Бастауыш мектеп оқушыларының жас ерекшеліктері

Жоспар

Кіріспе ... ... ..4.5

I. Бастауыш мектеп оқушыларының жас ерекшеліктері.
1.1. Бастауыш мектеп оқушыларының физиологиялық,
психологиялық ерекшеліктері ... ... ..6.12
1.2. Ойлау туралы жалпы ұғым және ойлау саласындағы дара
айырмашылықтар ... ... ...13.27

II. Логикалық есептерді шығару барысында оқушыларды
ойлауға үйрету жолдары.
II.1. Бастауыш мектеп оқушыларының логикалық ойлау тәсілдерін дамыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28.40
И.2. Логикалық есептер жүйесі мен шығару жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... .41.54
ІІ.З. Педагогикалық іс.тәжірибе нәтижелері ... ... ...55.58

III. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...59

IV. Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..60.61
Кіріспе
Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан Халқына жолдауында «XXI ғасырда білімін дамыта алмаған елдің тығырыққа тірелері анық. Біздің болашақтың жоғары технологиялық және ғылыми қамтымды өндірістері үшін кадрлар қорын жасақтауымыз кажет. Осы заманғы білім беру жүйесінсіз әрі алысты барлап, кең ауқымда ойлай білетін осы заманғы басқарушыларсыз біз инновациялық экономика құра алмаймыз» - делінген.
Ал мектеп бағдарламасы анықтайтын математикалық білімін, іскерлік пен машықтың барлық жүйесін оқушылардың терең және саналы меңгеруін қамтамасыз ету; математикалық тілді меңгеруге үйрету; оқушылардың нәрселер мен құбылыстардың арасындагы қатынастарды өздігінен орнату, іскерліктерін шыңдау, стандарт емес есептерді шығаруға , проблемалық ахуалдарға бағдарлануды үйрету; оқушылардың нақтылы шындықты математикалық әдістермен меңгеруіне көмектесу екенін ескерер болсақ, онда оқушыларды ойлауға үйрету маңызды мәселе.
Қазақстан Республикасы білім стандартында анықталғандай математиканы оқыту төмендегідей мақсаттармен анықталады:
1. Ақиқатты танудың математикалық әдістері туралы оқушыларға
мағлұмат беру.
2. Логикалық ойлау қабілетін және кеңістікті елестете білуге қажетті элементтерді құрастыра білу.
3. Жалпылау, синтездеу, сұрыптау, салыстыру сияқты ойлана білуіне
қабілеттілігін қалыптастыру.
4. Мектептегі математика курсының негізгі мазмұны бойынша
математикалық білім мен іскерлігінің белгілі бір жүйесін оқушыларға
жеткізе білу.
5. Өмірде күнделікті кездесетін оңай есептерді шешу үшін және басқа да пәндерде қолдану мақсатында қажетті математикалық біліктілік пен дағдыларды оқушыларда қалыптастыру
Оқушылардың шығармашылық іс-әрекеті мен ізденімпаздық дағдыларын қалыптастыру, жүйелі қорытынды жасай білу, іскерлігін арттыру, жалпылай алу, дедуктивті ойлау, логикалық икемділіктерін салыстыру, талдау, жинақтау, жүйеге келтіру математика пәнін оқытудың өн бойында жүзеге асыруга болатындай мүмкіндіктер өте көп.
Жұмыстың мақсаты - бастауыш сынып математика сабағында логикалық есептерді шығару арқылы оқушыларды ойлауға үйрету.
Жұмыстың болжамы — бастауыш сынып математика сабағында логикалық есептерді шығару арқылы оқушылардың ойлауы дамытылатын болса, онда олардың математикадан білім деңгейі жоғарылайды, өйткені пәнге деген ынтасы оянып, қызығушылығы нәтижелі қалыптасады.
Зерттеу объектісі - бастауыш сынып оқушыларына математиканы оқыту процесі.
Зерттеу пәні - бастауыш сынып математика сабағында логикалық есептерді қолдану арқылы оқушылардың ойлауын дамыту жолдары мен әдістері.
Зерттеу жұмысының мақсатына және болжамына сәйкес зерттеудің төмендегідей міндеттері анықталды:
1. Зерттеу тақырыбына байланысты әдебиеттермен танысып, оларға әдістемелік тұрғыдан шолу жасау.
2. Бастауыш сынып математика сабағында логикалық есептерді шығару
арқылы оқушылардың ойлауын дамыту мүмкіндіктерін анықтау;
3. Бастауыш сынып математика сабағында логикалық есептерді шығару
арқылы оқушылардың ойлауын дамытудың әдістемесін және оның
тиімділігін тексеру;
Жұмыстың практикалық құндылығы - логикалық есептер мен жаттығуларының кейбір мұғалімдер мен әдіскерлердің іс-тәжірибеде
қолданылуында және орта мектептерді бастауыш сыныптарында пайдалануға болатындығында.
IV. Пайдаланылған әдебиеттер.
1. Қ.Қожабаев Математиканы оқыту әдістері. Алматы «Санат», 1998.
2. Ә.Бидосов. Математиканы оқыту методикасы. Алматы «Мектеп», 1989.
3. А.М.Бантова және т.б. Бастауыш кластарда математиканы оқыту
методикасы. Алматы «Мектеп», 1978.
4. М.Жұмабаев. Педагогика. Алматы, 1964.
5. Қ.Жарықбаев. Жалпы психология. Алматы, 2004.
6. М.Байшуақова. Оқушыны ойлауға үйрету. /Бастауыш мектеп 2004 №8.
7. А.Н.Абдрахманова және т.б. Қазак халық педагогикасындағы
идеяларды сыныптан тыс жұмыстарда қолдану. Шымкент-2002.
8. Әбілқасымова, Көбесов, Кенеш. Математиканы оқытудың теориясы
мен әдістемесі. Оқу құралы. Алматы «Білім», 1998.
9. Н.В.Мельник. Развитие логического мышления при изучении
математики./Начальная шқола. 1997, №5 186.
10. О.Мұсабеков. Логикалық ойлау тәсілдерін қалыптастыпу. /Бастауымі
мектеп№7-8. 1996.
11. М.С.Дауметова. Логикалық сұрақ-тапсырмалар. /Бастауыш мектеп. №6
200І, 206.
12. С.Демеусінова. Оқушылардың ойлау қабілетін логикалық есептер
арқылы дамыту. /ИФМ 2000, №3 236.
13. Ә.Кенеш. Оқушылардың ойлау қабілетін арттыру. /ИФМ 1999, №2 96.
14. Р.Кәріпбаева. Ойлау қабілетін дамыту. /Бастауыш мектеп 1986, №3
186.
15. Т.В.Никулина. Оқушылардың ойлау қабілетінің даму ерекшеліктері туралы. Бастауыш мектеп 1986, №5 36.
16. Р.Абдуллаева. Ойлай білуге уйрету. /Бастауыш мектеп 1990, №4 186.
17. К.Есжанова. Ақыл-ойды дамытуға арналған есептер. /Бастауыш мектеп
1984, №9 166.
18. А.Иманқұл. Ойлау туралы ойлау. Алматы 1998.
19. А.Женепова. Қызықты есептер. /Бастауыш мектеп 1998, №1 406.
20. К.С. Алиева, Л.Т.Искакова, М.Ө.Мұсабеков. «Математикадан
бақылау жұмыстары» Шымкент 2004.
21. Т.Қ.Оспанов, Ш.Х.Құ рманалина, Ж.Т.Қайыңбаев,
22. К.Ө.Ергешова «Математика» Алматы Атамүра 2002.
23. Л.Г.Петерсон «Математика» 2 класс 1-бөлім.
24. Н.Ә.Назарбаев. Қазақстан — 2030. Барлық Қазақстанның өсіп
өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-уақыттың артуы. Ел
президентінің Қазакстан халқына жолдауы. Егемен
Қазақстан 11 қазан, 1997 ж.
25. Қазақстан республикасының заңы—Алматы; литература 2000
-96 6.
26. Жарықбаев «Психология»
27. Ө.Мүсабеков «Оқушылардың зерттеушілік қызметі»
Шымкент 2003 ж.
28. Т.Қ.Оспанов, Ш.Х.Құрманалина, Ж.Т.Қайыңбаев,
К.Ө.Ергешова. «Математика оқыту әдістемесі Алматі
Атамұра 1998 ж.
29. М.Тәттібекова "Математикалық логика" 2001 N 3 216.
30. А.Жакипова "Оқушылардың математикалық ойлауын дамыту"
ИФМ 1997 N3 76.
31. А.Ергешова "Бастауыш сынып балаларымен жұмыс түрі"
Қазақстан мектебі 2002 N8 616.
32. А.В. Петровский "Педагогикалық және жас ерекшелігі
психологиясы" Алматы Мектеп 1987ж.
33. Ахметжанова "Оқушылардьщ қызығушылығын арттыру
жолдары" Бастауыш мектеп 2004 N1 30-6.
34. Қоқымбаева "Проблемалы оқыту оқушының ойлау қабілетін
дамытудың тиімді жолы" Бастауыш мектеп 2004 N6. 38-6.
35. Физулдаева "Оқушылардың психологиялық ерекшеліктері"
Бастауыш мектеп 2004 N12. 23-6.
36. П.Сағымбекова "Бастауыш мектепте математикадан сабақ
беруге дайындау" Бастауыш мектеп 2004 N11 12-6.
        
        Жоспар
Кіріспе ..........4-5
I. ... ... ... жас ерекшеліктері.
1.1. Бастауыш мектеп оқушыларының ... ... ... ... ... жалпы ұғым және ойлау саласындағы дара
айырмашылықтар ...........13-27
II. Логикалық ... ... ... ... ... ... Бастауыш мектеп оқушыларының логикалық ... ... ... ... ... мен ... жолдары…………………………...41-54
ІІ.З. Педагогикалық іс-тәжірибе нәтижелері ...........55-58
Қорытынды...................................................................
........................59
Пайдаланылған
әдебиеттер..................................................................
............60-61
V. Кіріспе
Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан
Халқына жолдауында «XXI ... ... ... ... ... тығырыққа
тірелері анық. Біздің болашақтың жоғары технологиялық және ... ... үшін ... ... жасақтауымыз кажет. Осы заманғы білім беру
жүйесінсіз әрі алысты барлап, кең ... ... ... осы ... біз ... ... құра ... - делінген.
Ал мектеп бағдарламасы анықтайтын математикалық білімін, іскерлік пен
машықтың барлық жүйесін оқушылардың терең және ... ... ... математикалық тілді меңгеруге үйрету; оқушылардың нәрселер мен
құбылыстардың арасындагы ... ... ... ... ... емес ... шығаруға , проблемалық ... ... ... ... ... ... әдістермен
меңгеруіне көмектесу екенін ескерер болсақ, онда оқушыларды ойлауға үйрету
маңызды мәселе.
Қазақстан Республикасы білім стандартында ... ... ... ... анықталады:
1. Ақиқатты танудың математикалық әдістері ... ... ... ... ... қабілетін және кеңістікті елестете білуге қажетті
элементтерді құрастыра білу.
3. Жалпылау, ... ... ... ... ойлана білуіне
қабілеттілігін қалыптастыру.
4. Мектептегі математика курсының ... ... ... ... мен іскерлігінің белгілі бір жүйесін оқушыларға
жеткізе білу.
5. Өмірде күнделікті кездесетін оңай есептерді шешу үшін және басқа ... ... ... қажетті математикалық біліктілік пен
дағдыларды оқушыларда қалыптастыру
Оқушылардың ... ... мен ... дағдыларын
қалыптастыру, жүйелі қорытынды жасай білу, іскерлігін арттыру, жалпылай
алу, дедуктивті ... ... ... ... ... жүйеге келтіру математика пәнін ... өн ... ... ... ... өте көп.
Жұмыстың мақсаты - бастауыш ... ... ... ... ... ... ... ойлауға үйрету.
Жұмыстың болжамы — бастауыш сынып математика сабағында ... ... ... ... ... ... болса, онда олардың
математикадан білім деңгейі жоғарылайды, өйткені пәнге деген ынтасы оянып,
қызығушылығы ... ... ... - ... ... ... математиканы оқыту
процесі.
Зерттеу пәні - бастауыш сынып математика сабағында логикалық есептерді
қолдану арқылы оқушылардың ойлауын дамыту жолдары мен ... ... ... және ... ... ... міндеттері анықталды:
1. Зерттеу тақырыбына байланысты әдебиеттермен танысып, оларға
әдістемелік ... шолу ... ... ... ... ... логикалық есептерді шығару
арқылы оқушылардың ойлауын дамыту мүмкіндіктерін анықтау;
3. Бастауыш сынып математика сабағында логикалық есептерді шығару
арқылы ... ... ... әдістемесін және оның
тиімділігін тексеру;
Жұмыстың практикалық құндылығы - логикалық есептер мен жаттығуларының
кейбір мұғалімдер мен ... ... және орта ... ... ... ... ... мектеп оқушыларының жас ерекшеліктері.
1.1. Бастауыш мектеп оқушыларының физиологиялық, психологиялық
ерекшеліктері.
Бастауыш мектеп өскелең ұрпаққа білім берудің ... ... ... өзгеруіне байланысты, еліміздің көркейіп-өркендеуіне, ел талап-
тілектерінің бет бұрыстарына ... ... ... ... ... да ... ... оны неғұрлым өмір талабына қарай өрістету
міндеттері койылды. Бала психологиясын жан-жақты зерттеп, оны терең білу,
оның даралық ерекшеліктерімен ... ... ... ... пен ... да ... міндетгер жүктейді.
Бастауыш мектеп оқушысының психологиясы тек жас ерекшелігіне ... ... ... ... ... өскен ортасына (қала, ауыл),
балабақшада болу болмауына, тұрмыстық жағдайына, табиғи ортаға , әлеуметтік
ортаға т.б. жағдайларға ... ... ... 7-10 жас ... ... барады.
Мектепке барарда бала дене жағынан алға карай едәуір өріс ... мен ... және ... ... ... ... Қол
бармағының нығаюы (сүйектенуі) 9-10 қалыптасады да, ... 10-11 ... ... Бала 10-11 ... ... ... тез болдырып, қиналады.
Сондықтан, бастауыш мектеп ... ... ... ... ... ... көшіріп жазуға көп уақытын жіберуге
болмайды. 8-9 жастың аралығында бала ... ... ... ... 5см ... Бұл ... ... кеудесі көтеріліп, жүрегі мен тыныс
орғандары едәуір қалыптасып ... Қан ... ... алу ... ... 2 есе ... Осының нәтижесінде бас миына түтіктер арқылы қан
көп құйылады да, көп жұмыс істссе де шаршамайтын болады.
Бас миының салмағы (7 ... 11 ... ... 1 000 ... 14ОО ... ... ... алып қарағанда, ми клеткаларындағы қозу мен
тежелудің өзара мөлшерлері (оң және теріс ... ... ... мен шоғырлану заңдылықтары) күрделі болып қызмет атқарады.
«Бастауыш мектеп жасы» немесе «Кіші жастың» (7-11 жас) ... ... ... ... ... орта оқу мектебінің) көп елдерде жаппай
оқу ұстем алып дамып келуінен. Осы жас кезеңін өзінше бөліп алып ... ... ... оқу материалдары ұқсас келуінен. Бұл жастағылардың
оқу әрекетінің ұксастығы, ... тән ... ... ... ... ... оқуға недәуір мүмкіншілігі бар. Себебі,
олардың интеллектісі қарапайым ой операциясы дәрежесі ... ... ... ... ... ... бұрын аңғарып көрмеген
қабілеті бар екені анықталып ... ... ... ... ... ... беріліп жүрген оқу тапсырмалары оқушылар үшін жеткіліксіз
дейді. Олар ... ... ... ... ... ... оқуға
мүмкіншілігін толық пайдалану үшін тапсырманы онан әрі ... ... ... көпке дейін тапсырманы қалай орындаудың тәсілін жақсы
білмейді. Мысалы: бұлар берліген тапсырманы жаттап ... ... жас ой ... ерекше ынтамен ұмтылып тұратын кезең; алғырлығы,
шапшаңдығы, сезімталдығы басым кезең. Ештеңені жасырып, іркіп калмайды,
ішіне сақтап тұра ... нені ... да ... ... ... ... қайшылығы мол: бала бойындағы қасиеттердің шығармашылық үшін
тиімді-тиімсіз жақтары үнемі қатар келіп, бірін-бірі ... ... ... ... ... ... ... дүниені қиялында қиыстыра
алғанмен, олардың қиялы тұрақтап бір образды, ... ... ... ... ой, идея, мақсат тумайды. Ой-қиял тұрақсыз
болғандықтан, оны ... ... ... ... ... қиын ... ... баланың қиялын, ойын белгілі мақсатқа
бағыттай білу. Сонда ғана керемет образдар тууы мүмкін).
бастауыш ... ... ... өте ... оны тек ойын ретінде қабылдайды. Сондықтан әдеби
жаттығу, тапсырмалар ойын үлгісінде берілуі ... және ... ... ... ... ... ... ойынға қосу арқылы дамитынын ескерту;
3. бастауыш сынып оқушылары бастаған ісін аяғына дейін жеткізуге
шыдамсыз. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... мазмұны жеңіл болса да, тұтас
композициялық туынды әкелуге жетектеу.
4. бастауыш сынып оқушыларында өзіндік сын ... ... ... ... ой-пікіріне қатты сүйенеді. Бұл құбылыстың екі
жағы бар.
1. Бала жазған шығармаларынан шұқшиып кінәрат іздей алатын ... 7-10 ... бала ... туындыны өмірге әкелмес еді.
2. Өзіндік сынның әлсіздігі баланың болмашыға мәз ... ... ... ұқсаған нәрсенің бәрін ... ... ... ... бұл ... ... орта ... қарағанда сөзді құбылтып
қолданудан гөрі сурет салуға құмар келеді;
бастауыш сынып оқушылары өздері ... ... не ... емес,
өздерін жеке басын мақтағанды тәуір көреді;
- бұл жастағы балалар сюжеттік-рольдік ойындарға құмар (мысалы,
шофер ... ... бұл ... ... ... ... ойын болып келсе, оқуға
келгеннен кейін оқу қызметі шешуші роль атқарады. Осыған орай ... ... ірі ... ... ... ... ... қарағанда оқу талабының бала үшін қиындығында.
Дегенмен, әуелгі уақытта мектептегі жаңа жағдайға бала әлі бейімделе
алмағандықтан, оқу ... мына ... ... ... бала ... жағдайына бейімделе алмай (мысалы, белгілі
уақытта тұрып, мезгілінде ... ... ... ... үстінде үнсіз
тыныш отыруға үйрене алмағандықтан) қиналады. Осының нәтижесінде ... ... да ... ... ... ... тән мінезіне және
құрбыларымен қалай қарым-қатынас жасауға ... ... ... ... ... қанша жақсы болғанымен, бала оған бата алмай,
бірдеңені сұрау үшін сескенеді. Бірақ көп ... бала ... ... ... ... бала оқуға кіргеніне мәз болып, әке-шешелеріне
еркелеп, кейде бір ... ... ... ... ... ... өзіне ерекше
көңіл бөлуді талап етеді. Осы кезде әке-шешелері оны көп ... өзі ... бас ... ... жеңуге пайдасын
тигізеді. Үшіншіден, 1-сыныпта оқушыларға койылатын талаптар тым ... ... ... болуы баланы қиыншылықпен күресуге
жетелемейді, дегенмен бала ... ... ... ... ... ... көрінуінен. Мектепке келу қызық болып көрінгенімен, оқуға арналған
баланың қажеттілігін жөнді дамыта алмайды. ... ... ... ... ... бірте-бірте сөнеді де, оқуға немқұрайлы қарайтын
болады. ... ... үшін ... ... ... ... бірте-бірте қиындату қажет. Әдетте, оқу ... ... әлі жете ... ... ... ... үзіп, одан бас тартатын
болады. Осы екі жағдайдың екеуі де қолайсыз, ... ... ... үшін қолайлы дәрежеде ... ... ... етіп ... киын ... ... ... болғанынан гөрі
- қиынырақ келуі әлде қайда ұтымды.
Себебі азды-көпті қиындығы бар тапсырмалар ... ... ... алға ... өрістеуіне жағдай туғызады. Осы үш түрлі қиыншылықтардың
кездесетінін ... бас ... ... еске алу ... Ал ... (2-3)
сыныптарға келсек, мұндағы оқушылардың жағдайы бірінші сыныпта қалай
оқығанына байланысты. Әдетте, ... ... ... ... мен ... ... ажырату керек. Қызығу деп - бір объектінің бір ... ... ... ... ... ... аз ... кездеседі де,
кейін сөніп кетуі ықтимал. Ал ықылас балада іштей ұмытылып іске берілуінен
пайда болады. Сондықтан, осы ... ... мән беру ... ... 2-3 ... бапалаплын көпшілігі ойдағыдай оқып кетеді. Мұның
себебі, біріншіден, кіші оқушының ниеті таза, ... ... ... ... ... ... үшін ... үлкен абырой және бедел.
Сондықтан, оның ... ... ... ... ... болдырмаудың ең сенімді әдісі балалардың ... ... ... оқу-танымдық тапсырмалар алуында, тиісті
ұғымдарды игеруді талап ететін ... ... ... Бұл ... ... болады. Математика курсында сандар ұғымының
маңызы зор. Ол ... ... ... Олармен танысу тәсілі
мынадай. Балаларға бірнеше затты ... ... саны ... салыстыру
тапсырмасы беріледі, бірақ есептің шартында мұны тура және ... ... ... ... ... Бірінші сынып оқушылары бұған ұқсас
есептерді шығарудың жалпы тәсілін ... ... ... ... ... сәтті әрекеттер жасап көрген соң, балалар мұғалімнің көмегімен мұндай
жағдайларда өлшеу, есептеу және сан ... ... ... ... ... ... түрде салыстыруды орындауға болады. Сонан кейін
балалар өлшеуді және санауды үйренеді, сандар ұғымының мазмұнын түсінеді.
Сондай арнаулы ... ... ... ... ... және ... тегі ... тәжірибе көрсетіп отырғандай, өмірлік міндеттерді
шешудің өзіндік математикалық әдістеріне, осы оқу пәні ... ... ... қалыптастыруға көмектеседі.
Балалар алдына шешілу жолдары мен құралдарын белсенді анықтауды талап
ететін тапсырмалар жүйесін беру бірінші сынып оқушыларын әуел ... ... ... жетелейді, олардың алдына жан-жақты пікірлер мен
тұжырымдар негізінде іс-әрекеттің табылған әдістерін негіздеу қажеттігін
ашады. Осындай белсенді ... ... ... ... қажетті білім
мен іскерлікті саналы түрде меңгереді. Бұл жұмыс балаларды қызықтырады
және мұғалім тарапынан дұрыс басшылық ... ... ... ... ... оқытудың алғашқы айларында балалардан қайсыбір мәліметтерді
олардың қажеттілігі мен ... ... ... дәрежеде түсінбсй
тұрып жай жай есте ұстауды талап ету ерекше қауіпті. ... ... ... көп ... ... есте сақтай да алады.
Оқудың тікелей және сырттай тиімділігіне мүнла қол жетелі. ... ... - оқу ... ... ... ынтасын қалыптастырудың
бастамасы - назардан тыс қалады. Мұндай ынтаның ... ... ... ... ... тигізеді.
Сонымен, бала мектеп өміріне ... ене ... онда ... ... ... ... Ол жаңа ... бірқатар маңызды
әдеттерін бойына сіңіреді, мұғаліммен және жолдастарымен сенімді қарым-
қатынас орнатады. Оқу ... ... ... пайда болуының
негізінде оның ... ... ... ... ... Бұл ынталардың
одан әрі дамуы және ... ... ... оқуға деген көзқарасының
жайы олардың оқу әрекетінің қалыптасу процесіне байланысты. Сондықтан
педагогикалық психология үшін осы ... кұру және оның ... ... ... ... ... маңызды болып табылады.
Бастауыш сынып оқушылары психологиясының дамуы басты ... ... ... оқу ... негізінде өтеді. Оқу ісіне араласа отырып,
балалар біртіндеп оның талаптарына ... ал бұл ... ... ... ... ... жоқ жаңа ... пайда болуын
жорамалдайды. Бастауыш сынып оқушыларының жаңа қасиеттері оқу ... ... ... ... дамиды.
Егер балалар бәрі бірдей мұғалімді ... және оның ... ғана ... ... сабақтарды ұйымдастыру мүмкін болады.
Сондықтан әрбір оқушы осындай сабақтардың ... ... өз ... ... Бала ... тынымсыз құрқылдап жатқан терезеге
қарағысы келеді, бірақ есепті шығарудың жаңа әдісін түсіндіруді ... жай ғана ... ... ... бакылау жұмысын дұрыс орындау үшін бр
әдістің барлық егжей-тегжейін жақсы есте сақтау керек. Осындай «қажеттігі»
әрдайым ... ... үлгі ... өз ... ... ... процестердің ерекше қасиеті ретіндегі еркіндікті дамытуға
көмектеседі. Ол ... ... ... ... ... оларға жетудің
қиындықтары мен бөгеттерін жеңудің құралдарын алдын-ала ... ... ... ... ... ... ... да бір тапсырманы орындауда әдетте балалар
оларды шешудің ең жақсы жолдарын іздеп табады, іс-әрекеттер варианттарын
таңдап алады да ... ... іске ... ... мен ... Бала өз іс-әрекеттерінің «қадамдарын» неғұрлым көбірек
жорамалдай алатын болса . және ... әр ... ... ... ... ... болса, ол есептің нақты шығарылуын ... ... ... ... ... ... бірі - балалар өздерінің
айтқандары мен іс-әрекеттерінің әділдігін кең ... ... ... ... ... ... ... береді. Пайымдау үлгілерін
ажырата білу қажеттігі мен ол ... ... ... іс-әрекет жасау
бастауыш сынып оқушыларының өзінің ойы мен ... ... бір ... багалау іскерлігін қалыптастыруды кездейді. Бұл іскерлік рефлекция
негізінде маңызды қасиет ... ... ол өз ... мен ... ... ... және іс-әрекет шарттарына сәйкес келуі тұрғысынан
ақылды да әділетті талдауға мүмкіндік береді.
Еркіндік іс-әрекеттердің ішкі ... және ... - ... ... баланың негізгі жаңа құрылымдары. Солардың арқасында
бастауыш сынып оқушысының ... орта ... одан әрі ... ... ... және ... қоса алғанда жасөспірім кезеңіне
қалыпты өту үшін ... даму ... ... ... бастауыш сынып
оқушыларының орта мектепке даяр болмауы көбінесе жеке адамның ... мен оқу ... ... ... ... осы ... мен қабілеттерінің қалыптасуымен байланысты.
1.2. Ойлау туралы жалпы ұғым және ойлау саласындағы дара
айырмашылықтар.
Сыртқы ... ... ... ... ... ... жеткіліксіз
болады. Біз тікелей біле алмайтын заттар мен ... тек ... ... ... ... ... ... заттары мен кұбылыстарының байланыс -
қатынастарының миымызда жалпылай және жанама түрде сөз ... ... ... елестермен тығыз байланысты. Түйсік пен ... ... ... ... ... тыс ешбір ойлау
болмайды. Ойлау сезім мүшелері арқылы ... ... ... ... ... ... ғана мүмкін болатын нәрсе. Елестерде
жалпылағыш элементтер мол болғанмен, оның ... ... ... төмен. Ойлаудың қамтитын шеңбері өте кең.
Адамның ойы әрқашанда сөз арқылы білдіріледі. Біреу екінші ... ... өзін ... деп ... ... Ой ... сөз
күйінде білдірілгенде ғана айқындалып, дәйектелініп, дәлелдене түседі.
Ойлау мен сөйлеу бірдей нәрсе деп, бұлардың арасына ... ... ... ... ... ... бейнелеудің ең жоғары формасы, сөз ойды ... ... ... тілі шықпай тұрған кезде де ойлай алады. ... ... ... сигнал жүйесінің қызметі арқылы танып біледі. Ойлаудың бр
түрі оның танымын онша ... ... ... тілі шығып, сөз арқылы
үлкендермен қарым-қатынасқа түскенде ғана оның ... ... ... ... ... ... ... ойлау процесі тек адам
баласының психикасына ғана тән ... ... ... ... ... т.б.) ... мәдени дамудан артта
қалған халықтардың ойлауы төмен, логикасы шорқақ дейтін теориялар ... ... ... есептелінеді. Адам ойлауының ... ... өте ... ... ішкі ... ... ... бірге өзгеріп
отырады. Қоғам ілгері дамып, оның ... мен ... ... ... ... ... болып қалыптасады, бұрынғылары ескіріп қатардан шығады.
Мысалы: атом бөлінбейді ... ұғым ... ... ... ... ... ... бөліп отыр.
Адам сыртқы дүние құбылыстарының сырын көбірек ... ... ... да ... ... ... ... практикалық әрекетпен байланысқан
сан-салалы түрлері пайда болды. Адам өз ойлауының ақиқаттығын, яғни шындығы
мен құдіреттілігін, өмірге жарасымдылығын ... ... ... ... ... мен ... ... қайталаудың және тәжірибеде
тексерілудің нәтижесінде адам санасында бекіп, зор ... ... ... ... дүниемен карым-қатынас жасау процесінде туындап
отырады. Адам ойлауының мазмұнын билейтін - объективтік ... ... ... ... оны шешуге ұмтылдыратын оның қажеттері.
Ойлау - өзіндік ... ... ... толы ... Бұл ... және іске ... қозғаушы күштері болып табылады. Ойлаудың пайда
болуында жаңа, белгісіз нәрселерге зер ... ... да ... зор. ... ... ... нәрсені білуге деген ынтызарлық, түрлі сұрақтарға
жауап іздеп, ... ... ... ... Ойлау - сұраққа
жауап қайтарудан, мәселені шешуден, оның ... ... ... байқалады. Затты не құбылысты тұспалдап айтатын жұмбақтардан, айтыс
өнерінен ой процесінің небір көріністерін байқауға ... ... ... ... ... ... қоя ... қажет. Бұларды
басқа адам да қоюы ... өмір ... мен ... ... алда ... ... тез ... да, мәселе коя біледі, ой
процесінің бағытын айқындайды. Бұдан соң ... ... яғни ... негізгі
кезеңі басталады. Бұл адам психологиясына ерекше әсер ... ... ... ... ... есептеледі. Ойдың кейде шындықтан ауытқитын ... ... Бұл ... ... ... ... қате көзқарасқа, теріс
пікірлерге де алып келеді. Қоғамдық ... адам ... ... ... ғана ... ... түзетіліп отырады. Түйсік пен
кабылдауға қарағанда ойлауда қателесуге мүмкіндік бар, әйтсе де, ... ... екі ... (теория меп тәжірибе) ... ... ... отыратындыктан, қабылдау мен елестерге
карағанда әлдеқайда жоғары түрады. ... ... ... дүниені мида
бейнелеудің ең жоғары формасы.
Ойлау аса күрделі психикалық процесс. Оны ... ... ... ... ... ... мен психологияның орны ерекше. Осы ... ойды ... ... де ... ... Мысалы, психология түрлі жас мөлшеріндегі адам ойының ... ... ... ... яғни жеке ... ойлау ерекіге.тіктеріп,
зацдылықтарып қарастырса, ... - ... ... ... ой ... мен формаларын айқындайды, адам ... ... ... болып
табылатын ұғым, ... ... ой ... табиғатын
зерттейді. Кей жағдайда бұл ... ... ... ой
мәдениетінің арта түсуіне көп пайдасын тигізеді.
Ойлаудың физиологиялық негіздері И.П.Павловтың бірінші
және екінші ... ... ... ... түсіндіріледі. Ойлау ми
қабығының күрделі ... ... ... ... ... ... уақытша жүйке байланыстары жетекші роль атқарады.
Ой тәсілдері.
Ойлау әрқашан анализ және синтез ... ... ... пен қабылдаудағы анализ бен синтездің жаңа ... ие ... ... дегеніміз ой арқылы түрлі ... мен ... ... жеке ... ... Синтезде ой арқылы заттың құбылыстың
|лық элементтері біріктіріледі. Анализ бен синтез — бірімен-бірі тығыз
байланысты, ... ... ... Бұл ... - ... ой процесінің негізгі компоненттерінің бірі. Кез келген
сұраққа жауап табу, қандай болмасын бір ... шеше алу, ... ... түрлі қиысуларын кажет етеді. Мысалы, мылтықты ... ... бұл - ... ... ... да, кейіннен осы
бөліктерді белгілі тәртіппен құрастырсақ синтез (топтастыру) ... оқу, ... ... т.б. ... қалыптасу жолы да осы
анализ, синтез ... ... ... ... анализ бен синтездің дәрежесі түрлі жағдайларға байланысты (жас,
білім, тәжірибе т.б.) әр қилы ... ... ... ... ... бөлуі де, Эйнштейннің ... ... ... ... ... ... екіншісінің
айырмашылығы жер мен көктей. Бөбектің кағазды ... ... ... амал ... көрінсе. Эйнштейннің салыстырмалы
теориясында ... ... ой ... ... ... бен ... ... салыстыру деп аталатын ой операциясы
пайда болады. Салыстыруда заттардың ұқсастық, ... ... Бұл ... ... заттардың бір түрлі белгілерін
көрсетумен қатар, басқа ... ... да ... ... ... оның ... ... кұрылысына, атқаратын
қызметіне қарай салыстыруға болады.
Ойлау операциясының күрделі түрі - ... ... ... мен ... ... ... оның
елеулі қасиеттерін басқа ... ойша ... ... ... ... ... ... паралеллограмм
деген сөздерді «төртбұрыш» деген сөзбен ... ... ... ... процесті нақтылау деп
атайды. Нақтылау - ... ... ... ... ... жеке
ұғымдармен түсіндіру, яғни жеке ... мен ... ... ой. ... ... жалпы ұғымды құлын, тай, ... ... ... деп ... ... ... ... жеке ... ... бола алады. Нақтылау абстракцияға қарағанда, ұғымды
көрнекі етіп түсіндіруге мүмкіндік береді.
Жалпылау - ... бір ... ... құбылыстардың ортақ
қасиеттерін оймен ... ... үшін ... ерекше маңызды
белгілерін таба білуі керек. Мысалы, алма, алмұрт, шабдалы, өрік т.б. ұқсас
белгілері жиналып келіп, ... ... ... ... ... ... ... сыртқы дүние заттарының мәнді белгілерін ажырата алуға жәрдем береді,
өйткені ең ... ... ... ... ... бастапкы және ен карапайым пайда болуы -дүниенің барған
сайын неғұрлым терең объективтік байланысын адамның ... ... ... формалары
Ойлау ой операцияларымен қоса ой формаларынан да тұрады. Ойдың
бастапқы формасы ... ұғым ... ¥ғым ... ... ... туралы ой. ¥ғымда заттардың жалпы және негізгі касиеттері
бейнеленеді. (Мысалы, ... ... ... т.б. әр ... ... арқылы адам танымының ұзак процесінің нәтижесі қорытылады. Адамның
ұғымдары қозғалмайды емес, кайта мәңгі козғалып ... бірі ... ... ... олар ... өмірді көрсетпейтін болады.
Ұғымдар дара және жалпы болып бөлінеді. ... ... ... дара ұғым болса, «кітап», «адам», «жұлдыз» т.б. ... ... Бала ... ... ... ... меңгере бастайды, оның
білім, дағдыларының түсуі ғылыми ұғымдардың негізін меңгере білуге ... ... ... ... ... ... ... ол ұғымды бірден
меңгеру оңай емес. Бұл үшін ... ... ... білу ... Баланың
логикасын дамыту, ұғымдарын өсіру науқандық ... ... Ол ... ... ... барлық тәлім-тәрбие процесінің барысында ұдайы
жүргізілетін жұмыс. ... ... жас ... ... ... математика сабағында «бөлінгіш», «бөлгіш» сияқты ұғымдарды бірінен-
бірі олардың өзіндік белгілеріне карай ... бала ... ... ... ... Кез келген ұғым - жалпылай ... ... ... ... ... ... ұқсастықтарына
көбірек мән беретіндіктен, жалпылау көбінесе ... ... ... Мысалы, оқушыларға «күн», ... ... ... «күн ... ... «өсімдік өседі», «шөпті мал жейді», «сиыр үй жануары»,
«ол сүт ... «кұс ... ... т.б. деп ... ... ... тек сыртқы белгілерін ... ішкі ... ... Бала өзі ... ... ... қиналады. Мысалы, төменгі сынып оқушылары китті
көбінесе балық деп ... ... ... суда ... ... ... түрі ... ұқсас екендігі рас. Мұғалім киттің
ауамен дем ... ... ... қоректендіретінш айтып
түсіндіргенде де бала оны балықтың бір ... ... деп ... ... ... ... ішкі ... негізгі ерекшелігін, байланыстарын бейнелей алушылықты ... ... олар су, ауа, ... т.б. денелердің қысым
ұлғаюшылық ... ... ... ... ... «өлі ... ал өсімдіктерді өсіп отырғандығына байланысты ... ... ... ... өзіндік касиеттері ғана көрінбсйді, олардың
бір-бірімен байланыстары мен ... ... пен ... функционалдық) бейнеленіп отырады. Мысалы,
жоғары-төмен, ... ... ... ... ... ... ... оқушылар қиналмай ұғады. Бірінші, екінші
сынып оқушыларына заттың ... ... ... ... ... қиынырақ соғады. Өйткені бұл ... ... ... екенін бірден ажыратпайды.
Мысалы, ... ... ... «бұл ... деп ... шатастырады. Балаға түрлі өлшемдер ... ... ... меңгертуді тәжірибемен
(балалардың өздеріне өлшетіп үйрету) ... ... ... бала ұзынды-қысқалы заттардың түрлі бөліктерін ... ... ... бұлардың белгілі Ві:рқы бар екенін аңгарады. Үшінші,
төртінші сынып ... ... ... ... жоспар,
масштаб, шартты белгілер сияқты ұғымдармен толыға түседі.
Шындықтағы заттардың ... ... ... ... - бұл бір зат ... ... не оны ... шығаруда көрінетін
ойлаудың формасы. Мысалы, «Астана - ... ... ... бұл ... сай ақикат пікір болады да, ал ... ... және ... ... ... бұл жалған пікір болып
табылады. Пікір де ұғым сияқты тек ... ... ... ... мен ... ... ғана ... өмір сүре алады.
пікірлердің түрлері көп. Оны логика ғылымы ... ... ... оқушыларын дұрыс пікір айта білуге тәрбиелеу ... мәні бар іс. ... ... ... ... пікір қабілетін өсіре түседі. Бірінші сыныптагыларлын пікірлері
кесімді болып ... ... ол ... ... ... ... ... неге сабақка келмей қалды?» деп ... ... ... қалды» деп бірден жауап береді. Ал ... ... ... пікірлер айтуға талаптанады. Мысалы, сабақка келмеген
Асан жөнінде олар: «мүмкін ол ауырып ... ... ... ма екен, кім білсін» деп ... ... ... олар өз ... ... жатуды мақсат етпейді. ... ... тек ... ... ... оқушыларында ғана
қалыптаса бастайды. Бұған оқушыларда білім көлемінің
өсуі жәие онын ... ... ... себеп болады.
Осы жастағы ... өз ... ... ... ... ... ... қана ... оған ... жауапты ... ... ... Математика сабағында мәселе ... ... ... ... ... ... - ... пікірлерін
дамытады.
Ойлаудың күрделі формаларының бірі - ой қорытындылары. Ой қорытындылары
дегеніміз бірнеше пікірлерден жаңа бір ... ... ... ... үшін оны ... ... бір-бірімен байланыстыруымыз қажет. Қатар
тұрған кездейсоқ пікірлерден қорытынды шықпайды. Мысалы, «Барлық дельфиндер
- жануар», ... ... ... өткізеді» деген екі пікірдің арасында
ешбір ... ... жоқ. ... бұл ... ... жаңа ... тууы ... емес. Ой қорытындыларының үш түрі ... ... ... ... ал ... ... ой қорытындысы деп
аталады.дедукция - дегеніміз жалпыдан жекеге қарай жүретін ой корытындысы.
Мысалы, біз тірі орғанизмдер оттегі жоқ ... ... ете ... ... тірі ... бірі десек, олай болса, балық оттегі жоқ ... ете ... ... ... келеміз.
Индукция - жекеден жалпыға қарай жасалатын ой корытындысы. индукцияда
жеке жағдайлардан жшшы ереже, фактілерден қорыіындылар асалады.
Аналогия дегеніміз - ... ... ой ... ... ... мен ... ... қалыптасуы, соған сәйкес ... ... ... ... ... ... ... байланыса дамып отырады. Түсіну - ойлаудың негізгі белгісі.
Адамның ойлау әрекетінде шындықтағы заттар мен ... ... ... белгілеріне, мәніне түсіне білудің маңызы зор.
Түсіну арқылы ғана біз ... ... ... ... ... шығу тегі мен даму ... ... Түсінудің басы -
шындықтағы заттар мен ... ... ... ... басталады.
Өйткені қандай нәрсені болмасын «ұғыну үшін, ұғынуды, ... ... ... ... сөз арқылы берілетіндіктен түрліше формаларда ... ... ... кең. ... т.б. ... ... мүмкін). Түсінудің
бұлай түрліше болып келуі адамның алдына ... ... ... ... ана ... ішкі ... сол ... сөзі мен ісіне байланысты болады. Бір нәрсеге ... ... - сол ... өз ... ... іс ... орындап көрсету болып табылады.
Түсіну екіге бөлінеді: оның бірінші түрі - тікелей түсіну. Тікелей
түсіну ... ... ой ... керек етпейтін, қабылдау ұқсас
;процесс. Мысалы, бізге жақсы таныс сөздер, сөйлемдер, белгілі құбылыстар
адамдардың ... ... ... түрі - ... түсіну. Жанама түсіну бірнеше аралық
басқыштардан тұратын, ой операцияларын керек ... ... ... айқын
етіп бейнелеуде бірнеше ой түйіндерін талап ететін процесс. Жанама ... ... ... ... ... пен жауап табудың арасында аралық
түйіндер бар екендігін, осы аралық түйіндерді табу жаңа ... ... ... атап өтуіміз қажет. Тіпті қарапайым есептің өзінде де ... ... ... Мысалы, Ахметте үш алмұрт, Хасенде екі алмұрт бар. Екі
балада барлығы ... ... бар? ... ... ... ... де ... амалынсыз (яғни бұл екі санды бір-біріне қоспайынша) оның жауабы
шықпайды. Бұл жерде қосу аралық ... ... ... ... дегеніміздің өзі мәселені шешу, оның мәнісін түсіне білу деген
сөз. Мысалы, «Сырдария Арал теңізіне кұяды» ... ... ой ... негіз
боларлықтай себеп жоқ. Өйткені бұл бұрыннан бізге белгілі ... ... ... ... Ойлау қашан да белгілі қажетке байланысты
цамға казірше ... ... ... туындайды. Проблемалық
ситуация (жағдай) адам ойлауының ... ... ... ... ... қажет ететін құбылыстың бірі проблемалық жағдайға салды.
Адам сұрақ қою арқылы алдындағы кедергіні ... оны ... ... өзінің әртүрлі тану қызығуларына жауап алады. Сұрақ қою, оны ... ... ... ... ... ... талдай білу және жинақтау,
шығару ... мен ... ... ... ... ... білу т.б. Ойлау процесіне ... шешу үшін аса ... ... ... ... ... тануға негізделген тікелей түсінулер
байқалады. Бұл ... ... ... ... ... туған
түсінулер. Егер зат баланың өткен тәжірибесінде болмаған болса, ... ... ... ... ... үшін оны ... жан-жағынан
жақсылап қабылдап алу қажет. Жанама түсіну - жаңа затты,
құбылысты ... ... ... барып түсіну деген сөз.
Баланың сыртқы дүниенің сан килы ... ... алуы ... ... ғана ... асады. Бір ... ... ... үшін жай ... оған ... оның ... яғни неліктен осылай болып тұрғанын
білу керек. Мектеп жағдайында ... ... ... ... ережелерді дұрыс түсіне алмайтын фактілері жиі кездеседі.
Мұғалімдер, көбінесе, оаланың әр жаңа ... не ... ... ... талдау жасап отырмайды. Бала ойлауы үнемі кедергісіз
жүріп отыратын процесс емес, ол кейде құбылыстарды ... ... ... ... де ... бірде білмегенін екіншіде біледі. Міне, осы
жайларды мұғалім асқан ... ... ... ... Сондықтан жаңа
сабақты бірден түсіне алмай қалған оқушыларды ... ... ... педагогикалық тұрғыдан дұрыс болмайды.
Төменгі сынып оқушыларының ойлауы негізінде нақтылы келетіндіктен, олар
көп нәрселерді өз ... ... бой ... ... бір ... сыныптағылардың аллегориялық ұғымдардың мәнін жете түсінбейтіндігі
анықталған. Олар: «білімді» деген ұғымды тек «оқитын адам»; «дүние» ұғымын
«байлық», «ақша»; ... ... ... нәрсе»; «ер» ұғымын
«аттың ері» деп олардың ... ... ... ... ... ... осы ұғымларлын мәнін салыетыру теместіру рқылы түсіндіріп бере алмайды.
Балалардың ... ... ... ... сөз байлығын, сөздік
қорының өсіп ... ... зор ... ... ... ... түсіндірудегі әдістемелік шеберлігінің (әр ұғымды өз мәнінде толық
түсіндіру, сөйлемдердің қысқа, ықшам болып ... екі ұшты ... ... болуы бала түсінігінің жақсы дамуына қатысы бар басты факторлардың
бірі.
Ойлау саласындағы дара айырмашылықтар.
Адам ойлауына тән жалпы заңдылықтар болғанмен, жеке ... ... ... ... ... Әрбір адам бірінен-бірі ойының
ісеңдігі немесе ... ... ... ... ... ... сыншылдығы т.б. сапаларымен ажыратылады.
Ойының кеңдігі бар адам еркін ойлайды, мәселені ескі әдетпен, Іреншікті
жолмен шешпейді. Ой-парасаты кең адам ... ... ... ... ... қате деп табылған әдіске жоламайды. й-өрісінің кендігіне
қарама-қарсы қасиет ойды ... ... адам ... ... ойға ... ол ... ... келген бір әдісті шырқ шалдырады
да жүреді. Тіпті оның ... әдіс ... ... да, ... ... батылы жетпейді. Мұндай адам ой әрекетін өз ажетіне жарата
білмейтін, ... ... ... ерте ... ... ... ... қастерлеген. Мысалы, «Ой ойласаң тек
ойла, тең ойласаң кең ... ... ... ... болмасын тұтас, барлық жағынан ... ... ... кең, ... ... оның ... ... сәйкес құралуына қарай болатындығы айтылған.
Ойлаудың ұшқырлығы, Кейбір адамдар мәселенің барлық жақтарын ... оны тез шеше ... ойы аса ... және ... ... ... орынсыз асып-саспайды, жағдаймен санасады, осындай қасиетті ойдың
ұшқырлығы дейді. Бұған ... ... ... ... адам ой ... онша ... ... ... жеңілдің астымен» жүреді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... ойлауға, мәселені ұстіртін
шешуге бейім келеді.
Басқалардан көмек күтпей, мәселені өз бетімен шешу - адамның
жақсы қасиеттерінің бірі. ... адам ... ... ... басқа
біреудің ... ... оны ... да өзі ... ... нағыз шығармашылық ойдың иесі. Кейбіреулер бұған қарама-карсы ... ... айта ... ... басқа кісіге сүйеніп, ойсыз өмір
кешеді. Абай осындай адамның психологиясын тамаша көрсеткен:
«Басында ми жоқ, Көп ... ... ой жоқ Журт ... болды
Күлкілшілкерден наданның. Әдеті надан адамның».
Жеке адамның білім көлемі, өмір тәжірибесі, оның айналасындағылар,
жүйке ... ... ... ... ... ... т.б. осы ... ақыл-ойдың дара
ерекшеліктерінің қалыптасуына ... ... ... бір ... мәдениеті. Жаңа туған ... ... ... ... ... ... ортамен белсенді қарым-қатынас жасауының нәтижесінде,
оның өмір тәжірибесімен қосақталып дамып отырады. Мысалы, бір ... ... ... жараға жағылған иод ерітіндісінс көз сал ады.
Тілдің шығуы бала ойлауының дамуында елеулі кезең ... ... ... ... бала ... дамудың ұзақ жолынан жүреді. Ойлау
бұл кезеңде нақтылы - бейнелі болып, әрекетпен әлде де ... ... ... ... ... ... процесі шешуші
роль атқарады. Бастауыш мектеп жағдайында бала ойлауы қалайша дамып
отырады?. Бала ойлауын дамыту үшін ... ... ... жүргізіп отыруы
тиіс. Осындай ойлау тәрбиесіне қатысты шараларлын кейбірі мыналар:
1. Балаларды ... ... ... математикалық)
жөнінде өз беттерінше қорытынды жасай ... ... үшін ... ... эвристикалық әдісті пайдаланып отыруы қажет. ... ... ... ... ... жас ... отырып ұйымдастырса ғана, оның ойлау қабілетінің ... ... ... ... ... ... ... олардың ойлауын
дамытуға үлкен әсерін тигізеді.
3. Ойлау қабылдаулар мен елестердің негізінде ... ... ... ... жақсы кабылдай алуына, елестердің
тиянақты қалыптасуына мұғалім айрықша қамқорлық жасамаса болмайды.
4. ... ... ... ... ... бағыттауы тиіс. Бұған оқу
процесін жүйелі ұйымдастыру, сабақта бала логикасын дамытып алатын
мүмкіндіктерді мол пайдалану арқылы жетуге болады.
5. Оқушылардың өз ... ... ой ... ... ... ... бір мәселенің өзін түрлі жолдармен
шешуге үнемі бағыттап отыру (тапқыштық пен зеректік) ойлауды кажет
ететін мысалдар құрастырту, есептер шығару, ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу бала психологиясьш жап-жақты дамыумен тығыз ұштасып
жатады. Бұл оның білуге қүмарлығын, тану ... ... ... қоса ... ... ... ... сөз, солғын сезім ойдың
айқын болуына бөгет жасайды, ал ... ... ... сөз ... жылы ... ... тамаша сезімдерге жетелснлі. қысқасы ой тәрбиесі адамның
психологиясын жан-жақты етіп тәрбиелеумен ... ... ... ... ... ... ... бағдар беруді ең алғаш білім мазмұнына
енгізген Мағжан ... ... ... ... ... ... жан тұрмысы үшін керектігі және оны ... атап ... ... адам ... аса ... орын ... ... адам басқа жануар сыкылды, заттарды, көріністерді құр жадында,
есіне ғана алып, жат бір ... ... оны шеше ... оған ... бір жан иесі ғана ... еді. ... не ... Тұрмысы
қалай өзгеретінін білмейтін бір саңылаусыз соқыр болар еді. Адам ойлау
арқасында ғана заңдардың, ... ... ... ... бар себептерді табады. Келешекте оларға не болатынын ойлап шығарады.
Келешекті болжап алады. Қысқасы ийлай ... адам - шын ... ... түрлерінің ерекшеліктері адам есеп шығарғанда ерекше
байқалады.
В.А.Крутецкий ... ... ... ... ... белгілі бір есептер класының құрылу
принципін ұзақ уақыт бойы дербес ... ... ... ... ... Олардың ойлауы сыртқы ұқсастығы мен
бірдейлігін іздеуде бірінен ... ... ... ... ... Егер ... нрқушыларға сырттай айырмашылығы бap, иірақ шьиару
жолы оірдеи есеп рерілсе, онда ол ... жаңа ... ... қабілетті оқушылар бір класты мың есептің тек ... оның ... ... ... да, ... ... жалпы
түрге келтіреді. Бұл, ... ғана ... ... ... де ... ... есептер
шығарудан бұрын олардың ортак идеясын тауып, берілген есепті шығарудың
жолын табу ... ... ... үшін ... ... - ... интеллектісін
дамыту. Белгілі психолог Л.С.Выготский жеті ... ... есте ... ... ... зор ... оола түра ергежейлі интеллект
болатындығын айтқан. Интеллект әуел ... ... ... ... ... ... бола ... өткен жастағы функцияларымен
салыстырғанда өте ... ... ... ең ... ... ... ... жасында болады. Барлық танылатын
процестер ... ... ... ... Мұғалімнің басшылығымен
іжасалатын жұмыс, өз мінез-құлқын белгілі бір ... сай ... ... ... ... ... ерекше сапасы
қасиеті ретінде дамуына саяды. Назарлары да еркін бола түседі. Егер
бұрын ... ... тек ... қызық, айқын, нәрселерге аударса, енді
мектеп жағдайының алғашқы күндерінен-ақ, дэл сол ... өзін ... ... қоюы және ... ... зердесінде устап калуы талап
етіледі.
Балалар мектепке ... ... ... ... ... бірақ олардың сабақтағы кабылдауы тек түрлер мен ... ... ... ғана ... ... сынып оқушыларында көптеген
заттардың қасиеттері мен сапасын жүйелі ... ... ... оқу процесінде интенсивті қалыптасатын баладағы көргенін талдау
мүмкіндігі ондағы күрделі ... ... ... ... дамуы нәтижесінде түйсіну мақсатты болады.
Балаларда материалды еркін қабылдауі пайда болады. ... ... ... ... ... есте сақтап қалады. Бірақ мектеп
табалдырығын аттаған сэттен бастап бала үшін арнайы есте ... ... ... пайда болады. Оқушыларға есте сақтау үшін ... ... күші мен ... әдістерді пайдалану кажеттігі туады. Осы ойлаудың
дамуымен байланысты ... ... ... ... ... жаңа
ойлау қабілеті іштейгі іс-жоспары («ойдағы» амал) және рефлексия (өзінің іс
қимылдарын бағалай, ... ... ... ... сынып оқушыларының
үлгерімінін табысты болүы ііптсйгі іс-жоспарын қаншалықты ойша табысты
есептей алатындығына, жоспарлауына ... ... ... ... іс-
жоспарының дамуын қадағалаумен 1 қатар оған әсер ету, басқара білу ... ... ... ... ауызша есептерді жиі пайдалану
керек. Бұл - жеңіл есептер шығару барысында олардың шешуге қажетті берілісі
мен ... ... ... ... берілу шарты, талабы ... ... ... ... ... ... сөз ... ойша берілген
сөзді түрлендіру (мысалы, сөздің екі орнын алып ... ... ... сөзді әріптері бойынша кері оқудың есептеу үшін
өте пайдалы екендігін айтады.
Осыған ... ... ... ... тапсырмалар
ойластыруға болады. Мұндай оқыту ... ... ... қана ... ... ... етеді. Оқушының өз іс-әрекетіне ... ... ... ... ... есеп ... ... болып табылады. Баланың берілген есепті ... ... оны ... теориялық әдіспен шығарғандығының дәлелі
болады. Керісінше, оқушының берілген есепті ... ... ... ... ... қалай шығаруды түсінбегендігін көрсетеді. Бұл есепті
эмпирикалық әдіспен шығару.
Сондықтан бала есеп шығарғанда одан міндетті түрде: «Бұл ... ... Осы ... ... үшін тағы ... ... ... болады?» деп
сұраған жөн. Бірнеше есепті бір әдіспен шығарғаннан, бір есепті ... ... ... ... ... процестердің еркін дамуын,
ішкі амал жоспарларын және рефлексияларды бастауыш сынып жасындағылардың
жаңа ... деп ... Бұл даму ... ... ... ... барлық
балада қалыптасып болмаса, ондай оқушыларға орта мектепте оқу қиынға түсіп,
үлгерімдері күрт төмендейді. Мектепке «барлық баланы оқыту және ... ... ... ... Егер ... ... ... оқытудың
ең алғашқы кезеңінде-ақ анықталмаса, онда мұндай міндетті орындау ... ... ... ... ... ... ойлау қабілетін дамытуға,
ойлаудың ең жоғары теориялық формасына, дүниені ... ... ... ... ... ... шығару барысында оқушыларды ойлауға
үйрету жолдары.
II.1 Бастауыш мектеп оқушыларының логикалық ойлау тәсілдерін
дамыту.
Бастауыш сынып баланың логикалық ойлауын дамытудың негізгі ... ... ... ... ойлау, кейінірек бейнелік ойлаудың
негізінде қалыптасады, ауқымы кеңірек мәселелерді ... ... ... ... ... ... ... мейілінше терең білім беруге тырысады. Алайда
«көп білген кемеңгер емес, білімін пайдалана білген ... ... тез ... ... ... ... тиімділігі төмендейді.
Оның үстіне мектепте оқытылатын пәндердің ... ... ... ... келе ... ... қысқа мерзімде жалпыланған білім көлемін
меңгеру қажет. Сондықтан оқушылардың ойлауын ... ... ... ойлау операцияларын қалыптастыру және тиімді жолдарын іздестіру
мәселесі қазіргі таңда ұстаз алдында тұрған міндеттің бірі.
Бастауыш мектеп ... ... ... олардың танымдык
мұқтаждығын сақтап және дамытып, ғылым негіздерін игеруі үшін ... ... ... етуі ... Бұл ... шешу ... танымдық іс-әрекеттің, табиғаттың шығу тегін, неден тұратындығын,
оны оқушыларда қалыптастыру кандай ретпен жүзеге асатындығын ... ... ... ... ... ... бір ... ойлау тәсілдерін қалыптастыру.
Оқушылардың логикалық ... ... ... ... ... ... хаттарда айтылып, мұғалімдерге
арналған ... ... ... ... ... ... оқыту
барысында қалыптасуы ... ... ... ... нақты
бағдарламасы жоқ. Содан барып оқушылардың логикалық ойлауын ... ... ... ... жүйесін, олардың мазмұнын және
қалыптасу ... ... ... Логикалық ойлаудың дамуы едәуір
тақпақ ... ... ... ... оқушылардың көпшілігі
бастауыш ойлау тәсілдерін жоғары сыныптарда ғана ... ... ... оқу
орындарында да меңгермейді. Оқушылардың логикалық ойлауын дамыту мәселесін
шешу ... ауыр жүк ... ... ... ... ... сол ... мән-мағынасын түсіндіріп, ойлау ... ... ... ... ... білу ушін ... саласынан кажетті теориялық білім ксрек. Сол себептсп ... бұл бір ... ... ... кұрайды. Әлемдік
педагогикалық практикада бұл мәселені шешудің ... ... ... Олардың бірі - оқыту үрдісінде формальды аспектіге назар аудару.
Білім беру жүйесі осы бағытта дамып келе ... ... ... ... Сингапур, т.б) өздерінің дамуында елеулі жетістіктерге жетіп, соңгы
10 жыл ішінде әлемдік прогрестің алғырлар ... ... ... атап ... ... ... ... «Логикалық ойлау» ұғымына нақты аныктама берген.
Олардың пікірлерін жүйелесек, «логикалық ... ... - ... ... ... ұғымдарды, ой-пікірлерді, тұжырымдарды
қолдануға негізделген ойлаудың бір түрі.
Логикалық ойлауды ... ... ... ... ... ... (талдау, жинақтау, салыстыру,
жалпылау, саралау) арнайы жүйелі түрдс қальштастыру;
2. ойлау белсенділігін, өзбеттілігін дамыту;
3. трансформация ... яғни ... ... білу ... ... ... логикалық ойлауды дамыту жүйесі
төмендегідей құрамдас бөліктерден түрады.
1. ... ... ... ... ... жинақтау
1. салыстыру
2. жалпылау
3. саралау.
2. Ойлау белсенділігін өзбеттілігін дамыту:
4. әртүрлі болжам, пікір айта білу;
5. ... ... ... әдістерін ұсыну;
3. Трансформация әрекетін жетілдіру:
6. заттарды бөліктері арқылы құрастыру;
7. объектілер топтарының арасындағы қатынастарды анықтай білу.
Ойлаудың логикалық ... ... өзі ... жетілген
бейнелі формалары ретінде игерілмейінше, толық кұнсыз күйде қалып отырады.
Дамыған көрнекі ... ... ... логика табалдырығына жеткізеді.
Логикалық ойлауды игеріп болғаннан кейін, бейнелік ойлау өзінің мәнін ешбір
жоғалтпайды.
Бастауыш сынып оқушыларының ойлауын ... екі ... ... Бірінші сатыда (ол шамамен І-ІІ сыныптағы оқушыларға тура
келеді) олардың ... ... ... ... жасына дейінгі баланың ойлауын
еске түсіреді. Оқу материалдарын талдау бұл ... ... әсер ... басым болады. Мұнда балалар нақты заттарға ... оның ... ... ... ... ... кейде тәжірибелік немесе
сезімдік деп атайды).
Ойлауды дамытудың екінші кезеңі осы өзгерістермен байланысты ... ... ... ... ... жекелеген
элементтері арасындағы болатын байланысты көрсету үшін ерекше қам ... ... ... ... ... немесе ұғымдар арасындағы қатынасты
көрсету талап ететін тапсырмалар көлемі ұлғая береді.
Оқу материалдарын ... ... ... ... ... ... ұйымдастырса ғана, оның ойлау қабілетінің дамуына
мүмкіндік туады. Сондықтан да ... ... ... ... оқуға
бағыттауға тиіс, бұған оқу үрдісін жүйелі ... ... ... ... ... алатын мүмкіндіктерді мол пайдалану арқылы үйретуге
болады.
Оқушыларға өз бетінше ... ой ... ... ... ... бір мәселенің өзін түрлі жолдармен шешуге
үнемі бағыттап отыру (тапқырлық пен ... ... ... ... ... ... ... шығарту, шығармалар жаздырту баланың
логикалық ойлауын тәрбиелеудің тиімді жолы. Баланың ой операциясын дамытып
талдау, ... ... және ... ... ... ... ... Балаға бірнеше заттың зейнесі көрсетіледі.
Бала сол суреттерге қарап талдап, ... ... ... ... шығара білуі керек. Мысалы: 4-5 түрлі бас ... ... ... ... ... мына суретте не артық деп сұрасақ, п артық заттың
атын айтады. Мына жерде етік артық, өйткені басқалары |ас ... ... бәрі ... ал ... ... ... ол кұс ... сияқты.
Балаға бірнеше геометриялық фигураларды көрсетіп, осы фигуралардан бір
зат құрастыр (құс, ... ... т.б.). ... ... боя ... бала ... ... тек сол фигуралардан құралған бейнені бояйды.
Мысалы, балапан кұралған ... боя ... әр бала ... ... ... бояп ... шеңберлердің ішіне 1-ден 19-ға дейінгі сандарды орналастыр. ... ... 3 сан ... 30-ды ... ... Ортада оған бір
сан барлығына ортақ болады
Мына шеңберлердің ішіне 1-ден 19-ға дейінгі ... ... ... бойындағы 3 сан жиынтығы 30-ды құрайтын болсын. Ортада оған бір
сан барлығына ортақ болады
Сағыз ... алу үшін ... 1 ... жетпеді. Ал Темірланға 2
теңге. онда Ерлан Темірланға екеуміз қосып бір ... ... ... ... бір теңгесі жетпей тұр. Бұлардың әрқайсысында неше теңгеден болды.
Сағыз қанша тұрады? Жауабы: сағыз 2 теңге Ерланда 1т ... ... ... сөз ... | | | ... | |300 | ... |- |+ |- ... |+ |- |- ... |- |- |+ ... ... бойынша қыздардың көйлегінің түсі ... ... ... де ... «-» ... ... Ак көйлек киіп
тұрған қыз Қаракөзбен сөйлесіп тұрғандықтан, Қаракөздің үстінде ақ көйлек
жоқ. Демек, Қаракөздің үстінде ... ... ал ... ақ, Ақгүлдің
үстінде қара көйлек болып шығады.
13. ... ... ... ... ... жарыста алғашкы төпт орынлы
жеңіп алды. Кім қандай орын алды деген сұраққа, олардың үшеуі былай
жауап берді.
Қайрат 1-ші де, 4-ші де ... ... ... емес ... олар ... ... ... алған?
Қайрат 3
Болат 2
Алмат 1
Самат 4
Есептің шартына ... ... ... ... ... және Лаура - оқу озаттары. Олар мектепте
өткізілген (математика пәні ... ... ... ... ... ... ... Олар қандай орынды жеңіп алды екен? - деген сұрақка
осы сыныптың оқушылары былайша жорамалдап жауап берді.
1. Ақмарал II Сара III
2. ... I Сара ... ... II ... IV.
Бұл жауаптардың біреуі дұрыс, екіншісі жалған болып шыкты. Кім ... ... ... ... - I, ... - II, Сара - III, ... - IV.
15. Өзеннің бір жағасынан екінші жағасына қасқырды, ешкіні ... алып өту ... ... бір ... ғана ... ... алып ... болады. Оларды екінші жағаға қалай өткізу керек?
Шешуі: Бірінші ешкіні алып өтеді, сеғбебі ... ... ... капустаны алып өтеді де, ешкі капустаны жемес үшін ешкіні кайтадан
екінші ... алып ... Осы ... ... ... қасқырды алып өтеді.
Соңында қайтадан ешкіні алып ... ... ... 2 ... ... 3 сағатта, ит 6 сағатта жеп
бітіре
алады. Үшеуі қатар жесе, қанша уақытта жеп ... ... ... 4л ыдыс ... ... ... сүтке жібереді. Ал сатушыда
бір бөшке сүт және 5 литрлік ыдыс кана болып ... Осы екі ... ... ... үш ... ... бсрс алады?
Шешуі: Әуелі 4 литрлік ыдыспен сүт алады да, ол сүтті 5 литрлік ыдысқа
құяды, 4 литрлік ыдыс босайды. Тағы да 4 ... ... сүт ... ... ... ... 4 ... ыдыста 3 литр с\т қалады
Жүрістер |1 |2 |3 |4 |5 |6 | | |5л |5
S |2 |2 \ |- |5 s |4 |4 | |Зл |- |V |] |"2 |2 |*2+1 | | |18. 9 ... ... ... жасанды теңгенің жеңіл екенін
біле отырып екі ыдысты - гирлері жоқ ... ... екі ... ... күмісті қалай табар едіңіз?
Шешуі: Теңгелерді үш-үштен бөлеміз. Екі ... ... ... Егер тең ... жалған теңге қалған топта. егер бір жағы екінші
жағынан жеңіл болса, жалған теңге жеңіл жағында. Енді ... ... ... Егер тең ... ... ... жерде, егер тепе-теңдік
бұзылса, жалған теңге жеңіл жағында.
19. 50 теңгені 1,3,5 дәрежесіндегі 15 ақшаға ... бола ... ... ... ... қосындысынан так сан шығады. Ал
біздің ақшамыз 50 теңге, ол жүп ... ... ... ... ... ... ... тұсті коршауда берілген. Ол ... ... ... ... ... ақыл-ойын дамытуды көздейді. Ондай жаттығуларды
орындау барысында оқушылар ... ... ... ... салыстырады; сондай-ақ әр алуан ақыл-ой іс-әрекеттерін орындайды,
практикалық жұмыстар жүргізеді, зерделілік білдіреді, ізденеді, болжам
айтады және оны ... ... ... ... ... ... қызығушылығын, ынта-ықыласын тудырады, т.с.с. Бұл жаттығулардың бәрі
арнайы жүйе қүрайды. Оларды орындай алмаған оқушыға білімінің ... ... баға ... ал оны ... ... мадактаған жөн.
Жалпы алғанда 1-4 сынып математика оқулығында логикалық есептер: 1-
сыныпта 16-17 есеп шамасында, 2-сыныпта 15-16 ... ... ... ... 20-22 шама ... ... 3. Педагогикалық іс-тәжірибе нәтижелері
Бастауыш сынып - ... ... ... мен дамуының
басты баспалдағы. ... ... ... ... матемтика
сабағының алатын орны ерекше, өйткені математика сабағының ... ... ... ... ... ... ой
белсенділігін, саналы ойлана білуін дамыту - ... ... ... оқушыларының жас ерекшелігін, психологиясын, даярлығын ескере отырып,
олардың логикалық ойлауын дамыту мақсатында математика сабағында көптеген
жұмыстар жүргізуге болады. Қай ... ... ... ... ... үшін
баланы қызықтыра отырып сөйлеу керек.
Өзім сабақ берген сыныптарда ... жас ... ... ... ... ... сабақ барысында
оқушылардың ойлау қабілетін жетілдіретін ... ... ... ... ... Олар ... ... ойын есептер сөзжұмбақтар,
математикалық ребустар, қызықты есептер, эзіл есептер. Әрі ондай жұмыстарда
үнемі көрнекіліктерді қолданып отырамын. ... ... ... ... пән - ... ... логикалық есептерді шығаруда оқушылардың
сабаққа деген қызығушылығы ... әрі ... ... ... жауап беруге ұмтылады. Мысалы, 3 ... ... ... ... оқушы 5 жұмыртқаны 5 минутта пісірді. 10 оқушы 10 ... ... ... - ... ... 10 ... деп ... берді.
Мақұл деймін. Ал сонда 100 оқушы 100 жұмыртқаны ... ... ... қалған олар ойланыңқырап тұрып, кешірерсіз, адам және жұмыртқа саны
қанша болса да бәрібір пісу уақыты 5 ... екен - ... адам ... 1 ... 5 литр қан айналдырса, 1 сағатта неше литр қан
айналдырады? 1 тәулікте ше? Оқушылар алдымен сағатты және ... ... ... ... ... ... 1 мин - 5л
1 тәул - ? Ітәул = 24сағ = 1440сағ.
Жауабы: 1 сағ-ЗООл
1 тәул - 7200л ... ... ... ... тәрбиелеу математика
ғылымын меңгерудің сабақтастығына, үлгірім нәтижесіне оң ... ... ... ... ... ... ... бірі - есептің мазмұнды болуы, Есеп мазмұны оқушының ... ... ... оның ... ... ... ... эстетикалық ләззатқа бөлену, қол жеткен табысына қуану сезіміне ықпал
етеді. Сондықтан ... ... ... ... айрықша көңіл бөлу
керек. Есептердің мазмұны, текстік құрылым, күрделі ойға ... ... ... ... де ... тиісті.
Әдетте терең талғамы жоқ материал оқушыны шатастырып, сол ... ... Есеп ... ... ... білу ... ойлау
қабілетін ұштаудың негізі болып саналады. Ал ұсынылатын ... ... ... ... ... ... жаңа ... танымдарга
жетелейді, өз бетінше ізденісін ұштайды. ... ... ... ... жаттығулардан басқа логикалық жаттығуларды да
шығарған жөн ... ... ... өз ... ... ... Математикалық логика.
Сабақтың мақсаты: /. Білімділік. Оқушыларды ... ... ... ... ... Анализ жасап, логикалық ойын
қорытындылай білуге дағдыландыру. Практикалық
ойлау қабілетін дамыту.
3. ... ... ... ... ... ... ... көрнекілігі: тактаға ілінетін суреттер. кеспелер
Сабақтың барысы.
I. Ұйымдастыру кезеңі. Оқушылардың назарын сабаққа аудару.
II. Оқушыларға тапсырма бойынша қажетті ... ... ... ... ... ... ... шығармашылық, логикалық, ізденіс
жұмыстарын орындауға тиіс. ... ... ... ... шеберлігі
мен математикалық түсініктері кеңейеді. Бұл жерде уақытты ... есте ... ... ... ... ... ... та ойлайық».
Ойынның мақсаты: Фигураның нүктесі, нүктенін ориы, олардың орналасу
қалпы арқылы кеңістік ... ... түс ... ... Құрал-жабдықтары: үш геометриялық фигураны біріктіріп ... ... ... мазмұны 1-тапсырма. Қызыл қарындашпен үш ... ... етіп бір ... белгілеңдер.
2-тапсырма. Көк қарындашпен үшбұрыштан тыс шаршының ішіне
орналасатындай нүкте белгілеңдер. 3-тапсырма. Сарғыш қарындашпен шаршыдан
тыс үшбұрыш пен сопақшаның ішіне орналасатын ... ... ... ... ... тыс, тек ... ішіне орналасатындай етіп бір
нүкте белгілеңдер. 5-тапсырмз. ЖаЛ қарындашпен шаршы мен үшбұрыштан тыс
сопакшаның ішіне ... ... ... ... ... ... ... қорытындылау.
Логикалық тапсырма. а) Қосындысы 13 шығатындай етіп, бір таңбалы ... ... ... Пшығатындай етіп, бір таңбалы жұп сандарды орналастыр.
Қызықты есеп. Аулада жүрген қозылар мен үйректердің аяқтарының саны -
алтау сегіз. ... неше ... неше козы бар ... ... 1 қозы 1 ... қозы 2 ... ... арналған жаттыгу.
1 2 3 4 5
6 7 8 9 ... 12 13 14 ... 17 18 19 ... 22 23 24 25
55 60 65 70 75
І-бағанда ... ... 55-ке тең. ... ... қосындысын қалай тез тауып алуга болады?
Шешуі: Бағандардағы сандардың әрқайсысы алдыңғы ... ... ... 5-ке артық. Ендеше 55+5=60; 60+5=65; ... ... ... арналған сөзж.үмбак.
Тігінен: 1. Ұзындықтың ... ... 2. ... өлшем
бірлігі. 3. Уақыттың өлшем ... ... 1. ... өлшем
бірлігі.
Қорытынды.
Қазақстан Республикасы бастауыш білімінің мемлекеттік стандартында:
"Бастауыш сынып оқушысын белгілі бір ... ... мен ... ... ... ... әр ... мэдениеттермен өз көзқарасы тұрғысынан
диалогқа түсетін автор және жас ерекшелігіне сәйкес өз жолын қалыптастыруға
күш жұмсап еңбектенетін бала" - деп ... ... ... Бұл міндет
негізгі мақсаты - балаларғга білім беру ... ... ... ... жеткіліксіз деп есептеледі. Себебі,
мектеп оқушыларға білім берумен ... сол ... ... ... үйретпесе, онда бұл жеткіліксіз болар еді. Демек оқушыларға есеп
шығарудың әр алуан әдістерін үйрету ... ... да ... ... ... ... ... синтезді қолдану мүның одан әрі байытып,
өрістету немесе оған ... ... ... ... сөйтіп
оқушылардың танымдық қабілеттерін қалыптастыруда, математикалық ойлау
дербсстігіп дамытуда айрықша роль атқарады.
Есеп шығару ... ... ... ... ... есеп ... ұғымдарды қалыптастырып байытуға оқушылардың математикалық
ойлауын өрістетуге, білімдерін ... ... ... ... сүйгіштік қасиеттерін тәрбиелеуге жол ашады."
IV. Пайдаланылған әдебиеттер.
Қ.Қожабаев Математиканы оқыту әдістері. ... ... ... ... ... методикасы. Алматы «Мектеп», 1989.
3. А.М.Бантова және т.б. Бастауыш кластарда математиканы оқыту
методикасы. Алматы «Мектеп», ... ... ... ... ... ... ... 2004.
М.Байшуақова. Оқушыны ойлауға үйрету. /Бастауыш мектеп 2004 №8.
7. ... және т.б. ... ... ... ... тыс ... қолдану. Шымкент-2002.
8. Әбілқасымова, Көбесов, Кенеш. Математиканы оқытудың теориясы
мен әдістемесі. Оқу құралы. Алматы «Білім», 1998.
9. Н.В.Мельник. ... ... ... при ... ... 1997, №5 ... О.Мұсабеков. Логикалық ойлау тәсілдерін қалыптастыпу. /Бастауымі
мектеп№7-8. 1996.
11. М.С.Дауметова. Логикалық сұрақ-тапсырмалар. /Бастауыш мектеп. №6
200І, 206.
12. С.Демеусінова. Оқушылардың ойлау ... ... ... дамыту. /ИФМ 2000, №3 236.
13. Ә.Кенеш. Оқушылардың ойлау қабілетін арттыру. /ИФМ 1999, №2 ... ... ... ... ... /Бастауыш мектеп 1986, №3
186.
15. Т.В.Никулина. Оқушылардың ойлау қабілетінің даму ... ... ... 1986, №5 ... ... ... ... уйрету. /Бастауыш мектеп 1990, №4 186.
17. К.Есжанова. Ақыл-ойды дамытуға арналған есептер. /Бастауыш мектеп
1984, №9 ... ... ... ... ... ... 1998.
19. А.Женепова. Қызықты есептер. /Бастауыш мектеп 1998, №1 406.
20. К.С. ... ... ... ... ... ... 2004.
21. Т.Қ.Оспанов, Ш.Х.Құ рманалина, Ж.Т.Қайыңбаев,
22. К.Ө.Ергешова «Математика» Алматы Атамүра 2002.
23. ... ... 2 ... ... Н.Ә.Назарбаев. Қазақстан — 2030. Барлық Қазақстанның өсіп
өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-уақыттың артуы. Ел
президентінің Қазакстан халқына ... ... 11 ... 1997 ж.
25. Қазақстан республикасының заңы—Алматы; литература 2000
-96 6.
26. ... ... ... ... ... ... 2003 ... Т.Қ.Оспанов, Ш.Х.Құрманалина, Ж.Т.Қайыңбаев,
К.Ө.Ергешова. «Математика оқыту әдістемесі Алматі
Атамұра 1998 ж.
29. М.Тәттібекова "Математикалық логика" 2001 N 3 ... ... ... ... ... ... 1997 N3 ... А.Ергешова "Бастауыш сынып балаларымен жұмыс түрі"
Қазақстан мектебі 2002 N8 616.
32. А.В. Петровский "Педагогикалық және жас ... ... ... ... ... ... қызығушылығын арттыру
жолдары" Бастауыш мектеп 2004 N1 30-6.
34. Қоқымбаева "Проблемалы оқыту оқушының ойлау қабілетін
дамытудың тиімді ... ... ... 2004 N6. ... ... "Оқушылардың психологиялық ерекшеліктері"
Бастауыш мектеп 2004 N12. 23-6.
36. П.Сағымбекова "Бастауыш мектепте математикадан сабақ
беруге дайындау" Бастауыш мектеп 2004 N11 12-6.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 56 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Балалар әдебиеті арқылы бастауыш сынып оқушыларының тілін дамыту42 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының жас ерекшеліктері51 бет
Бастауыш класс оқушыларының қарым-қатынасын жетілдірудің теориялық мәселелері42 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының геометриалық түсініктерін қалыптастыру жолдары47 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу мотивациясын экспериментальды зерттеу45 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-танымдық қызығушылығын зерттеу тәсілдері55 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-әрекеті мотивтерін қалыптастырудың басты мәселелері46 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының психологиялық ерекшеліктері9 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру168 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь