Дарындылық психологиясы

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1.тарау. Дарындылық психологиясының теориялық
қағидалары
1.1.Дарындылық туралы жалпы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2Дарындылық проблемасын зерттеу тарихынан ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
1.3.Дарындылықтың жас кезеңдеріне сай дамуы. Бастауыш
Сыныптағы дарындылықтың ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22

2.тарау. Бастауыш сынып оқушылары дарындылығын
эксперименталды зерттеу
2.1.Зерттеу мақсаты, болжамы, әдістемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
2.2.Дарынды балалармен жеке.дара жұмыс жүргізудің
психологиялық.әдістемелік нұсқаулары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .42

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..46

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 47
Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .49
КІРІСПЕ

Жұмыстың өзектілігі: Дарындылық дегеніміз не? Сирек кездесетін жеке-дара қасиет пе немесе әлеуметтік шындық па? Және дарынды балаларға қалай қарау керек? Олар ерекше бағыт пен еркеше даму, көзқарасты қажетсіне ме?
Дарындылық көптеген балалар үшін, ата-ана мен мұғалімдер үшін әлі де жұмбақ күйінде қалып отыр. Қалың көпшілік қауым үшін маңызды проблема болып, ең алдымен оның шынайы байқаулары, анықталу тәсілдері, дамуы мен әлеуметтік жүзеге асуы табылады. Дарынды балалар жөніндегі бүгінгі қамқорлық - бұл ертеңгі ғылым, мәдениет пен әлеуметтік өмірдің дамуы туралы қамқорлық. Қазіргі таңда мұндай ерекше балаларды, анықтау тәсілдері, өз қабілеттерін жүзеге асыруға көмек беру бағдарламалары бар.
Дегенменен, дарынды және талантты балаларды анықтау және дамыту проблемасы бүгінгі күні де бар, балалардың өз дарындылығы мен оны шығармашылық тұрғыда жүзеге асыруда жеке жауапкершілікті түсінуде әлі де проблема бар.
Балалардың дарындылығы мәселесімен шетелдік және отандық психологтар айналысты. Шығармашылық дарындылық психологиясы саласы бойынша ауқымды зерттеулер жүргізілгені белгілі. Ол американдық психологтар: Дж. Гилфорд, П. Торренс, Ф. Баррон, К. Тейлор. Ал психологтар Дж. Кэрол мен Б. Блумның идеялары негізінде дарынды балаларды оқыту әдістемесі жасалынды. Ерекше дарынды балалар мәселесімен Ж. Брюно айналысты. (“одаренные дети: психолого-педагогические исследования и практика”).
Дарындылық проблемасын отандық психологтар да зерттеді. Олар: А. М. Матюшкин өзінің “Шығармашылық дарындылықтың тұжырымдамасы” еңбегінде, Шумакова Н.Б. өзінің бірқатар еңбектерінде, Чистякова Г.Д. өзінің “Танымдық құрылымды дамытудағы шығармашылық дарындылық” атты мақаласында С. Юркевич “Практик психолог жұмысындағы дарындылық диагностикасы мен оны болжау проблемалары” еңбегінде баяндалады.
Біздің дипломдық зерттеу жұмысымыздың мақсаты: дарынды бастауыш сынып оқушыларының дарындылығын зерттеу.
Зерттеу міндеттері:
1. Дарынды балалардың ерекше қасиеті жөніндегі әдебиеттерге толық теориялық талдау жүргізу.
2. Дарынды балалар ақыл-ой ерекшеліктерін және жеке қасиеттерін зерттеу.
3. Дарынды балалармен жұмыс істеудің ерекше бағдарламасын құру.
Зерттеу әдістері:
1. балалардың дарындылығын бақылау.
2. Олардың ерекшелігін психологиялық анықтау әдістері.
3. Ата-ана, балалармен жүргізілетін сұхбат, сауалнама.
4. Дарындылық деңгейлерін анықтайтын әдістемелер кешені.
Зерттеудің әдіснамалық негізі: Л.С. Выготскийдің мәдени-тарихи даму тұжырымдамасы, А.М. Матюшкиннің шығармашылық дарындылық тұжырымдамасы, С. Юркевичтің, дарындылықты анықтау еңбектері, С.М. Джакуповтың танымдық іс-әрекет психологиясы.
Зерттеудің теориялық құндылығы. Дарынды балалармен жұмыс істеудің теориялық негіздемесі құрылып, дарындылық табиғаты жөнінде қазақ тіліндегі әдебиет қатары толықтырылды.
Зерттеудің практикалық мәні: Дарынды балаларды диагностикалау, олардың танымдық мүмкнідіктерін ажыратуда әрі дамытуда қажетті практикалық құрал болып табылады.
Дипломдық зерттеу жұмысының базасы: Шымкент қаласындағы №157-ші орта мектептің бастаушы сынып оқушылары.
Дипломдық жұмыс кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.................................................3
(-тарау. Дарындылық психологиясының теориялық
қағидалары
1.1.Дарындылық туралы жалпы
түсінік....................................................................5
1.2Дарындылық ... ... жас ... сай ... ... ... ... сынып оқушылары дарындылығын
эксперименталды зерттеу
2.1.Зерттеу ... ... ... ... ... ... ... өзектілігі: Дарындылық дегеніміз не? Сирек кездесетін жеке-дара
қасиет пе немесе әлеуметтік шындық па? Және ... ... ... ... Олар ерекше бағыт пен еркеше даму, көзқарасты қажетсіне ме?
Дарындылық ... ... ... ... мен ... үшін әлі ... күйінде қалып отыр. Қалың көпшілік қауым үшін ... ... ең ... оның ... ... ... тәсілдері, дамуы мен
әлеуметтік жүзеге асуы табылады. Дарынды балалар жөніндегі ... - бұл ... ... ... пен ... ... ... қамқорлық. Қазіргі таңда мұндай ... ... ... өз ... ... асыруға көмек беру бағдарламалары бар.
Дегенменен, дарынды және талантты ... ... және ... ... күні де бар, ... өз дарындылығы мен оны
шығармашылық тұрғыда жүзеге асыруда жеке жауапкершілікті түсінуде әлі ... ... ... ... ... және ... ... Шығармашылық дарындылық психологиясы саласы бойынша ауқымды
зерттеулер ... ... Ол ... ... Дж. ... Торренс, Ф. Баррон, К. Тейлор. Ал психологтар Дж. ... мен ... ... ... ... ... ... әдістемесі жасалынды.
Ерекше дарынды балалар мәселесімен Ж. Брюно айналысты. (“одаренные ... ... и ... ... отандық психологтар да зерттеді. Олар: А. М.
Матюшкин өзінің “Шығармашылық дарындылықтың тұжырымдамасы” ... Н.Б. ... ... ... ... Г.Д. ... ... дамытудағы шығармашылық дарындылық” атты мақаласында
С. Юркевич ... ... ... ... ... мен ... проблемалары” еңбегінде баяндалады.
Біздің дипломдық зерттеу жұмысымыздың мақсаты: дарынды бастауыш
сынып ... ... ... міндеттері:
1. Дарынды балалардың ерекше қасиеті жөніндегі әдебиеттерге толық
теориялық талдау жүргізу.
2. Дарынды балалар ақыл-ой ерекшеліктерін және жеке ... ... ... ... істеудің ерекше бағдарламасын құру.
Зерттеу әдістері:
1. балалардың дарындылығын бақылау.
2. Олардың ерекшелігін психологиялық ... ... ... ... ... ... ... Дарындылық деңгейлерін анықтайтын әдістемелер кешені.
Зерттеудің әдіснамалық негізі: Л.С. ... ... ... А.М. Матюшкиннің шығармашылық дарындылық тұжырымдамасы, С.
Юркевичтің, ... ... ... С.М. ... ... іс-
әрекет психологиясы.
Зерттеудің теориялық құндылығы. Дарынды балалармен жұмыс істеудің теориялық
негіздемесі құрылып, дарындылық табиғаты жөнінде қазақ ... ... ... ... ... ... ... диагностикалау, олардың
танымдық мүмкнідіктерін ажыратуда әрі ... ... ... ... табылады.
Дипломдық зерттеу жұмысының базасы: Шымкент қаласындағы №157-ші орта
мектептің бастаушы сынып оқушылары.
Дипломдық жұмыс кіріспеден, екі ... ... ... тізімінен тұрады.
(-тарау. Дарындылық психологиясының теориялық
қағидалары
1. Дарындылық туралы жалпы түсінік
Әр адам балалық, жасөспірім және ... ... ... ... үлкен
жетістіктерге жетуді армандайды. Жасөсіпірімдік шақ- бұл ізденіс, ... ... ... ... ... ерте ... ... әртүрлі
іс-әрекет түрлеріне қабілеттілік білдіреді ... ... ... инструменттерде ойнайды, ән айтады т.б.). Бірақ уақыты келе, бұл
қабілеттіліктердің көрінісі ... жас ... ... ... ол адам жай ғана ... ... айналады.
Қазіргі кездегі жаңа әлеуметтік - экономикалық ... ... ... ... жалпы және әдейі қабілеттің ең болмағанда
аз ғана ... ... ... ... етілгенде ғана
жетуге болады. Сондықтан, балалар алдында, сонымен ... ... ... да жаңа міндет тұр, яғни жеке тұлғаның потенциалды
мүмкіндіктерін зерттеу, ... және ... ... ... ... түрлі іс-әрекеттерге байланысты адам қандай да қызметті орындауы
қажет және сол ... ... ... ... етуге жәрдем беретін
сапаларға ие болуы тиіс. Мұндай дара психологиялық ерекшеліктер ... бір ... ... ... ... ие ... екіншіден -
әркімде өз алдында, қайталанбас көрінісін жеке адам қабілеті деп атаймыз.
Адам қабілетіндегі айырмашылық ... ... яғни ... не ... ... ... - ... жан-жақты бейімділік - нақты іс-әрекетті орындауға талпыну,
қызығушылық пен бейімділік сапаларының үнемі өзара ... ... ... ... ... ... емес. Оған түрлі жағдайлар себепші, мысалы,
адам көркемөнер туындыларын тамашалауы ықтимал, бірақ ол осы ... ... ... ... болуы мүмкін. Дегенмен, белгілі бір ... ... ... бар ... ... мен ... бір-
бірімен үйлесім таба алады.
Іс-әрекетпен айналысқанда ... ... ... үшін ... ... тыс оның ... келесі сапалық
көріністер болуы қажет: ең алдымен - еңбек сүйгіштік, табандылық, батылдық.
Бірақ, осындай ерекше қабілеті бар ... өзі де ... ... ... ... Негізі, адам өзінің іс-әрекетін, жеке басына сапаларын
айқын ажырата аларлық деңгейде болуы керек.
Адам қабілеттілігінің ... ... ... ... ... ... кіреді.
Әр түрлі іс-әрекеттер аймағына қажет білім, ептілік- дағдылар ... әрі ... ... ... етуші жалпы қабілеттер ерекшелігін
дарындылық деп ... ... ... ... ... ... ... адам аралық қатынастар түзу және психомоторлық
қызметтерінде ... ... ... адамдарға тән қасиеттер: зейінділік,
жинақылық, тұрақтылық, әрқашан қызметке ... ... ... ... ... ... жетуде ақылға сай табандылыққа ие, еңбекте шаршап-
шалдығуды білмейді, басқалармен ... ... ... жоғары.
Өз қызығулары бағытында дарынды адамдар қайтпас қажырлылық таныта
алады. Бұл ... ... ... 2-3 ... ... бір ... үзбей
шұғылдана алу уақыты, басқа қатарларымен салыстырғанда әлдеқайда ұзақ
болады. Дарынды бала өзін ... ... ... ... ... ... оған ... күндер бойы қайта оралып, көздегеніне ... ... ... ... ... ... мен ептілік, дағдыларды
игеріп, жетілдіріп дамытуға тікелей тәуелді.
Дарындылықтың өзіндік ерекшелігі ең ... ... ... ... ... ... құмар, екінші -тарихқа және біреулер
- қоғамдық жұмыстарға, лидер болуда өз дарындылығын іске қосып, оны нақты
іс-әрекетте кейін ... ... ... - жалпы және арнайы дарындылығын (музыкаға, сурет,
техникаға т.б.) ... ... ... ... ... ... ... жағдайлар бірдей болғанда баланың өз құрдастарының озықтық
дәрежесі бойынша диагностикалау ... ... ... ... негізделген).
Мұндай көрсеткішті асыра бағалауға болмайды, өйткені ... ... ... ... маңызы бар. Басқалардан бұрын
балалардың көркемдік дарындылығын (музыка саласындағы, одан соң ... ... ... ... ... ... гөрі ... тезірек байқалады. Баланың жалпы ақыл-ой деңгейі мен неғұрлым
арнайы қабілеттіліктің көркемдігі арасында алшақтық болатын ... ... ... ... тым ерте ... ... ... жетістіктерге жеткен
балаларды вундеркиндтер деп атайды. ... ... ... ең ... ... өзі ... ... жеткілікті кепілі бола алмайды. Туа
біткен бейімділіктер индивидумдық ... ... ... ... бір ... ... оның бәрі қоршаған ортаға
байланысты. Балада ерекше қабілеттіліктер болуының нышандары оның ... олар ... ... ... және ... ... ... тестілеуге ғана негізделмеуі керек -оның
дәрежесі мен өзіндік ерекшелігі оқыту мен тәрбиелеу ... ... бір ... ... ... ... ... Ерте бастан
мамандандыру күн ілгері және шамадан тыс болмауы керек. Дарынды балалардың
анықталып кемелдендірілуі мектептер (мысалы, ... ... ... ... ... ... үйірмелер, студиялар, мектеп
оқушыларының олимпиадаларын, балалардың көркем ... ... және т.б. ... жасайды. Дарынды балалардың дамуының теңелуіне жол
беруге болмайды. Мұндай балалардың оқу жүктемесі, ... және ... ... мүмкіндіктеріне сай келуі тиіс. Дарынды балалар туралы
қамқорлық қабілеттердің дамытылуын жалпы ... ... және ... ... ... ... деп - ... өмір шартында, өз құрбыларымен
салыстырғанда оқуға қабілеттілік және шығармашылық құбылыстары жоғары болып
табылуы түсіндіріледі.
«Дарындылық» - бұл ... ... ... және ол дамудың аса қолайлы,
сыртқы алғышарттарын білдіреді. Педагогикалық энциклопедияда бұған келесі
түсінік беріледі: «Дарындылық» - бұл ... ... ... аумағында
ерекше табыстарға жетуге көмектесетін, қабілет дамуының ... ... ... ... ... өте жақын. «Қабілеттілік» сөзі
орыс тілінде кем ... екі ... ... Д.Н.Ушаковтың талқылау
сөздігі бойынша :
- табиғи дарын
- бір нәрсені жасай алу мүмкіндігі
Біз «қабілеттілік» сын есімінің бірінші ... ... ... ... ... жас ... ... Осындай жағдайда бұл
терминдер, яғни «дарындылық» және «қабілеттілік» өте тығыз байланысты,
мәндөс, ... ... ... да ... ... ... келтірілген
«қабілеттілік» сөзінің басқа да мағынасы бар. Ол ... ... және ол ... соған бағытталады (Н.С.Лейтес).
«Қабілеттілікке» философиялық энциклопедиялық сөздікте мынадай түсінік
берілген: «Қабілеттілік - бұл ... ... ... бір ... табысты орындалуындағы жеке тұлғалық даралық ерекшеліктері».
Қабілеттілік ... бар ... ... ... ... Ол ... ... басқалардың әдістері мен тәсілдерінен тереңдегі
мен беріктігінен көрініс береді және оған ... ... ... ішкі
психологиялық регулятор болып табылады.
Дарындылық - бұл ... өмір ... ... ... мен ... аса ... қабылдаулары мен
шығармашылықтың ерекше көрініс беруі. Дарындылық - бұл тек ... ... ... ғана ... ... ... жеке ... дамуына бағытталған
кейбір ішкі талап-мақсаттар. Сонымен ... ... - бұл ... ... ... ... әлеуметтік сферада жетістіктерге
жетуі туралы сөз болып отыр.
Әлеуметтік ортаның дарындылыққа ... ... әр ... нәтижесі (әлеуметтік-экономикалық қатынастар, қаржылық
қамсыздандыру, ... - ... ... т.б.) әр түрлі. Осыған
байланысты келесідей ... ... ... ... -экономикалық
шарттар дарындылықтың дамуына әсер ... ... олар ... ... ... ... ... дамыған сайын, ол адам дамуы үшін
қолайлы ... ... ... ... өте ... ... болып келеді, соның
ішінде:
• жанұя құрылымы мен оның эмоционалды климаты;
• бала мен ... ... ... ... ... бала ... ... құрылымы мәселесіне жүгіне отырып, балалардың көбі (87%), толық
жанұяларда тәрбиеленген деп айтуымызға болады. Жиі, 70% ... ... және ... ... туыстарының ішінен біреулер: әжелер,
апалар және ағалар, жиендері тұрады. Зерттелген балалардың ешқайсысында
кіші ... - ... ... ... ... Р.Зайонц зерттеулері
көрсетуі бойынша ... ... ... ... ... ... бойынша, жанұяда іні мен қарындас, сіңлілер көп ... ... ... ... ... келеді.
Жанұя құрылымы, көп жағдайда туыстар арасындағы қатынастар ... ... ... ... ... ... ... жағы туралы айта келе, көптеген зерттеушілер балаға қарама-қарсы
жынысты ата-ананың әсері мәнді деп ... ... ... ... жылылық, оны қабылдау, сүю және сыйлау қажет деп санайды.
Бала мен ... ... ... ... мәселе аса ауқымды
зерттелген. Ғалымдар баланы қатты бақылауға алу, күш көрсету, қысым көрсету
сияқты стильдер дарынды тұлғаны ... ... ... деп ... және В.Шипман өзара әрекетті ата-аналық стильдері императивті
және инструктивті деп ... ... ... үшін ... бұйрықтар
сәйкес келеді: «Мен айтқан секілді жаса ...», ... ... ... айтқандарын бұлжытпай ... ... ... ... беделіне негізделеді. Мұндай стиль ... ... ... пен ... ... ... ... көбірек болады, ал талаптар мынадай болып
негізделеді: «ойыншықтарыңды жина, ал мен еденді сыпырамын...». ... ... теңі ... ... ... ... ... түрде жүреді. Бұл, балада инициативалықты дамыту (бастау) және
қаттылықты тәрбиелейді.
Ата-аналардың бала ... ... ... ... болып табылады. Бұл
фактор - бала мүмкіндіктерін іске асыруға әсер ететін ... ... ... ... ... мынадай болып келеді:
• теріс
• ашуландырушы (игнорирующее)
• дұрыс-оң
... ... ... ... ... өз ... қабілеті арқылы жасауы немесе өздерінің
орындалмаған потенциалды мүмкіндіктерін іске асыру).
Дарынды балаларда ... ... ... ... ерте
дамуы қабылдау мен таным процестерінің дамуы алға басуымен байланысты.
Олар қоршаған ортадағы әділетсіздікке өте ... ... ... ... ... ... ... балалар есептерді шығаруда ойын элементтерін енгізеді, қиялы
дамулы болады, шығармашылығы, ... ... ... (ойдан шығарған
достары, аға-інілері, апалары).
Дарынды балаларда әзіл-сықақ сезімі өте дамулы, күлкілі, ... ... ... т.б.ойындарды ұнатады.
Дарынды балалар эмоционалды баланс жетіспейді, олар ... ... ... ... ... көп ... және олар аз ұйықтауымен
ерекшеленеді. Олардың моторлы координациясы мен қолдарын ... ... ... ... Оларға практика қажет. Мұндай балалардың
интеллектуалды және дене-физикалық дамуының арасындағы ... ... ... әсер етуі ... ... ... процесі 8 жасқа дейін тұрақсыз, оларға жақын қашықтағы ... ... ... ... бала ... ... де ... дейінгі шақта, олардың жүргізуші іс-әрекеті - рольдік ойындар.
Балаларға құрбыларымен жеткілікті түрде айқын және түрақты көрінетін қарым-
қатынасқа деген ... ... ... Л.Н. ... ... ... мен жеке ... кейбір
ерекшеліктері, оларды құрдастырының түсінбеуіне, олардың ... ... ... ... және ... ... ... оларды
шеттетуіне әкелуі мүмкін. Оған мыналар себеп болады: серіктесін тыңдай
алмау, ... ... ... ... ... ... ұйымдастырушы
ролін алу, өз білімін ... ... ... ... ... ... ету, ... өзінен төмендеу балаларға қатысты шыдамсыздық
таныту, комформсыздық, ... ... ... ... ... ... шеттетудің тағы бір мүмкін болатын себебін ... ... ... ... ... ... өз ... ойындары
қызықсыз болуы мүмкін».
Өз құрбыларымен өзара ... ... ... ... ... түсінбеуінен, балалар ересектермен және үлкен балалармен
достасуға ұмтылады. Бірақ үлкен балалармен қарым-қатынасы кезінде, оларда
қияндың тууы ... ... ... ... ... ... озық
болады, сондықтан дарынды балаларға мұндай қоғамда ... болу ... ... ... ... алға ... үлкен балалар сияқты бір
нәрсені жасай алмағандықтан, дарынды бала өздерінің адекватты еместігі ... ... ... ... ... әкелуі мүмкін. Өйткені, олар
өздерінің жетістіктеріне өте сыншыл ... ... ... ... ... ... туралы пікірлері кесірін тигізеді.
Сондықтан дарынды баланың өз ... іске ... ... ... ... ... ... интеллектуалдық қажеттілігі эмоционалды күйдің
күрделілігіне, неврозға және тіпті психозға әкелуі ... Ал ... ... ... ... ... Бұл кезде бала өзін айнадаланы танып
білуге неге ұмтылатынын түсіне ... Ол ... пен ... шығарудың
арасындағы шкаланы бұзатын өзінің қиялындағы әлемге кетуі мүмкін.
Бала қаншалықты дарынды болса да, оны оқыту керек екенін ұмытпау ... ... ... ... өз бетімен шешім қабылдауға үйрету керек.
Дарынды бала қысымды, шеттетуді, ... ... ... ... уақыттан бастап шығармашылық еңбекке қатыстырып, шығармашылыққа
қолайлы жағдай ... ... ... үшін ... ... өз ... еркін жүмсап,
кеңейтілген оқу жоспарымен оқытылу керек. Бала өз мүғалімі жағынан назар
аудару мен ... ... ... ... қажет. Бұл жерде нені емес,
қалай оқыту маңызды болып табылады. Дарынды баланың айтылған ойлар ... ... алу ... ... ... және ... ... дамулы екендігіне сәйкес келеді.
Қазіргі жағдайда дарынды балалармен жұмыс жасаудың түрі ... ... құру ... ... негізгі түрлері
Дарындылық түрлерінің дифференцияциясы сыныпификацияға негізінделген
критерий бойынша анықталады. Дарындылықта сандық және ... ... ... ... мінездемесін талдау бойынша түрлерді адампың
психикалық мүмкіндіктерінің спецификасына және оладың қандай да бір ... ... ... ... ... ... сандық
мінездемесін талдау адамның психикалық мүмкіндіктерінің деңнейін сипаттауға
мүмкіндік береді.
Ғалымдар дарындылық мәселесін зерттей келе, оның ... және ... ... ... ... көрсетеді. Дарындылықтың 2 түрі де ... ... мен ... ... ... ... байланысты. Осылай,
жалпы ақыл-ой дарындылығы іс-әрекеттің барлық түрімен қамтамасыз етілгенде
ғана орындалады. Олардың табысты орындалуы үшін ... ... ... ... ... болады.
Арнайы дарындылық, өзі ерекше ашылып көрінетін белгілі іс-әрекет
түрлерімен байланысты (математикалық, техникалық, ... ... ... ақындық дарындылық және т.б.).
Кәсіптік қабілеттерді зерттеумен танымал ғалым Ч.Спирмен ақыл-ой
энергиясының ... ... бар ... ... Ол фактор түрлі іс-
әрекеттің табысты шешілуін анықтайды.
Жалпы ақыл-ой дарындылығы ақыл-ой жетістігі талап етілетін ... ... ... ... ... ... ақыл-ой қабілеті
мүмкіндігінің бірдей болмауы). Мектептің ... ... беру ... арасындағы ақыл-ой қатынасы бойынша ерекшеліктер жоспарда бірінші
орынға шығады.
Мектепте ... ... ... ... ... ... өткен
уақыттарда қалды. Қазір біздің қоғамның жаңа дамуында қүрбыларын интеллект
бел^ілерін көрсете отырып, озық еткен балаларға көңіл ... - ... ... бірі ... ... ... ... біршама психологтардың зерттеу жұмыстары
арналған. "Ақыл-ой» мүмкіндігінің біртұтас сипаттамасын, жиі ... ... ... бұл ... ... ... туылуда:
интеллект құрылымының күрделілігі анықталуда, оның әр түрлі сапалы түрлері
бөлінуде. Бірақ бұл ... бас ... ... емес ... ... ... және ... мүмкіндіктердің өзіндік деңгейін белгілеуге
арналады (ақыл-ой сферасында), яғни ... ... ... ... ретінде қолданылады.
Интеллект - өсіп жатқан адамның түрткі болулары мен ұмтылыстарымен
біртұтас дамуы күмәнсіз. ... ... ... сай ... - бұл жеке ... ... ... дарындылығының арнайы түрлері, яғни философиялық-теоретиялық
жаттығуларға, қоғамдық іс-әрекетке, қандай да бір ... ... ... ... ... іс-әрекет түрлеріне
дарындылық - Мәселенің маңызды бөлігі болып табылады.
Ақыл-ой дарындылығы - бұл жалпы және жеке ... ... ... ... бар материалдар, мұғалімдер мен тәрбиешілерді ... ... ... ... 3 ... ... ... Бірінші категорияда - өмірдің бірдей шартында ақыл-ой дамуының
ерекше жоғары деңгейін көрсететін балалар. Олар жиі мектепке дейінгі ... ... ... ... ... ... Екінші категорияда -
арнайы, мысалы: математика немесе басқа ғылымның қандай да бір аумағында
ақыл-ой ... ... бар ... ... ... ... ... мүмкін. Үшінші категорияда - оқуда табысты болып үлгермеген,
бірақ психикасының оригиналдылығымен, танымдық ... ... ... ... ... ... балалар енгізілген. Бұл жерде
потенциалды немесе «жасырынды» дарындылық туралы сөз болып отыр. ... ... бар ... жоғары сыныпқа дейінгі жаста жиі көрінеді.
Балалардың жалпы интеллектуалды және арнайы дарындылығы түрлерінен
бөтен, бұл феноменнің ... ... ... ... да ... мүмкін.
Ресейлік психологтар (Ю.А.Бабаева, Д.Богоявленская, А.В.Брушлинский,
В.Н.Дружинин, ... ... ... ... ... ... Н.Б.Шумакова, ... ... жиі ... ... ... ... ... берудің келесі ... ... ... ... ... қамтамасыз етушілер мен іс-әрекет түрлері
• дарындылықтың қалыптастырушы деңгейі
• дарындылықтың көрініс беру формасы
• дарындылықтың әр ... ... ... көрініс ... ... жас ... ... ... ... бойынша қарастырайық.
Бірінші критерий бойынша, негізгі іс-әрекет түрлеріне ... ... ... ... ... ... коммуникативті, рухани-бағалық жатады.
Іс-әрекетке сәйкес дарындылықтың мынадай ... ... ... ... - кәсіптік дарындылық, танымдық іс-әрекетте - түрлі
деңгейдегі ... ... ... - ... ... ... сурет салу өнері мен музыкалық,
коммуникативті іс-әрекетте-лидерлік дарындылық, рухани - ... ... - ... ... ету, тағы ... әр түрі ... ... мүмкіндіктерді нақты іс-әрекет
түрінде ерекше, маңызды ... ... ... ... болуы мен
біруақытта қосылуын болжайды.
Іс-әрекеттің басым ... түрі ... ... қай ... та, әр дарындылықта іс-әрекеттің бөтен түрлері де көрінетінін
байқауымыз керек. ... ... ... ... іс-әрекеттінің
сипаттамасы бойынша көркемдік - эстетикалық болып ... ... ... ... ... ... ... және рухани-бағалық іс-
әрекет түрлері қолданылады.
Екінші критерий - «дарындылықтың ... ... ... және ... ... ... ... дарындылық -
бұл жас ерекшелігі шамасына сай, ... бір пән ... ... ... ... байқалатын, баланың қол ... ... ... психологиялық ерекшелік. Көкейтесті
дарынды балалардың ерекше категориясын, ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік маңызды талаптарға жауап
беретін іс-әрекеттерді орындауда нәтиже береді. Талантты ... ... ... ... ... ... сәйкес келетін жоғары
квалификацияланған кәсіпкер).
Потенциалды дарындылық - бұл ... да бір ... ... ... жету ... ... ... алғышарттары потенциалды болатын
баланың психологиялық ерекшелігі. Бірақ бала, бұл ... тап ... ... ... сәйкес орындай алмайды. Бұл потенциалды
мүмкіндіктің дамуы қолайсыз ... ... ... ... қиын жағдаймен, квалификацияланған ... ... ... тағы ... ... дарындылықты
анықтау, кезеңмен ... ... ... орындалуы
мүмкін. Өйткені әрі қарай ... ... тек ... ... ... болатын, әлі қалыптасып болмаған қабілеттіліктер туралы
сөз болып отыр.
Дарындылықтың бұл турлері, бұған ... ... ... ... ... ... Шығармашылық дарындылығына ... ... ... ... ... ... ... байқалады.
Бір ғалымдар берілген феномен туралы арнайы айтпай-ақ қоюға болады,
өйткені стандартсыз ойлауы бар, жиі басқаларға ... емес ... ... бар ... да кездеседі, - деп санайды. ... ... ... ... ... ... іс-әрекетте
сирек кездесетін шығармашылық қабілеттіліктерді көрсететін ... ... ... ... ... емес елес, жеткілікті түрде тек бір ғана
сферада анық көрінеді.
Үшінші критерий - ... ... беру ... бойынша, айқын
және жасырынды дарындылықты бөледі». Дарындылықтың бұл түрлерінің ... ... ... қарастырылған дарындылықтың түрлеріне ұқсас. Айқын
дарындылық - бала іс-әрекетінде ... ... ... да, ... ашық немесе айқын түрде көрінеді. Мұғалімге немесе кәсіпкерге баладан
осы дарындылықты айқындау және олармен әрі ... ... ... бағдарламасын
дұрыс белгілеу оңайға түседі.
Жасырынды дарындылық іс-әрекетте аздап білдірілген формада көрінеді.
Сондықтан да дарындылықты балалардан ... және ... ... ... кетуі мүмкін. Осымен қатар, мұндай «перспективасы жоқ ... келе ... ... ... ... Мүндай қателер келтірмеу үшін,
балаларға әдістемелерді кешендік-кезеңді қолданумен ... ... ... - ... әр түрі іс-әрекет көрініс берудің
ауқымдылығы бойынша, жалпы ... ... ... және арнайы
дарындылықты бөледі. ... ... - ... әр ... ... ... ... болуына байланысты. Ақыл-ой қабілеті кез-келген
істі табысты орындау үшін қажет.
Арнайы дарындылықтың арнайы психикалық қасиеттері ... ... ... ... ... (техникалық, музыкалық, сурет өнерінің, әдеби-
ақындық дарындылық т.б.).
Бесінші критерий - ... жас ... ... ерте ... ... ... болады. Өмірлік практикада дарындылықтың
ерте көрінуі байқалып жүр. Бұл - психикалық даму жылдамдығымен ... ... ... ... ... («таңқаларлық
бала» мағынасында) деп аталатын балалар бола алады. Мектепке дейінгі немесе
мектеп жасындағы оқушылар болып табылатын вундеркиндтер, қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... ән айтуда
т.б.). Мұндай балалар кейде өте ... ... ... көрініс
етеді (ерте әріп танып, оқу, хат, санау т.б.). ... ... ... ... музыкада ерте көрінеді. Ал ... ... ... ... Ал ... қабілеттілік ерте
біліне бастайды. Ғылым жетістігінде мәнді нәтижелерге жету, әдетте кешқұрым
өтеді, ол қандай да жаңалық үшін ... және ... ... ... ... байланысты. Осы келтірілген дарындылық сыныпификациясымен
қатар, әдебиеттерде басқа да ... ... ... ... ... түрлерін бөледі:
• интеллектуалды, оның түрі - академиялық
• көркемдік, шығармашылық (креативтілік)
... ... ... ... немесе спорттық.
Басқа ғалымдар шығармашылықты еңбектің өз бетінше түрі етіп бөлудің
қажеті жоқ, - ... ... ... - бұл тек ... ... сонымен қатар оның өзгеруі мен дамуының ерекшелігі. Іс-әрекет әрдайым
жеке орындалынады. Оның мақсаты мен мотивтері іс-әрекеттің ... ... ... ... ... ... ... барын, сонымен
қатар баланың мотивациясын, оның іспен ... ... ... Адам өз ... шын ниетпен орындаса, ол сол іс-әрекет процесінде
туылатын жаңа ой-пікірлерді іске асырады. Іс-әрекеттің бала инициативасы
бойынша ... өзі ... ... ... түсініктің практикалық
маңызды мәні бар, өйткені дарынды балалармен ... ... ... ... ... жеке ... бағыттылығы мен бағалық жүйесі
үшін жағдай құру қажет. Бұл жеке ... ... ... ... ... ... процестер (ойлау, ес, қиял, эмоциялар т.б.),
психикалық күйлер (құмарлық, зерігу, яғни ... мен ... ... ... жеке ... ... ... (Н.Д-Р.евитов,
А.О.Прохоров). Ғалымдардың айтуы ... ... ... дарындылық
типологиясының әлеуметтік критерийлерінен (әлеуметтік маңызды іс-әрекет пен
жетістік деңгейінің басқа түрлері ... ... ... ретінде даму деңгейі үшін психологиялық критерий жасауға әсер
етеді.
... ... ... ол ... ... түрде
пайда болады, өйткені белгілі ... жеке ... ... ... ... күй түрінде, бұл уайым мен жеке тұлғалық өзін-өзі
сыйлау үшін ... ... және ... ... кездеседі. Бірақ ол
белгілі индивид үшін «өміріндегі жалғыз ғана ... ... жеке ... ... ... Бұл ... ... мағынасы»
болып табылатын және шығармашылық актінің кез-келген ситуацияда өмір сүру
қажеттілігінде ... және ... ... түрінің, әсіресе
жеке ... ... ... ... ... жеке тұлғалық мінездемелер ерекшелігі .
Келтірілген психологиялық ... ... ... көрініс бесеуі 3 топқа бөлінеді. Оларды шартты түрде былай
деп белгілеуге болады: ... ... ... «тұрақты»
топтары.
Бала дарындылығының көрсетілген типтері, оқу ... мен ... ... сонымен қатар үлгілі
технологияларда берілген ерекшеліктер ... ... ... ... ... диагностика жүргізуге көмектеседі.
2. Дарындылық проблемасын зерттеу тарихынан
Бірқатар жас ғалымдар - Дж. Гилфорд, П. ... Ф. ... ... және тағы ... ... ... дарындылықтың жаңа
шекарасын белгілейтін бірқатар ауқымды ірі зертетулерді ... ... және ... ... ... ... теориялық
зерттулердің шоғырлауына себепші болды.
70-ші жылдардың басында жеке-дара айырмашылықтар ... ... ... қалыптасады. Зерттеулер білім саласына ығысады.
70-ші жылдардың соңы - 80-ші ... ... енді ... ... ... ... - таланттылар психологиясы саласы пайда
бола бастайды.
Дж. Гилфорд еңбектері мынаны көрсетті: ... ... ... ... ауыр ... ... бастап кешеді, өз құрбылары мен
ересектер өз ... ... ... ... ... олар үшін даралап оқыту болмағандықтан
“дискриминацияны” сезінеді (С. Марленд, ... ... ... тек жеке емес, әрі мемлекеттік мектептер
даралап оқытуды таңдауға көшті.
80-ші жылдардың басында дамыту ... ... ... ... ... ... ірі жоба ... асты АҚШ-та дарынды балалардың
жетекшілігі (лидерлігі) бойынша оқытудың арнайы курстары ... ... ... ... дарындылықты зерттеудің пәні
ретінде когнитивті әдістемелер диагностикасы табылды.
В. Штерн дарындылыққа мынандай анықтама берді: “Ақыл-ой ... ... өз ... ... ... жаңа ... мен ... бейімделудің жалпы ақыл-ой ... ... ... мұндай сипаттамасы оның деңгейлерін саралап бөлуге мүмкіндік
берді.
Ерте уақыттан бастап, ХІУ ... ... ... тек өнерде
көрініс береді деген тұжырым қалыптасты. Мемлекеттік іс-әрекеттенушілерге,
әскери басшыларға, ғалымдарға данышпандық ... ... ... ... қайта қарастыруға талпыныс ... ... ... интеллектуалдық іс-әрекетпен байланысын ескерген.
“Созерцательная ... ... ... ... ... ол адам іс-
әрекетінің түрлерін ерекшелеуге талпынды. “Сананың ... ... және ... оның ... кез-келген басқа іс-әрекеттен жоғары
рақымдылық іс-әрекеті (саяси және әскери) ... ... ... Осыған қарамастан Аристотельде ... ... бір ... ... көрінісін жоғалтады. Оның пікірі
бойынша шығармашылық бақылауға жүктелген. Ол өнер ... ... ... ... ... ... негіздеуге талпынды.
Аристотель көркем шығармашылықты оқу қажет деген талап қойды.
Ертедегі грек ... ... ... ... ... ... келе, тәрбие мен білімнің маңызды екенін айтты. Бірақ олар талантты
дамыту үшін ... орта мен ... ... ... салыстырғанда қосалқы, екіншілік деңгейдегі іс деп
санайды.
Жаңа дәуірде дарындылықтың табиғатын испаниялық ... Хуан ... ... түсіндірді. Ол Испаниялық ... жаңа ... ... қызметте максималды түрде ерекше дарынды
балалармен байланыстырды. Оның зертетуінің негізгі міндеті ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Бұл зерттеу дифференциалды психологияның пайда болуына үлкен әсер етті.
Х. Уарте ... ... ... ... негізі
қабілеттіліктер сапасы ретінде қиял, ес және ... ... ... ойынша, бұл қабілеттіліктің адамда көрініс беруі “ми ... ... Ол ... бір ... өнер ... талап етілетін
қабілеттіліктерге талдау жасаған. Осы мақсатпен қолбасшы дәрігер, заңгер,
геологтар тағы ... ... ... ... Х. ... ... генофонға тәуелді дей отырып, оның дамуы үшін тәрбие
мен еңбек қажет екенін айтты. ... ... ... ... ... ... ... үшін, кіші жасында көмектесетін әдейі ақыл-
ойы мен білімі ... ... ... ... ... Жеке тұлғаның
қабілет және дарындылық ... ... Азия мен ... ... мен ... зерттеген.
Арабтың сөз бостандығының негізін қалаушылар (Әл-Хорезми, Ферғани,
Әл-Фараби, Ибн Сина, ... тағы да ... ... логика,
химия, атсрономия, география, ... ... ... қатар
жасөспірімдерді тәрбиелеуді дамыту үшін үлкен үлес қосты.
Осылай, ... ... жету ... ... ... ... адам қабілеттілігіне, оқуды жақсарту мақсатындағы
түрлі тәсілдерді қолдануға назар аудартады.
Ғылымды дифференциациялаумен ... (ХІХ ғ.) ... ... адам ... мен қабілеттілігі туралы зерттеу жұмыстары
жүре бастады. Қабілет түсінігінің ... ... ... бірі ... ... ... Гальтон (ХІХ ғ.). Ол ... ... ... ... Ф. ... өзінің “Таланттың тұқым
қуалаушылығы: оның пайда болуы мен заңдылығы” атты ... ... ... ... базасын негіздеді және келесі заңдылықтарды
бөліп көрсетті.
- Егер адам аса ... ... ие ... бір де бір ... ... ... ие ... Тек жоғары қабілетке ие болатын адамдардың өмірбаяны талдай келе,
қабілеттің кез-келген деңгейі тұқым қуалаушылыққа ... ... ... ... ... ғ.ғ.) ... ... негізін зерттеуді
жалғастырды. Ол дарындылықтың туа біткен ... ... ... ... “нышан типтерін” бөлді. Осымен қатар, Мейман табиғи,
жасанды моменттерді ... ... Бұл ... ... ес, қиял тағы ... ... ерекшелітерді зерттей отырып,
олар бөлек адамдарда кездесетінін анықтады, әрі ... ... ... көңіл бөлді. Э. Мейман дарындылықтың педагогикалық
аспектісін: ... мен ... ... және ... ... ... психологияның зерттелу көзі - адамның жекелігі болып
табылады, бұл ... ... ... психологы В. Штерн (ХХ ғасырдың
бірінші жартысында) тұр. Ол ... ... ... ... ... ... зерттеу үшін пайдаланған.
В. Штерн бойынша ақыл-ой қабілетінің белгілері ойлаудың қандай да ... ... ... ... ... ... және ... тәуелділікті мінездемелейтін (өмір талаптары, міндеттері) және
өзіндік шығармашылық мәні бар ... ... ... ... ... ... Үйренусішілік қабілеттің
жалпылық белгілері, ақыл-ой дарындылығын мінездемелік ерекшелігі бойынша,
ақыл-ой ... бар ғана ... ... ... ... талант
ұғымын ерекшелейді.
Адам тек түрлі шарттардағы және түрлі облыстардағы жаңа талаптарға
оңай үйренісе ... ... ... ... ... ... Бұл белгілердің бөлінуі зерттелушілерде “санадағы зерттеуді емес,
ақыл-ой дарындылығын” зерттеуге мүмкіндік ... ... ... ... үшін ... сериялары жасалды (Бине-Симон
әдістемесі).
В. Штерн психологиялық теорияда алғаш рет жеке ... ... ... ... пен ... ... ... мен жеке тұлғалық сапалармен тығыз байланыста қарастырады.
ХІХ ғасырда халықтық ... ... ... орыс мәдениті
негізделуіне, балаларды жүйелі дамыту және оқыту ... ... ... мен ... қызметкерлері әрекет ете бастады.
Осылай, Ы. ... ... ... тек өзін ... ортаны қамтамасыз
етуге қабілетті, ал оларды ... үшін және оның ... ... тек ... беру ғана қабілетті” деген. Біз ... ... ... және ... ... өз ... ... береміз.
Жеке тұлғаны қалыптастырудағы тәрбие мен оқытудың шешуші рөлі ... өз ... Ш. ... қарастырды. Оның ойынша, ақыл-ой
қабілеті мен деңгейі адам мәдениетінде негізінен ... ... ... ... ... ең ... ... болды, “қырғыз-
қазақтар табиғатынан ақылды және таң ... ... ... “адамдарды қоршаған ортадағы объективті шынайылықтың
табиғи бөлігі дей отырып, балаға туғаннан білімге ұмтылу дарыны ... өсе ... ол ... бұл ... ... ... ... сана мен ақыл-еңбек іс-әрекеті, еңбек процесінде қалыптасады.
Осылай, қазақ ағартушылары қабілеттің туа ... ... ... жеке
- тұлғаның қалыптасуында тәрбиенің күші, еңбек іс-әрекеті және қоршаған
ортаның ... бар ... ... ... дамуына Қазақстанда ХХ ғасыр
басында өмір сүрген қоғмадық ... ... (Ж. ... А.
Байтұрсынов, М. Жұмабаев және тағы басқалар) ... әсер ... ... және ... ... баланың қызығушылығы
мен қабілетінің қалыптасуы, ... ... мәні ... пікірлері дамиды.
Ж. Аймауытов өзінің “Психология және мамандықты ... ... ... ... ... ... дұрыс таңдауға
кеңестер береді. Оның ... ... ... қабілет,
мінез және ерік сияқты жеке сапаларды ескеру керек.
Ж. Аймауытов адамда нәрестелік шағынан ... ... бір ... ... болады, - дейді. Ол ... ... ... ... ... ... береді.
М. Жұмабаев “Педагогика” кітабында, жалпы адамның рухани дамуы
туралы айта отырып, ... ... ... ... ... Жеке ... ... мәселесін ол интеллектуалды
қабілеттердің дамуымен тығыз ... ... ... ... ... ... асыру керек: интеллектуалды мәдениет, таным
мотивтері, ақыл-ой іс-әрекетінің дағдыларын дамыту керек.
Дарындылық теориясының негіздері ... ... ... Выготский, Б.Г. Ананьев, В. ... Н.С. ... В.М. ... тағы ... ... тұжырымдары интегралды жеке тұлғалық білім
ретінде дарындылыққа жүйелік ... ... және адам ... ... ... ... ... шетел
ғалымдары К. Абрамс, Ф. ... М. ... Э. ... Дж. Рензулли,
Э. Торндайк, К. Тэкээк, В. Штерн тағы басқа да өз ... ... ... ... ... және ... зерттеу бөлігіне көп
үлес қосқан және олар осыған байланысты тест әдістерін өңдеген.
Қабілеттілік және дарындылық мәселесін Кеңес ... ... Б.М. ... ... ... Ол ... да бір ... іс-
әрекеттің орындалуы үшін, тек қана қабілеттілік емес, оның ... ... ... ... Іс-әрекеттің табысты орындалу мүмкіндігіне
тәуелді болатын қабілеттіліктің өзіндік ... ... ... деп ... Б.М. Теплов “дарындылық” түсінігінде белгілі іс-
әрекеттегі табиғи нышан болмысына ерекше көңіл аударады.
Сол жылдардағы оқулықтар мен ... ... ... да ... ... Л.А. ... “дарындылық” терминімен қабілеттіліктің
дамуына ... ... ... туа ... ... деп, ал ... ... нышан бейнелейтін қабілеттіліктің табиғи
қоры да, ал Г.И. Иванов ... - адам ... ... ... туа біткен ерекшеліктер деп түсіндіреді.
В.А. Крутецкий өзінің математикалық ... ... ... ... ... ... ... сөзімен белгілі
психикалық қасиеттерді ... ... ... деп - адамдағы
қабілеттердің өзіндік байланысын, бірлігін атау керек”. Ол ... ... ... ... кезінде іс-әрекеттегі қоғамдық-тарихи өзгерістерді
және олардың табыстылығын бағалауды ескеру ... А.Т. ... ... ... аса ... ... Ол бұл ... табиғатын түсіндіруге көңіл бөлген. А.Т.
Асмолов ғылыми зерттеулерде үш түрлі көзқарас бар ... ... ... әлеуметтік, “тарихи-эволюциялық ... ... ... ... ... ... генетикалық
алғышарттар негізі дейді. ... ... ... ... ... ... ... өз зерттеулерінде дарындылықтың қалыптасуына
бағытталған әлеуметтік манипуляция ... ... ... ... орта ... ... етеді.
А.Т. Асмолов “тарихи-эволюциялық қатынастың герменевтикалық
парадигмасы” ... ... ... ... ... ... генетикалық нышанды болжайды, бірақ ... ... ... Бұл ... ... ... ... басым етіп, Л.С.
Выготскийдің мәдени-тарихи теориясына бағытталған. ... және ... ... ... ... ... табиғи процестерге емес,
оларды түрліше қолдануға белгілі мәдени тәсілдерді қолданылуға бағытталған.
Жақындағы перспективада осы ... ... аса ... ... ... деп ... ... Бірақ қазірде тап осы теория
балалар мен олардың педагогтары ... ... ... ... ... ... негізделген. Дарындылықты
дамытуға ... ... ... ... алады.
Дарындылық және қабілеттілік түсініктерінің мінездемесімен байлнысты
шығармашылық, талант, данышпандық ... ... ... Шығармашылық - бұл жеке тұлғадағы қабілеттілік, мотив, ... бар ... Олар ... жаңалықпен, оригиналдылықпен
ерекшеленетін продукт құрылады.
Талант - қабілеттіліктің жоғары деңгейі. Ол ... ... ... ... ... ... тапқыш ғалым, кез-келген маман
төрағасы, еңбегі продуктісінің оригиналдылығымен мінезделеді. ... ... ... ... бірнеше қатарымен орындалады.
Данышпандық - қоғамдық өмірде ... ... бар ... ... ... ... ... өз аумағында жаңалық
туғызады.
Барлық жеке тұлғалық осы жасалымдар беліглі бір ... ... ... ... ... негізінде жеке тұлға бағыттылығына
жатады.
Соңғы жылдары ... ... ... ... ... ... ... және талантты адамдарға ғылыми әдебиеттерде және
практикада дарындылық мәселесі бойынша ... ... ... осы ... ... жаңа ... ... Олар дарындылық
табиғатының мәнін толықтырады.
Н.С. Лейтестің редакциясымен 1996 жылы ... ... ... ... ... атты ... да ... оқулығынан осыған
байланысты, кейбір түсініктемені келтірейік.
Дарындылық - бұл ... өмір ... ... ... мен ... аса ... қабылдаулары мен шығармашылық ерекше көрініс
берулері. Бұл - “тек ақыл-ой ... ... ... ғана ... ... жеке ... ... бағытталған кейбір талап-мақсаттар”, бұл ... ... ... ... ерте ... бұл - ... іс-
әрекетінің кез-келген әлеуметтік - ... ... ... жете алу қабілеті”.
Келтірілген цитаталардан көретініміздей, дарындылық - бұл ... ... ... сонымен қатар әлеуметтік құбылыс. Өйткені
адамның ... ... ... ... ... ... сөз
болып отыр.
Қазіргі кезде интеллектің бірнеше анықтамасы бар. “Интеллект кең -
мағынада - ... ... ... ал тар ... - ... ақыл-
ой қабілеттілігінің сферасын білдіретін жалпылау түсінігінің ерекшелігі”.
Интеллектуалды қабілеттіліктер ... ... ... заңдылықтар
байланысы мен қатынасын ашуға, өз ақыл-ой процестерін танып, ... ... ... мен ... ... ... болатын өзгерістерді
көруге, жаңа ситуацияларға үйренісу және ақиқатты белсенді ... ... ... ... ... қабілетілігінің негізінде
адамның қоршаған ортаны талқылап, ... ... ... ... ... ... ... интеллектуалды қабілеттілік пен креативтіліктің
даралығы мен интеграциясы труалы мәселе, бүгінгі күнге ... ... ... қазір бұл сұраққа арналған көп зерттеу жұмыстары бар
(В.Н. Дружинин, А.М. Матюшкин, М.А. Холодная тағы басқалар).
В.Н. Дружинин бұл ... ... ... және шетел авторларының
түсініктеріне анализ жүргізе отырып, өз позициясын бөліп ... ... ... ... қабілеттілік пен шығармашылық қызметтерін
бөлудың қажеті жоқ, ... үшін ... ... кем ... бірақ осымен қатар интеллект және креативтілік - ... деп ... ... қабелттілік пен креативтіліктің арақатынасы
жөнінде бірдей пікір жоқ. ... бұл ... ... балалармен жұмыс
жасаудың теориясы мен практикасында қызығушылық туғызып отырғаны күмәнсіз.
Сонымен қатар, ғылыми әдебиеттерде дарынды балаларды “дене-физикалық
интеллектісінің” әсер етуі ... ... ... Бұл ... ... ... ... ерекшелігіне мән беруді алғаш
ұсынған Гальтоннан басталады.
Дарындылықтың ең көп тараған концепциясы, ... ... ... ... ... ... Оның ... бойынша, дарындылық үш
сипаттаманың, яғни орта деңгейден ... ... ... бағытталған және мотивацияда көрініс беретін креативтіліктің, бір
беткейліктің ... ... ... Дж. ... теориялық
моделінде, тәжірибе негізіндегі білім (эрудиция) және қолайлы қоршаған
орта ... ... ... ... ... ... өйткені автор дарындылық түсінігімен, “потенциал” ... ... ... балалар интеллектуалды ... ... ... ... дей ... дарынды балалар қатарына, ең
болмағанда бір параметрде жоғары көрсеткіш ... ... ... Осылай, берілген модель универсалды болып, тек ... ... мен ... ... ғана емес, сонымен ... ... үшін ... ... ... басқа да концепцияларын ... ... ... ... да түрлендіріліп, Дж. ... ... (К. ... Д. ... және тағы ... дарындылықтың кейбір модельдері, бұл параметрлердің ... ... және ... ... ... толықтырылуы керек деп ерекшеленді
(Д. Фельдхьюсен).
Дарындылық түсінігі жеке ... ... ... ... ... (Маслоу, Роджерс, Леонтьев тағы басқалар) ... ... ... ... ... ... ... (Ю.Д. Бабаева, А.И. Савенов тағы ... ... жеке ... ... ... қозғалысқа бағытталып, дамуда болады.
Дарындылықтың мұндай түсінігі авторларды теориялық жоба (модель) құруына
әкеледі. Ол ... жеке ... ... ... мінездеме
беретін параметрлермен қатар, ... орта ... ... ... ... ... ... Дж. Рензуллидің 3 шеңберімен қатар,
микрортаның негізгі факторлары: ... ... ... ... Г. ... ... түрлері кеңінен танымал.
Олар: “биологиялық - (негізінде мидің ... мен ... ... ... ... ... орындалуы мүмкін емес; “психометриялық”
- ІQ ақыл-ой ... ... ... құрайды және көбіне
тәрбие мен білім беруден тәуелді; “әлеуметтік” - ақпаратты ... ... ... өндіру болып табылады. Г. Айзенк бойынша, интеллектің
бұл түрлері өзара байланысты.
Жоғарыда келтірілген интеллект моделі ... ... ... оның
күрделілігі туралы көрініс береді. Әрине, ол әр адамдарда түрлі деңгейде
болады.
Адам ... ... көп ... ... оның ... динамикасы болады (Ж. Пиаже). ... ... ... ... ... және ... ... құрылымы арқылы көрсетеді. Олар
дамудың жас ерекшелік стадиясынан өтеді.
Балалық шақтағы ... ... ... ... Я.А.
Пономареваның “әрекеттің шкі жоспары” сияқты, ақыл-ой дамуының ... ... ... ... дәлелдейді. Ақыл-ой дамуының ... ... ... дейінгі шақта қарқынды түрде байқалады екен.
Бес ... ... ... бұл ... баяулайды да 12 жаста әрекеттің ішкі
жоспарының дамуы аяқталады.
С.Л. Рубинштейн: жалпы қабілеттілікті жиі ... ... ... - деп жазды. Ал шетел әдебиеттерінде оны ... деп ... пен ... ... ... ... ... жұмыстары арналған. Интекллекті зерттеу бұрын 2 түрлі түсінікке
негізделген болатын. Ф. Гальтон-Дж. Кеттел ... ... ... ... ... ... керек, ал А. ... ... ... ... ... ... кешенді өзгешілігі болды. Бұл 2
түсінікті тесттер ... ... ... ... Олар аз ғана ... күйінде пайдаланылды.
Эксперимент жобасын жасауда алдымен шетел психологиясында қолданылған
түрлі тестік әдістемелерді факторлық анализдеу арқылы интеллект құрылымын
айқындау ... ... ... ... (Ч. ... Л.
Терстон, Э. Торндайк). Бұл ... ... ... ... ... ... бірақ қазіргі уақытта
түрлі қабілеттіліктердегі жалпы факторлардың болуы мойындалған.
Бүгінгі күнде ... ... ... бар. Ең ... бірі - Дж. Гилфорд ... ... ... ... табылады. Оны шетелдің педагогикалық теориясы мен практикасында,
дарынды балаларды ... мен ... ... ... ... жас ... сай ... сыныптағы дарындылықтың ерекшеліктері
Адамның шығармашылық мүмкіндіктері өте ерте байқалады. Өте қарқынды
даму кезеңі - 2-5 жас. Осы жас ... жеке ... ... ... ... ... ... іс-әрекет түрлеріне еріксіз ұмтылудан
байқалады. Сондықтан, ... ... ... ... іздеу керек. Ата-ана, тәрбиеші, мұғалімдердің басты міндеті ... осы ... ... жас ... дарынды балаларды өзгелерден айыратын нәрсе себеп-
салдарлы байланыстарды бақылау қабілеттілігі және соған сәйкес ... ... ... ... және ... әрі жалпылай білу
қабілеттілігі ерекшелендіреді.
Және бұл балалар жинақталған білімді кең қолдана біледі. ... ... ... ... бай ... ... қоя біледі. Олар
үлкен ниетпен сөздіктер мен энциклопедияларды оқиды, ... ... ... ... белсенді ететін ойындарды ұнатады.
Дарынды балалар зейіні бір нәрсеге аса ... ... ... іс-әрекетінің нәтижесіне жетуде өте табанды болады.
Дарынды балаларда әділеттілік сезімі өте ерте ... ... өте ... ... Олар ... және ... жоғары
талаптар қояды, әрі шындыққа өте тез, ... үн ... ... ... ... ... айқын, ашық қиялы әлемде жоқ жануарларды
тауып, оларды жолдас етеді, және фантастикалық ... ... ... ... үшін аса ... қорқыныш тән, себебі олар түрлі
қауіпті оқиғаларды ... ... ... қабілетті. Бұл балалар аса
сезімтал, эмоционалды тәуелді, шыдамсыз.
Дарынды балалар үшін ... ... ... ... тән ... ... кеңдігімен ерекшелене отырып, олар айнала
әлемдегі болып жатқанды тік әрі тез ... сол ... ... ... ... орай аса сұқтанып көп нәрсені
құмартып білгіш ... Олар бір ... ... процесті
бақылауға қабілетті және барлық өзгерісті ... ... ... Олар заттар мен құбылыстар арасындағы байланысты ... әрі ... ... қорытындылар жасай алады; оларға
өз қиялдарында ... ... ... ... ... ... ... есі тілдік дамумен ерекше жетіле
отырып, ақпараттың ... ... ... ... ... Әрі
оны қарқынды қолдана біледі.
4. Дарынды балалардың сөздік қоры бай, әрі олар оны ... әрі ... ... ... жеке ... үшін олар ... өздерінің жеке сөздерін ойлап табады.
5. Бұл балалардың зейіндерінің шоғырлануы ... ... ... шешуде үлкен табандылық танытады.
Дарынды балалардың психоәлеуметтік сезімталдығы.
1. Дарынды ... әділ ... ... ... адамгершілік дамуы
озыңқы дамиды.
2. Бұл балалар өзіне, айналадағыларға ... ... ... ... ... шығармашылық, ойлап тапқыштық, бай қиял мен
фантазия тән.
4. Бұл ... әзіл ... өте бай, ... ... ... балаларға эмоционалды баланс жетіспейді, себебі ерте жас
кезеңінде олар өте-мөте шыдамсыз әрі шайпау болады.
6. Кейде ... аса ... және ... ... тән.
7. Бұл кезеңде эгоцентризм де байқалады.
8. Кей жағдайларда дарынды балаларда жағымсыз өзін-өзі қабылдау,
құрбылармен қарым-қатынаста қиындықтар ... ... ... ... тағы да ... ... ... балаларды жоғары энергетикалық деңгей ажыратады, әрі
олар әдеттегідей аз уақыт ұйықтайды.
2. Олардың қол бұлшық еттерінің координациясы және ... ... ... ... ... ... яғни кеш дамиды.
Талай және дарындылық түрлі интеллектуалды және жеке ... ... ... ... ... жаңа ... ... пайда болатын қабілеттердің дамуында екі кезеңнің пайда болуын
көрсетеді.
Осы бастауыш жас кезеңіндегі ең бір ... ... - ... ... ... ... ... балалар өз дамуларының
бастапқы кезеңінде көпшілік арқылы түсінбейтін болады да, жиі жағдайда ... өз ... ... ... ... жағымсыз реакция
танытуы байқалады.
Екіншіден, белсенді шығармашылық қабілеттер балаларда аса жоғары
жүйке – психикалық қозғыштықпен қатар ... ... әрі бұл ... ... бас ... ұйқының бұзылуымен бірге байқалады. ... ... ... психологиялық түзету шаралары невроздың
пайда болуына және бірқатар психосоматикалық аурулардың пайда болуына
әкеліп ... ... ... ... ... түсе ... айналадағы
құрбыларының орташа қабілеттілігін көріп, өздерін қолайсыз ... ... ... өздерін ерекшелеп көрсетпеуге, «ақ ... ... ... ... зерттеулері мынаны көрсетеді: дарынды балалар ақыл-ой
дамудың ... ... тез ... ... де, ... ... ауырлық
тудыратын жұмыстарға қарсылық танытады.
Жиі жағдайда шығармашылық ойладың ерекше оригиналдығы айналадғылардың
түсінбестігіне әкеліп соғады, әрі олардың бұл ... ... ... түсінуі мүмкін. Дарынды балалар мектептегі 2/3 уақыт бөлігін құр босқа
«интеллектуалды қарсылық» ... ... ... Дарынды балалар өз
құрбыларына қарағанда әлеуметтік бейімделудің бастапқы ... ... ... таңда дарынды балалармен жұмыс істеудің арнайы бағдарламалары
құрылып жасалуда, көптеген елдерде даралап, ... ... ... ... - оқу ... ... мұның шеңберінде
балалар әдеттегі бағдарламаға қарағанда өздерін ... ... ... шет ... мысалы АҚШ-та дарынды балаларды лидер болуға оқыту
бойынша арнайы курстар құрылған.
Әрі мұнда кең ... «оқу ... ... ... жұмыс
тәсілдерінің тарауы. Олар оқушы мен мұғалім арасында жасалады, және олар
мұғалімге уақытты үнемдеуге, ал оқушыларға - ... ... ... мүмкіндік береді.
Сонымен, дарындылықтың сақталуы әрі дамуы - ... ... ... еттеін проблема.
Дарынды бала коллекция жасаумен айналысады, сөздік қоры ... ... ... алып отырып, орындайды, жауап беруде қиын
жолдарды қолданады, зейінді шоғырландыруы жоғары, ... ... ... ... ... ... ... келесідей сипатта
мінезделеді: әділдік сезмінің күшті дамуы; бағалықтың ... ... ... өте кең және ... қоршаған ортаға әділдік қарым-
қатынас; көбіне шындықпен сәйкес ... ... ... ... ... жақсы дамуы; әлі шше алмайтын мәселелерді шешуге талпынуы;
көп елестету мен ... ... ... ... ... қабылдауының дамуы; кейбір дарынды ... ... ... ... ... ... жылдары дарынды балалар
оқиғалар мен құбылыстарды талқылауда эгоцентристтер болып ... ... ... ... ... әлеуметтік ұнатпаушылықты тудырады.
Психологтар зерттеулерінің көмегімен ... ... ... Баланың ақыл-ой дарындылығының “құрастырушыларды”
анықтай отырып, В.С. Юркевич және Н.С. ... бұл - ... ... ... Олар ... ... үшін ақыл-ой
ізденісіне қажеттілік туылады, - дейді. Ақыл-ой ... ... ... ... ... әр түрлі терминдермен белгіленеді:
ақыл-ой белсенділігі, танымдық қажеттілік, зерттеушілік қажеттілік.
Әрі қарай авторлар танымдық ... ... құра ... дамуымен байланыстырады. Танымдық қажеттіліктің дамуы ой-
өрістің кең ... ... ... және тағы ... ... ... Бұл жерде эмоционалдық факторлардың, яғни
қанағаттану сезімі, көңіл-күйдің ... ... ... ... ... ... ... қанағат алумен қабілеттіліктің дамуы
байқаусыз, тез және жеңіл өтеді.
“Танымға өте ... ... ... - ... дамуының
бірінші белгісі. Дарынды балаларда бұл қажеттілік басқалардан ... ... бұл ... қанағаттандыру үшін достарымен кездесуден,
теледидардан, тағы басқадан бас тартуы мүмкін”.
Балалық ... ... ... ... ... Я.А.
Пономареваның “әрекеттің шкі ... ... ... ... ... ... туралы еңбегі дәлелдейді. Ақыл-ой дамуының жасқа
байланысты ... ... ... ... қарқынды түрде байқалады екен.
Бес жарым жастан ... бұл ... ... да 12 ... ... ... ... аяқталады.
Жас ерекшелік аспектісінде интеллект ... бір ... мен ... үшін, бұл феномендегі жалпы және “арнайы”
қасиеттердің ... ... ... ... ... ... ... жалпы және “аранйы” кезеңдері С.Л. ... мен ... ... ... ... ... ол оқушының қандай да бір
мектептік пәнде табысты болуынан байқалады. Бірақ, бұл ... ... ... ... ... ... - бұл оқу мен ... түрлі көрініс берулері” де айтқанындай, ... ... ... ... ... және ... қасиеттерінен басқа,
даралық ерекшеліктер көрсетілген (анализ және ... ... ... бір өмір шартынан ... ... тағы ... ... процестің реакция күшімен, ... темп және ... ... ... көріністердің негізінде
нерв жүйесінің туа біткен типтері жатыр.
И.П. Павлов зерттеулеріне ... ... ... ... айырмашылықтары - “көркемдік” немесе “ойлау” типіне
жатады. Ол индивидтегі “бірінші ... ... ... ... ... мен әсерлер) мен “екіншілік сигналды ... ... ... ... ... - ... ... маңызды құрастырушысы
болып табылады. Бірақ, оның құрамына Н.С. ... пен В.С. ... ... да ... ... Креативтілік, шығармашылық ... ... ... болып табылады. Шығармашылыққа
бейімделік - адам белсенділігінің ең ... ... ... да ... ... ... құруға қабілеттілік. Ол адам іс-әрекетінің кез-
келген сферасында байқалуы мүмкін.
Дарындылықтың түрлерінің дифференциясы классификацияға негізделген
критерий бойынша ... ... ... және сапалық аспектіні
бөлуге болады.
Дарындылықтың сапалық мінездемесін талдау бойынша түрлерді ... ... ... және ... ... да бір ... көрінуіне байланысты бөлуді ұсынады. Дарындылықтың сандық
мінездемесін талдау ... ... ... ... ... ... ... мәселесін зертетй келе, оның жалпы және әдейі
немесе арнайы түрін бөліп көрсетеді. ... 2 түрі де ... ... мен ... ... ... болуына байланысты. Осылай,
жалпы ақыл-ой дарындылығы іс-әрекеттің барлық ... ... ... ... ... ... орындалуы үшін белгілі ақыл-ой сапасы,
“ақыл-ой құндылығы” ... ... ... өзі ерекше ашылып көрінетін белгілі іс-әрекет
түрлерімен байланысты (математикалық, техникалық, ... ... ... ... ... және тағы ... ... зерттеумен танымал ғалым Ч. Спирмен ақыл-ой
энергиясының жалпы ... бар ... ... Ол ... түрлі іс-
әрекеттің табысты шешілуін анықтайды.
Жалпы ақыл-ой дарындылығы ақыл-ой жетістігі ... ... ... ... ... ... - әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... жалпы білім беру
шартындағы оқушылар арасындағы ақыл-ой қатынасы ... ... ... ... ... “орташа оқитын” оқушыны бағалау негізінде ... ... ... Қазір біздің қоғамның жаңа дамуында құрбыларын
интеллект ... ... ... озық ... ... көңіл аудару -
мектептің көкейтесті мінідетінің бірі болып табылады.
Жалпы ақыл-ой қабілеттілігіне ... ... ... арналған. “Ақыл-ой” мүмкіндігінің біртұтас сипаттамасын, жиі
“интеллект” сөзімен белгйлейді. Психологияда бұл ... ... ... ... ... құрылымының күрделілігі анықталуда, оның әр
түрлі сапалы ... ... ... бұл ... бас тарту дұрыс емес
секілді көрінеді. Ол ... және ... ... ... ... арналады (ақыл-ой сферасында), яғни көбіне “ақыл-ой
дарындылығы” түсінігінің термині ретінде ... - өсіп ... ... ... ... мен ... дамуы күмәнсіз. Ақыл-ой дарындылығы интеллектке сай келмейді.
Дарындылық - бұл жеке ... ... ... ... ... ... яғни философиялық-
теоретикалық жаттығуларға, ... ... ... да бір ... ... ... ... - практикалық іс-әрекет
түрлеріне дарындылық - Мәселенің маңызды бөлігі болып табылады.
Ақыл-ой ... - бұл ... және жеке ... ... ... Психологиядағы бар материалдар, мұғалімдер мен тәрбиешілерді ақыл-
ойға ... ... ... 3 ... ... аудаурға
көмектеседі. Бірінші категорияда - ... ... ... ... ... жоғары деңгейін көрсететін балалар. Олар жиі мектепке
дейінге және ... ... ... ... арасында кездеседі. Екінші
категорияда - аранйы, мысалы: математика немесе басқа ғылымның қандай да
бір аумағында ... ... ... бар балалар. Мұндай
оқушылар жасөспірім жаста байқалуы мүмкін. Үшінші категорияда - ... ... ... ... психикасының оригиналдылығымен, танымдық
белсенділігімен, сирек ... ... ... ... ... енгізілген. Бұл жерде потенциалды немесе ... ... сөз ... отыр. Мұндай ақыл-ой мүмкіндігі бар оқушылар жоғары
сыныпқа дейінгі жаста жиі ... ... ... және ... ... ... бұл ... даралығы басқа критерийлер бойынша да болуы мүмкін.
Ресейлік психологтар (Ю.А. Бабаева, Д. ... А.В. ... ... И.И. ... Н.С. ... А.М. ... А.Н. Панов,
И.В. Клиш, М.А. Холодная, В.Д. Шадриков, Н.Б. шумакова, В.С. ... ... жиі ... ... деп ... ... берудің келесі критерийлері мен ... ... ... ... ... мен іс-әрекет түрлері
( дарындылықтың қалыптастырушы деңгейі
( дарындылықтың көорініс беру ... ... әр ... іс-әрекет түрінде көрініс ... ... жас ... ... - бұл қандай да бір іс-әрекет түрінде жоғары
жетістікке жету үшін, белгілі психикалық ... ... ... ... ... ... ... бұл мүмкіндіктерді тап осы
уақытта қызметтік жетіспеушілікке сәйкес орындай алмайды. Бұл ... ... ... ... бірге жүруі мүмкін (жанұялық қиын
жағдаймен, квалификацияланған мұғалім - ... ... ... ... ... ... жүргізілген диагностика
бойынша орындалуы мүмкін. Өйткені әрі ... ... ... тек ... ... ... ... әлі қалыптасып болмаған ... сөз ... ... ... мысалы ретінде “вундеркиндтер” (“таңқаларлық бала”
мағынасында) деп аталатын балалар бола ... ... ... ... ... оқушылар болып табылатын вундеркиндтер, қандай да бір ... ... ... ... жетеді (музыкада, суретте, ән айтуда
тағы басқа). ... ... ... өте ... ақыл-ой қабілеттіліктерін
көрініс етді (ерте әріп танып, оқу, хат, ... тағы ... ... ... дәлелдейтіндей, дарындылық музыкада ерте
көрінеді. Ал одан кешқұрым, сурет өнерінде көрінеді. Ал ... ерте ... ... ... ... ... нәтжелерге
жету, әдетте кешқұрым өтеді, ол ... да ... үшін ... және ... ... ... ... байланысты. Осы клетірілген
дарындылық классификациясымен қатар, әдебиеттерде ... да ... ... ... ... келесі түрлерін бөледі:
( интеллектуалды, оның түрі - академиялық
( көркемдік, ... ... ... ... ... ... ... Бастауыш сынып оқушылары дарындылығын эксперименталды
зерттеу
2.1. Зерттеу мақсаты, болжамы, әдістемелері
Эксперименталды зерттеу ... ... ... ... ... ... ... өңделген
әдістемелер көмегімен анықтап айқындау.
Эксперимент бөлімінің міндеттері:
1. ... ... ... ... ... ... талдау.
2. Бастауыш сынып оқушыларына арналған әдістемелер кешнін іріктеп
талдау.
3. Бастауыш мектеп ... ... ... ... ... ... аудару.
Әдістеме атауы: Е.Е. Туниктің дарындылықты анықтау ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерін - сөздік-
шығармашылық ойлау, көрнекі-бейнелік ойлауды бағалау, ... ... ... ... ... ой жүйріктігі (жеңілдігі, ... - бұл ... ... сипаттайды.
( ой икемділігі - тез ойлауға көшуге сипаттайды.
( ой ерекшелігі - ... ... ... ... нақтылығы - шығармашылық ойлаудың логикалылығын,
бірдйлігін, ... ... ... ... ... сандық және сапалы талдауға, ... ... ... ... нәтижелері.
Зерттеу зорлық-зомбылықсыз, ішкі қалау ниеті жағдайында өтті.
Көптеген балалар өте ... ... ... ... ... Газетті қолдану. (вербалды сала).
Бұл тест бойынша кейбір балалар қиналды. Жиі кездесетін ... ... ... ұшақ жасау, газетті жамылу, астыға төсеу, оған
бірнәрсе орау тағы басқа ерекше ... ... ... ... ойынға
қолдану және газет коллекциялау пакеттерді жапсыруда қолдану».
Өте көп ... ... ... (35), Гүлнәр (33) ... ... ... тестке де көп балалар қиналды орташа алғанда 3 минут ішінде 3
жауап берілді. 0-ден 5 ... ... ... 75 ... ... кездесетін жауаптар: «адамдар мен аңдар бір-бірін түсініп,
әңгімелесетін болады. Бір-біріне қонаққа барып, ... ... ... деп ... ... ... олимпиадаларға қатысатын
болады, ғылымды алға жылжытатын ... ... ... ... оқып - өмір ... болады».
Жоғары нәтижені Алмас пен Ринат көрсетті.
3-ші субтест. Бейнелеу. (бейнелік сала).
Балалар түрлі өз ... ... ... ... тиіс ... ... адам, клоуы, үй суреттерін салды.
Ал ерекше суреттер еркін тақырыпта болды. ... ... ... өзге ... адам, бассейндегі қайық, жемістері бар тәрелке.
4-ші субтест. Жасырылған форма.
Мұнда балаларға заттар жасырылып сипатталады. Олар сол зат ... ... ... ... Жиі ... ... ... адам, күн,
тышқан.
Ерекше сирек жауаптар: тиын ... ... ... ... су ... шанышқы.
Алынған зерттеу нәтижелері арқылы балалардың шығармашылық ойлау
табиғатын зерттеуге, әрі ... өз ... ... ... ... ... іріктеуде кеңінен пайдалануға болады.
Екі аса ерекше дарынды балалардың интеллект ... ... үшін ... ... ... Бұл тест ... топтық интеллектуалды
тест болып табылады. Тест тапсырмалары вербалды және сандық материал әрі
бейнелерден тұрады.
Әдістеме атауы: Р. ... ... ... ... ... мақсаты: оқушылардың жалпы ақыл-ой деңгейін анықтауға
мүмкнідік береді және ... ... ... нәтижелілік -
оқушылардың интеллектісінің жекелеген құрылымын бағалауға ... ... ... жеке ... ... ... ... үшін, психогеометриялық тест қолдануды ұйғардық.
Психогеометриялық тест.
Әдістеме мақсаты: бес фигураны қалау бойынша жеке ... ... ... 5 ... ... ... ирек ... салынған үлестірмелі бланк.
Әдістеме барысы:
Әдістеме келесі нұсқау көмегімен түсіндіріледі.
«Балалар алдарыңдағы, фигураларды ұнату ... ... ... ... ... мінездемесі.
Балалардың көпшілігі ирек сызықты қалаған. Бұл ... ... ... интегративтілікті,
мозайкалылықты, бейнелілікті ... ... ... ... ... болып табылады. Иректі ұнатқандарға түрлі идеяларды
тудыру және соның негізінде ... бір жаңа ... құру тән ... ... түрі иректі ұнатқандарға тұтас, ... ... ... ... ... ... ... - креативтілік символы шеңбер топты тұрақты етіп
біріктіреді. Бұл ... өте ... ... өте ... ... ... ерекшеленіп, дараланады. Шеңбер де
ирек ... ... «оң жақ ... шар» ... «Оң жақ ... ... өте бейнелі, интуитивті, ... ... ... ... ... ... формаларды (төртбұрыш, үшбұрыш, тік төртбұрыш) аз балалар
таңдаған. Бұл психогеометриялық типтер талдағыштық «сол жақ ... ... және ... ... әрі тез ... ... атауы: Ньюттеннің мазасыздануды және қажеттіліктерді
зерттеу әдістемесі.
Әдістеме мақсаты: ... ... мен ... және ... және оқу ... мазасыздануды анықтау.
Әдістеме атауы: Дарынды балалардың танымдық белсенділіктеріне
зерттеу ... ... ... ... ... ата-аналарымен
спонтанды әңгімелесу арқылы оның танымдық белсенділіктерін анықтау.
Әдістеме барысы:
Әдістеме негізінде мына идея ... бала ... ... танымдық қызығулар үлесі неғұрлым басым болса, соғұрлым ... ... ... ... ... (2 бала) балалармен
жүргізілді.
Зерттеу нәтижелері.
Бір баламен ( 11 жастағы) әңгімелесу ... оның бір ... ... ... ... жалпы, спонтанды мәліметтерге ие
болдық. Ол мәліметтер төмендегілер:
- Жуков және тағы басқа ұлы басшылардың ... мен ... ... ... бақыладым, және құмырсқа илеуінің
санын санадым, ... ... ... ... өмір ... ... ... География, тарих және тіл тану бойынша ... ... ... ... мәзірін даярладым;
- Ине, қорғасында бал аштым;
- Ақ және қара магияны, ... ... ... пен жебе жасадым;
- Қыдырдым;
- Ағылшын тілін үйрендім;
- Шахмат ойнадым;
- Гениалогиялық ағашым бойынша зерттеулерімді жүргіздім;
- өмірдің мәні жайлы өлең ... ... ... ... ... ... ... жылғы ескі кітаптарды оқып бастадым.
Осы аталған тізімде достармен қарым-қатынастың ... осы ... ... ... ... Дәл осындай анасының баласының іс-әрекеті
жайлы спонтанды әңгімесі де шамамен жоғарыдағыдай нәтижелер береді.
Әдістеменің мақсаты: ... ... ... ... ... әдістемесінің бланкісі сыналушылардың
заттың мәнді белгілерін бөліп, ... ... ... ... ... ... 15 сериядан тұрады, әр серияда - 4 сөз бар ... ... ... ... тіркейтін хаттама (қосымша А.2) және
секундомер қажет.
Жүргізілетін жолы: жұмыс ... ... ... Ең ... ... ... ... бар ма, көңіл-күйі қандай дәрежеде екенін
біліп алу өте ... ... ... ісі ... ... ... әр сериядағы 4 сөздің ... ... бір ... ... ... және ... тән ... сипаттарына орай бірігуі мүмкін, ал
бір сөз бұл талаптарға көнбейді. Берілген ... ... ... келмейтін
сөзді тығып тастаңыздар. Тапсырманы тез және қатесіз ... ... ... ... ... ... ... орындап көрсетуге
болады, бірақ эксперимент бланкісін өзгесін алу керек. Бала ... ... ... ... өз ... ... ... тауып сызады.
Зерттеуші баланың тапсырманы орындау барысын және уақытын ... ... ... ... ... ... анықталады: кілтке тура келсе
(Қосымша-А.1), дұрыс жауап болып есептеліп - 2 ... ... емес ... 0 ... есептеледі.
2. Тапсырманы орындауға кеткен уақытпен оны ... ... ... ... Сөз мағыналық ойлаудың интегралдық көрсеткіші /А/, өнімділігінің
көрсеткіштерінің қосындысы /В/ және уақытқа ... ... ... ... ... ... Сөз ... ойлаудың сынып арасындағы өзгешеліктерін анықтау
үшін оларды өлеулік ... ... ... ... ең жоғарғысы 19 балдық бағалаумен
есептеледі.
Сыналушы М.А., 1 к сынып.
Дамытушы ... ... ... ... ... ... 796 секунд уақыт жіберген. - оны (таблица) кесте
бойынша ... ... - 10 ... ... ал дұрыс жауабы 20 бал. А(10-
6(4б, А(4б өлшеулік көрсеткіш: 2 ... ... ... ... ... бұл ... ... 9 балдық бағалауды көрсетеді.
Сыналушы И.К., 2 к сынып.
Дамытушы ... ... ... ... ... ... 514 секунд уақыт жіберген. - оны ... ... ... - 12 ... бағалауды берген, А(12-6(6, ... ... 4 ... ... ... Дамытушы эксперименттен
кейін, бұл сыналушының жұмысы 10 балдық бағалауды көрсетеді.
Ойлауды рефлексивтілігі міндеттерді шешуде өте тиімді ... ... және ... ... ... ... ... әрекетінде
ойлау процесінің рөлі орасан екендігі белгілі. Ойлау ... ... ... яғни ... ... ... беру
құрылымына ене отырып, талдау амалын тездетіп жылдамдатады және сипаттарды
жалпылауды жеңілдетеді. Ойлаудың рефлексивтілігі ... ... ... ... және ... функциясын атқарады. Әрі сол уақытта бұл
ойлау ерекшелігі адамның өз қателерін табуға, міндеттердің шешілуінің ... ... ... оны ... ... береді.
Әдістеме атауы: ойлаудың рефлексивтілігін бағалау.
Жабдықталуы: зерттеу хаттамалары, сөздері ауыстырылып берілген
анаграмалар жазылған тест ... ... ... ... ... ... жеке дара жүргізіледі. Ең алдымен
баланың жұмыс істей ниетінің болу-болмауы жайлы ... алу ... ... ... ... ... ... келесі нұсқау арқылы
түсіндіріледі: “Сіздерге анаграмалар шешу ... ... яғни ... ... ... қатары. Әрбір анаграманы сөз шығатындай тез, ... табу ... ... анаграмманы шешу уақыты тіркеліп отырылады”.
Жұмыс аяқталған соң, ... ... ... ... ... орналасу кезектестігін байқаған-байқамағандығын
сұрап, анық жауабын хаттамаға тіркейді. (Қосымша Ә. 1).
Нәтижені өңдеу.
Нәтижені ... ... ... ... ... ... ... көрсеткішін және есепті шешу ... ... шешу ... ... ... алу ... ... байқалу деңгейінің көрсеткішін алу уүшін,
әрбір дұрыс шешілген сөзге 1 ұпай және ... егер де ... ... ... ... жағдайда 1 ұпай қосылады.
(Қосымша - Ә.2).
Ойлаудың рефлексивтілігі ... ... ... сыналушылардың
жинаған ұпайларының оның шешілу санына бөлінуі арқылы анықталады.
Уақыт көрсеткіші анаграмманы шешуге ... ... ... білдіреді.
Ранг көрсеткіші шешілген анаграмманың ең қиын ... ... М.А., 1 к. ... ... ... ... ойлау деңгейінің байқалу
көрсеткіші 0,3-ті, яғни ... даму ... ... ... - ... дамытушы эксперименттен кейін, бұл көрсеткіш 0,6-ны көрсетіп,
орташа даму деңгейіне жоғарылады. (Қосымша - Ә3).
Сыналушы И.К., 2 к. ... ... ... ... ... ... ... 0,4-ті, яғни орташа даму деңгейін ал, дамытушы ... ол ... 0,8-ге ... ... даму ... көтерілгендігін
көрсетеді. (Қосымша - Ә4).
Әдістеме атауы: “Он ... ... ... Он ... ... әдістемесі көмегімен естің негізгі
амалдарын: есте қалдыру, есте ... және ... ... ... ... А.Р. ... ұсынған.
Жабдықталуы: мазмұны жағынан байланысы жоқ он ... ... ... қатарының үлгісі:
1. Нан, бала, ... бал, үй, ... ... ... ... ... ұйқы, шар, мақта, бұта, сағат, мұз, түн, еден,
қалам.
3. Су, лақ, қап, ... ... күн, қыс, гүл, ... ... ... ... зерттеуші сыналушылардың
зертетуге қаншлықты дайын екендіктерін, ... ... ... әр ... жеке ... ... алдағы орындайтын
жұмысы келесі нұсқау көмегімен түсіндіріледі:
“Мен қазір, сіздерге он сөз ... ... ... Мен ... соң, ... ... сөздерді кез-келген ретпен қайталаңыздар”.
Зерттеуші сөздерді анық, жәй оқиды. Хататмада әр сөзді айтылғаннан
кейін қайта ... ... және ... ... немесе крестикпен
белгілейді. Ал, ... ... ... артық сөздері де ... ... ... - ... М.А. 1к. сынып.
Дамытушы экспериментке дейін 3 сөзді қайта жаңғыртып есте ... ... ... ... ... ... ... саны 5-ті
құрайды яғни, есте сақтауы жоғарылаған. (Қосымша – Б2).
Сыналушы И.К. 2к. ... ... ... ... жаңғырған сөздердің саны 5-ке
тең, ал дамытатын эксперименттен кейін ... ... саны ... яғни есте ... жоғарылағандығын білдіреді. (Қосымша - Б3).
Интеллектіні зерттеуге қатысты тесттер.
Мейлидің аналитикалық интеллект тесті.
(Меіlі ... ... Test, ... тесті.
Интеллектуалдық даму деңгейін өлшеуге арналған. Бүл тесті 1928 жылы ... ... 11 ... ... жүргізуге болады. Мейли интеллектік
аналитикалық тесті өзінің зерттеу әдісіне алты топ ... ... және ... ... ... ... эксперименттік
психологиялық әдістер базасы болып табылады.
1 субтест-жағдайлардың ... соң бірі ... ... ... ... ... ... суреттерде қандайда бір
жағдай берілгендігін. Тек қана бірінші сурет ғана өз ... ... ... ... ... ... ... дұрыс жауапқа 1 балл, орындау
уақыты 5 минут.
2 субтест- үстанылған ... ... ... ... ... 5 минут, әр қатардағы дұрыс жауапқа 1 балл. Кейде ... ... ... қате жіберсе онда дұрыс, бірақ, зейіннің активті
еместігімен 1\2 балл беріледі.
3 ... үш ... ... ... Әрбір сөзге 2 минут
беріледі. ... ... ... ... құру ... ... мэн берілу тиіс. Осыған сәйкес бағалаудың үш түрі бар: сөйлемнің
дұрыс құрылмағандығы және ... жоқ-1 ... ... ... ... сөйлем-3 балл.
4 ... ... ... ... бөлімінде фрагменттер жоқ. Зерттелушінің міндеті әрбір бейнеде
не жоқ саны көрсету. Орындалу уақыты-5 минут, әрбір дұрыс жауапқа-1 ... ... ... қүрастыру. Үлгі беріледі, онда фигуралар
қүрайтын бірнеше элементтері бар, содан соң осы ... ... ... ... ... болған соң фигураларды құрауға
әртүрлі элементтер беріледі, одан көп фигуралар ... тиіс (38 ... 5 ... ... ... Бағалауда алғашқы үш фигураларды есепке
алады. ... ... ... және ерекшеліктеріне
байланысты 1-3 баллға дейін болады.
6 субтест-геометриялық ... ... ... ... ... ал ол ... біріншісі, екіншісімен
сияқты бір-бірімен байланысты болып келеді. Зерттелушінің тапсырмасы-осы
фигуралардың өзара байланысына қарай төртінші ... салу тиіс (39 ... ... зерттелудің нэтижесінде алғашқы балдың санын
есептейді. Орташа арифметикалық ... ... ... ... ... Афтордың пікірінше 35-тен 65-ке дейінгі баға
нормалды болып табылады, жалпы ... ... ... ал ... болса жоғары деңгейге жатады.
График бойынша субтестердің жеке-жеке нэтижесін және интеллектінің
пішін қырын қүра ... ... ... бес түрі ерекшеленеді. Олар:
формальді-логикалық, дәл бейнелі, аналитикалық, шығармашылық, интеллектің
дамуы. Бұлар ... ... ... ... жай ... ... пішін қырларына отчет ... ... ... Егер ... тенденция болса, онда бір ғана субтесттің
интерпретациясына назар аударамыз, ал ... ... ... ... ... ... интеллекттің барлық факторларын былай
көрсетеді.
- қиыншылықпен сәйкестенуі
- бірсарынды
- толық
- шапшаң ... осы ... ... ... процесінің аспектілерін көрсетеді. Осы
факторлар әрбір адамдардың бойында ... ... ... ... Бұл ... жинағы интеллектіні құрайды. ... ... ... ... осы төрт ... ... ... ішінен үшеуі нақты байланысы мен тәуелділік қабілетін анықтап
орналастырған (1,3,4)- 2 және 6 ... ... ... ... ... ... ... анықтап ала бермейміз. Бұл ... ой ... ... 5-ші ... ... орын ... көңіл
ұластыруға негіздеуді талап етеді. Мейлидің ұсынуынша, мұнда қиын ... және ... ... 1 және 2 ... ... ... Бұл екі ... субтесті толық және шапшаң факторларға кіреді, ал
4 және 6 субтестер қиын ... ... ... ... ... ... Айзенк тестілері.
Интеллектуалдық қабілеттілікті зерттеуге арналған Айзенк тесті сегіз
субтестерден тұрады. Олардың ... ... ... ... ... ... арналған: лингвистикалық, математикалық, техникалық,
дизайн, көркем-бейнелі және көрнекі-логикалық ойлау ... ... ал ... ... даму ... ... ... әрқайсысы жеке-дара орындалады, немесе барлық тапсырмаларды
орындау фрагментарлық түрде жүргізіледі. Бұл ... ... ... ... ... қабілетті анықтауға ... ... ... ... ... ... үлкендерге дейінгі жас
кезеңіндегілердің сөздік интеллектін және шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... ойлау процесін
зерттеуге арналған. Тесте анаграммалар кеңінен қолданылған. ... ... ... ... жинағы. Оны шешу үшін берілген әріптердің
орындарын ауыстырып қою арқылы мағналы сөз шығару ... ... ... ... ... ... жалғауын т.б. бөліктерін дұрыс ... ... ... ... ... күрделенетін 50 тапсырма берілген.
Қабілекттіліктің даму ... ... ... уақыт ішінде дү-рыс
шешілген тапсырмалардың жалпы санын ... ... ... ... ... Олардың ережесі: «Сіздерге 30 минутта шешуге
50 тапсырма берілген. Тапсырмаларды көп ойланбай тез орындау қажет. ... ... бір ... тез ... оны ... жіберіп,
келесісін орындаңыз. Уақыт қалса тастап кеткен ... ... ... ... ... уақытта дұрыс ... ... саны ғана ... ... интеллкт тесті
Интеллектуальдықтың даму деңгейін анықтауға арналған, қоршаған орта
факторларының әсерінен тәуелсіз (мәдениет, ... және т.б.), ... 1958 жылы ... ... Бүл тест үш ... 4-8 ... балалар мен ақыл-есі артта қалған ересектерге; б). 8-12
жастағы балалар мен жоғары дәрежедегі білімі жоқ ересектерге (екі ... бар А және ... ... ... оқушылары мен студенттерге және жоғары
білімді ересектерге (екі паралелді ... А және ... ... варианты 8-субтестен түрады, оның төртеуі автордың
қарастырған «мэдениет ықпалынан еркін» ... 1). ... ... 3). ... ... таңдау»; 4). «лабиринт»; 5).«бөлшектері
кем картинкалар»; 6). ... ... ... ... ... ... тапсырмаларды орындалу уақыты 22 минут.
Екінші, үшінші варианттар 4 субтестен құралып, тек ... ... ... ... ... ... заңдылықтардың өзгеруі;
-«Классификация»-фигураның жалпы көрінісімен ерекшеленеді;
- «матрицалар»-фигураның комплект бойынша толықтырылуы;
- «шарт»- ... ... ... ... (берілген бейнелердің ішінен белгілі бір суретті таңдап соны
бір нүкте бойынша бақылауы шарт).
Берілген ... ... ... 12 ... Мэдени-еркін интеллект
тесті өзімен бірге ... ... ... бірақ орындау уақыты
шектелген түрде қолданылуы мүмкін. Тестің 2 және 3 варианттарының ... ... ... ... ретінде анықталады. Р.Кэттел бүл тесттен
жалпы қабілеттерді де ... ... ... ... ... алынған мэдени-еркін интеллек тестің көмегімен алынған
мэдениеттерге, толығымен ... ... ... ... шкаласы.
Векслердің интеллекті өлшеуіш тесті-көпшілікке әйгілі және көпшілікке
қолданылатын интеллектуалдық тест. Бүл тест ... ... ... Мұны ... өңдеген, оны алғаш рет 1939 жылы ұсынды. Векслер-
Белльвью шкаласы. Бүл шкала 7-ден 69 ... ... 1955 ... ... интеллектің шкаласы» деп, оны соңғы редакция \УАІ8
зерттеуі 16-дан 64 жастағыларға ... ... ... және вербалды
емес 11 субтестен қүралған:
Вербалды шкала.
1-субтест, жалпы субтесттің қарастырылуы. Жай дәлелдер мен ... ... ... ... 29 ... ұсынылады, әр дұрыс жауапқа 1 балл.
Мәселен,
- ризинаны неден жасайды?
- неліктен күннің астында қара киім ашық ... ... ... ... ... дегеніміз не?
2-субтест, жалпы субтесттің түсінілуі. Ойдың мәнерлі толық жеткізілуін
бағалау. Зерттеушінің өзі берілген жағдайға алдымен өзі ... беру ... ... ... онда ... ... үшін 0,1,2 ... балдармен
бағалаймыз. Мәселен,
- егер сіз жолда келе жатып адресі және ... ... хат ... не ... күй ... әлі ... деген нені білдіреді?
- Құлағы естімейтін бала не үшін сөйлей алмайды?
3-субтеста, ... ... ... ... ... ... материал жасаймыз. Зерттеуші арифметикалық тапсырмаларды тез
шеше білу керек. Тек тура жауапты ғана емес кеткен уақытты да ... ... 2 ... алма 31 ... ал 12 ... қанша тұрады.
- 8 адам жұмысын 6 күнде бітіре алады. Ал ... ... ... ... неше адам керек.
4-субтест, ұқсастығын орнату. Түсіну, классификация, ... ... ... ... ... айтылған
мінездеменің, түсініктің арасын байланыстыру керек, бағалау 0-ден 2 ... олар ... ... және ... ... ... ... «көйлек-пальто» нақты жауабы болуы мүмкін.
- бір ғана материалдан
- олар жылы, оны бэрі киеді
- жоғарғы киім
Субтесте 13 жүп ... ... ... қатарын қайталайды. Зерттеу оперативті есті және
зейінді анықтауға бағытталған, олар екі бөлімнен тұрады: есте ... ... ... оң және кері ... қайталау. Тапсырма Векслердің ес
шкаласына ұқсастықпен сәйкетенеді.
6-субтест, ... ... ... ... ... және оны
қолданудағы вербалды тәжірибеде ... ... Бір ... ... ... ... Барлық тапсырма 42 сөз, алғашқы 10-ы күнделікті
кең қолданылатын сөз; келесі 20-да орташа қиындық бар; үшінші топ 12 ... олар ең ... ... 0-ден 2-ге ... ... ... ТОП |III топ ... ... ... ... ... ... |
І ... Стол Зат
Вербалды емес шкала.
7-субтест санды шифрлау. Карерландердің жаңа ... ... ... сол ... ... санның клеткасына әр санның өзінің
символын жазып шығу. Өлшеулі уақыт ... ... ... ... әрбір суреттің бір бөлшегі жетпейді. ... ... ... ... аударуын, жетпейтін бөліктерін таба білу
қабілеттерін меңгереді. Зерттелушіге 21 ... ... ... ... онда жетіспейтін белгілерін немесе сәйкес келмейтіндерін табу
керек (12 сурет). Дұрыс ... 1 балл (20 сек. ... ... ... кубиктері. Мүнда бөліктерді біріктіру қабілетін және
сенсомоторлы координациясын меңгеруге үсынылған. Зерттелушіге 10 әртүрлі
түсті ағаштан жасалған ... ... ... ал ол ... ... сол үлгіні қайталап шығу керек. Әр тапсырманың уақытын белгілеп
отырады. Дәл үлгіні жасауы және ... ... ... картиналардың жүйелігі. Мұнда ұйымдастыру ... ... ... және ... талдай білуін
зерттейді.
Зерттелушіге 8 картина ... ... Әр ... ... ... зерттелуші сәйкестендіріп анықталған жүйе бойынша
орналастыру қажет. Дұрыс жауабын және ... ... ... фигуралардың қойылуы. Бұл субтест 9 субтестке ұқсас.
Зерттелушіге ... ... 4 ... ... ... ... ... бүл бір-бірімен сәйкес қойылуы керек. ... ... ... ... ... ... жылы Векслер балалар интеллектісінің шкаласын ұсынды. Мұнда
зерттеуге 5-тен 15-ке дейінгі балалар алынды.
WAIS ... WISC-R ... ... 12 субтестте, ал
альтернативті субтест санды шифрлау. Бұл субтест 9 лабирант көрсетеді ... ... ... көп уақыт кетеді, зерттеу барысында оны
шифрлауға ауыстыруы мүмкін.
1963 жылы Векслердің ... ... ... және кіші ... ... ... ... Онда 11 субтест, оның 10 IQ-
мен анықталады. Мұнда 8 субтест WISC-ң варианттарына бейімделген, ... ... ... талдама. Субтесттер вербалды және вербалды емес болып
көрсетіледі. Субтесттердің ... WPPSI ... ... ... ... ... ... білу 2). ... ... ... қор 4). ... ... 6). ... Ұқсастық табу 8). ... ... ... ... Сөйлем алтернативасы
«Сөйлем»-тесті бүл WISC-ғы қатар саны субтестін алмастырушы, сондықтан
есте сақтаймыз. Баладан зерттеушінің айтқан сөзін қайталауын талап ... ... ... ... вербалды субтест шкаласын немесе ... ... алып ... болады. Субтест «Жануарлар үйі»
цифрды шифрлауға ... ... ... ... ... онда ... мышық және балық суреттер бар. Картаның жоғары жағында ... ... тэн ұясы бар. ... ... ... сол ... айтады. Уақытына және жіберген қателерін бағалайды.
Векслердің интеллектіні өлшеуіш шкаласынан үш ... ... онда 4-
6 ... қысқартуға болады. Осылардың ішінен Векслердің қысқа интеллект
тестін, гамбурлық редакциясын қысқартуға болады.
Векслердің интеллектуалдық өлшеуіш шкаласының нэтижесін мысалдар арқылы
көрсетеміз WAIS-ң ... ... ... ... ... ... ... функциясының анықталуы.
|Субтест ... ... ... әсер ететін |
| | ... ... ... ... ұзақ ... ... |
| ... ... |
| ... және | |
| ... | ... ... ... мәдениеттің |
| ... ... ... Шын |
| ... ... ... реакциясы. |
|Арифметикалық |Түсінік ... ... ... |
| ... ... арифметикалық |
| ... есте ... ... ... ... | ... мүмкіндігі. |
| ... ... ... ... ... Вербалды түсінік |мүмкіндігі. ... ... | |
| ... ... Вербалды |Мәдениетті қарым-қатынас|
|Қатар саны ... ... ... |
| ... ... Есту |Зейін көлемі. ... ... ... | ... ... ... |Мәдениетті қарым-қатынас|
| ... ... ... ... ... | |
| ... ... ... ... ... |
|Фигура құру ... ... |
| ... ... ... | ... кубиктері |Көру ... ... |
| ... ... | |
| ... қабылдау. |Іс-әрекет белсенділігі. |
|Шифрлау | | |
| ... ... | |
| ... көру ... ... ... |
| ... | |
| ... ... | |
| ... | |
| ... | |
| ... маторлы интеграциясы. | ... ... үшке ... ... ... меңгерген
функциялар, нэтижесіне эсер ететін факторларды ашып көрсетті. ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіші, ТПР-нәтижесінің өзгертілген көрсеткіші.
Сапалы интерпретация ... аз ғана ... ... ... ... ... қатар зерттелуші жеке адамның
интеллектісің комплекстеудің ... ... ... үш ... арқылы толықтырды.
1). Вербалды түсіну факторы (субтесттер «сөздік», ... ... ... ... ... факторы ... ... ... құру») мүнда қабылдау жылдамдылығы, елестету, есте сақтауы
қарастырыл ады.
3). Есте сақтау ... ... ... ... ... ... ... шкаласы көптеген жетістіктерге жеткен.
Оны алғаш рет Ленинградта Бехтеревтің ... ... ... ... ... ... ... тиімді қолданды. Сондай-
ақ балалардың ақыл-ойының артта қалуын және ... ... ... ... сонымен қатар жасөспірімдердің психологиясын тексеруге
пайдаланды.
2.2. Дарынды балалармен жеке-дара жұмыс жүргізудің психологиялық-
әдістемелік нұсқаулары
1. Практик психологтың ... ... және ... ... бағдарламасы. (Матюшкин А.М. бойынша)
Бұл бағдарлама практик психологқа дарынды балалармен түрлі даму
кезеңдерінде ... ... ... ... рөл ... ... жанұяда дамуы.
Мақсаты: баланың шығармашылық мүмкіндігін дамытуға қажетті ата-ана
мен тәрбиешілер үшін психологиялық дайындықты қамтамасыз ету.
Жүзеге асыру: ... үшін ... ... ... кеңес беру
материалдарын дайындау: ... ... мен ... ... ... ... ... балалар проблемалары.
Лета Холлингуарт дарынды балалар алдында тұрған ... ... ... ... үлес ... Ол ... ... немқұрайлылық. Мұндай қарым-қатынас оқу бағдарламасы
дарынды балалар үшін қызықсыз әрі жалықтыратын болғандықтан пайда
болады.
- Ойынға қызығу. ... ... ... ... ... ал
құрбылары ойнайтын ойындар қызықсыз болады. ... ... бала ... ... ... ... Философиялық проблемаларға шолу. Дарынды балаларды өлім, өлімнен
кейінгі өмір, діни дәстүрлер мен ... ... ... ... болады.
- Дене, интеллектуалды және ... даму ... ... ... әдетте өзінен үлкен балалармен
араласып, достасқанды ұнатады. Сондықтан да, оларға лидер болу
қиындық келтіреді.
- ... ... ... ... ... үшін жетіліп
кемелденудің ішкі қажеттілігі тән болады. Осыдан ... ... ... баға беру өріс ... ... балалардың жаңа жағдай-ситуацияларға аса сезімтал
болады. Сондықтан да, дарынды ... ... ... мұғалімдер
келесі қадір-қасиеттерге ие болуы тиіс.
Дарынды балалармен жұмыс ... үшін ... ... “Astor” американ бағдарламасының критерийлері).
Мұғалім міндеттері:
1. қайырымды әрі әділетті болу;
2. дарынды балалар ... ... ... ... ... мен ... сезінуі тиіс;
3. ақыл-ой дамуы жоғары деңгейде болуы тиіс.
4. Қызығуы мен шеберлік ... кең ... ... Педагогикалықтан тыс басқа бір білімі де болғаны абзал;
6. Дарынды балаларды оқытуға байланысты түрліше ... ... ... ... ... әрі өте ... ... жөн:
8. әзіл сезімі болғаны дұрыс (бірақ сарказм емес);
9. икемді, әрі өзін үнемі жетілдіріп отыруы тиіс;
10. шығармашылық, мүкін ... жеке ... ... ... ... ... ... балалармен жұмыс істеуге арнайы жоғары білімнен соңғы
дайындығы болуы керек және әрі қарай ... ... ... ... ... балаларда дамыту керек болатын маңызды қабілеттер мен
шеберліктер
1. танымдық ... мен ... ... ... көлемін меңгеру
- бай сөздік қор.
- себеп-салдарлы байланыстарды анықтау.
- жасырын тәуелділіктер мен байланыстарды табу.
- қорытындыларды жасай білу.
- күрделі проблемаларды шешуге ... ... ... ... ... айырмашылықтарды байқай білу шеберлігі.
- ситуацияларды талдай білу.
- процестің өзі сияқты нәтижені де бағалай білу шеберлігі.
- болжам құра білу
- ... ... ... ... ... ... ... дәрежедегі білуге құмарлық.
2. шығармашылық қабілеттер.
- қатерге қабілеттілік
- дивергентті ойлау
- ойлау мен іс-әрекеттегі икемділік
- ойлау ... ... ... айта ... жаңа ... ойлап табу
- бай қиял
- жоғары эстетикалық құндылықтар
- дамыған интуиция
3. эмоционалды аумақ ерекшеліктері.
- реалистік мен - ... ... ... ... ... ... өзге адамдар ерекшеліктеріне шыдамдылық
- өзін талдауға бейімділік
- ... ... ... тапсырманы орындаудағы табандылық
- жарысқұмарлық
- ойлаудағы тәуелсіздік
- әзіл сезімі
- өз күші мен қабілетіне сенімділік
- ішкі ... ... ... істейтін мұғалімдерге нұсқау
Тәжірибе көрсеткендей-ақ, дарынды баламен мұғалімнің ... ... өте ... бір әдіс - ... материалмен өзіндік жұмыс
істеуіне басты мән бере отырып, жеке-дара сабақтар ... ... ... қажеттісі:
1. Баланың өзінің білім дәрежесіне орай, бейімділігне ... ... ... ... ... және ... ерекшеліктерін ескере отырып сабақ
жоспарын құрастыру.
2. Қиын әрі шатасқан ... ... ... беру ... ... бір ... ... пән бойынша баладан есеп формасын
таңдау (тест, сұрақтар тағы ... ... ... керек:
1. тақырып атауы.
2. тақырыпты оқу жоспары
3. негізгі сұрақтар
4. бала меңгеруге тиісті ұғымдар мен ... ... ... ... ... ... бақылау формасы
8. өзін-өзі тексеру тапсырмалары
5. Дарынды баламен ... ... ... кестесін толтыру:
1. пән
2. кеңес беру мерзімі мен уақыты
3. басты қарастырылатын сұрақтар
4. бағдарлама бойынша жұмыс істеу уақыты
5. жіберілген ... ... тыс ... ... ... ... мерзімнен ауытқу себептері.
Мұғалім өте қайырымды, әрі зерек болуы ... ... ... ... оның ... және өнімді ойлауын құптап,
таңдаған тақырыбын терең қайта өңдеу керек.
ҚОРЫТЫНДЫ
Біз өз ... ... осы ... пайдаланатын ұғым,
түсініктердің мәнін ашып, өзектілігін дәлелдедік. «дарын», «дарындылық»,
«қабілеттілік» тағы ... ... дара ... дарындылық ұғымын қаншалықты зерттесе де, осы күнге дейін
оның тұрақты анықтамасы жоқ. ... ... болу ... ... әр түрлі екенін анықтадық.
Бүгінгі күнде дарындылық ... ... ... ... мен ... табыстылығы арасында қарама-қайшылық бар.
Дарныдылық нәресте шақтан пайда болады, ол ... ... ... ... ... оқыту процесінің өзі оқытушы мен дарынды
оқушының арасындағы түрі ... ... ал ... ... іс-әрекеттерді жүзеге асыруға болады. Осыған байланысты дарынды
баланың жеке тұлғалық дамуы жүреді.
Қабілетті біріккен іс-әрекет контекстінде субъект - ... ... ... ғана, нышандардың дарындылыққа айналу ... ... ... ... ... беру дарынды балаларды айқындау мен диагностика
ұйымдастырудың жаңа жолдарын ... ... ... дарындылығын айқындау,
дамыту мәселесі нақты ... ... ... ... ... сәйкес келетіндігін, әрі ... ... ... Дарынды баланың психикалық даму деңгейін ... және ... ... даму мүмкнідіктерін аштық.
Дарынды баланың дамуындағы кедергілер анықталды.
Дарындылық мәселесі әрі қарай зерттеуді қажет етеді. Бұл ... ... көп ... ... да, мәнді де, құрылымы мен даму
бағыт-бағдары әлі де ... ... ... ... шеті ... ... пен процестің бірі болып табылады.
Әдебиеттерге шолу ... ... ... ... әр ... жүргізуге көмектесті. Берілген жұмыста дарындылықтың оқушыларда
қалыптасуы мен дамуына ... ... Бұл ... жұмысы дарындылық
проблемасы бойынша көптеген сәйкес жұмыстарды толықтырады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. ... ... ... и ... одаренных детей в
Республике Казахстан. Дарын. ... №3, 1999, с. ... ... ... ... «Об обраовании» - Учитель
Казахстана. №21-24, 1999.
3. ... А.М. ... ... - ... 1993, ... ... В.Э. Одаренность: дар или … - ... ... с. ... Учителю об одаренных детях (пособие для учителя) под ред. В.П.
Лебедевой. В.И. ...... ... ... 1997, ... ... одаренности детей и подростков (под.ред. ... - ... ... ... «Академия», 1996, с. 4-55.
7. Лейтес Н.С. Об умственной одаренности. – Москва, 1960. ... ... ... ... - ... Юрид. Литер.
1997, с. 13-17.
9. Яковлев Е. Развитие творческой одаренности детей ... ... ... №39, 2001, с. ... ... А.Л. К проблеме многосторнних ... ... М, 1991, №4, с. ... ... Н.С. ... и ... в детском возрасте. -
Москва, 1984. С.3-12, 54-68.
12. Педагогика и ... ... ... (под ред. ... А.К. ... - ... 2002, ... Одаренные дети (пер. с анг. // общ. Ред. Г.В. Бурлинской ... ... – м., 1991. . 151-166, 166-314, ... Асмолов А.Г. Личность как предмет психологического
исследования. - ... изд. МГУ, 1984. 105 ... ... Л.С. История развития высших психических функции. В
собр. Соч. в ... 3 том. - ... ... 1983.
С. 86-97.
16. Штерн В. Умственная одаренность: ... ... ... в их ... к ... школьного
возраста. Пер. с нем. А.П. Болтукова (под ред. В.А. Лукова
- Спб: ... 1997. С. ... ... М. ... - ... 1992. 24-26 б.
18. Савенков И.А. Одаренные дети в детском саду и ... ... для ... ... Учеб. Завед.) – Москва, Изд. Центр
«Академия», 2000. С. 29-30.
19. Карне М ... ...... ... 1991, 360 с.
20. Чудновский В.Э. Воспитание способностей и формирование
личности. - ... 1986. С. 4-32, ... ... Е.Е. Тест Е. Торренса. Диагностика креативности. С.-
петербург, 2000, с. ... ... В.Н., ... Н.В: ... ... ... ... на креативность (психологический
журнал). 1994, т. 15., №4, с.83-93.
23. Матюшкин А.М. ... ... ... /Мир психологии, №1,
2000. 208 с.
24. Айзенк Г. Дж. ... свой ... ІQ. – ... 1996. ... ... Ю.З. ... ... ребенок. - Киев, 1993. с.
11-23.
26. Семенов И.Н. Возрастные ... ... ... ... в ... 1994, №1, с. ... Кулемзина А. Кризисы детской одаренности. Школьный психолог,
№ 41, 2002, с. ... ... В.А. ... ... ... и разработка
подхода к изучению одаренности. Вопросы психологии, ... ... ... Г. ... не ... ... и ... - Москва, 1989, с. 107-135, 147-153.
30. Холодная М.А. ... ли ... как ... ... Психол. 1990. №5 . с. 121-128.
31. Бекбаева К. “Дарын” ақпараттық-әдістемелік ... №2, ... ... дарынды балалармен жұмыс жүргізу жүйесі. Б.104
32. Клименко В.В. Психологические тесты таланта. Харьков, ... ... и ... ... ... св ... (материалы Международной научно-педагогической
конференции) - Аламты 2000г. 447с.
34. Матюшкин А.М., Сиск Д.А. ... и ... ... ... 1989. ... ... Л.В. Что ... одаренность //Школа здоровья, 1995.
№1.
36. Одаренный ребенок под.ред. ... О.М., - М., ... ... Р. Развитие Я-концепции и воспитание. - М., 1986.
38. Божович Л.И. Личность и ее формирование в ... ... ... ... С.М. психология познавательной деятельности. - Алма-
Ата, Изд. КазГУ, ... ... И.В. О ... ... ... 1980.
ҚОСЫМШАЛАР
Қосымша - А1
“Ерекше сөз” әдістемесінің бланкісі.
Оқушы ……….. Сынып …………. Күні ………………
1. ... ... ... ... Кеш, ... ... ... көзілдірік, таразы, термомтер
4. Қайық, машина, мотоцикл, велосипед
5. Ұзақ, шеге, ара, вентилятор
6. ... ... ... ... ... ... тақта, әке
8. Шық, жаңбыр, қар, моншақ
9. Ағаш, жол, гүл, ... Су, жел, ... ... ... кітап, алмұрт, шабдалы
12. Сүт, қаймақ, ірімшік, нан
13. Қайық, қарағаш, ... ... ... ... ... ... ... Қанат, Айдар, Ибраев
Кілт: кітап, есік, ... ... ... ... ... ... ... кітап, нан, қайық, қыс, Ибраев.
Қосымша - А2
Сабақ хаттамасы
Оқушы ……………………… Күні ... ... ... ... ... ... бағалау
|Серия |Тапсырманы орындауға кеткен ... |
| ... сек. | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | ... ... ... теңелту
|Уақыт, секунд ... ... ... ... |-6 ... - ... бағалар |Сөз ... ... ... |30 ... |- ... |29-28 ... |- ... |28-27 ... |27-26 ... |- ... |23-25 ... |21-22 ... |19-20 |
|9 |17-18 |
|8 |15-16 |
|7 |- |
|6 |12-14 |
|5 |7-11 |
|4 |5-6 |
|3 |- |
|2 |3-4 |
|1 |- |
|0 |3 ... - Ә ... ... ... ... ... шешу |
| | ... есеп ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... | | ... ... ЛААМ ... 6. ... ... ҰБТЛ ... 7. ... (терезе)
3. ҒАША (ағаш) 8. ... ... ОҚАР ... 9. ... ... СЕПЕ ... 10. ... ... - Ә ... ... ... ... ... |
|1-5 |2143 ... |214365 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... - Ә ... ... М.А. Сынып 1 ”к”
|Анаграмма |Уақыт ... шешу ... ... ... | | |
|1 |3 мин ... бозарды, терледі |
| |3,2, мин | |
|3 |2,7, мин ... ... |
| | | |
|5 | ... ... ... ... дейінгі рефлексивті ойлау деңгейінің
көрсеткіші 0,3-ті құрайды, яғни төменгі даму деңгейі.
Дамытаты. Эксперименттен ... ... | |
|1 |2 мин | |
|2 |1,5 мин | |
|3 |1,4 мин | |
|4 |1,6 мин | |
|5 |1,5 мин | ... |1,7 мин | ... ... кейінгі рефлексивті ойлау деңгейінің
көрсеткіші 0,6-ны, яғни орташа даму деңгейін құрайды.
Қосымша - Ә ... ... И.К. ... 2 ... ... |Анаграмма шешу барысындағы жағдайлар ... | | |
|1 |1,8 ... ... қиналып отыр. |
|3 |1,6 ... ... ... |
|4 |1,5 | ... экспериментке дейінгі рефлексивті ойлау деңгейінің
көрсеткіші 0,4-ті, яғни ... даму ... ... ... | |
|1 |1,3 | |
|3 |1,2 | |
|4 |1,3 | |
|2 |1,2 | |
|7 |1,3 | ... |1,3 | ... ... ... рефлексивті ойлау деңгейінің
көрсеткіші 0,8-ді, яғни ... даму ... ... ... - Б ... ... жөні, тегі ………………………………………..
Күні, мерзімі …………………………………………...
Жасы ………………
Он сөзді ... ... ... есті ... жиынтығы |Берілу тәртібі |
| |1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 |
| 1. | ... | ... | ... | ... | ... | ... | ... | ... | ... | |
| | ... ... | ... жалпы саны | ... - Б 2
3 ... “Он ... ... ... аты, жөні М.А.
Жасы 7 жас ... 1 ... ... ... ... көмегімен есті зерттеу.
Экспериментке дейін ... ... ... ... реті | ... ... реті |
| |1 2 3 4 5 6 7 8 9 | |2 3 4 5 6 7 8 9 10 |
| |10 | | |
| |+ + х | |х х х х х |
| | | | |
| | | | |
| |n – қыз, гүл | |n – гүл |
| ... жаңғырған сөздерінің |3 |Қайта жаңғырған сөздерінің |
| |жалпы саны | ... саны 5 ... ... ... ... 2 3 4 5 6 7 8 9 10 1 2 3 4 5 6 7 8 9 ... - ... айтылған сөз;
х - дұрыс қайталанған сөз;
n - артық сөз
График бойынша:
Тігінен - ... ... ... ... - сөздің қайталану саны.
Қосымша - Б 3
3. әдістеме. “Он ... ... ... аты, жөні ... 8 жас Сынып 2к
Он сөзді жаттау әдістемесі көмегімен есті зерттеу
Экпсериментке дейін ... ... ... айтылу реті | ... ... реті |
| |1 2 3 4 5 6 7 8 9 | |1 2 3 4 5 6 7 8 9 |
| |10 | |10 |
| | х + х х х | | х х + х х х + |
| | | | |
| | | | |
| |n – ... нан | |n – су, қыс |
| ... ... ... | |Қайта жаңғырған сөздерінің |
| ... саны 5 | ... саны 7 ... ... ... ... 2 3 4 5 6 7 8 9 10 1 2 3 4 5 6 7 8 9 ... - ... ... ... - ... ... ... - артық сөз
График бойынша:
Тігінен - дұрыс қайталанған сөздер саны;
Көлденеңінен - сөздің қайталану ... ... ... 3 әріптен тұратын сөзді қойыңыз, ал сөздің
мағынасы жақшаның сыртында тұрған сөздердің мағынасын білдіруі тиіс:
Ұлпа (ГАЗ) ... ... ... ... ... сөзді аяқтайтын ж/е екінші сөздің
бастауышы болатын сөз ... (АҚ) ... ... шеш ж/е берілген 4 сөздің мағынасы жағынан артығын
тауып, алып таста:
КОХЙЕК- ... ... ... ... Барлық топтастырылған сөздерді аяқтайтын ... ... ... ... ... ... шығуы тиіс:
Фт
Б
Қ ... ... ... ... ... ... жаз: Аққу ... Бірінші сөзді аяқтайтын ж/е екінші сөзді бастайтын сөз жаз: ҚА ... ... шеш ж/е ... ... алып ... -УЗОР
АЙБА -АБАЙ
РСАЕБЕКЕ –
ДШИЕНВ -
8. Келесі 3 сөздің жалпы бастамасын тап:
МҰРТ
(ҚАРА) ... ... ... ... ... ... біріктіретін сөздерді жаз:
КІТАП (білім) бұлағы.
10.Бірінші сөзді аяқтайтын ж/е екінші сөзді бастайтын сөзді жаз: ... ... ... шеш ж/е ... ... тап:
АЧТПО - почта
АЙДРО -радио
ФАГРЕЛТЕ -телеграф
АШУНРА - раушан
12. Мына ... ... ... тап:
МАЗ
(АЛ) ... ... ... аяқтайтын ж/е екінші сөзді бастайтын сөзді тап:
АҚ (ТАЙ) ЛАҚ
14. Жақшаның ішіне сыртында тұрған сөздерге ортақ синоним тап:
КУРЕС (ӨТКЕН)ШАЙҚАС
15. ... ... алып ... - ... ... - ана
ЛАРУМТ -алмұрт
16. Келесі сөздердің бәріне ортақ жалғауды жаз:
М
Қ
Ж
Т
Ш
СТ ... ... ... ... ж/е ... сөзді бастайтын сөзді жаз:
САЛ (САТ) ҚЫН
18. Артық сөзді алып таста:
САРАТ ... ... ... - стол
19. Берілген сөздердің бәріне ортақ жалғау жаз.
АТ
БР
ГН
АЛЬБ- ... ... ... тұрған сөздерге ортақ синоним тап: Инфузория
(...) бір клеткалы.
21. Бірінші ... ... ж/е ... ... ... ... жаз:
НҰРЛЫ (...) таспа.
22. Артық сөзді алып таста:
РЫКОЧВА-
ЛЬБГДСУ-
Әдемі (және) керемет.
23. Жақшаның сыртында ... ... ... сөзді тап: Өтірік
(айтқан) өрге баспас.
24. Берілген сөздердің бәріне ортақ жалғауды тап:
Б
ӘЙ
Ж
Г ... ... ... ... ж/е екінші сөзді бастайтын сөз жаз: ... ... ... ... алып ... ... ... аяқтайтын ж/е екінші сөзді бастайтын сөзді жаз: О
(...) Ы.
28. Жақшаның сыртында түрған ... ... ... жаз: ... ... ... Артық сөзді алып таста:
ООСЛ-
ОКОТИ-
ООТРОНТ-
РЕБЛАГД-
30. Берілген сөзді бәріне ортақ жалғау тап:
Р ... ... ... ... ортақ жалғау тап:
Ж
Д
К
З ... ... ... ... сөздерге синоним тап:
33. Бірінші сөзді аяқтайтын және екінші сөзді бастайтын сөзді тап:
Жазғы (...) ... ... ... алып ... ... ... ... ортақ жалғауды тап:
Н
Қ
Ш
Б
АРҚ ... ... ... ж/е ... сөзді бастайтын сөзді жаз: АҚША
(ҚАР) АША.
37. ... ... алып ... Жақшаның сыртында тұрған сөзді біріктіретін сөз қай: ... ... ... ... ... ... ... жаз:
Ж
Т
Б
ОТ ... ... ... тұрған сөзге ортақ синоним тап: СЫЛТАУ (...)
ДӘЛЕЛ.
41. ... ... ... ж/е екінші сөзді бастайтын сөзді тап:
ТАР (...) АП.
42. Артық ... алып ... ... ... ... ... ортақ сөзді тап: БІЛІМ(...)
ӨМІР.
44. Бірінші сөзді аяқтайтын ж/е екінші сөзді ... ... тап: ... ШАН.
45. Келесі сөздердің бэріне ортақ жалғауды тап:
РАХ
Х
Д
М ... ... ... алып ... ... - ... ... жылқы
47. Келесі сөздердің бірдей жалғауын тап:
Л
М
С
АР ... ... ... ... екінші сөздің басы болатын ... ... (,„) ... ... сөздердің бірдей жалғауын тап:
С
АЙ
Қ
БАУ ... ... ... алып таста:
РЫМБАОД –
ҒААНЫШ-
ЕЕРМЕН –
ДАҚРАЫСН-
ҒАҢҚАЖ-
ЛУЛЕДЬ-

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 44 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мінез психологиясы.Қабілет және дарындылық15 бет
Қабілет және дарындылық психологиясы4 бет
Оқушының оқу қабілеттерінің дамуы мен құрылымы39 бет
Ахмет байтұрсынов – оқымысты, аса дарын иесі, аудармашы10 бет
Бастауыш мектептегі дарынды балаларды оқыту барысында жүргізілетін жұмыстар56 бет
Бастауыш сыныптарда жеке пәндерді оқыту барысында дарынды балалардың психологиялық ерекшеліктерін есепке алу және мұғалімнің рөлі18 бет
Дарынды балалар және оларды тану21 бет
Дарынды балаларды айқындау және дамытудағы жұмыс істеудің жолдары6 бет
Дарынды балаларды тәрбиелеу мәселелері28 бет
Дарынды балалармен жүргізілетін жұмыстар25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь