет ... ... ... рухани ерік, күш жігерін оқу ... ... ... ... ұмтылысымен айқындалатын тұлғасы көрінеді.
Дербестік ... ... ... ... ... мотивті және
белсенді қылықтың оқушыға тән арнаулы нысандарымен тәсілдерін синтездеумен
өмір шындығының ... бір ... ... ... ...... ... мен сипатталатын жүйелі ... алу ... ... пікірінше, жеке адамның белсенділігі ... ... ал ... ... ... ... пен ізденімпаздық әлеуметтік ... ... ... ... табылады. Танымдық қажетсіну –
белсенділіктің және ізденімпаздықты ... ... ... ... ... ерік, күшінің түрлі сипатыцн айқындайтын
оқу – танымдық әрекеттің ... ... үш ... ... көрсетеді:
1. Оқу - танымдық әрекет мақсатын ... ... ... ... ат үсті ... ... өзі ерік, күшінің ... ... алып ... Мұғалім тапсырманы немесе тақырыпты хабарлайды, осыған
сәйкес ... өзі оқу – ... ... ... асыруға тиіс,
сөйтіп осы ... ... ... өзі ... ... ... Мақсаттың қойылуына ізденімпаздық үлесінің көп ... ... ... ... ... ... ... Оқушы өзінің оқу – танымдық ... ... өз ... бұл - өз ... өз ... жұмыс істеу болып
табылады. Мұндай жағдайда ерік күшінің ... ... ... Н. ...... ... өз бетінше жұмысын белсендіру
үшін ... өз ... ... бір ... ... ... назар аударады.(білім жүйесін қалыптастырумен қатар)
Н.А. Половикова өз ... ... ... үш
деңгейге бөледі, ... ... ... – шығармашылық,
құрастырушылық – шығармашылық деңгейлер, ... әр ... ... ... белгілі бір жәйттерін ... сай ... ... оқу ... танымдық ... ... ... және ... ... ажырату үшін негіз
болады деп ... ... ... ... ... зерттеулермен
байланысқан танымдық есептері бар оқу сабақтары аса ... Ал ... ... ... ... ... ... айта
келе зерттеушілік сипаттағы өз ... ... ... ... ... ... Егер де оқушылар оқу
үрдісіне жүйелі ... ... ... ... және ... ... өз жетістіктерін сезінетін болса, онда
мұндай жұмысқа тарту ... ... ... ... оқушылардың тиісті дайындығы болса,
зерттеушілік ... ... ... айтады. Бұл ... ... ... да мәселе қойылады да, олар оны ... ... ... өз ... танымдық қызметінің теориясына
П.И. Пидкасистыйдың еңбектерінде ... ... ... Ол, ... ... ... ... тиіс және зерттеу
элементтерін қосатын жеке ... ... ... ... практикалық
ұйымдастырылуы қажет екендігін атап өтеді. ... ... ... ғана ... ... дербестігін көрсете алады, яғни алынған
мәліметтің дұрыстығын ... ... және ... ... ... өз ... мен зеректігін қолдану
арқылы жауап ... ... жеке ... ғылыми
зерттеудің элементтерін жетілдірудің негізгі жолы – ... ... ... ... ... П.И. ... атап
өткендей, танымдық оқу ... ... пен ... ірге тасы зерттеушілік ізденуге қажетті ... ... пен ... ... ... ... ... болып
табылады.
Баланың даму барысында таным белсенділігі артады. Мектеп ... (5-6 ж.) ... ... ... ... ... ... олардың
құрылысын, пайдалану тәсілдерін білгісі ... ... бір ... ... ... ... ынтасы дейді. Мектеп жасындағы бағалардың
таным ынтасын қалыптастыруда білім беру тәсілдерінің ерекше маңызы бар. ... ... ... ... құбылыстардың мәніне, ғылыми ұғымдар мен
заңдылықтарын терең түсінуге, алған теориялық білімдерін практикада еркін
білуге үйренеді. Оқушылардың таным ... ... ... іздену
қабілетіне, мұғалімдердің теориялық сауаттылығы мен шеберлігіне байланысты.
Н. С. Лейтестің («Способности и ... в ... ... ... 1984 г.) ... ... мектеп кезеңінде оқушыларда ... ... ... яғни, ойдың күрделі қасиеттері қалыптасады және
олардың даму ... ... даму ... бала кезеңдерімен салыстыруға
болмайтындай жылдамдықпен дамиды.
Бастауыш мектеп жасындағы балалардың негізгі бағыты бұрынғы «ойнау»
кезеңінен оқу үрдісіне бет бұру ... ... ... Мектеп кезеңдері
ішіндегі ең негізгі кезең болып саналатын ... ... ... ... ... дамуына ең тиімді де, қолайлы кезең бола
отырып, осы кезеңде ... ... ... психологиялық негізі
қалыптасатын және елестету, армандау мен ... ... ... сияқты
көзқарастары жоғары дөрежеде дамуына жағдай жасалу қажет.
Осыған орай оқушылардың танымдық белсенділігін ... ... бірі - ... ... пен ... ... алу ... педагогикалық және өдістемелік ... ... ... ... ... болып отыр.
Бастауыш сыныптардағы қазіргі бағдарлама мен оқулықтар мұғалімдерге
оқушылар өздігінен орындайтын жұмыстары кеңінен ұйымдастыруға мол мүмкіндік
береді. ... әр ... ... ... ... ... ... белсенділігін, еңбексүйгіштігін және ... ... ... ... ... ... ... сабақты дұрыс жүргізуге қойылатын негізгі ... ... ... ... оята ... ... басқара
білу. Ол біріншіден, тек дайын ақпаратты ... ... ... ... ... ... ... өз бетінше іздендіретін, одан жаңа ақпарат
алатындай оқу материалын берудің құрылымын ... ... ... ... ... ... деген мұғалімнің іс-әрекетіне
көзқарасын өзгертуді талап етеді. Яғни, мұғалім оқушылардың өзі ... күш ... ... ... және ... ... Ол ... әр кезеңінде: үй жұмысын тексерген кезде, оқушының жаңа
білімді меңгеруге дайындығын, жаңа білімді енгізіп, оны ... ... ... ... ... ... бір ... келтірген кезде де
көрініп отыруы ... ... ... ... ... ... тікелей
басшылық ететін, оқушы әрекетінің дамуы мен қалыптасуына жетекшілік
жасайтын ... ... ... ... ... ... тәсілдерін үйрететін мектептегі басты тұлға мұғалім ... ... ... ... қолдау тапқанда ғана өзінің ... ... Екі ... ... қолдаусыз дұрыс нәтижеге жеткізуі
мүмкін емес.
Өзіндік жұмысының тиімділігі мұғалімнің осы ... ... ... байланысты болады. Тәжірибеден өз бетінше ... ... ... ебін ... ... ... ... кезінде
жағдайлар туғызып, олардың басты міндетін өз бетінше ... ... ... ... ең ... нәтижеге жететіндігін көруге болады.
Іздену арқылы басты мәселелерді жете біліп, зерттеу, жинақтау, оны
насихаттау, іске асыру, оқу және ... ... одан әрі ... ... ... Бұл ... мұғалімдер жұртшылығы белсенділікпен қатысып,
зор үлес қосуға тиіс.
Оқу – мектеп жасындағы балалардың негізгі таным әрекет. Баланың ... ... ... оқу мен оның ... ... тығыз байланысты.
Баланың оқу әрекеті – күрделі, жан-жақты үрдіс, ол ... ... ... күштерін керек етеді. Баланың ақыл-ой еңьегі белсенді
әрекет болуға тиісті. Ол оқушының ... ... даму ... ... ... ... әрекеті, оның қажеттері мен қызығулары,
сезім мен ерік сияқты т.б. психикалық үрдістерімен байланысты іске ... ... ... ... ... ... үшін ақыл-ой еңбегінің
дағдыларын қалыптастыру керек.
Баланың ақыл-ой еңбегін белігілі жүйемен ... оның ... ... ... ... ... керек. Ең алдымен, баланы өз
жұмысының мақсат-міндеттерін анықтауға үйрету керек.
Егер бала әрбір оқу ... ... не ... қандай мақсатпен
жасау керектігін, ол қандай жаңа ... ... ... ... беретінін
білсе, онда оқушы әрекетінің саналылығы артады.
Оқу жұмысының мақсат-міндеттеріне сай ... өз ... ... білуге, уақытты дұрыс пайдалануға, өз әрекетін ... ... ... ... ... ... маңызы өте зор.
Баланың оқу әрекеті мазмұнына мыналар кіреді: ғылыми ұғымдар мен
ғылыми ... ... және ... ... шешуге бағытталған
ойллаудың жалпы амал-тәсілдерін меңгерту. Осыған орай, балалардың ғылыми
білімді және дағдыларды ... ... оқу ... ... ... мен
нәтижесі болып табылады. Оқу әрекетінің белгілі құрылымы мыналар:
1. Оқу міндеттері ... ... Оқу ... ... қолданатын нақтылы практикалық және ... ... ... ... ... тексеріп отыруы).
4. Бағалау (мұғалімнің және оқушының өзіне-өзі берген бағасы).
Осындай күрделі ... ... ... ... ... Ойлау — баланың таным әрекетінің ең жоғарғы түрі. Ойлау арқылы
оқушылар көзге көрінбейтін ... мен ... ... ... ... заңдылықтарды ұғады. Ойлау, сөйлеу әрекеті ... ... ...... ... қоюдан, соларға жауап іздеуден
басталады. ...... ... ... ... ... ... бағытталады. Баланың ойлау әрекеті өзінен-өзі
қалыптаспайды.
Олардың ... ... ... дамыту үшін, тиімді ... ... ... ... ... ... үрдісі өзіне тән логикалық
амалдардан (операциялардан) ... ... ... ... топтастыру,
жалпылау, тұжырымдау) т.б.
Оқушының оқу әрекетінің жемісті ... ... ... ... алуына байланысты болады. Ойлаудың түрлері: көрнекі — амалдық,
кернекі — образдық, сөздік — ... ... ... туралы М. Жұмабаев былай деген: ... ... ...... өте бір ... терең iсі. Жас балаға ойлау
тым ауыр. Сондықтан тәрбиеші баланың, ойлауын ... ... іс ... ... ... жолдары мыналар:
1) Баланың жанында дұрыс әсерленулер ашық суреттеулердің көп ... қылу ... ... ... ... аз ... және дұрыс һәм
ашық болмаса, баланың ұғым, хүкім жасауы ой шығаруы қажет ... ... ... ... үшін ... суреттеулердің көбі ашық болуы керек.
Қанша дегенмен, адам ... ... ... ... балаға бір
затты ұқтырмақшы ... ... ... ... жоқ. Бала ... ... ... алсын.
2) Бала заттарды, көріністерді ұксас сандары бойынша топ-топқа бөліп
үйренсін. ... ... ... ... ... бөлу
сияқты. Бірақ, бала заттарды, көріністерді топ-топқа бөліп ... ... ... ... жеңілден ауырға көшуді естен шығармау керек.
3) «Көріністердің, ойлардың араларындағы байламды, ... ... ... тауып үйренсін. Бұл мысалдардан ереже заң
шығартқызып ... ... ... ... (М. ... ... 1993. 70-71 б.)
Балалардың дамуына ең алдымен, оқыту мазмұнының ерекшеліктері әсер
етеді. Бастауыш мектептегі оқытудың ... ... орын ... пән — ... Ана ... үйрену — сөздерді жаттау, олардың жүйесін, өзгеру заңдарын
білу ғана емес, тіл үйренумен қатар, бала ... ... көп ... ... сұлу ... ... ... де менгереді.
Оқушылардың танымы — өзіне тән ерекшелігі бар күрделі психикалық
үрдіс. ... ... ... әсер ... ... және ішкі ... немесе
себептер болады. Танымдық әрекеттің негізінде оқушыларды ... ... - ... ... білімге деген ынта-ықыласының
құштарлығының ерекше көрінісі.
Жалпы, орта білім беру жүйесінің іргетасы бастауышта білім беруден
басталады, ол ... ... беру ... ... маңызды сатысы. Бастауыш
мектепте баланың оқу мен ... ... ... ... ... беру ... ... жалпы орта білім берудің
келесі сатысына ... ... ... Оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың жаңа технологиялары.
Қазақстан Республикасының ... ... ... «Білім беру
жүйесінің басты міндеті – ұлттық жәнн жалпы адамзаттық құндылықтар, ғылым
кәсіби шыңдауға бағытталған ... алу үшін ... ... ... ... енгізу, білім беруді ақпараттандыру, ... ... ... ... деп, ... ... одан әрі
дамыту міндеттері көзделеді. Бұл міндеттерді шешу үшін мектеп ұжымдарының,
әр мұғалімнің күнделікті ізденісі ... ... ... мен ... ... ... жол ... жаңа тәжірибеге, жаңа қарым-қатынасқа өту
қажеттігі туындайды.
Келер ұрпаққа қоғам талабына сай ... мен ... ... ... ... ғылыми-педагогикалық негіздерін
меңгеруі-маңызды мәселелердің бірі.
Бүгінгі таңда Қазақстанда Ш. ... ... ... Қ. ... С.Лактионованың, М. Жанпейісованың, Ә.
Жүнісбек пен Қ. ... С. ... т.б. ... оқытудың жаңа технологиялары жан-жақты қарастырылды.
Елбасымыз Н. Назарбаевтың «Қазақстан-2030» Қазақстан ... ... ... жас ... өсіп, жетіліп, кемелденеді, біздің
балаларымыз бен немерелеріміз онымен бірге ер жетеді. Олар өз ... да ... ... өрісі биік, денсаулықтары мықты өкілдері болады,
және де балалардың игі дәстүрлерін сақтай отырып, қазіргі заманғы нарықтық
жағдайында ... ... ... Олар ... ... ... ... еркін
меңгереді, олар бейбіт, абат, жылдам өркендету үстіндегі, күллі ... әрі ... өз ... ... ... - деп ... ертеңгі
келер күннің бүгінгіден гөрі нұрлы болуына ықпал етіп, адамзат ... ... ... күш – ... тән. Жас ... ... ... мектеп оқушылары. Оларға бірдей талап ... ... ... ... ... ... ... негіздеп оқыту-бүгінгі
күннің өзекті мәселесі.
Жас ұрпақ біздің өміріміздің ... ... ... ғана ... ... ... ... Бүгінгі мектеп табалдырығын аттаған
жас өркеннің ертең қандай адам болып шығатыны ата-аналар мен ... ... ... мәңгілік таусылмас тақырып болып қалып отырғандығы да
сондықтан. Бұл ... мен ... егіз ұғым ... ... Сол ... ... беру жүйесінде жалпы азаматтық және ұлттық негізінде жеке тұлғаны
дамыту және қалыптастыру үшін ... ... ... үрдістің негізі – жаңалықтарды қалыптастыру, қолдану,
жүзеге асырудың тұтастық қызметі. Кез келген жаңа әдіс ... ... ... жатады. Бұл яғни, бір мұғалім үшін табылған жаңа әдіс,
жаңалық басқа мұғалім үшін ... ... ... мәселелерімен айналысып жүрген ... ... ... ... ... ... келе біз бұл ... белгілі уақыт арасында жаңашыл идеяны қайта қарау, ... ... жөн ... Сәл ертерек кездің өзінде белгілі қолданылып жүрген
идеялар жаңа бағытта ұсынылса, мұның өзі инновациялы деп ... ... ала ... инновацияны «жаңалық», «жаңа ... ... ... ал ... ... ... әдістеме құралы»
деп ұғамыз.
Инновация білім деңгейінің көтерілуіне жағдай туғызады. Кейінгі
кезенде ғалымдар өз зерттеулерінде ... ... ... ... мәселесін қарастырады.
Қазіргі білім беру жақты маман болу мүмкін емес. жаңа ... ... ... ... адамгершілік, рухани,
азаматтық және басқа да көптеген адами келбетінің қалыптасуына игі әсерін
тигізеді, ... ... ... ... ... ... педагогикалық технологиялар оқушының шығармашылық қабілеттерін
арттыруға өз үлесін қосады.
Жаңа технологияны қолдану төмендегідей кезеңдер арқылы іске ... ... – оқып ... ІІ ...... ІІІ кезең - өмірге ендіру; ...... ... жұмыс істеу үшін төмендегідей алғы шарттар қажет:
оқу ... ... ... ... алу; ... сабақтастығын
болдырмау шараларын кешенді түрде ... Оның ... ... ... ... ... жасап, назарда
ұстау, жаңа буын оқулықтарының мазмұнын зерттеп білу, ... ... жете ... ... ... беру ... ... арқылы
оқушыларға білімді мемлекеттік стандарт деңгейінде ... қол ... ... ... мен ... ... ... алу.
Өйткені оқыту – тәрбиенің негізі.
Сондықтан оқыту да қоғамдық құбылысқа жатады. ... екі ... ... ... ...... ... пәндерді оқыту.
Екіншісі - өмірде оқыту, өмірге үйрету. Тәрбиелеу, оқыту – егіз ... ... ... тәрбиелей отырып оқытамыз. Оқыту ... ... ... ... ... іске ... Бұл ... маңызы.
Оқыту – тәрбиенің құрамды бөлігі, қайнар көзі, жүйелі түрі. Оқыту арқылы
тәрбиенің ... ... ... әсерлігін, адамгершілікке
баулу жолын, еңбекшілдігін, т.б. айқындап толықтауға ... ... ... ... ... ... инновациялық технология бойынша
әдістемелік жүйесі, осы мақсатта сапалы нәтижеге жеткізуге ... ... ... ... ... ... байланысты.
Сондықтан танымдық іс-әрекеттер түрлерінің мазмұнымен тікелей ... ... ... ... үрдісіне енгізу барысы
танымдық іс-әрекеттер түрлерінің мазмұнын, белгілі деңгейде белсенділігін
көздейді. Осы екі ... ... ... нәтижесінде оқушының өз ісіне
сенімділігін, ... ... ... ... ... ... асыруға жағдай туғызатын оқытудың инновациялық негізгі
түрлері анықталады.
Оқу-тәрбие үрдісінде қолданып, айтарлықтай нәтиже ... ... ... ... ... ... ... оқыту әдістемесі
(Л.Занков, Д.Эльконин, В.Давыдов, В. Репин, В. Ленин); оза отырып оқыту (С.
Лысенков); ... ... ) ... И.Волков); тірек және тірек
конспектілері арқылы оқыту (В.Шаталов); саралап оқыту; ... ... ... ... ... ... дамыта оқыту; жобалап
оқыту технологиясы.
Жаңа ... ... ... қағидалары: балаға
ізгілік тұрғысынан қарау; оқыту мен тәрбиенің бірлігі; ... ... ... және ... ... өз ... әрекеттену әдістерін
меңгерту; баланың танымдылық және шығармашылық икемділігін ... ... ... үшін ... жұмыс істеу; оқу үрдісін оқушының сезінуі.
Дамыта оқыту – күрделі құрылымды, біртұтас педагогикалық жүйе. Оның
нәтижесінде әр оқушының ... ... ... ... ... оқыту барысында соған лайық жағдайлар жасалады.
Дамыта оқытудың дәстүрлі оқытудан айырмашылығы: көздеген мақсатында,
мәнінде, ... ... ... ... мұғалімнің рөлі мен
атқаратын қызметінде, әдіс-тәсілдерінде, оқушының білім алу белсенділігінің
түрінде, оқу үрдісі ... ... ... ... ... ... үрдісін ұйымдастыру түрлерінде т.б.
Осы міндеттерге жүгіне отырып, дәстүрлі білім беру жүйесінде де оқушы
дамуына көмектесетін кейбір қажетті ... ... ... Олар: -
мектепке және әрбір сыныпта, оқу тобында мұғалімдер мен оқушылардың ... ... ... ... тудыратын ынтымақтастық жұмыс
жағдайын қалыптастыру;
- оқушы мен мұғалімнің ... ... ... ... ... жеке тұлғалық түсінушілік негізінде іске
асырылуы;
- оқыту үрдісінде репродуктивтік және ... ... жеке бас ... ... ... оқыту
материалының деңгейімен анықталуы;
- оқыту деңгейінің анықталған бірізділікті ... ... ... ... ... беру стандарттарына сәйкес т.б.)
- оқу материал ... ... ... және ... ... ... да ... (табиғаттану, әлеуметтік
ғылымдар, қоршаған орта және т.б.)
- оқушылардың шығармашылық мүмкіншілігін ... ... ... ... ... көздеген әр түрлі әдіс-тәсілдерінің кең-
қолданылуы (диалог-сабақтар, ғылыми жоба қорғау ... ... ойын ... т.б.)
- оқушылар әжептеуір уақыт аралығында мысалы (бір, не бірнеше жыл
белгіленген бір тұрақты топтарда сабақтасуы) Бұл ... ... ... ... ... ... (бір, не бірнеше сабаққа)
қызметтесуінің ... және ... ... жеке ... ... ... эммоционалды – сезімділік және абстрактілі, логикалық ой
құрастыруын дамытуға ықпал етілуі;
- үкіметтің білім беру ... ... ... бірдей
екендігін естен шығармай, жалпы білім ... ... ... ... ... қажеттіліктері мен қызығуларының ескерілу;
- оқу жоспарларында міндеттелген және таңдап ... ... ... ... ... ... ... және білім алу нәтижелерін
жүйелі талдаудан ... ... ... ... ... ... талдатып, өзін-өзі
бағалау әрекеттерінің ұйымдастырылуы.
Қазіргі кезде қоғамда болып жатқан үлкен өзгерістер ... ... ... ... ... ... ... тез ендеуді
өзгерістер білім беру саласына да өзінің үлкен әсерін тигізуде. ... ... ... ... ... ... – осы ... ағымынан қалып қоймай,
өркенитетті мемлекет құру және білім беру сапасына әлемдік білім ... ... ... ... ... ... ... мен
тактикасын өзгертудің қажеттігі, оның уақыт талабына сай келмейтіндігі
туралы мәселелер жиі ... ... ... ... ... ... ... қажеттігі өзектілігін танытып отыр. Білім
беру саласындағы инновациялық бағыттың қажеттілігін ... ... ... ... ... ... болып отыр. Олар:
- Білім беру жүйесінің жаңаруы, яғни жоғары оқу ... ... ... көшуі және орта білім беру жүйесінің 12 жылдыққа
өтетіндігі.
- Білім беру ... ... ... мен оқушыға қойылатын талаптың жаңа тұрғыдан қарастырылуы,
яғни оқушы тек білім тұтынушы ғана емес, ортақ іс-шара ... ... жаңа ... және ... ... ... бастады.
Алайда мектептердің жылдам даму қажеттілігі талабы мен ... ... ... ... ... арасында қарама-қайшылық туындауда.
«Жаңа», «жаңалық», «жаңалық енгізу», «инновация», «инновациялық
процесс» деген ұғымдарды оқытушылардың түсінуінде ... ... ... ... рет ... ... ХІХ ғасырда пайда
болды. Ол кейбір элементтердің бір ... ... ену ... ... ХХ ... ... ... және саласы жаңалық туралы ілім
пайда болды. Осының шеңберінде материалдық өндіріс ... ... ... ... бастады. Педагогикалық инновациялық
процестерді батыста 50-ші жылдардың аяғында зерттеу іске асырылды, Ресейде
ол соңғы он ... ғана ... ... ... отыр.
Біздің елімізде де соңғы кезде инновациялық технологияға көп көңіл
бөлінуде. ... ... ... ... ... ... әртүрлі анықтама берілген.
«Инновация» латын тілінен (inovatio) ... ... ... ... ... ... екен. Алайда жалпы инноватика саласының
маманы Э.Роджерстің берген анықтамасы бойынша жаңалық нақты адам үшін ... ... ... шын мәнінде жаңа екендігі маңызды емес біз оны уақытпен, яғни
оның ашылған уақытымен немесе алғашқы қолданылғанынан ... ... ... ... ... ... Ұлттық Эндиклопедиясынада
«инновация» жаңалық деп берілген. С.И.Ожетов сөздігінде жаңа – алғаш рет
бұрынғының ... ... ... жарыққа шыққан онша таныс емес қайта
ашылған; жаңалық – жаңа құбылыс, жаңа салт, жаңа әдіс өнер ... ... ... Н. ... ... ... үрдіс
деп отырғанымыз білім беру мекемелерінің жаңалықтарды жасау, меңгеру,
қолдану және таратуға байланысты бір ... ... - деп ... Ә.
Қалдыбаев, «инновация» ұғымына талдау жасап, төмендегідей анықтама берді:
«инновация-жаңалық енгізу, жаңарту үрдісі, өзгеріс, жаңа құрал, жаңа ... ... ... және «педагогикалық инновация»
терминдерін педагогикаға ғылыми тұрғыдан негіздеп ... ... ... ... педагогикалық инновацияны өзінің зерттеу ... ... бар ... ... ... ... ... қарастырады.
Ал Р.Нуртазина инновациялық білім беруге тән қасиет ... ... ... ... деген ұғымды ұсынады.
Олар бір-бірімен тығыз байланысты және олар ... ... ... ... дей ... ... халықтың менталитеттің тез өзгеруіне, яғни
өмірдегі көп нәрселер олардың өздеріне ... ... ... дәлелдейді.
И.В. Кузьмина: «өз пәнін білу бұл педагогтың негізгі кәсіби белгісі болудан
қалды. Мұғалімнің өз пәнін ... ... ал ... ол әлі оның ... ... ... - ... айтады. Дәстүрлі педагогикада ерекше
көңіл конгитивті аспектіге ... ол ... ... мұғалімге деген
талап оның шығармашылықпен жұмыс жасауына, яғни жаңа мектепте ... ... ... ... болуына қойлылып отыр.
З. Абасов мектептердің қазіргі кездегі жағдаына және ... ... ... ... ... ... қызметінен психологиялық
құрылымына ұйымдастырушылық, коммуникативтік, гностикалық, мағлұматтық,
конструктивтік ... қоса ... жүйе ... интегралды
компоненттердің енуі ретінде тиіс дегенді айтады. А. Құсайынов, М.Сарыбеков
мұғалім дәстүрлі педагогикадан бас тартып, «жаңа ... ... ... ... ... ... ... ізгілікті, жеке тұлғаға
бағытталған педагогикаға кең жол ашады.
Педагогикалық үрдістегі «инновация» ... ... ... өзгерту деген мағыналарды білдіретіндігін сонымен қатар оқыту мен
тәрбиелеудің жаңа мақсатын, мазмұнын, әдісін және ... ... ... мен ... ... ... ұйымдастыру, ал «инновациялық
процесс» ... ... ... меңгеру, қолдану және кең көлемде
тарату бойынша кешенді іс-әрекет деп түсіндіріледі.
Жоғарыда ... ... ... ... процесс жағдайында оқушылардың да, мұғалімдердің де өзін-өзі
тұлға ретінде сезініп педагогикалық процесте ... мен ... ... ... бар жүйе ... ... аңғарылады.
Технологияға тағы да тоқталар болсақ «Технология» - грек ... ... ... ... ... ... білдіреді. Ғалым – педагог,
психологтар пайымдауына ... ... ... «Слагаемые
педагогической технологий» деген еңбегінде оны «Оқу – тәрбие ... – ала ... ... ... оны ... ... ... яғни
белгілі педагогикалық жүйенің тәжірибеде жүеге ... ... ... ... жүйені – педагогикалық технология негізі деп
тұжырымдайды. Педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... Кәсіпке дайындақ – тұлға дамуын жүзеге
асырады. Мақсатты ... беру – ... ... ... ... әдістемеге арқа сүйейді. Оны мақсатты білім берудің көзі ... Ол ... ... ... іс-әрекетті диагностикалық
талаппен қоюға ерекше көңілбөледі. Педагогикалық жүйе ретінде бір-бірімен
байланысқан ... мен ... ... жеке ... бағытталуы
мақсатты. Орыс ғалымы С.А. Смирнов өзінің «технология как ... ... ... ... ол ... ... ... яғни, шикізатты
өңдеу, жасаудың амалдары екеніне тоқталады да, оған өзіндік анықтамасын
береді. Ал Безрукова оны ... ... ... ... ... ... ... назар аударады. Ол ойды
бейнелеудің маңызын дәлелдеуге тырысады. Білімді тек сөздік әдіс ғана ... ... ... ... ... ... оның, әсерінен,
практикалық білім берудегі орнын анықтайды.
Енді технология туралы басқа да ... ... ... ... ол ... ... ... Шепель: «...это искусство, мастерство, умение, савокупность
методов обработки, изменения состояния объекта».
И.Г. ... ... ... о ... и ... обработки и
качественного преобразования объекта».
С.Н.Данакин: «способ осуществления деятельности на основе ... ... на ... и операции с их последующей
координацией и ... ... ... и методов их выполнения».
В.Г. Афанасьев: «перевод абстрактного языка наука на конкретный язык
решений, ... ... ... ... ... жаңа ... ... отырып, белгілі бір уақытта алдыға нақты, тұжырымды ... қоя ... ... ... ... талап етеді.
Жаңа педагогикалық технология ұғымы тың, белгісіз, жаңа оқыту
амалдары, ... ... ... ... мен ... ... ... қол жеткізуі, жаңа ізденістерін оңтайлы ... ... ... ... жету деген сөз. Жоғарғы көрсеткіш- білім
деңгейін шығармашылық деңгейге жеткізу деген сөз.
Білімді меңгеру деңгейіне ... ... ... сызбадан көруге
болады.
ІҮ ... ... ... ... ... ... шығармашылық деңгейіне жету
үшін Блум жүйесі жиі пайдаланып келеді.
Блум жүйесі
| ... ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді, жазады. ... ... ... ... ... ... пайдаланады |
|Анализ ... ... ... ... т.б. ... ... шығармашылық жұмыстар құрастырады. |
|Баға (сыни баға) ... ... ... осы модельге түсінік берейік:
І. Оқушылық деңгейде бала мұғалім көмегімен амал-әрекет жасайды.
Алдыңғы ... ... ... ... ... ... Алгоритімдік деңгейде мақсат пен шешілуге тиісті ситуация анық,
оқушы бұрынғы жинақталған білімін пайдалана отырып, мақсатқа жету үшін ... ... ... ... ... мақсат анық, ситуация түсініксіз, оны
оқушының өз толықтырады, табады, шешеді. Бұнда да ... ... ... Оқушы жаңа хабар, білімді өз ізденісімен ала алады. Бұл ... ... ... ... ...... ... анық емес. Оқушы оны
анықтайды, жаңа нәрсені табады, өз ... жаңа ... ... ... жету ... оңай ... ... технологияда
«миға шабуыл», дебат, модель, проект жасату, қорғату, оқу, жазу ... сыни ... ... жиі пайдаланып келеді. Соның
ішінде, әсіресе, ... ... ... ... Эльканин, Давыдовдамыта
оқытуын алуға болады.
Дамыта оқыту тікелей ... ... ... жан-жақты дамыта
отырып (жеке басын, дүниетанымын ойлауы, темпі) оқытуға ... ... ... ... оқушы субъекті, яғни, ол ... ... ... ... ... ... ... дарынын дамытуға ықпал жасайды (іскерлігі,
машығын дамыту емес;)
- білім дайын күйінде ұсынылмайды, бала-тыңдаушы, мұғалім-информатор
емес, ... бала – ... ... ... ... ... ... белгілі бір проблема, ... ... ... ... – оқушы іс-әрекетін ұйымдастырушы,
бағыт ... ... ... ... ...... пікірлесу, пікірталасы;
- дамыта оқытудағы мұғалім қызметі – диалогты ұйымдастырушы, ... ... ... ... бір ... бір
мақсатқа бағыттаушы.
Білім деңгейін шығармашылық деңгейге ... ... ... ... консепциясын басшылыққа алған) орны ерекше.
Технологиялық сабақ жоспарының жобасы:
Сабақтың девизі;
Сабақтың тақырыбы;
Сабақтың түрі;
Сабақтың жабдығы;
Сабақтың мақсаты:
а) Білімділік;
ә) Дамытушылық;
б) Тәрбиелік;
Сабақ құрылысы.
|Сабақ ... ... ... ... ... ... ... |құрылысы, | ... ... ... | |
| ... | ... | | | |
| | | | | | | ... ... ... ... ... тұтастығын талап
етеді. Жан-жақты қарастырылған, яғни, жүйелік, мақсаттар бірлігі, ... ... ... мақсаттар қою, мақсаттарды анықтау
бірінші орында тұрады. Жоспардың нақтылығы, мақсаттар жүйесі оқушылардың іс-
әрекетін ұйымдастыра білу, сол арқылы ... ... ... ... ... жету ... сабақтарда сабақ құрылымы, оның негізгі элементтері
оқушы мен ... ... ... ... технологиялық
тізбектер сабақтың кезеңдерінде негізгі мақсаттар жүзеге асуы тиіс.
Технологиялық тізбектер:
1. Нақты мақсаттар жүйесі ... ... Оқу ... ... ... ... Сабақтың жүрісі, жұмыстардың белгілі бір темпі, ритмі;
5. Жүйелі жалғаспалық (оқу іс-әрекетіндегі қорытынды, бекіту, тұтастық
арқылы бір нәтижеге жету);
6. ... ... ... үнемі басшылыққа жасау. Үнемі бақылау мен бағалау;
8. Бекіту, оқушының білім-білік, іскерлік дағдысын бағалау;
9. Қорытынды, коррекция ... ... өз ... жеткізе білуге, пікір таластыруға,
тек тестік бақылау кезінде емес, оқыту ... , ... ... ... тыс ... да (үйірме, факультативтік сабақ т.б.)
қалыптастырып, үйрету қажет.
Ұстаздың рөлі де тек емтихан алып, баға қоюмен ... ... білу мен ... ... баулып, тәрбиелеу, пәнге қызығушылығын
арттырумен айқындалады.
Оқытушы ауызша емтихан арқылы оқушыға өзінің өктемдігін ... ... ... білімін сырт сөзбен тексеріп, өзінің берген
білімін саралап, жетілдігені абзал.
Оқушы ... ...... ... мен ... ... ... заңдылығына сүйенсек кез келген өнімнің сапасын
өндіруші емес, оны ... ... ... ... ... ... ... оның өзі емес, басқалардың
бағалағаны жөн. ... ... ... ... ... ... ... жастардың сана-сезімдерімен, ... де ... ... ертеңі бүгінгі ұрпақтың білімімен тығыз байланысты екені де
даусыз. Сондықтан бүгінгі таңда Елбасы Н. ... ... ... ... ... ... ... саласында оқу-тәрбие жұмыстарын жақсарту
және салауатты өмір салын орнықтыру міндетін қойып отыруы өте ... ... ... ...... ... ... бір педагогика ғылымында баланы оқыту мен тәрбиелеудің мақсаты жан-
жақты дамыған жеке тұлғаны қалыптастыру болып табылатындықтан, бұл ... ... ... әдістемелік жүйенің басты компоненті оқыту мақсаты ... Жаңа ... ... әдістемелік жүйенің қалған бөліктерінің
(мазмұн, ... ... түрі мен ... ... ... ... орындау үшін мынадай төрт ұсыныс қажет екен.
1. Жаңаша ... ...... ... ... ... іс-
әрекетінің әдістерін меңгерулерін талап етеді.
Бұл әдістердің ... ... ... ... ... әдістерінен айырмашылығы бар.
Демек, біздің жағдайымыздағы «оқыту әдістемесі» деп отырғанымыз ... ... ... ... тығыз байланыстағы қолданысты қарастырады. Бұл
жағдайда алдыңғы орында оқушы тұрады және оның өз ... ... ... баса ... аударылады.
2. Жаңаша оқытудың негізісіне оқытудың дербес және ... ... ... бұл ... ең ... ... ... сенім,
оның өз ісіне жауап беру мүмкіндігіне ... ... өз ... мен ... ... ... ... фонталды түрі, көбінесе бағыт беру,
талқылау және түзету енгізуде ғана ... Жаңа ... жаңа ... ... ... ... Ол – оқыту құралдарына деген көзқарасты да өзгерутді талап етеді.
Бұл ... ... оқу ... ... ... ... іс-
әрекетін жүзеге асыра алатындай ... ... ... ... ... ... ... С.Л. Рубинштейннің еңбектерінде
айтылған «Ойлау барысында ойлау ... жаңа ... ... ... ... ... бар» ... ойынан алынған.
Ол бойынша өнертапқыштық пен жаңалықтар ... ... ... ... ... ... екен. технологияның тағы бір психологиялық
негізі болып табылатын теория Л.С.Выготскийдің «Оқыту процесінде оқушының
ақыл-ойының дамуы» ... ... ... «жақын арадағы даму аймағына
ауысуы» туралы теориясы. Бұл ... ... ... ... ... ... өнімді іс-әрекетті қажет ететін жоғары деңгейлерге ауысу
негізінде ... ... ... ... ... оқу материалдарын
әр түрлі деңгейде қабылдайды.
І деңгей тапсырмалары
1) Жаттап алуға ... болу ... 2) ... ... ... ... өңін өзгертпей қайталап, пысықтауына мүмкіндік
беруі тиіс. 3) Тапсырмалар өмірмен байланысты болуы керек.
ІІ деңгейдегі тапсырмалар
Өтіп кеткен материалдарды реттеуге және ... ... ... өзгертілген жағдайдағы тапсырмалар, яғни бұрынғы тапсырмаларға ... ... ... үшін алғашқы алған білімділік түрлендіріп пайдаланылуы
қажет. ... ... ... жетілдіруге берілетін тапсырмаларда біздің
ұлттық ерекшеліктеріміз ескеріліп, танымдық, үйретімділік маңызы болуы
керек.
Бұлар: ... ... ... ...... ... ... орындау барысында оқушылар
жаңа тықырып бойынша меңгерген алғашқы қарапайым білімдерінен заңдылықтар
шығарады, ... жаңа ... ... тағы ... ... ... ол тағы да жаңа ... меңгеріп, өзі үшін жаңалық ашуы
тиіс.
Мұндай жүмыс анализ бен синтез және салыстыру ... ... ... ... ой жұмыстарын қажет етеді: әр түрлі ... ... ... ... ... ... оны
өздігінен шығару; өмірден алынған мәліметтер негізінде диаграмма, ... ... ... ... ... ... ... құралдар
дайындауға берілген тапсырмалар; ой қорытуға арналған дағды қалыптастыратын
тапсырмалар.
ІҮ деңгейдегі тапсырмалар – (шығармашылық ... ... ... өмір ... мен ... ұғым,
түсініктерінің, қиялы мен белсенді ой еңбегінің нәтижесінде жаңаша, бұған
дейін болмаған, ... бір ... ... жеке ... икемділігін
байқататын дүние жасап шығаруға ... ... ... ... өз ... ... ... дайындау, демек, бұл
тапсырмалар – оқушылардың біліктілігі мен дағдысын қалыптастыру және ... ... ... ...... ... технологиясын қарастырайық (Ж.Қараев)
Деңгейлеп туа біткен ақыл-ой қабілетінің жеке даму ... ... беру ... ... ... ... ... азаюы
арқылы емес, оқушыларға қойылатын талаптардың әр ... ... ... Бұл ... ... ... ... тұрады және оның өз
бетімен алудағы белсенділігіне баса ... ... ... әр ... өз ... ... пайдалана
отырып, білім алуына жағдай ... Әр ... ... ... зейін аударып, олармен саралай жұмыс істеуге мүмкіндік береді.
Модульдік ... ... ... ... ... ... қолдана
бастаған технологияның түрі (М.М. Жанпейісова). ... ... ... ойларды, ұстанымдарды, таза ғылымның ережесінің негізін
игерудің басты құралы екендігін ... өзі ... ... ... ... алға ... мақсат – оқушының жеке тұлға ретінде
дамуында бұл техника мұғалім мен ... ... жүйе ... ... ... ... беруі.
Қазіргі уақытта Қазақстанда білім берудің өзіндік ұлттық үлгісі
қалыптастыруда. Бұл ... ... ... өзгеруімен қатар жүреді.
М.М.Жанпейісованың қабылдаған жаңа парадигма бірінші орынға ... ... мен ... емес, оның тұлғасын, білім арқылы дамуын қойып
отыр.
Осы технологиямен жұмыс істеген әрбір оқушы кез келген ... ... ... ... ... ... ... түйіндей алуға, ең негізгісі мен маңыздысын ... ... ... ... осы технология барысында сөздік, ... алғы ... ... ... ... ... баспа және
жалпыға бірдей ... ... ... теледидар,
компьютер, т.б.) пайдалана білуге және карточка, ... ... ... ... құра ... дағдыланды.
Оқушылардың білім-білік дағдылары: өз ойын әдеби тілмен жеткізе
отырып, ғылыми сөздерді пайдалана алу, ... ... ... ... өз
сөзінің жоспарын жаза білу, тезис құра алу, ... қою ... ... ... ... ... білулері жақсы қалыптасады.
Модульдік технологияның бір ерекшелігі – тұлғаның танымдық
қабілеттерін және ... ... ... жасалған оқу мен танымдық
жағдайлар арқылы дамытуға, ... ... ... ... ... бекіту, қарым-қатынас, танымдық ойын шығармашылық
қажетттілігін қанағаттаныдруға, белсенді сөздік қорын дамытуға бағытталады.
Ал екінші ерекшелігі дарынды ... ... ... ... ... ... табылады. Осы тұрғыдан келгенде бұл технологияның біздің
мектептің оқушылары үшін үлкен ... ... ... ... ... ... ойлар төмендегідей
болып келеді:
1. Мұғалім көбінесе бағыт беруші, ... өн ... ... өз бетімен
жұмыс істеуге дағдыланады.
2. Әр оқушы өз білімінің деңгейін анық байқайды, білімді жүйелі түрде
алуға дағдыланады.
3. Тілдің ... ... ... теориялық материалды терең меңгертеді.
4. Оқушылардың ауызша және жазбаша баяндау дағдысы қалыптасады.
5. Жазба жұмыстрын ... ... ... ... ... ... ... жазуға машықтанады, ойы ұшқырланады.
6. Оқушының танымдық қабілеттерін де, танымдық үрдістерін де дамытуға
мүмкіндік береді.
Жаңа педагогикалық технологияны ... ...... ... адамгершілік, рухани азаматтық қабілетінің
қалыптасуына ізгі ... ... ... ... көмектеседі. Сабақ
біздің заманымызда да оқытудың ... түрі ... қала ... ... мен мүмкіндіктерін өзгертіп жаңартуда қазіргі заманғы жаңа
оқыту технологияларын ...... ... Оқыту үрдсінде жаңа
технология түрлерін кеңінен ендіру немесе элементтерін пайдалану - ... ... ... ... тілі сабағында оқушылардың танымдық
белсенділігін арттыруда тағы төмендегідей технологияларды қолданамыз.
Жеке адам ... ... және оған ... ... ... беру
мақсатында көптеген білім беру технологиялары ұсынылуда: дамыта ... ... ... ... ... технологиясы. Оқушының ойлау
қабілетін дамыту үшін өздігінен жұмыс істеуге ... өз ойын ... ... ... ... ... проблемалық сұрақтар
пайдалану, проблемалық ситуациялар туғызу.
Тиімді оқытудың негізгі бір щарты – білімнің ... ... ... ... ... мен мәселелерді, теория мен фактілер
қажеттілігі мен тиімділігіне сай іріктей білу, өз бетімен оқи ... ... ... ... сай ... ... тілін оқытудың негізгі
міндеттерін, оқушыларды саатты жазуға, ойын, өзін еркін ... ... ... ... ... ... тәрбиелі азамат болуға
тәрбиелеуді ағылшын оқыту ... ... ... ... ... ... еңбек ететін ғылыми дүние
танымы кең ұстаз ғана ... ... ...... ... ... ... отырып оны орынды
пайдалана білуі арқылы жүзеге ... ... Бұл ... есте ... даму ... ... тиімді пайдалану ... ... ... ... ... терең ойлау ... ... ... жаңа ... арқылы жүзеге асып келеді.
Қазіргі оқытылатын пәндер оқушылардың болашағы, таңдайтын мамандығына
қарай ... ... ... беру ... ... ... Білім мен
тәрбие берудегі мемлекеттік істің ең маңыздысы – ... ... ... ... мақсатты білім беру – тұлға дамуын жүзеге асыратын
мәселелер.
Білім беру – оқыту мен ... ... ... ... ... берудегі мақсат – жан-жақты, білімді, өмір сүруге бейім, өзіндік ... бар, ... жеке ... ... ... ... ... жүргізу әдісінен арылуы; оқыту кезінде білім беретін мұғалім емес,
осы білімді қызыға қабылдауға ... ... ... ... ... ... ... өз дербестігін дамыту.
Қоғамымыздың экономикалық, саяси, мәдени дамуына үлес ... ... сай ... ... ... дайындап, тәрбиелеп шығару
зор міндет болып табылады.
Жалпы сабақтарда оқушылардың танымдық ... ... ... ... ... орны ... Мақал-мәтелдерді
қолдану арқылы оқушылардың сөздік қорын, ... ... ... ... және ой» ... беру инновациялық технология «Көзбен көріп ойлану
стратегиясы» американдық бағдарламаның ұлттық варианты ... ... ... ... беру мекемелеріне ендірудің мақсаты болып балалардың
көркемдік құндылықтарыда терең , жеке дара – ... алу ... ... жасауда және өнермен өзіндік ... ... ... болады, бұл олардың ары қарай дамуына негіз болады. Мұндай ... ... ... және ... өнер ... туындатады.
«Жарыссөз» ойыны – бәсекелестік, ол жасөспірімді барлық бар тәсілдерді
игеруге қызықтырады және ... ... болу ... ... ... ... ... түрде қолдана білуге үйретеді. Ойындар, ең алдымен
құндылық сипатына болады. Ол жасөспірімдердің белсенді түрдегі ... және ... ... іске ... білуін қалыптастырады.
Жарыссөздерді ұйымдастырудағы негіз қалаушы принциптер болып адалдылық
және серіктестерге сый ... Ойын ... ... оқып-үйренетін
тақырыптар бойынша тиянақты білім алады, өздерінің сөзін дұрыс құруға
үйренеді.
Жарыс ... ... ... ... ... материалды
ұқыпты түрде игеруге қызығушылықты туындатады. «Жарыссөздер» оқыту, дамыту,
тәрбиелеу және қатынас мақсаттарын шешуге мүмкіндік жасайды. ... ... ... ... ... үшін ... ... элементі, оқушылардың
өзіндік жұмыстарын ұйымдастырушы жалпыламалаушы, бір жүйеге келтіруші., ... ... ... байланысты» қамтамасыз етуші, оқушыларды
аттестациялаудың формасы ретінде қолданады.
Бүгінгі заман ... ... ... ... оқу процесінің дамыту –
мәнділік формасы орын алады. Ондағы орталық орынды іскерлік ойындар ... ... ... ... азаматтану, құқық, политология «Адам
және қоғам», «Бүгінгі заман әлемі» курстарында, ... шет тілі ... да ... пайдалану - бірқатар мақсаттарда ... ... іске ... көмектеседі:
- оқу қызметі оқушылардың этника аралық қатынасында іске асырылады,
оқыту бүгінгі заман қызметі ... ... ... ... ... типі іске ... ойын барысында адамдардың нақты өмірдегі тәртібі көрсетіледі, бұл өте
мәнді ептіліктерді және дағдыларды қалыптастыруға, әлеуметтік мәнді
терең түсіне ... ... ... ... ... ... қызығушылық қалыптасады.
Ойын қызметі өте әр ... ... ... ... ... ... ... интелектуалдық ойын, ол балдардың даму деңгейін
айтарлықтай көтеруге, ... өнер ... ... ... еркін
қатынасқа үйренуге және жаңа білім алуға қызығушылықты арттыруға мүмкіндік
жасайды.
Бүгінгі заманның оқытудағы инновациялық ... ... ... пайдалану арқылы, сөз жоқ маңызды әдістемелік құрал алып отыр.
«Жарыссөз» бағдарламасын пайдаланудың нәтижелері:
- оқушылардың шындықтың көп түрлілігін ... ... ... ... ... ... ... білуге,
жағдай жасайды.
- Сонымен қатар оқып танылатын оқиғалар және құбылыстардың арасында
өзара қатынастардың бар ... ... және ... ... ... ... ептілік пен дағдыларды қалыптастыруға мүмкіндік жасайды:
білім көздері мен, құжаттар мен анықтамалық материалдар мен, ... және т.б. ... ... ... сөзді дамытады;
- сынды түрде ойлауға, өзінің көзқарасын қалыптастыруға, айтуға ... ... ... және өз ... ... ғана ... ... пікірлерін
тыңдауға үйретеді;
- жалпы мақсатқа жету үшін бірігіп жұмыс істеуге үйретеді;
- әдепті түрдегі қатынасқа ... ... ... – бұл үшін ... ... ойындардың
барлық белгілерінің қажеті жоқ. Олар қарапайым бола отырып, ... ... аз ... ... ... ... ... және тәрбиелеудің мақсаттарын нақты түрде шешуде
тиімді болады.
Рөлдік ойын бұның оқыту жүйесіндегі өзіндік салмағы, сірә, ең ... бұл ... ... ... , оны ... ... ... бір қызметті атқаруды елестетеді.
Рөлдік ойынның негізгі сипаттары болып:
• Нұсқаның болуы (ойын кешенінің, оның өзі ... ... ... ... ... тиіс және оқу пәнінің оқылатын
тақырыбынан тәуелді болуы керек.
• Барлық рөлдік ұжымның ... ... ... ... ... ... және ... арақатынасының,
рөлдік мақсатының болуы.
• Балама, көп вариантты шешімдердің орын алуы.
• Топтық және жеке ... ... ... ... ... «конструкциялау). Бұл білім ... ... ... ... оны нәтижелірек ететін сонымен қатар белігілі бір
проблемаларды шешуге мүмкіндік жасайтын әдіс.
Ойындық жобалаудың сипаттары:
1. Қатысушылардың танысатын күрделі ... ... ... ... сауалдарын қою.
2. Жарыс негізінде әрекет жасайтын алда тұрған проблеманы шешудің
варианттарын түзетін ... ... ... ... ... ... ... шешім варианттарын ашықө
түрде қорғаудағы қорытындыны елестету.
Ойын төрт кезеңде өтеді:
1. Проблемаға кіріспе және ойындық ... ... ... сипаттаманы құру бойынша микротоптардағы жұмыс;
3. Жалпы сөзжарыс;
4. Ойынның қортындысын жасау, рефлекция.
Аудиториямен әңгіме – студенттерді оқу ... ... ең ... ол ... ... мен ... ... сауалдар есебінен,
қамтамасыз етеді. Бұндай ... ... бола ... ... ... ... ол өзіндік ойлаушылыққа түрткі болып ... ... ... оқушының пікірін немесе оның ... ... ... ... ... ... беру туралы
тұжырымдамасы өз бетінше ... ... жеке ... ... ... ... берудің жаңа жүйесі тұрғысынан оқушылардың танымдық қабілетін
дамыту үшін оқытып үйретудің дәстүрлі емес әдістері мен ... ... ... ... ... үйрету жолдарының ақпараттық –репродуктивті
арнадан белсенді шығармашылық арнаға түсуі бұрыннан қалыптасқан ... ... мен ... және ... берудің педагогикалық
интеграциясына негізделген жаңа әдіс-тәсілдерге көшуді міндет етті. ... ... ... инновация деп жүрміз. Инновация сөзі латын ... ... ... өзгеріс деген мағына береді. Ол өзінің дамуында
белгілі бір ... ... ... жаңа ... тууы; мақсат-мұрат айқындау; жаңа идеяларды зерттеп
қорыту жаңалықтарды таратып, кең қолданысқа енгізу;
Қазіргі кезде төмендегілер инновациялық технологияларға ... ... ... ... ... ... оқыту, оқытып-
үйрету бағдарламалары;
- ойын технологиялары, (иммитациялық модельдік ойындар, ситуативтік-
рөлдік ойындар, ... ... ... ... т.б.);
- жобалау әдістері (зерттеу, ақпараттық, ... ... ... ... ... бұл әдіс түрлеріне жеке-жеке
тоқталып әрқайсысының ерекшелігі мен айырмашылығын оқытудың ... ... жөн ... [83,59,60].
Суггестопедия – грек сөзі. «Біреуге бірдеме ұсыну, ... ... ... ... ... ... береді. Лозановтың айтуы бойынша оқу
материалы – сөз, ... ... ... ол ... аз күш, көп ... ... етіп ұсынады. Бұл үшін адамның барлық мүмкіндігін ... оның өзін есін ... ... жұмыс істейтіндей
белсенділікке көшіру керек. Лозанов ерекше үлгіде ұйымдастырылған сабақтың
көмегімен ес механизмдерін іске қоса ... ... ... шығаруды ұсынады. Бұл сабақтар, сеанстар деп аталады. Осы әдіс
бойынша ... 100 ... ... 2000 ... ... ... және
қолдана алады. Үйреніп жатқан тілде сөйлеп, оқып және ән де сала алады.
/83,63/.
Қорытынды
Қазақ халқы ... ... ... ... ... қағида: Жаман айтпай жақсы жоқ. Баланың танымдық мүмкіндіктерін
арттыру барысында: жақсы мен жаманды, үлкен мен ... және ... ... ... ... меңгертуді бастайды. Сонымен зерттеу барысында
оқушылардың танымдық мүмкіндіктерін анықтау арқылы дамыту процесі барысында
анықтағанымыз: ... ... ... ... ... ... ... белсенділігіне теориялық жағынан ... ... ... да ... ... ... ... қортындылар жасалды. Оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... танымдық
әрекетін арттырудағы оқытудың әдістері мен ... ... ... қолдану.
Сонымен қатар мектеп оқушыларына жүргізілген бақылаулар нәтижесінде
олардың танымдық белсенділігін арттырудың мынадай көрсеткіштері байқалды:
- ... ... және ... ... ... ... мен ... іс-әрекетінің эмоционалдық көрінуі;
- танымдық әрекеттің еркінің болуы;
- бос ... ... білу ... ... ... ұмтылысы;
- мектепке деген жағымды қатынасы.
Баланың оқу әрекеті мазмұнына мыналар кірді: ... ... ... ... ... және ... міндеттерді шешуге бағытталған
ойлаудың жалпы амал-тәсілдерін меңгерту. Осыған орай ... ... және ... меңгеруі олардың өсу әрекетінің негізгі ... ... ... табылады.
Оқытудың мақсаты мен оқушыларға білім, білік, дағды берумен ... ... ... ... және ... ... ... осындай қасиеттердің бірі танымдық қызғушылықты
тұрақтандыруға ... ... ... және ... ... ... ... игеру оқу-танымдық мақсаты болып табылды.
Бұл қасиеттер табылатынын оқушының белсенділігі мен байланысты таным
процесінде негізінен көп ... Бұл ... ... мақсатқа
жетудің жолы ретінде қарастырдық.
Сондықтан оқу үрдісінде баланың білім алуға, өз ... ... ... ... ... ... болатын танымдық белсенділікті арттырудың маңызы
жоғары болып табылады.
Сабақта олардың қызығушылығын тудыруда әр ... ... ойын ... ... ... танымдық белсенділігін арттырумызға
болатыны белгілі болды.
Оқушылардың танымы - ... тән ... бар ... ... ... ... оқушылардың танымдық белсенділігі артады.
Яғни, танымдық белсенділік дегеніміз – оқушының оқуға , білімге деген
ынта – ... ... ... ... ... болып
табылды.
Оқушылардың белсенділігін арттыру үшін мұғалім сол пәнге жан – жақты
жетіктігін аңғарту қажет. ... ... ынта – ... ... ол ... жан – ... меңгере алмайды. Оқу еңбегінің ... ... ... ғана ... ... дамыта алады.
Төменгі мектеп жасындағы баланың танымдық ... ... ... ... Осы жаста қарым – қатынас шеңберінің көбеюінің ... ... өтіп ... осы ... педагогтердің бүкіл оқыту –
тәрбиелеу жұмысын ... ... ... ... ... іс түрі – оқу болып табылады. Осы оқу арқылы олардың танымы
дамиды. Оқыту үрдісінің ... - ... бен ... ... ... ... ... табылады.
Оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың тиімді жолының
бірі -өзіндік жұмысы. ... ... ... ... ... ... ... етеді, осыдан кейін ақиқатты танудың белсенділіктің негізі
пайда ... ... ... ... оның ... ... қасиеттер
қалыптасты:
1.Өз бетінше ойлану біліктері .
2.Оқуға деген ынта – ықыласының артуы.
3.Өз ойының дербестігі.
4.Өз бетімен жұмыс жүргізуі.
Осы іс-шаралар ... ... ... ... ... ... бірлесе отырып өткізу.
2. Танымдық іс-шараларды оқушылардың жан-жақты дамуына ... ... ... ұлттық дүниетаным жөнінде дәріс беру.
4. Балалардың өздері ізденіс жүргізіп жатқан танымдық материалдарын
тереңінен анықтап білу.
5. Сабақта жаңа технологияларды кеңінен қолдану.
Қорыта ... ... қай ... ... та ... ... ... дәстүр-салтын сақтауға, ... ... жөн ... ойлаймыз.
Ендеше оқушылардың дүниетанымын кеңейтуде танымдық белсенділігін
арттырып, білім, біліктерін жетілдірудің қоғамдық мәні зор болып келеді.
Қолданылған әдебиеттер ... ... Н.Ә. ... ... ... өсіп-
өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы: Ел Президентінің
Қазақстан халқына жолдауы. Алиматы: Білім, ... ... ... 2015 ... ... ... ... дамыту
Тұжырымдамасы. Астана, 2004ж.
3. С.Назарбаева. Өзіңді өзің танып - білу бұл да ... ... ... ... ... ... ... 1988, 97с.
5. Т.И.Шамова. Активизация учения школьников, Москва: Педагогика 1982,
208с.
6. Дьяченко В.К.Новая дидактика. М; Народная оброзавание,2000-197с.
7. Куписевич И.Основы общей ... М; ... ... Оконь В.Введение в общую дидактику.М; Педагогика,1990-234с.
9. Селевко В.К.Современные оброзовательные технологии.М; ... 1998, ... ... ... Курс ... М; ... Юрайт,1998.
11. Баллаев А.А.Активные методы обучения. М;,1986, 256.
12. Махмутов М.И. Проблемные обучение. М; Педагогика, 1985,198с.
13. ... Г.И. ... ... ... учащихся в
учебном процессе. Москва: «Просвещение» 1979, ... ... ... работы в средней школе-М:Просвешение61988-
255с
15. Тоқсанбаева Н.Қ. Оқыту процесі ... ... ... ... Автореф Алматы-2001.
16. Мөженақова М.С. Мектептің педагогикалық процесінде оқушылардың
танымдық ... ... ... ... дамыту.п.ғ.к.
дисс...Автореф Қарағанды 2004.
17. Карпов А.П. Самостоятельная позновательная деятельность школьников в
обучение. М., Педагогика 1980, ... ... ... ... беретін мектептегі педагогикалық прцесс Алматы
«Ғылым» 2002.
19. Асылжанова М.А. Танымдық іс-әрекет мектепке бейімделудің ... ... ... ... 1999, ... ... Т.С. ... оқу белсенділігін арттыру жолдары. А
«Мектеп» 1978, 110б.
21. Педагогика. Дәріс курсы. Алматы 2003, ... ... ... ... «Білім» 2001, 188-190б.
23. Е.И.Пассов. Коммуникативный метод обучения иноязычному говорению.
Москва «Просвещение» 1991, 17-22с.
24. С.Н.Савина. Внеклассная работа по ... ... в ... «Просвещение» 1991, 12-16с.
25. Л.В.Щерба. Преподование иностранных языков в средней школе под ... ... И.В. ... «Высшая школа» 1974, 6-13с.
26. Философия. Алматы «Рауан» 2001, ХІІ тарау Таным 226-238б.
27. Әбиев Ж.Ә, БабаевС.Б, Құдиярова А.М. ... ... ... З. ... ... ... ... негізгі
жолы, Бастауыш мектеп 2003, №9 13-14б.
29. Б.Рақымова. Оқушылардың танымдық әрекетін дамыту. Бастауыш мектеп
2000, №2 ... ... ... проблемы мотивации повидения
человека.Москва, Просвещение. 1969, 317с.
31. Рубиннштейн ... и пути ... ... ... Махмутов М.И.Проблемное обучение. Основные ... ... ... 1977, 386с.
33. Поппер К. Развитие ... ... ... студентов. Саратов, Издательство Сар. Ун-та, 1979, 119с.
34. Бұзаубақова К. Жаңа ... ... ... ... №10 13-16б.
35. Бекмуханбетова Р. Тіл сабағында қолданылатын жаңа ... ... мен ... 2004, №8 ... ... ... ... белсенділігін арттыру. Бастауыш
мектеп 2000, №4 13-14б.
37. Эльконин Д.Б. Психология игры. М., Педагогика. 1976, ... ... Г. ... ... обучения студентов в высшей школе.
Поиск 2001.
39. Половникова Н.А. О теоретических основах воспитания ... или в ... ... ... ... С.Л. ... и пути ... психологии. М; 1946,810с.
41. Кулжанбекова Т. Использование игр на заниятиях английского языка как
фактор формирование учебной и позновательной ... ... 2001, ... ... ... Ағылшын тілі сабағында ... ... ... ... хабарлықты қалыптастыру.
Ұлт тағлымы-2002, 69-71б.
43. Е.Ешимбетова. Танымдық қызығушылықтың қалыптасуының тілдерді ... және оның ... ... ... ... ... Ш. ... белсенділік тәсілдері. Қазақстан мектебі 2005,
№2 32-34б.
45. Қоянбекова С. ... ... ... ерекшеліктері.
Қазақстан мектебі 2003, №7 25-27б.
46. Қамалбекова А. Оқушылардың танымдық қызығушылығын ойын ... ... ... ... 2005, №5 ... ... А. Студенттердің танымдық іс-әрекетін жетілдіру. Биология
және салауаттылық негізі 2003, №6 12-13б.
48. Қожамберлиев Б. Руханилық танымдық мәселе. ҚР. ҰҒА ... ... ... ... Ш. ... ... ... Қазақстан мектебі 2005,
№7 56-58б.
50. ... Ф. ... ... ... және ... ... негіздері 2005, №2 27-28б.
51. Мустаяпова А. Танымдық белсенділікті арттыру ... ... ... ... 2003, №6 ... Едігенова А. Танымдық қызығу ерекшеліктері. ... ... №10 ... Рысбекова А. Танымдық қабілетті арттыру шарттары. Қазақстан мектебі
2004, №7 38-39б.
54. Дауалбаева Ә. Танымдық ойындар. Сынып жетекшісі 2005, №3 ... ... Х.Т. ... ... ... әрекеттің қалыптасуы
жайлы. Хабаршы вестник Алматы 2004, №3(1) ... ... Ү. ... ... ... ... Оқушының тұлғалық қасиеттерін дамытудың педагогикалық ... ... ... ... Алматы:
«Білім» 2001.
58. Қожамберлиев Б. Руханилық танымдық ... ҚР. ҰҒА ... ... ... А. Оқушылардың танымдық белсенділігін қалыптастыру.
Бастауыш ... №12 ... ... М. Бағытты білім беруде жаңа технологияларды енгізудің
жеке тұлға дамуына әсері. Қазақ тілі мен ... №3 ... ... Ф. ... ... ... мен ... Информатика негіздері-2005, №2 27-29б.
62. Бекболғанов Е. Өзіндік танымдық ... ... ... №11, ... ... М. ... ... танымдық іс-әрекетін белсендіру-
оның тұлғалық дамуының негізі. Мектеп директоры 2002, №3 34-36 б.
64. Н.Бегалиева. ... ... ... ... Қоянбекова С. Танымдық қызығуды белсендіру. Қазақстан мектебі-2003,
№6 46.
66. Ж.Б.Қоянбаев, Р.М.Қоянбаев. Педагогика.Алматы-2000, 207-209б.
67. Нұрбеков Ж. Танымдық іс-әрекетті ... ... ... №8 ... ... ... ... в психологии. Москва, 1972 №9, 95-
105с.
69. Хрущев В.А. ... ... ... ... ... ... ... Ұлағат 2001, №5 59-60б.
70. Қ. Рымбаева. Оқушылардың белсенділігін ... ... ... №1-2 ... ... Г. ... шығармашылық дербестігі. Қазақсатн
меектебі 2004, №7 58-59б.
72. Губашева С. Дарындылықты анықтау әдістері. Әдіскер мұғалім. 2003, ... ... ... ... және ... белсенділігін
арттыру. Қазақстан мектебі 2003, №1 23б.
74. Танымдық бет. Әдіскер мұғалім.2003, №1 34-35б.
75. Едігенова А. Танымдық қызығу ... ... ... 2003,
№10 48-51б.
76. З.Бердімағамбет. Ағылшын ... ... ... ... 2004, №9 57-58б.
77. Әуелбеков Е.Бейнелеу өнері және оқушылардың танымдық белсенділігі.
Бастауыш ... 2005ж, №3 ... ... ... ... әрекет. Бастауыш мектеп 2001,
№3 22-23б.
79. Ш.Бейнеш. Шетел тілінің оқу ... ... ... – 2003, №1, ... ... Ж.С. Бастауыш ... ... ... музыка пәні сабағында халық педагогикасы материалдары
арқылы арттыру. Магистрлік дисс... ... ... ... ... ... ... ... мектеп
2005, №9 18-19б.
82. Б.Н.Қадірова. Оқушылардың шығармашылық әрекетін дамытудың кейбір
ғылыми – педагогикалық проблемалары. Білім- 2005, №1, 16 ... ... ... ... берік меңгерту құралы. Бастауыш
мектеп 2005, №9 19-20б.
84. Ә.Әлметова. Шетел ... ... ... ... ... ... мектебі 2005, №2 59-63б.
85. Мектептегі шет тілі. 2004ж, №5, 23-27б.
86. ... Н.А. ... ... ... сил ... пособия). Казан 1975, 178с.
87. Жарықбаев Қ. Психология, Алматы, Білім, 1993, 1012б.
88. Сағындықов Е. Қазақтың ұлттық ойындары. А; ... 1994, ... ... ... ... 1976, ... Ә.Х.Тұрғынбаев. Философия. Алматы “Білім” 2001.
Қосымша А
1) Танымдық белсенділік дегенімізді қалай түсінесіз?
..........................................................................
............................................
..........................................................................
............................................
2) Өз бетімен білім алудың ... ... ... ... ... ... танымдық тапсырмаларды жеткілікті береді деп
ойлайсыз ... ... ... ... жолдарына мысал келтіріңіз?
..........................................................................
............................................
..........................................................................
............................................
5) Өзіңіздің танымдық белсенділігіңізді қалыптастыруға ұмтылыс жасадыңыз
ба?....................................................................
.....................
............................................................................
..........................................
6) Қызығушылығыңыз болашақта таңдаған ... ... ... ... ... тақырыптарында қандай әдебиеттер мен
таныс ... ... ... ... ... түсінесіз, мысал
келтіріңіз?......................
..........................................................................
.................................................
9) ... жаңа ... ... ... жұмыс
Ұжымдық-топтық жұмыс
Материалдар мазмұны мен құралдарын таңдау
Сабақтың мақсаты мен ... ... ... ... ... мен тәсілдерді таңдау
Тапсырмаларды таңдау
Танымдық іс-әрекеттің нәтижесі (білімдер, біліктер, дағдылар)
оқушылардың танымдық
іс-әрекетін белсендіру
моделі

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 52 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оқыту процесінде оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың педагогикалық шарттары98 бет
Оқыту процесінде оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың педагогикалық шарттары (5-6 сынып ағылшын тілі сабағында)25 бет
Оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың ғылыми-теориялық негіздері9 бет
Оқушылардың танымдық белсенділіктерін арттыру27 бет
Оқушылардың танымдық қызығушылығын қалыптастыру арқылы оқу белсенділігін арттыру7 бет
Экономика сабақтарында компьютерлік технологияны пайдалану арқылы оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың дидактикалық мүмкіндіктері55 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
Delphi программасы11 бет
Бастауыш сыныпта оқыту процесінде мұғалімнің дидактикалық қағидаларды қолдану теориясы58 бет
Жалпыланған түрдегі технологиялық операцияларды жобалау мәселелері7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь