Банк қызметтерін қаржылық қадағалау және оны ұйымдастырудың негіздері

Мазмұны.

Кіріспе . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3

Тарау I. Банк қызметтерін қаржылық қадағалау және оны
ұйымдастырудың негіздері.
1.1 Қазақстан Республикасында банктік қызметті қаржылық
қадағалаудың экономикалық және құқықтық негіздері . . . . . . . . .5
1.2 Қаржылық қадағалаудың экономикалық нормативтері және
олардың маңызы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .15

Тарау II. Қаржылық қадағалау және банк қызметтерін реттеу
2.1 Банктік қызметтің түрлері және ерекшеліктері . . . . . . . . . . . . . .22
2.2 Қаржылық қадағалау: мәні, әдістері. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39
2.3 Банк қызметтерін пруденциялдық реттеу. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .51

Тарау III. Банк қызметтерін қаржылық қадағалауды жетілдіру
жолдары . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .69

Қорытынды. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .76

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78
Кіріспе.

Қазақстанда банк жүйесі екi деңгейлi жүйеде қалыптасқан. Еліміздің экономика және қаржы саласындағы банктердің алатын ролі мен орнының маңызы зор, сондықтан да банк жүйесін мемлекеттік органдар тарапынан қадағалау олардың қызметтерін реттеуді қажет етеді. Себебі банкілік қызмет белгілі бір тәуекелге барумен тығыз байланысты. Банк әр түрлі операцияларды тәуекелге бара отырып іске асырады, банктер өз іс-әрекетін жүзеге асыру мақсатында жеке және заңды тұлғалардан ақша-қаражатын тартып, өз акционерлері мен клиенттеріне, салымшылары мен қарыз берушілеріне дивиденттер төлеп отырғандықтан, банк қызметінде жеке және заңды тұлғалардың әр түрлі мүдделері тоғысады. Банк қызметінде осы жағдайлардың бәрін қадағалауды қажет етеді. Республикада банкілерді қадағалау ҚР банктік және басқа да заң нормаларымен реттеледі. Республикада банктердің қызметін бақылау мен қадағалау кешенді әдіс-тәсілдермен жүзеге асырылады. Олар ҚР банктік және басқа да заңдылықтарының сақталуына, сондай-ақ банктердің ұйымдастыру және қаржылық - шаруашылық іс-әрекеттерін бақылап отыруға бағытталған.
Қаржылық қадағалау және банк қызметтерін реттеу ҚР-ның Банк заңдарымен, ҚР-ның Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалу жөніндегі агенттік тарапынан қабылданған нормативтер мен ережелер арқылы жүзеге асырылады. Нарықтық қатынастар кеңістігінде банктың өз орнын тауып, даму жолына түсуі оның қызметін халықаралық стандарттарды реттейтін нормативтер мен нормативтік құжаттарждың талаптарын бойына сіңіріп, қаржы-шаруашылық қызметінде олардың орындалуын қамтамасыз ететін кешенді мәселелерді шешумен тығыз байланысты.
Банк қызметіне бақылау мен қадағалауды сондай-ақ халықаралық ұйымдар, мемлекет, аудиторлық және құрылтайшылар тарапынан жүзеге асырылады. Олар Республика экономикасының нарық рельесіне түсу үшін өздерінің берген несиелерімен қатар белгілі бір талаптар қояды, атап айтқанда инфляцияны белгіленген шекке дейін төмендету, банк реформасын іске асырарда олардың берген кеңестерін есепке алу. Осылай олар мемлекеттің экономикалық дамуын бақылап қана қоймай, бүкіл банк жүйесімен қоса жеке банктердің қызметін де бақылайды.
Банктік қадағалаудың негізгі мақсаты банк клиенттерін әр түрлі тәуекелден құтқару, салымшылардың салымдарын қорғау және банк салымдарын қорғау үшін құрылған сақтандыру қорлары мен үкіметтің жеке қорларын жойылудан қорғау, сондай-ақ мемлекеттің ақша-несие саясатын жүргізуіне және экономиканың дамуына қолдау жасау. Сонымен қатар банктік қадағалаудың міндеті халықтың, мемлекеттің, клиенттер мен банк құрылтайшыларының мүддесі үшін банк қызметіндегі заңдар мен ережелердің сақталуын қамтамасыз ету, банк жүйесі мен жекелеген банктердің жұмысын жетілдіру, дамыту болып табылады.
Банк секторының қаржылық тұрақтылығы қадағалаудың пәрменділігімен тікелей байланысты болғандықтан, диплом жұмысының тақырыбы күн тәртібіндегі өзекті мәселе болып табылады.
Дипломдық жұмыс кіріспе бөлімнен, үш тараулардан тұрады, ал бірінші тарау екі тақырыпшаларға, екінші тарау болса үш тақырыпшаларға бөлінген. Сондай-ақ қорытынды бөлім мен қолданылған әдебиеттер тізімі болып бітеді. Бірінші тарау, «Банк қызметтерін қаржылық қадағалау және оны ұйымдастырудың негіздері» деп аталады. Бұнда банк қызметтерін қаржылық қадағалаудың нормативтік, құқықтық негіздеріне сипаттама берілген.
Екінші тарау, «Қаржылық қадағалау және банк қызметтерін реттеу» болып табылады. Бұл тарау жұмыстың негізгі бөлігі. Бұнда қаржылық қадағалаудың мәні және оның әдістері, банк қызметінің түрлері мен ерекшеліктері және оларды пруденциялдық реттеудің маңыздылығы айтылған. Үшінші тарау, «Банк қызметтерін қаржылық қадағалауды жетілдіру жолдары» болып табылады, бұл тарауда қаржылық қадағалауды жетілдірудің кейбір проблемалары жайлы айтылған.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.

1. Қазақстан Республикасының Конститутциясы 1995 жылғы 30 тамызда
өткізілген республикалық референдумда қабылданды (07.10.1998 ж. ҚР Заңымен еңгізілген өзгерістерімен).
2. «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы»
Қазақстан Республикасының 1995 ж. 31 тамыздағы Заңы (2004 ж.13
желтоқсанға берілген өзгерістермен).
3. Қазақстан Республикасының қаржы нарығын және қаржылық ұйымдарды
мемлекеттік реттеу және қадағалау туралы 4 шілде 2003 ж. Заңы
(11.06.04ж., 07.07.04 ж.ҚР Заңымен еңгізілген өзгерістерімен).
4. Қазақстан Республикасы Президентінің қаржы нарығын және қаржылық
ұйымдарды мемлекеттік реттеу және қадағалау агенттігі туралы 31
желтоқсан 2003 ж. Ережені бекіту жөніндегі Жарлығы.
5. Банк топтарына арналған пруденциалдық нормативтер туралы ережені
бекіту жөнінде Қазақстан Республикасы қаржы рыногын және қаржылық
ұйымдарды реттеу мен қадағалау жөніндегі агенттігі Басқармасының
30.09.2005 ж. қаулысы. (1.ҚҚА № 409 26.11.2005 ж енгізілген
өзгерістерімен).
6. И.Т.Балабанов «Банки и банковское дело», учебное пособие для вузов,
Санкт-Петербург, Москва, Харьков, Минск, 2002 ж.
7. Бухгалтерский учет в банках. Международные стандарты учета и
финансовой отчетности: Учебно-практическое пособие.-Алматы: Жеті
жарғы, 2005 ж.
8. Г.С. Сейткасимова Банковское дело -Алматы: Қаржы-қаражат, 1998 ж.
9. О.И. Лаврушина Банковское дело -М, 1992 ж.
10. В.И. Колесникова Банковское дело М, 1995 ж.
11. С.Б.Мақыш Коммерциялық банктер операциялары, -Алматы. «Қазақ
университеті», 2002 ж.
12. Байдәулетов М., Байдәулетов С.М. Аудит: Оқу құралы.-Алматы: Қазақ
университеті, 2004 ж.
13. Д.Райманов «Банковское право Республики Казахстан» Алматы «Жеті
Жарғы», 2000 ж.
14. М.С.Саниев «Деньги, Кредит, Банки», Алматы, 2000 ж.
15. Л.Давыдова Большой экономический словарь русско-казахский словарь,
Толық экономикалық орысша-қазақша сөздік,-Алматы,1999 ж. «Сөздік-
Словарь».
16. ББ МСФО журнал для бухгалтеров и финансовых менеджеров №1 2005 ж.
17. Мақыш Серік Биханұлы «Коммерциялық банктер операциялары»
ИздатМаркет Алматы, 2004 ж.
18. Сборник нормативных правовых актов по внутренним процедурам
банковского надзора и регулированию деятельности банков Республики
Казахстан.№II Алматы, 1999 ж.
        
        Мазмұны.
Кіріспе . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... I. Банк ... ... ... және ... ... ... Республикасында банктік қызметті қаржылық
қадағалаудың экономикалық және құқықтық негіздері . . . . . .
. . ... ... ... ... ... ... маңызы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . ... II. ... ... және банк ... реттеу
1. Банктік қызметтің түрлері және ерекшеліктері . . . . . . . . .
. . . . ... ... ... ... ... . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . ... Банк қызметтерін пруденциялдық реттеу. . . . . . . . . . . . . .
. . . . . ... III. Банк ... ... ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . ... банк жүйесі екi деңгейлi жүйеде қалыптасқан. Еліміздің
экономика және ... ... ... ... ролі мен орнының маңызы
зор, сондықтан да банк жүйесін мемлекеттік органдар тарапынан ... ... ... қажет етеді. Себебі банкілік қызмет белгілі
бір ... ... ... байланысты. Банк әр түрлі операцияларды
тәуекелге бара отырып іске асырады, банктер өз ... ... ... жеке және ... ... ақша-қаражатын тартып, өз
акционерлері мен клиенттеріне, ... мен ... ... ... ... банк қызметінде жеке және заңды
тұлғалардың әр ... ... ... Банк ... осы ... ... ... етеді. Республикада банкілерді қадағалау ҚР банктік
және басқа да заң нормаларымен реттеледі. Республикада банктердің ... мен ... ... ... ... ... Олар ҚР
банктік және басқа да ... ... ... ... және ... - ... ... бақылап отыруға
бағытталған.
Қаржылық қадағалау және банк қызметтерін ... ... ... ... ... нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалу
жөніндегі агенттік ... ... ... мен ... ... асырылады. Нарықтық қатынастар кеңістігінде банктың өз орнын тауып,
даму жолына түсуі оның ... ... ... реттейтін
нормативтер мен нормативтік құжаттарждың талаптарын бойына сіңіріп, ... ... ... ... ... ... ... шешумен тығыз байланысты.
Банк қызметіне бақылау мен қадағалауды сондай-ақ халықаралық ұйымдар,
мемлекет, аудиторлық және құрылтайшылар тарапынан жүзеге ... ... ... нарық рельесіне түсу үшін өздерінің ... ... ... бір ... ... атап ... ... шекке дейін төмендету, банк реформасын іске асырарда олардың
берген кеңестерін есепке алу. Осылай олар ... ... ... қана қоймай, бүкіл банк жүйесімен қоса жеке банктердің ... ... ... ... ... банк ... әр түрлі
тәуекелден құтқару, салымшылардың салымдарын ... және банк ... үшін ... сақтандыру қорлары мен үкіметтің жеке қорларын
жойылудан қорғау, сондай-ақ мемлекеттің ақша-несие саясатын жүргізуіне ... ... ... ... ... қатар банктік қадағалаудың
міндеті халықтың, ... ... мен банк ... ... банк ... ... мен ... сақталуын қамтамасыз ету,
банк жүйесі мен жекелеген банктердің жұмысын ... ... ... ... ... тұрақтылығы қадағалаудың пәрменділігімен
тікелей байланысты болғандықтан, ... ... ... күн ... мәселе болып табылады.
Дипломдық жұмыс кіріспе бөлімнен, үш тараулардан ... ал ... екі ... ... ... ... үш ... бөлінген.
Сондай-ақ қорытынды бөлім мен қолданылған әдебиеттер тізімі болып бітеді.
Бірінші тарау, «Банк қызметтерін қаржылық қадағалау және оны ... деп ... ... банк ... ... қадағалаудың
нормативтік, құқықтық негіздеріне сипаттама берілген.
Екінші тарау, «Қаржылық қадағалау және банк қызметтерін реттеу» болып
табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... және оның әдістері, банк қызметінің түрлері мен ерекшеліктері және
оларды пруденциялдық реттеудің маңыздылығы айтылған. ... ... ... ... ... ... жолдары» болып табылады, бұл
тарауда қаржылық қадағалауды жетілдірудің кейбір ... ... I. Банк ... ... ... және ... негіздері.
1.1 Қазақстан Республикасында банктік қызметті қаржылық
қадағалаудың экономикалық және құқықтық ... ... ... ... ... ... ... ролі мен орнының маңызы зор. Сондықтан қаржы саласын мемлекеттік
органдар тарапынан ... мен ... ... ... Әрбір мемлекеттің
қаржы саласын, соның ішінде банк қызметін реттейтін өз бақылау ... ... ... ... Банктік қадағалау қаржы рыногы мен ... ... ... және қадағалау туралы заңына сәйкес жүзеге
асады.
Қазақстан Республикасының қаржы рыногы мен ... ... ... және ... ... ... ҚР Конституциясына 
негiзделедi, осы Заңнан және ҚР өзге де нормативтiк құқықтық актілерінен
тұрады. Қаржы ... мен ... ... мемлекеттiк реттеудiң және
қадағалаудың мақсаттары:
- қаржы рыногы мен қаржылық ұйымдардың қаржылық ... ... және ... ... ... ... деген сенiмдi қолдау;
      - қаржылық қызмет көрсетуді тұтынушылардың мүдделерiн қорғаудың
тиiстi деңгейiн ... ... - ... ... адал ... қолдауға бағытталған қаржылық
ұйымдардың қызметi үшiн тең құқықтық жағдайлар жасау болып табылады.
      Қаржы рыногы мен ... ... ... ... ... ... - ... мен реттеу құралдарын тиiмдi пайдалану;
      - қаржылық ұйымдар мен қаржылық қадағалау ... ... - ... бағалауға негiзделген қаржылық ұйымдарды басқаруды
ынталандыру;
      - жаңа қаржы ... және ... ... ... ... ... қызмет көрсетудi тұтынушылар мүдделерiнiң қорғалуын қамтамасыз ету
жөнiндегi шаралардың ... ... ... ... ... ... ... - қаржылық ұйым органдарының жауапкершiлiгi болып табылады.
      Қаржы рыногы мен қаржылық ... ... ... және
қадағалаудың мiндеттерi:
      - қаржылық ұйымдар қызметiнiң стандарттарын белгiлеу, ... ... ... жақсарту үшiн ынталандыру жағдайларын
жасау;
      - қаржы жүйесiндегi тұрақтылықты ... ... ... ... мен
қаржылық ұйымдардың мониторингi;
      - қаржылық тұрақтылықты қолдау мақсатында қаржы рыногының ... ... ... қадағалау ресурстарын шоғырландыру;
      - қазiргi заманғы технологияларды енгiзудi ынталандыру, ... ... және олар ... ... ... көрсету туралы
ақпараттың тұтынушылар үшiн толымдылығын және қол ... ... ... ... ұйымдарының қызметiн реттеу және қадағалау жөнiндегi
уәкiлеттi органның функциялары мен өкiлеттiктерi.
      1. ... ... ... ... ... ... ... мақсатында:
      - ҚР заң актiлерiнде көзделген жағдайларда қаржылық ... ... ... түрде қайта құру мен таратуға рұқсат бередi және оны керi
қайтарып алады, қаржылық ... ... ... ... бередi,
сондай-ақ аталған рұқсаттар мен келiсiмдердi беру тәртiбiн айқындайды;
      - ҚР заң актiлерiнде көзделген жағдайларда қаржылық ... ... ... ... ... ... ... не келiсiм
беруден бас тартады, сондай-ақ аталған келiсiмдi берудiң не беруден бас
тартудың тәртiбiн айқындайды;
      - ҚР заң ... ... ... ... ... ... қаржылық ұйымдардың аудитiн жүзеге асыруға лицензиялар ... ... және керi ... алу тәртiбiн белгiлейдi, аталған
лицензияларды бередi, қолданылуын ... және керi ... ... - ... ұйымдар, қаржылық қызмет көрсетудi тұтынушылар, басқа ... және ... ... үшiн ҚР ... ... ... ... актiлер шығарады;
      - қаржылық ұйымдар үшiн, оның ... ... ... ... және ... ... өзге де ... мен
лимиттердi бекiтедi;
      - қаржылық ұйымдар мен олардың аффилиирленген тұлғалары есептілігінің
(қаржылық және статистикалық есептiлiктi ... ... ... ету ... мен ... ... - ҚР заң ... көзделген жағдайларды қоспағанда, ҚР
бухгалтерлiк есепке алу мен қаржылық есеп беру және ... ... ... ... ... ... сақтауын бақылауды жүзеге
асырады;
      - ҚР заң актiлерiнде көзделген жағдайларда және шектерде, оның iшiнде
аудиторлық ұйымды тарту арқылы ... ... мен ... аффилиирленген
тұлғаларының қызметiн тексередi, тексеру жүргiзудiң тәртiбiн айқындайды;
      2. Уәкiлеттi орган қаржылық ... және ... ... оның ... ... ... тарта отырып:
      - қаржылық ұйымдар мен олардың аффилиирленген тұлғаларының ... ... - ... ұйымдармен олардың аффилиирленген тұлғаларының басқарма
құрылымының және шешiмдер қабылдау ... ҚР ... ... - ... ... ... тұлғаларын айқындау;
      - қаржылқ қызмет көрсетудi тұтынушылар құқықтарының бұзылуын анықтау
және оның алдын алу;
      - қаржылық қызмет ... ... ... ... ... ... ... қызметтi анықтау және оның ... алу ... ... ... ... Банк қызметiн реттеу және қадағалау ерекшелiктерi.
      Уәкiлеттi орган банк ... ... және ... ... ... - жеке және ... ... банктiң және банктiк ... ... ... ие ... ... ... ұйым құруына және
оған ие болуына рұқсат беру және рұқсат ... бас ... ... ... рұқсаттарды бередi не беруден бас тартады;
      - банктердiң меншiктi капиталының ең аз мөлшерiн белгiлейдi;
      - банктердiң резервтiк капиталын ... ... ... - ... топтар үшiн пруденциялдық нормативтердi және сақталуы
мiндеттi өзге де нормалар мен лимиттердi бекiтедi;
      - ... ... ... ... ... ... ... белгiлейдi;
      - активтердi және шартты мiндеттемелердi ... мен ... ... құру ... ... ... мен шартты мiндеттемелердi
күмәндi және сенiмсiз санаттарға жатқызу тәртiбiн мемлекет ... ... ... ... бақылауды қамтамасыз ететiн
мемлекеттiк органмен келiсе отырып айқындайды;
      - банктердiң және банктерге ... ... ... бар ... ... ... - банктiң аффилиирленген тұлғаларына ҚР заң ... ... ... қолдану тәртiбiн айқындайды және оларды қолдану туралы
шешiм қабылдайды;
      - ҚР банк заңдарында белгiленген ... ... ... ... ... және уақытша әкiмшiлiктi (банктi уақытша
басқарушыны) тағайындайды;
      - ҚР банк ... ... ... ҚР банк ... ... немесе жекелеген банк операцияларын жүргiзуге лицензияны
керi қайтарып алу ... ... ... және ... әкiмшiлiктi (уақытша
үкiмдi) тағайындайды;
      - ҚР заң актiлерiне ... өзге де ... ... ... ... ашуға екі жақты тұрғыдан келуге ... заңи ... ... ... ең басты «банктік операциялар» ұғымының
маңызы артады. Олардың ... банк ... ... ... көрсетілген
операциялар тізімі жатады.
Қай жағынан алсақта банктің мәнін заң тұрғысынан қарау жеткіліксіз
болып табылады. Банктің мәнін ... оның ... ... ... ғана ... ... мәнін, оған рұқсат етілген операцияларын
айқындайтын заң емес, оны істің экономикалық жағы және ... ... ... ... ... оның ... ... қызметтерін
(валюта айырбасы, несие беру, есеп айырысу) жоққа шығаруға болмайды. Жалпы,
кез келген ... ... ... ... оның ... ... ... орындағандығы туралы сұраққа жауап іздеудің қажеті
шамалы, бұл жерде ең бастысы, оның сапасына және ... ... ... мән ... ... ...... өндірістік кәсіпорындардан өзара ажыратылатыны,
оның қызметінің өндірісі аясында емес, ... және ... ... жүзеге
асуына байланысты болуы.
Сондай-ақ банк өнеркәсіптік кәсіпорындардан өзінің ... да ... ... Ол тек қана ... мен ... ... ... шығарып қоймайды, сол сияқты басқа эмитенттердің бағалы
қағаздарын есепке алу және сақтауға ... ... ... ... ... ұйым десе ... Жалпы, банктің саудамен ұқсас болуы
кездейсоқ емес. Шынында да, банктер де ... ... ... ... ... ... ... жүйесінде коммерциялық банктердің
алатын орны өте зор. Олар қарыз капиталы нарығының әр ... ... ... іс-әрекет етеді. Коммерциялық банктер несие ресурстарының ... ... өз ... ... ... ... қабылдау,
есептесу, бағалы қағаздарды, шетел валютасын сатып алу-сату мен ... және ... да ... қаржылық қызмет көрсетеді.
Банктік қадағалаудың негізгі мақсаты банк клиенттерін әртүрлі
тәуекелден құтқару, салымшылардың салымдарын ... және банк ... үшін ... ... ... мен ... жеке қорларын
жойылудан қорғау, сондай-ақ мемлекеттің ақша-несие ... ... ... ... ... жасау. Сонымен қатар банктің қадағалаудың
міндеті халықтың, мемлекеттің, клиенттер мен банк ... ... банк ... ... мен ... ... ... ету,
Қазақстан Республикасы банк жүйесі мен жекелеген банктердің ... ... ... ... ... ... ... Республикасының банктік және басқа да заң нормаларымен реттеледі.
Республикада банктердің қызметін бақылау мен қадағалау ... ... ... Олар ... ... ... басқа да заңдылықтарының сақталуына, сондай-ақ банктердің ұйымдастыру
және қаржылық-шаруашылық іс-әрекеттерін бақылап тоыруға бағытталған.
Банктің қадағалау ... ... және ... ... ... кең таралған әдіс болып табылады. Реттеу әдісі
Қазақстан ... ... ... және қаржы ұйымдарын реттеу мен
қадағалау жөніндегі агенттік тарапынан қабылданған нормативтер мен ережелер
арқылы, ... ... ... және ... ... ... ... алдында-ақ, яғни банктерді құру кезеңдерінен басталады, Қазақстан
Республикасының «Қазақстан Республикасындағы банк және банк ... ... ... ҚР ... ... ... ұйымдарын реттеу мен
қадағалау жөніндегі агенттік тарапынан талаптар қойылудан ... ... ... ашу, яғни ... ҚР ... нарығын қаржы ұйымдарын
реттеу мен қадағалау жөніндегі агенттік алдында тоқсандық, ... ... және де ... да ... ... ... нысанда өзінің
іс-әрекеттері туралы есеп беруге міндетті;
-ҚР ... ... және ... ... ... ... жөніндегі агенттік банкілік қадағалауды жүзеге асыру ... ... және ... ... ... ... ... және таратуға,
банктерге еншілес ұйым құруға және сатып алуға, сондай-ақ тура немесе
жанама ... ... ... беру ... ... ... тұлғалардың
жарғылық капиталдарына қатысуға, сондай-ақ банктің заңды ... ... ... ... ... шарт ... айқындау
мүмкіндігін иеленуге рұқсат береді ... ... ... бас тартады.
Агенттік банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асратын ұйымдардың
басшы қызметкерлері лауазымдарына үміткерлерді тағайындауға немесе ... ... ... және банк ... ... ... асыратын ұйымдар құрылтай құжаттарына келісім береді.
Банк қызметіне бақылау мен қадағалауды ... ... ... және ... ... ... асырылады.
Халықаралық ұйымдар тарапынан банк ... ... ... ... Валюталық Қор, Әлеуметтік банк т.б. ұйымдар
жүргізеді. Олар Республика экономикасының ... ... түсу ... ... ... ... белгілі бір талаптар қояды, ... ... ... шекке дейін төмендету, банк реформасын іске
асырарда олардың берген кеңестерін есепке алу. ... олар ... ... ... қана ... ... банк ... қоса жеке
банктердің қызметін де бақылайды.
Мемлекеттік бақылау ведомствадан тыс және ішківедомствалық
болып бөлінеді. Ведомствадан тыс ... ... ... ... ... ... комитеті қорғау органдары жүргізеді. Олар ... ... ... ... ... ... есебінің жай-
күйін заң және нормативтік ... ... ... ... ... т.б. ... қызметін ішкі ведомствалық бақылау мен қадағалау банк
жүйесінің ... ... – ҚР ... ... және ... ... реттеу
мен қадағалау жөніндегі агенттік жүзеге асырады.
Банкiлердiң қаржы ... ... ету, ... ... ... ... ... Республикасының
ақша-несие жүйесiнiң тұрақтылығын ұстап тұру мақсатында уәкiлеттi орган
банкiлердiң қызметiн реттеудi, соның iшiнде:
резервтiк талаптар ... ... және ... активтерге қарсы
провизияларды қоса, пруденциалдық қалыптарды және банкiлер сақтауға
мiндеттi басқа да ... мен ... ... орындауға мiндеттi нормативтiк құқықтық құжаттарды ... ... ... ... ... ... сауықтыру жөнiнде ұсыныстар беру;
банкiлерге немесе олардың лауазымды адамдарына ықпал етудiң шектеулi
шараларын қолдану;
банкiлерге санкциялар салу арқылы реттеудi ... ... ... ... ... ... қатысты да,
шоғырландырылған негізде де, яғни банк тобына қатысты да жүзеге ... ... ... ... ... ... ... тәртібі ҚР Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын ... ... ... ... ... ... ... қызметін
реттеу және қадағалау бойынша нормативтік құқықтық актілерімен анықталады.
1995 жылы 31 тамызда қабылданған «Банктер және ... ... ... ... ... ... ... деңгейдегі банктердің қаржылық
тұрақтылығын қамтамасыз ету, олардың салымшыларының мүдделерін ... ... ... ... ... қолдап отыру
мақсатында аталған банктердің қызметін реттеуді мынадай жолдармен жүзеге
асырылады:
- пруденциялдық нормативтер ... ... ... ... ... құқықтық актілер шығару;
- банктердің қызметін тексеру;
- банктің қаржылық жағдайын сауықтандыруға байланысты ұсыныстар беру;
- банктерге ықпал ететін шектеу ... ... ... немесе олардың лауазымды тұлғаларына санкциялар беру;
ҚР Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын мен ... ... ... ... ... ... ... мен орындауға
міндетті басқа да нормалар мен лимиттерді ... ... Ол ... ... ... ... және ... міндетті басқа
да нормалар мен міндеттерді бұзғаны үшін жауапкершілікті белгілейді.
Қойылған талаптарға банктің ... ... ... ... шешу ... ҚР ... нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен
қадағалау жөніндегі агенттік белгілі мөлшерде банктің ... ... ... Пруденциялдық нормативтер немесе орындауға міндетті басқа
да нормалар мен лимиттердің нормативтік белгілері мен ... ... ... ... ... ... ашық ... позициясының
лимиттерін және оларды есептеу тәртібін, резервтік талаптар ... ... ... ... есеп берудің сәйкес формалары мен оны тапсыру
мерзімін уәкілетті ... ... ... ... асырумен байланысты шығындарды ... ... ... қор ... ... ... қорлар
банктердің дивиденттерді төлеуге дейінгі табысының есебінен құрылады.
Банктер жүргізетін операцияларының түрлері мен ... ... ... ... ... ... ету үшін ... банктер туралы заңға сәйкес, уәкілетті орган бекіткен
тәртіпте күмәнді және ... ... ... ... ... ... ... несиелер мен басқа да активтерді жіктеуге міндетті.
1.2 Қаржылық қадағалаудың экономикалық нормативтері
және олардың маңызы.
Банктер өз ... ... ... ... жеке және ... ақша қаражатын тартып, өз акционерлері мен клиенттеріне,
салымшылары мен ... ... ... ... ... ... жеке және ... тұлғалардың әр түрлі мүдделері тоғысады. Банк
қызметінде осы ... ... ... қажет етеді.
Қаржылық қадағалаудың негізгі мақсаты банк клиенттерін әр түрлі
тәуекелден құтқару, ... ... ... және банк ... үшін ... сақтандыру қорлары мен үкіметтің жеке ... ... ... ... ақша несие саясятын жүргізуіне және
экономиканың дамуына қолдау жасау. Сонымен ... ... ... ... ... ... мен банк ... мүддесі
үшін банк қызметіндегі заңдар мен ережелердің сақталуын қамтамасыз ету, ... ... мен ... ... ... ... дамыту болып
табылады.
Республикада банкілерді қадағалау ҚР банктік және басқа да ... ... және ... ... ... ... орган басшылыққа
алатын негiзгі қағидаттар:
реттеудiң жоғары стандарттары, сондай-ақ шектен шықпайтын ретке ... ... ... мен ... рыногын дамытуға жәрдемдесу
арасындағы рационалдық теңгерiммен келiсiлген және ашық реттеуiш ... ... ... ... және қадағалау жөнiндегi ... ... ... кесiмдерге, орталық аумағында
инкорпорацияланған қаржы ұйымдардың ... ... және ... ... ... мен ережелер енгізiлетiн болады. Аталған
нормалардың мәнi, орталықтың қаржы ұйымдарын қаржы ... ... ... ... келтiретін кез келген әрекеттер саласынан шығару, ... ... ... ... тек пруденциалдық сипатымен
қорытындыланады. Аталған нормалар мынадай халықаралық қағидаттарға, Банктiк
қадағалаудың түйiндi қағидаттары және ... ... ... ұсыныстары,
Халықаралық бағалы қағаздар рыногы жөнiндегi ... ... ... сақтандырулық қадағалау органдарының халықаралық
қауымдастығының сақтандыру қадағалауы негiзгi қағидаттары (LАIS), ... ... ... FATF 40+8 ... ... сәйкес
келетiн болады.
      Орталықтың қаржы ұйымдарының қызметiн реттеуге ... ... ... мен ... үздiк халықаралық тәжiрибеге уақтылы
сәйкес келтiру мақсатында және реттеу саясатының өзгермелi ... ... ... ... ... болады.
Қазіргі таңда ТМД елдерінің ішіндегі ... банк ... ... ... ... ... мамандары бір орында қалып
отырғысы келмейді. Көрші елдер Базель I-ге ... ... ... ... ... ... қадағалау жөніндегі Базель комитетінің
жаңа келісімін Базель II-ге өтуді қарастырып отыр.
           Базель I келісімі 1988 жылы ... оның ... ... капиталдың активтерге қатынасында. Ә р түрлі актив
категориялары ... ... ... (0%, 10%, 20%, 50%, ... Базель I-ге байланысты дамушы елдердің 1- ... ... ... банктің несиесіне 20% коэффицент ... ал ... ... несисіне 100% қолданады.
Базель II келісімінің 1-ші версиясы 1999 жылы жарияланды, және әлі де
осы күнге дейін дамып ... Бұл ... ... ... ... ... қоштайтын 3 бағытын қарастырады.
1. Жеткіліктілік коэффицентін есептеудің жаңа методикасы. Капиталдың
жеткіліктілігі коэффиценттер көмегімен анықталады, ... ... ... ... ... несие тәуекелін ескере
отырып. Бұл жаңа тәсіл тәуекелдерді білдіртпей дифференциалау
мүмкіндігін бере отырып, ... ... ... ... табылады.
2. Капитал жеткіліктілігін қадағалау арқылы барабарлықтың нәтижелі
бақылауы мен ... ішкі ... ... ... мүмкіндік береді.
3. Нарық дисциплинасы, яғни банк ... ... мен ... жайлы толық мағлұматтың анықтылығы, және ... ала ... ... банк және ... ... жайлы өз сындарын бере алуы әбден мүмкін.
БазельII-нің ... ... оның ... ... ... ... байланысты капиталдың жеткіліктілік
коэффиценттерінің максималды дифференциалауға бағытталған. Сондықтан да
жаңа келісім ... ең ... ол ... ... ... ... агенттіктердің несие рейтингтерін қолдануы, және осының көмегі
арқылы капиталдың жеткіліктілік ... ... ... ... ... ... ... рейтингтері, банктерге
әр заемшының тәуекелдері мен банктің тәуекелдерді басқару принциптерін
қадағалау органдарының бірыңғай ... ... ... икемді
басқаруды жүзеге асыруға мүмкіндіктер береді. Сондықтан банктердің ... ... ... ... ... ... дәрежедегі
тұнықтығын қарағалауды қамтамасыз етпейді, бұл әдістерді қолдану құқығы,
жорамалдап айтқанда әлемнің жүз ірі әрі сенімді банктеріне беріледі.
Базель II ... ... ... есеп ... ... ... ... жөніндегі Базель комитетінің тарапынан құрылып
қазіргі таңда әлемдегі жүз елдің банк жүйелері ... ... ... ... жинағының орнына өтуі тиіс. БазельI ережесі бойынша, ол халықаралық
операцияларды ... ... ... ... ... ең аз мөлшері 8
%- ды құру талабын ұсынған, және бұл мөлшер ... ... ... ... Бұл жүйе ... дәрежеде дамымаған,
тамамдалмаған. Ірі халықаралық корпорацияны несиелеу мен шаштаразды
несиелеудің ... ... ... Осы екі жағдайда да банк
несие көлемінен 8 %- ды резервтеуі тиіс ... ... II Capital ... ... ... ол, ... ... өтеу үшін банктердің
капитал мөлшерінің ... ... ... одан да ... ... механизмінің қалыптасуын қамтамасыз етеді. ... II ... 2006 жылы өз ... енуі тиіс ... ... ... ол банктердің өздерінің инвестициялар және несиелер көлемінің
міндетті түрде бағалауды қамтиды, бұл жерде тек ... және ... ... сонымен қатар операциялық туекелдерді негізге ала отырып,
яғни бұл ішкі ... ... ... мен ... ... ... жаңылыстар, сауда келісімдерін
жасаудағы олқылықтары) және сыртқы факторлар (алаяқтық, террористік актілер
және т.б.) болуы ... ... II ... жинағы банктердің
технологиялық департаменттерінің алдына ... ... әрі ... проблемаларды (мәліметтер жинағының интеграциясы, ақпараттық
жүйелердің бірігуі, жобаларды ... ... ... ... халықаралық
аналитиктердің бағалауы бойынша, ірі банктер Базель II Capital ... ... сай ... ... мен іс ... ... жүйесін келтіру үшін 30 млн. доллардан 160 млн. долларға
дейін ... ... ... ... банк ... ... ... өздерінің технологиялық базаларын Базель II талаптарына
сай келтіре алмауы, банктердің акциялар құны мен ... ... әсер ... Ал ... ... ... ... банктердің
өздерінің бизнестеріне қауіп төндіретін әр түрлі тәуекелдерді жабу ... аз ... ... ... ... сәйкестіктің үш
дәрежесінің біреуін (негізгісінен ілгерісіне дейін) таңдауына ... ... ... бірінші мәселесі ол ... ... ... қаржы мәліметтерін өңдеу мен жинақтау
жүйелердің қайсысына ие ... ... ... және бұл ... II нормативтерінің талаптарына қаншалықты жауап беретіндігінде. ... ... ... егер бір ірі ... ... ... ... оның
қарамағында әр түрлі технологияларды қолданатын жүздеген жүйелері болады,
және бұлар нақты бизнес-процестеріне қызмет ... ... ... банк құрылымдарының, оның технологиялық базасы мен ... ... ... ... ... ... ... түпкілікті
қайта қаралуын талап етеді. Сонымен қатар банктердің соңғы екі жыл ішіндегі
қаржы операциялары бойынша мәліметтер мен ... ... ... ... ... ... шамамен бір жыл жарымнан үш жылға
дейін уақыт кетуі мүмкін. Алайда ... ... ... ... ... ... ... II нормативтеріне сәйкестендіруге
кеткен елеулі шығындарға қарамастан, олар ... жыл ... ... ... ... әбден мүмкін. Қаржы институттары келешекте
мәліметтер жинағы мен тәукелдерді ... ... ... байланысты елеулі тиімділікке қол жеткізе ... ... бұл ... ондаған миллион долларға дейін барады. Қазіргі
мәліметтер жинағы жүйесі мен технологиялық ... ... ... ... ... салыстыра отырып, банктер IT
жүйесінің қайсысын модификациялау мен ... әрі жаңа ... ... үшін қайсысын сатып алу керек ... ... Бұл ... ... екі ... жүру ... ... себебі банктер
клиенттермен қарым-қатынастарды басқару жөніндегі ... ... ... ... іс ... ... болуымен
қатар, оларды байланыстыратын программамен қамту мен мәліметтер базасымен
біріктіруі ... ... ... ... Базель II Capital ... ... өз ... ... ... банктер лайықты қарсы алу
үшін қандай әрекеттер жасауда? Мысалы, Британияның Barclays Bank Базель II
нормативтерінің ... ... ... сәйкестікке жету үшін өзінің
технологиялық базасын жетілдіру жоспарын жүзеге асыру үшін ондаған миллион
фунт стерлинг салым салған. Бұл ... ... ... 2001 жылы ... істеп
жатқан ақпараттар жүйесінің мәліметтер базасын талдаудан басталды, нәтижеде
анықталғандай бұл жүйелер бір-бірімен ... ... ... ... әрекеттеседі. Сондықтан да мынадай шешім қабылданды, әр түрлі несие
бөлімшелерінен келіп түскен қаржы мәліметтер ... ... ... тәуекелдерді басқару жүйесінде құралуы қажет.
Barclays Bank ... ... ірі ... ... ... тәуекелдер
рейтингін бағалау үшін қолданады. 2006 жылдың соңына қарай банк ескі
платформалармен әрекеттесе, ... ... ... ... ... жаңа жүйелерін енгізуді жоспарлап отыр. IBM
компаниясының ... ... ... ... ... көп ... өздерінің ақпараттық технологияларының құрылымын
Базель II ... ... ... ... ... әзір ... айтты. Алайда IBM мамандарының ... ... ... бұл ... 10 млн. доллардан аспайтын салым
салуды ниеттенуде, ... бұл ... ... жету үшін ... ... ... бәрі кіші ... әлі өздерінің технологиялық
программаларын Базель II-ге ... ... ... ... ... ... ... қаржы құлдырауының болуы, Халықаралық есеп айырысу банкі
сияқты ... ... мен ... ... ... ... ... болмауы, ұлттық қаржы жүйесінің қауіпсіздігінің жақсаруы үшін
нақты шараларды көп елдің үкіметтерінен талап етіп ... Және ... ... ... ... ... II ... сәйкес келтіру үшін жағдайларының болмауы себептерінің
түсініктемелеріне ешқандай назар ... ... ... ... ... бұл ... ... түрде әрі
уақтысында орындалуы үшін барлық шараларды алдын алуы тиіс.
Қазіргі таңда Қазақстан ... ... ... ... жаңа ... БазельII-ге көшуді ойластыруда. Осы жуырда
белгілі болғандай ... ... ... ... және қаржы
ұйымдарын реттеу мен қадағалау жөніндегі агенттігі Базель II-ге өту шаралар
жоспарын әзірлеуде, бекіткеннен кейін ғана банктерге ... ... Жоба ... ... ... мұны ... шет елдердің
тәжірибелері қолданды. Қазақстандық қаржы мамандары үшін бұл өте ... ... ... ... II ... ... мен ... мәселелерін шешуге мүмкіндік береді. ... ... ... ... өз тәуекелдерін жаба алатындай жеткілікті мөлшерде болуы
қажет. Баршаға түсінікті Базелдің тағы бір ...... ... ақша ... мен ... клиенттері үшін ол сенімділік
сипатымен ... II. ... ... және банк ... ... Банктік қызметтің түрлері және ... ... ... банк ... ... ... сондай-ақ
банктердiң және банк операцияларының жекелеген түрлерiн ... ... және өзге де ... ... банк ... болып табылады.
Коммерциялық банктердің негізгі атқаратын қызметтері:
• ақша қаражаттарын шоғырландыру және тарту;
• несие ... ... есеп және ... жұмыстарын жүргізу;
• төлем құралдарын шығару;
• бағалы қағаздарды шығаруды және орналастыруды ұйымдастыру;
• сенімхат бойынша ... ... ... (яғни траст операциясын
жүргізу);
• клиенттерге кеңес беру.
Уақытша бос ақша ... ... оны ... ... ... ... атқаратын қызметтерінің бірі. ... және ... ... бос ... ... ... бір ... олардың несие
процент түрінде табыс ... ал ... ... ... несие
операцияларын жүргізуіне негіз қалайды. Шоғырланған жинақ ақша әр түрлі
экономикалық және ... ... ... ... Тек банктің
делдалдық етуімен ақша қаражаты жинақталып, кейін ол капиталға айналады.
Коммерциялық банктердің атқаратын келесі қызметі – ... ... ... Бос ақша ... иесі мен қарыз алушының арасында тікелей ... ... ... ... ... ұсынатын капитал
көлемінің қарызға қажетті көлемге сай ... ... ... ... ... ... мерзімге сай келмеуі. Сондай-ақ қарыздардың төлем
қабілетсіздік қаупі капитал иесі мен оны ... ... ... ... ... ... қиындатады. Капитал иесі қарыздардың ... ... ... болмауы да мүмкін. Коммерциялық ... ... мен ... ... ... қаржылық делдал ретінде осы
кедергіледі жояды. Банктік ... ... әр ... ... ... ... ... етеді.
Ұйымдасқан және жұмысы қалыптасқан есеп ... ... ... ... ... ... Сондықтан есеп және төлем жұмыстарын жүргізуде
банктердің ролі зор. Кәсіпорындар арасындағы есеп айырысудың негізгі бөлігі
қолма-қол ақшасыз ... ... ... ретінде клиенттердің тапсырысы
бойынша шотқа ақша қабылдап, ақшаның түсуін және берілуін есептейді.
Инфрақұрылымды жеткілікті дәрежеде ... ... ... ... ... ... есеп ... технологиясының үнемі жетілуін
талап етеді. Сондықтан бұл елдерде есеп ... әр ... ... Мысалы, есеп айырысуға қатысушы банктердің арасындағы клиринг
жүйесі немесе жиро ... ... ... ... ... ... бойынша
корреспонденттік шоттар ашылғанда есеп айырысу корреспондент-банктер ... ... ... орталықтандыру айналыс шығындарын азайтады,
ал есеп айырысуды ... үшін және ... ... ... ... ... есептеудің электрондық жүйесі енгізілуде.
Коммерциялық банктердің ерекше қызметі төлем құралдарын ... ... ... көбейту немесе артығын жою, яғни ақша массасын көбейту
немесе азайту. Төлем құралдарын шығару ... ... және ... тікелей байланысты. Депозит екі түрлі жолмен: клиенттің банкке
ақша салуы арқылы немесе қарыздарға банктің несие беруі ... ... ... ... ақша ... ... әр түрлі әсер етеді.
Мысалы, егер клиент ... он мың ... ... оны ... бойынша алынатын
шотқа есептеуді өтінеді. Бұл операцияның нәтижесінде банк ... ... ... он мың ... ... ал пассивінде депозиттер де
осы сомаға артады. Шаруашылықтағы ақшаның жалпы көлемі өзгермейді, себебі
ақша ... ... ... емес ... ауысты. Келесі мысал.
Банк қарыздарға он мың ... ... ... ... ... шотқа есептеді
делік. Онда шаруашылықтағы ақшаның жалпы көлемі он мың доллар өседі, себебі
банк өзінің несиелу операциясымен жаңа ... ... яғни чек ... ... ... ақша ... ... банк өзінің қызметі барысында ақша шығарумен қатар ақшаның
бірсыпыра бөлігін «жоюмен» де ... Бұл, ... ... ... ... ақша алғанда (бірақ жалпы ақша ... ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда
жалпы ақша массасы кемиді. Дәл осындай нәтиже ... ... ... алынады – ақша саушылардың шотындағы салым (депозит) сомасы және
шаруашылықтағы төлем құжатының массасы да азаяды.
Коммерциялық банктердің ... ... ... ақша ... ... ... ... орталық банктер міндетті резервтер жүйесі
арқылы несие ... ... ... ... ... ... қорытындысында орталық банк депозиттердің ... ... ал ... ... ... өсуін
ынталандырады. Бірақ экономикаға айналымда шамадан тыс ақша емес, оның
үйлесімді шамасы ... ... ... ... Ұлттық Банк бекіткен
шама шектеуімен (міндетті резервтер шегінде) әрекет етеді.
Коммерциялық банктер акция және облигация түріндегі ... ... және ... ... ... ... жинақтарды өндірістік мақсатқа жұмсайтын мүмкіндігі бар. Сөйтіп
бағалы қағаздар нарығы несие жүйесін толықтырып, әрі ... ... ... істейді. Ұзақ мерзімді инвестиция ... ... ... және ... ... Бұл ... ... бойынша банктер бағалы қағаздардың көлемін, ... ... ... мерзімін анықтауды, олардың типін таңдауды, сондай-ақ ... және ... рет ... ... міндетін өзіне алады.
Шығарылған бағалы қағаздарды өз есебінен ... ... ... сатып алушыға қарыз береді.
Сол сияқты банктер мемлекеттік облигацияларды қайта ... ... ... ... ... Бұл ... ... сату курсы
мен сатып алу курсының айырмасынан түсетін аса көп ... ... ... аса ірі ... тобы ... түрде жүргізеді. Мысалы, АҚШ-та
онымен алты коммерциялық он үш инвестициялық банктер шұғылданады.
Банктер сенімхат бойынша ... ... ... ... ... Жеке ... осы ... атқаруға құқығынан айырылғандардың
(жасы толмағандардың) мүлкін уақытша басқару; ізбасарларының мүддесі үшін
өлген адамның мүлкін басқару; ... табу ... ... басқару
(ақшаны акцияға, қозғалмайтын мүлікке салу); құндылықтарды ... ... т.б. ... ... Ал ... ... ... бұл
аталғандардан өзгеше: банктің облигациялар бойынша кепілші болуы; нарыққа
шығарылған акцияларды және ... ... үшін ... ... акция
бойынша иелік құқығын басқаруға беру) өкіл болуы; корпорацияның зейнетақы
қорының ... ... ... және т.б. ... ... ... Банк
бұл қызметтерді формалды клиенттердің ... ... ... шын
мәнінде сенімхатпен қызмет көрсетудің нәтижесінде ол көптеген капиталды
қадағалауға және ... ... ... жинақтауға мүмкіндік алады.
Мысалы, бағалы қағаздарды және трансфертті тіркеу үшін өкіл ... ... ... мен ... ... бөлу ... құпия мағлұматтарға ие
болады.
Экономикалық мағлұматтарды өзіне жинақтауы банктердің клиенттерге кеңес
беруіне мүмкіндік туғызады. Банктер кәсіпорынның ... ... ... талдау жүргізіп, дамуының стратегиясын бағалаумен және
табысты ұлғайту мүмкіндігін анықтаумен шұғылданады. Банктер клиенттің жаңа
акциялар шығару болашағын және ... ... ... ... ... ... береді:
• несиелеу және есеп айырысу ісі бойынша – ақша нарығындағы
конъюнктура, проценттік ... ... ... ... ... ... хабар, несие-есептілік қызмет көрсету үшін әр
түрлі мәмілелер бойынша нұсқау беру, қолма-қол ақшасыз есептеуді
талдау, оны жетілдіру ... ... ... ... ... және ... ... жүргізу бойынша –
бағалы қағаздар нарығы конъюнктурасы, олардың ... ... ... ... ... ... ... тәртібі
және олардың айналыс ережесі туралы хабар;
• күрделі ... беру ...... ... ... ... материалдарының бағасы мен әр түрлі құрылыс-
монтаж (құрастыру) жұмыстарының тарифтері, ... ... ... ... ... ... ... коммерциялық банктермен басқа несие мекемелерінің
арасындағы бәсеке ... ... ... банктердің жаңа қызмет түрлерін
өсіруге және қызмет ... ... ... ... ... ... өз орнын нығайту үшін олар банктерге тән ... ... ... ... ... кең қолдануда. Сайып
келгенде банктердің экономикадағы ролі ... ... ... ... ... ... ... атқаратын операциялары
анықтайды. Коммерциялық банктердің операциялары негізінен мына топтарға
бөлінеді: ... ... ... актив (қаражатты орналастыру);
коммерциялық делдалдық (клиенттің тапсырмасы бойынша комиссялық ақылы) және
сенімді ... ... - олар өз ... әр ... салымдарды тартып,
басқа банктерден несие алып, өзінің бағалы қағаздарын шығарып және т.с.с.
басқа да қаражат ... ... ... банк қорын құру және оны
ұлғайту операциялары. Олар банк балансының пассивінде ... ... ... ... бойынша актив операцияларына қарағанда алдыменен
жүргізіледі, себебі актив операцияларын жүргізу үшін белгілі бір ... ... ... ... жатады:
• салым қабылдау (депозиттер);
• клиенттерге шоттар (оның ішінде корреспондент-банктерге) ашу және
оларды ... ... ... ... ... ... ... депозиттік және
жинақ сертификаттары);
• банкаралық несие алу, оның ішінде орталықтанған несие ресурстарынан;
• репо операциялары;
• еуровалюталық ... ... ... өз ... ... ... және эмиссияланған
қаражаттардан құралады. Банктің өз ... ... және ... ... ... ... ... жатады. Акционерлік капитал немесе
жарғылық қор бағалы ... ... ... ... ... Жарғылық қордың мөлшері, оны қалыптастыру және өзгерту банктің
жарғысында көрсетіледі. Жарғылық ... ... ... ... ... ... ... ету үшін орталық банк оның төменгі
аз мөлшерін бекітеді.
Батыс елдерінің коммерциялық банктерінің жарғылық капиталы 10-15 ... ... ... ... ... қаражаты есебінен, сондай-ақ
өз қаражаты (резерв қорынан),
акционерлердің дивиденттері[2] және пайда есебінен жүзеге асырылуы ... ... ... ... пайдадан бөлінген сомадан құралады.
Ол ойда болмаған ... және ... ... ... ... ... ... арналған. Оның мөлшері жарғы қорына ... ... ... шоты деген – ол арадағы транзит шоты. Онда
акционерлер арасында дивидед түрінде бөлінбеген және резервтерге ... ... ... ... бөлу төлейтін салықты төмендету әдісіне
жатады, себебі резервтердің көп түрі ... ... ... ... ресурс қорында өз қаражатының ... 10 ... ... ...... ... қаражатымен
қызмет жасауы. Банк капиталының 90 процентке жуығы ... ... ... ең ... мөлшері банктің өз капиталына байланысты
анықталады. Әр елдерде өз капиталы мен тартылған ... ... ... ... Ол ... 1:10 қатынасынан 1:100 қатынасына ... ... ... ол 1:12 қатынасы болса, ал Жапонияда 1:83
қатынасына тең.
Коммерциялық банк кәсіпорындардың, ұйымдардың, мекемелердің, халықтың
және ... ... ... тарту мүмкін. Тартылған ресурстар
белгіленген мерзіміне қарай басқарылатын ресурстар және ағымдағы пассивтер
болып бөлінеді.
Басқарылатын ресурстар ... ... ... ... ... ... ... енжар есептесу, ағымдағы және корреспонденттік шоттардағы
қалдықтардан құралады.
Салым (депозит) – ол белгілі бір ... ... ... ... ақша ... Ол ... ақша немесе ақшаның қолма-қол емес
формасында, ұлттық немесе шетел валютасында салынуы мүмкін.
Ақша ... ... ... депозиттік операциялар[3] деп
аталады. Банктер үшін ... ... ... ... ... ... ол активтік несие операцияларын жүргізудің негізгі ресурсы.
Салымдар әр белгілерге байланысты жіктеледі. ... ... жеке және ... ... ... болып бөлінеді. Банктен
алу мерзіміне қарай ... және ... ... ... депозиттер болып
та бөлінеді. Талаппен алынатын депозиттерге қаражат толық немесе бөлік-
бөлікпен салынып және ... ... ... дәл сол ... ... Бұл ... клиент ашқан әр түрлі ... ... ақша және ... ақшасыз есеп айырысуға алынуы мүмкін.
Талаппен алынатын салымдарда есептесу, ағымдағы және ... ... бір ... жұмсалатын, корреспонденттік шоттарда басқа
банктермен есептесуге арналған, сондай-ақ есеп айырысу айналымына ... ... ... бұл түрі ... ... ... клиенттер
өз шоттарындағы қаражатын үнемі пайдаланғандықтан, ондағы ... ... ... отырады. Сондықтан банктер бұл шоттар бойынша проценттік өсім
төлемейді. Салымдарды өзіне тарту үшін бәсекелік жағдайында ... ... ... және талаппен алынатын салымдарды ұлғайтуды
ынталандыру мақсатында шот иелеріне ... ... ... ... сапсын арттыруға ұмытылуда. Ағымдағы шот иелері өз қаражатын чек
кітпашаларымен ... ... ... алады (атаулы ақша құжаты).
Мерзімді салымдар – ол салыну мерзімі және проценттік өсім ... анық ... ... шотқа салынған ақша қаражаты. Төлем
мөлшері салымның ... мен ... ... анықталады. Егер мерзімді
салым иесі салымын келісілген мерзімнен бұрын пайдаланғысы ... ... ... ... ... ... кемиді. Мерзімді салымдар ұзақ
мерзімге салынатындықтан, олар тұрақты ақша қаражаты. Сондықтан ... ... ұзақ ... ... ... алады.
Мерзімдік салымның бір түрі – депозиттік сертификат. Бірінші рет
ондай ... ... 1961 жылы АҚШ ... бірі ... Шот иесіне
өтеу мерзімі және төленетін проценттік мөлшер көрсетілген ерекше ... ... ... Депозиттік сертификат - ол белгілі бір ірі
соманы банкке ... ... ... кері ... алу ... ... өсім ақысы көрсетіледі. Мысалы, АҚШ банктерінің іс-тәжірибесінде
депозиттік сертификат кемі 100 мың долларға, ал Ұлыбританияда 50 ... ... ф. ст. ... ... ... сертификат тек заңды тұлғаларға
беріледі. Ол атаулы және ... ... иесі ... ... ... ... ... салымды алу құқы басқа жаққа «беру жазуы»
көрсетіліп берілуі ... Бұл ... ... көрсетілгендей мерзімге
немесе талап бойынша берілетін етіп ... ... ... ... ... алу үшін ... сертификатын
(кітапша) береді. Кітапша белгілі бір мерзімге және талаппен алуға ... ... ... халықтың жинақ салымдары маңызды роль
атқарады. Жинаққа ... сома ... ... сома ... ... ... сомасы, ия біртіндеп ... ... ... ... жинақты куәландыратын жинақ кітапшасы беріледі. Бұл салым ... ... ... кең ... ... ... шотынан қолма-қол
ақшасыз төлемдер ... ... ... ... банк ... ... ... және газды пайдаланғаны, газетке
жазылғаны үшін, оқушылардың мектептегі тамақтануына және т.б. қызметтерге
төлем ... ... бұл ... ... бір ... алу ... демалысқа, туған күнге, жаңа жылдық мерекеге арналып ... ...... ... ... ... көзі.
Банктегі оның құрлымы ақша нарығындағы конъюнктураға қарай әрдайым өзгеріп
тұрады. Дегенмен банк ресурстарын құрудың бұл ... ... ... ... Банк ... ... тартқанда бірсыпыра материалдық және ақша
шығындарына тап болады. Онда ... ... ... ... көп ... емес, клиентке (салымшыға) байланысты. Сондықтан несие ресурстары
нарығындағы банктер арасындағы бәсекелестік ... ... ... ... қызмет түрлерін дамытатын шараларды жүргізуге мәжбүр
етеді.
Қазіргі ... ... ... ... ақша ... ... үшін
басқа несие мекемелері жинақтаған ақша қаражаты сатылатын банкаралық ... ... ... ... ... ... ... шеңберінде берілед, яғни бір банк басқа банкте
бір-бірінің ... ... ... және ... операцияларын жургізу
үшін корреспонденттік шот ашады[4]. ... ... ... ... арқылы, ия болмаса қаржы делдалдары арқылы жүзеге асырылады. Егер
банктер ... ... ... ... ... онда ол келісім арнаулы
шартпен рәсімделеді. Бұл ... ... ... бір ... банктердің пассив операцияларына олардың орталықтанған
несие ресурстарынан несие алу жатады. Орталық банк коммерциялық банктерге
несиені жарыс ... ... ... ... (рефинансирование)
ретінде, сондай-ақ ломбардтық несие формасында береді.
Коммерциялық банктердің қаржат тартуының келесі бір әдісі – ... алу ... ... репо ... Бұл ... банк пен ... немесе мемлекеттік бағалы қағаздар сатушыларымен (дилерлермен)
жасалады. Егер ... ... ... ірі ... өте ... мерзімге
банкке салғысы келсе, онла ол банктен бағалы қағаздарды сата алады да,
кейін ... кері ... алуы ... келіседі. Фирма қаражатты келесі күні
қайтаруы мүмкін, онда ... ... ... ... сертификаттан әлде
қайда төмен болады. Бұндай ... ... бос ... ... бір ... ... коммерциялық банктердің пассив операцияларының бірі
еуровалюталық несие кең ... ... ... – ол ... ... ... несие. Әлемдік қарыз капиталы нарығында
басты валюта ... ... ... ... ... ... ... ресурстарын табыс және өтімділігін қамтамасыз
ету мақсатымен орналастыруын ... ... деп ... ... ... төрт топқа бөлінеді:
• несие-есептеу операциясы, оның нәтижесінде банктің несиелік портфелі
қалыптасады;
• инвестициялық ... ол ... ... негізін
құрайды;
• кассалық және есептеу операциялары – банктің ... ... ... ... ... операциялары – ол банктің несие ресурстарын орналастыру
қызметіндегі несие беру операциясы. Банк ... көп ... ... ... ... ... клиенттеріне беретін қарызын біраз белгілерге
байланысты топтастыруға болады:
• борышқордың типіне байланысты – ... ... және ... ... ... басқа банктерге берілетін қарыз;
• пайдаланатын мерзіміне байланысты – қысқа мерзімді (1 жылға дейін),
орта ... (1 ... 5 ... ... ұзақ ... (5 жылдан
жоғары);
• қызмет ету ортасына байланысты - өндіріс аясына берілген қарыз;
• борышқордың қай ... ... ... - ... саудаға, ауыл
шаруашылығына, транспортқа берілетін қарыз;
• қамтамасыз етілуі бойынша – ... ... ... ... етілмеген (бланктік);
• өтеу тәсіліне қарай – бір уақытта және бөлік-бөлікпен өтелетін қарыз.
Несиені банктер несиелеудің мына ... ... ... ... қамтамасыздық, қайтарымдылық, мерзімділік, ... ... ... ... ... бір несиелік шектеумен несие
линиясын ашумен беріледі. Мысалы, АҚШ-та, ... ... ... ... ... шот ... лимит бекіту
формасы кең таралған. Контокорренттік шот деген несиелік ... ... ... ... Бұл шот ... ... сальдо (қалдық)
клиентке несие беруді көрсетсе, ал кердиттік сальдо шотта өзінің қаражаты
бар екенін көрсетеді. ... бұл түрі ... ... ... ... кейбір мемлекеттердің (Ұлыбритания, Канада) банктері несиені
шектеуді овердрафт бойынша жүргізеді. Овердрафт – ... чек ... ... ... несие беру немесе оның банкке берген шоттарын
ағымдағы шотындағы қалдықтан артық ... да, ... ... ... ... ... ағымдағы шотта дебеттік ... ... ... сомасы ағымдағы шот ашылғанда шартпен анықталады.
Несиелеудің бұл формасы – ... ... ... ... ... ... ... ағымдағы есеп айырысуына қаражат жетіспестігін қанағаттандыруға
берілетін несие. Несие үшін ақы жұмсалған нақты қарыз бойынша ... ... ... ... ... ... линиясының
мөлшерін (лимит) бекіту арқылы реттеледі. Бұл жағдайда банк пен клиент
арасында келісім бекітіледі, ол ... банк ... ... ... белгілі бір сомаға несие беруге міндетті. Несие линиясы бір
жылға ашылады. Келісілген мерзім аралығында ... ... ... ... ... қажет кезде несие алуға мүмкіндік алады.
Әйтседе, егер клиенттің қаржылық жағдайы нашарлап ... онда ... ... ... оны жою құқы банкте болады. Несие линиясы ... ... ... бірінші класты борышқорға қолданады. Келісім
бекітілгенде ... ... ... ... 20-30% ... ... (компенсационный) аз қалдық сақтау жағдай көсетілген құжат қоса
тіркеледі.
Банктік несиелеуді ұйымдастырудың келесі бір түрі – несиелік
шотты ... ... ... ... Бұл ... берілетін несие
сомасы несиелік шоттың дебетінен клиенттің ағымдағы (есептесу)
шотының кредитіне аударылады. Есеп-төлем құжаттары борышқордың
несиелік шотынан тікелей төленуі мүмкін.
Ағылшын және ... ... ... ... ... сома ... синдикаттық несие формасы қолданылады. Бұл
жағдайда ... ... ... ... және ... ... қызметін
атқарады. Германия мен Жапонияда консорциумдық ... де кең ... ... несиеден екі және одан да көп несие беруді ұйымдастырушы және
басқарушы ... ... ... ... ... өте ірі ... ... долл. жоғары) беріледі. Бұндай қарыз несие көлемін ұлғайтып,
банктің ... ... ... Келісімде несие көлемінің,
басқарушының және басқа несие беруші мен ... құқы мен ... ... келесі маңызды операциясы бағалы қағаздармен
жүргізіледі: банк өз портфелі үшін ... ... ... ... ... шығарылған бағалы қағаздарды (үлесті қағаздарды –
негізінен акцияларды) ұстаушылар арасында алғашқы орналастыру, клиенттің
тапсыруы ... ... ... сатып алу және сату (бағалы қағаздардың
екінші айналымға қызмет ету), бағалы қағаздар шығаруға қарыз беру. Ондай
бағалы қағаздар жай және ... ... ... ... ... ... және т.с.с. қарыздар болуы мүмкін. Мысалы,
банктің вексельдерімен жүргізетін актив операциялары: есептеу (дисконттық)
және қайта есептеу операциялары, ... ... ... ... ... вексельдік кепілдік беру және т.с.с. операциялар.
Банктердің ... ... ... ... мақсаты –
дивидент және процент ... ... ... табу. Бағалы қағаздардың
табыстылығы оларды өтеу мерзімі қысқа болса, оның нарықтық бағасы ... Ал ... ұзақ ... ... бағалы қағаздардың курсы жиі
өзгереді (ауытқиды). Сондықтан коммерциялық банктер үшін қысқа мерзімді
бағалы қағаздарға ақша ... ұзақ ... ... ақша ... гөрі
тиімділеу.
Сонымен коммерциялық банктердің активінің бұрынан ... ... ... ... келе жатқан негізгі бағыты – несие беру (несие-
есептеу) операциясы және ... ... ... (қор ... ... банк ... 80% құрайды.
Бұдан басқа банктер кассалық, ... ... ... мүліктермен, сондай-ақ делдалдық операциялар жүргізеді. Олар
бір-бірімен тығыз байланысты. Әсіресе актив және пассив операциялары бір-
біріне тәуелді. Себебі ... ... ... ... ... қызмет жасайды, сондықтан банк қаражатын несиеге беру және
инвестициялау масштабы көбіне банктің ... бос ... мен ... ... ... ... Лизинг – бұл лизинг берушінің (жалға берушінің)
өзіне тиесілі құрал-жабдықтарды, машиналарды, ЭЕМ, ұйымдастыру техникалары,
өндіріске, сауда-саттыққа және қоймаға арналған ... ... ... ... төлем шартымен, белгіленген мерзімге ... ... ... беру ... ... операциялары несиелік операциялармен ұқсас болып
келеді. Алайда, лизингтің несиеден бір ... ... ... ... ... аяқталғаннан кейін де лизинг
объектісінің лизинг ... ... қала ... ... ... ... банктің меншік объектісі ретінде қарыз алушының ... ... ... ... ... бар. ... ... екі түрге бөлінеді: шұғыл және қаржылық лизингтер.
1. Шұғыл лизинг – бұл ... ... ету ... ... ... ... ... және мүліктің құнын толық өтемеуін
сипаттайды.
2. Қаржы лизингі – бұл уақытша пайдалануға ... ... ... мерзімі
ішінде өзінің толық амортизациялық құнын төлеп шығумен немесе өзін-өзі
өтеуімен байланысты сипатталады[7].
Осы лизингтердің отандық және халықаралық ... ... ... ... ... – бұл оның ... бір ... болып келуімен
байланысты сипатталады.
Халықаралық лизинг – бір тарап ... ... ... әр ... ... ... лизинг экспорттық және импорттық болып ... ... ... ... ... ... ... лизингте шетел лизинг беруші
болып табылады.
Кейде лизингтік компанияның лизинг операцияларын жүзеге асыру үшін
қаражаты ... ... ... да ... ... онда ол ... алады. Мұндай
операцияны қосымша қаражат тартатын лизингтік операция деп атайды.
Валюталық операциялардың анықтамасын беруден ... ... ... тоқталайық. Қазақстан Республикасының «Валюталық реттеу
туралы» заңына ... ... - ... ... ... құралы ретінде
қабылданған ақша бірліктері ... ... ... билеттер мен
тиындар, соның ішінде қымбат металдардан жасалған тиындар ... ... ... ... айналымда жүрген ақша белгісімен
айырбастауға жататын қоса ... ... ... және аударым
нысандарындағы құның ресми стандарттары, ... ... ... ... ақша ... есеп ... ... қаражаттары».
Кейбір экономикалық әдибеттерде валюталық құндылықтар қатарына бағалы
металдар (алтыннан басқа да) мен ... асыл ... ... ... ... ... және ... жатқызады[8].
Валюталық операциялар ағымдық операциялар және капитал қозғалысымен
байланысты операцияларға бөлінеді[9].
1. Ағымдық операцияларға жататындар:
• тауарлар, ... және ... үшін ... не ... төлемінің
мерзімін 180 күннен аспайтын мерзімге ұзартуды ... ... ... есеп ... жүзеге асыруға арналған аударымдар;
• 180 күннен аспайтын мерзімге несиелер беру және алу;
... ... ... заем және өзге ... дивидендтерді, сыйақыларды және өзге де табыстарды алу және
аудару?
• гранттарды қоса алғанда, сауда сипатына ... ... ... ... ... алименттерді және басқа сомаларды аудару;
• осы заңмен капитал қозғалысына байланысты операцияларға жатпайтын барлық
өзге де валюталық операциялар.
1. ... ... ... ... жататындар:
• инвестицияларды жүзеге асыру;
• интеллектуалдық меншік объектілеріне ... ... ... беруді
көздейтін мәмілелер бойынша есеп айырысуларды жүргізуге ... ... ... және өзге де ... ... ... ... тауарлар, жұмыстар және қызметтер үшін төлемнің не ... ... 180 ... ... ... ... көздейтін экспорт-импорт
мәмілелері бойынша есеп айырысуларды ... ... ... аударымдар;
• 180 күннен асатын мерзімге несиелер беру және алу;
... ... ... ... бойынша банк операцияларын
жүзеге асыруға құқығы бар шетел ... және өзге де ... ... (депозиттерді) жүзеге асыру;
• зейнетақы активтерін жинақтауға байланысты мәмілелер ... ... ... ... ... және ... сақтандыру шарттары бойынша
халықаралық аударымдар.
Валюталық операцияларды біздің елімізде ... ... ... ... ҚР ... ... және ... ұйымдарын реттеу
мен қадағалау жөніндегі агенттігінен алған лицензиясы бар өкілетті ... ... ... реттеу-нормативтік құқықтық актілерді жасау
және бекіту, ақпараттар жинау, валюталық ... ... ... ... ... ... қолдау шараларын білдіреді.
2.2 Қаржылық қадағалау: мәні, әдістері.
Қазақстандағы екінші деңгейдегі банктердің қызметін ... ... және ... ... реттеу мен қадағалау жөніндегі агенттігінің
көмегімен жүзеге асады. Мұндағы ... ... бірі – бұл ... ... ... ... жолмен жүргізуді қамтамасыз ету, яғни
банктік сектордың сенімділігі мен ... ... Ал ол ... ... қызметін қадағалаудың 2 негізгі әдісін ... ... ... ...... ... ... әдісі және инспекциялық әдісі.
Қашықтан қадағалау әдісі – бұл банктердің қадағалау органдарына
мәліметтер беру ... ... ... ... әдісі.
Ақпараттық есеп базасы. Банктердің қызметін кешенді түрде сипаттайтын
ақпараттың негізгі және жинақтаушы көздері болып табылатын банк ... ... есеп ... ... ... жеке банктік операциялардың
тәуекелдік деңгейі мен табыстылығын, өтімділігін анықтауға, меншікті ... ... ... олардың белгілі бір кезеңге орналастыру
құрылымын айқындауға, сондай-ақ банк ... жеке бір ... ... мен ... ... мүмкіндік береді.
Қаржылық талдаудың мақсаты – енді пайда болып келе ... ... ... ... ... ... ... мәселелерді айқындау
банктердің қаржылық есеп беруінен және осы ... ... ... ... ... сапасы туралы, сыртқы аудиттің ... ... есеп ... ... ... ақпараттар) алынатын қаржылық
ақпараттарды талдауды жүзеге асырумен іске асады.
Қашықтан ... ... ... ... ... ... ... пруденциялық нормативтер мен сақтауға міндетті басқа ... мен ... ... ... және күмәнді қарыздарға қарсы
провизиялады құру ... ... ... ... ... ... ... оның болашақтағы жұмысы мен
дамуы жайлы ой ... оның ... ... ... ... ... отырып бағалау.
Екінші деңгейдегі банктердің қаржылық қызметін талдау банктердің қызметінің
қаржылық ... мен ... ... ... маңызды сұрақтарды қамтиды:
- капитал;
- активтердің сапасы;
- пайдалылық пен рентабельділік;
- ... ... ... ... ... ... пайда
болуының мүмкін болар жақтарын айқындауы тиіс.
Капиталды талдау.
Капитал банктің қаржылық жағдайының ең маңызды көрсеткіші ... ... ... оның ... сияқты қашықтан бақыланып
отыруға тиіс.Сондықтан банктің капитал бойынша ұстанымын жан-жақты ... ... ... ... ... ... элементтерін білдіреді. Жалпы
капитал жеткіліктілігі туралы өзінің ойын қалыптастыратын талдаушы мынадай
сұрақтарды ескеруі қажет:
• Банк капиталы ... ... бере ... Ең ... ... ... ... жағдай болды ма?
• Капитал деңгейінің банктің өзіне алған тәуекелге қатынасы
қандай?
• Ең ... ... ... ... ... бар ... Банк ... деңгейінің өзгеру үрдісі қандай?
Оның көбеюі мен азаюының себептері неде?
• Банк капиталының сапасы қандай?
Капиталдың кез келген бөлігін банк үшін тұрақты қаражаттар көзі ... ... бар ... ... талдау.Банктің активтерінің сапасы банктік
операциялардың барлық аспектілеріне әсерін ... Егер ... ... ... ... болса және олар бойынша пайызды төлемейтін
болса, онда банктің таза пайдасы азаяды.Ал ... ... өз ... ... әкеп ... ... Таза ... тұрақсыздығы
банк капиталын көбейтуге мүмкіндік ... және ... ... ... ... ... әсерін тигізеді. Осы себептердің салдарынан
банктердің төлем қабілетсіздікке ұшырау мүмкіндігі ... ... ... ... мен талдау банктердің қызметін
реттеу механизмінің маңызды бір бөлігі болып табылады.
Қашықтан бақылаудың ... банк ... ... ... нашарлауы
бойынша банк басшылығына хабарлайды және инспекторлық тексеру ... ... ... қосу мүмкін. Бірақ қашықтан басқарудың
тимділігі банк беретін ... ... ғана ... ... сапасын нақты көрсететін мәлеметтерді алу ... ... ... ... және ... тиісті түрде жіктеуге мүмкіндік
беретін активтердің ішкі талдау жүйесі болу ... ... ... ... ... ... ... уақытта берілетін жаңа
несиелерге байланысты болады.
Жалпы активтердің сапасын қашықтан талдау кезінде ... ... ... керек:
• Өткен тоқсанда банктің несие ... ... ... байқалды ма?
• Жалпы банк активтеріндегі кешіктірілген және ... ... ... ... ... ... сапасыз активтердің деңгейі қандай?
• Өткен тоқсанда немесе алдыңғы жылда сапасыз активтер сомасының
жоғарлауы немесе төмендеуі қалай ... ... ... несиелерінің құрылымы қандай?
• Үмітсіз несиелерді баланстан шығару.Шығарылған ... ... және ... өсуі ... ... ... несиелік қызметінің шығының жабу үшін ... ... ... ... ... құрған
резервтерінің жоғарылауы немесе төмендеуі?
Ұлттық банктің нормативтті талаптарының сақталуы?
(Активтер мен ... ... АҚ ... уақытаралық бухгалтерлік балансын, дипломдық жұмыстың
қосымша парағында көре аласыз.)
Табыстармен ... ... ... ... ... ең
маңызды көрсеткіштерінің бірі ... Ал ... ... ... табыстарсыз қолдау мүмкін емес. Банк неғұрлым рентабельді жұмыс
жасаған сайын, соғұрлым жыл ... ... ... толықтырып және
акционерлеріне пайда беріп отырады. Акционерлер банктің одан ары ... ... ал ... ... ... ... ... жойып жіберуі
мүмкін. Өз табыстарын қайтара алмаған акционерлер капиталды инвестициялауды
тоқтатып, соның ... банк ... ... ... ... банктің
табыстарын үздіксіз қашықтан қадағалау қажет.
Банктің табысын талдау барысында талдаушы мынадай ... үш ... ... Банктің табысының деңгейі қандай? Оның деңгейі банк
капиталын ... және ... ... ... Табыстардың тенденциясы қандай? ... ... оның ... жылда жоғарылау немесе төмендеуі
мүмкін бе?
• Табыстардың тұрақтылығы қандай? Егер ... ... ... немесе төмендеген жағдайында
ол тұрақты болып қалуы мүмкін бе?
Банк өз қызметін жүзеге асыру барысында көптеген банктік операцияларды
жүргізеді. ... ... ... емес және басқада шығындары
болады. Банк осы операцияларды жүргізуге арналған ғимараттары, ... ... ... оның ... ... да ... Ал осы
шығындардың жабу көзі банктің табысы болып ... ... банк ... ... болу саясатына негіздеп, бос шығындарды қысқартып, табыстың
көп бөлігін банктің дамуына, өсуіне және ... ... ... орайда банктің шығындарын талдауда ... ... ... ... құрылымы;
- пайыздық шығындардың көлемі;
- пайыздық емес шығындар мен басқа да шығындардың көлемі;
- ... ... пен ... ... АҚ ... 6 ... ... кірістер мен шығыстар туралы есебін дипломдық
жұмыстың қосымша парағында көре аласыз. ... ... ... ... оның ... ... әсер ... Банктің өз міндеттемелері бойынша жауап бере
алмауы банкке ... ... ... әкеп соғуы мүмкін. Сондықтан
өтімділікті қашықан талдау мен қадағалауда өтімділікке әсер ... ... ... мен ... ... өтімді активтердің сомасы
мен міндеттемелердің құрамы ... ... ... бойынша объективті
көрсеткіштерге көңіл аударылады. Сондай-ақ ... ... кең ... ... ... қадағалаудың талдаушысы банктің өтімділігі бойынша жағдайын
бағалаған кезде төмендегідей сұрақтарды қарастыруы қажет:
- Банктің өтімді ... ... ... азаюы? Банктің өз
міндеттемелеріне ... ... ... көп ... аз болуы?
- Банк ірі депозиттер, басқа банктердің депозиттері немесе мемлекеттік
органдардың депозиттері сияқты тұрақсыз ... ... ... ... жатыр ма немесе көбеюде ме? Және тәуелділік
деңгейі қандай?
- Банктің активтерінен асатын, жақын ... ... ... қарыз
сомасы бар ма?
- Қазақстан Республикасы Ұлттық банкпен белгіленген ... ... ... ... ... ... банктердің жағдайы туралы ақпараттарды сақтайтын
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... ма?
Екінші деңгейдегі банктердің жағдайы туралы ақпараттарды сақтайтын
банктің электронды жүйесінің (BOSS) уәкілетті органның алдында ... ... банк ... ... және ... байланысты болу
- өз бақылауындағы банктердің жағдайы туралы банктік ... ... ... ... ... беріп тұру
- банк басшылығы мен директорлар кеңесінің кемшіліктерді ... мен ... ... мәселелерді шешуде өздерінің
шаралар жоспарын уәкілетті органның басшылығына қарастыруға беру.
- өзіне бекітілген банкке қатысты әсер ету ... ... және ... ... ... ... қызметін реттеуде ең маңызды құралдарының бірі
болып табылатын пруденциялық нормативтердің орындалуын тексеріп, олардың
дұрыс ... және ... ... ... ескертулер мен
түзетулер жасайды.
Банктегі ішкі бақылау әкімшілік, қаржылық және техникалық бақылауды
жүзеге асыру ... ... ... ... мәні ... тек ... ішкі құжаттары мен рәсімдері уәкілеттік ... ... ... ... ету болып табылады.
Қаржылық бақылаудың мәні операцияны ... ... ... ... операция жүргізу және қызмет көрсету ... мен ... ішкі ... ... сәйкес жүргізуді, сондай-ақ оларды
есепте және есеп беруде дұрыс көрсетуді қамтамасыз ету ... ... ... мәні ... қамтамасыз етуді қоса алғанда
банктің операцияны ойдағыдай орындауын қамтамасыз ететін компьютерлік және
басқа техникаға қол ... ... ... ... ету ... ішкі бақылауды қажетті құқықтық реттеу ... ... ... ішкі ... және ... ... жүргізу
жөніндегі жалпы шарттары туралы ережелерді, сондай-ақ мынадай ... ... ішкі ... әзірлеуге және бекітуге тиіс:
      - банкте ішкі бақылауды ұйымдастыру;
      - ... ішкі ... ... - ... ішкі кредит саясаты;
      - өтімділік, ... ең аз ... ... және пассивті
операцияларға арналған лимиттер, қарсы әріптестер бойынша шектеулер, сондай-
ақ банктің активтері мен пассивтерін басқаруды жүзеге ... ... ... мен ... ... ... қоса алғанда
банктің активтері мен пассивтерін басқару стратегиясы мен рәсімдері;
      - банктегі бухгалтерлік есеп ... - ... және ... ... ... ... ... және ақпараттың тізбесін, сондай-ақ оны беру, айырбастау және
сақтау тәртібін ... Ішкі ... ... ... ... ... жарғысын, банктің
ішкі бақылауы мен ішкі бақылау қызметін ұйымдастыру туралы ... банк ... ... басқа да ішкі құжаттарды басшылыққа алып
отырады. Банктің ішкі бақылау қызметі банктің дербес құрылымдық ... ... Ішкі ... ... ... ... байқаушы кеңесімен
келісе отырып, банктің басқармасы тағайындайды және ол банк ... ... ... Ішкі бақылау қызметінің басшысы бір мезгілде
банктің басқа ... ... ... ... ... комитеттің және банктің басқа органдарының мүшесі болуға құқылы
емес.
      Ішкі бақылау қызметінің басшысы мен ... ... ... ... ... және банк ... жөнінде білімдар болуға,
сондай-ақ өздері атқаратын міндеттердің сипатына ... ... ... ... ... ... бақылау қызметінің өкілеттігіне мыналар жатады:
      1) банктің құрылымдық бөлімшелері жасайтын ... ... ... ... ... және ... ішкі ... сәйкес келуін жоспарлы түрде және жоспардан тыс мерзімді
тексерулер ... ... ... 2) ... тиісті құрылымдық бөлімшелерінен коммерциялық және
қызметтік құпия болып табылатын кез-келген ... ... ... ... 3) ... өкілетті органдары шығаратын барлық құжаттарының банктің
жалпы саясатына, ішкі бақылаудың мақсаттары мен ... ... ... жүргізу;
      4) банктің кез келген үй-жайына кедергісіз кіру (кіруге шек қойылған
үй-жайларға банк ... ... ... ... ... 5) ... ... жағдайда ішкі бақылау міндеттерін шешу үшін банктің
басқа құрылымдық бөлімшелерінің қызметкерлерін тарту;
      6) банктің басшылығына ... ... ... ... ... ... орындаудан шеттету немесе тиісті негіз ... ... ... ... ... ... операцияларды
тоқтатуы қажеттігі туралы хабарлау.
Банкте ішкі бақылаудың болмауы немесе ішкі бақылау ... ... ... банктің жалпы қаржылық жағдайын бағалауға,
оның ішінде "CAMEL"[10] рейтингтік бағалау жүйесі бойынша ... ... ... ... және оған ... ... ... олардың қызметтерін түгелдерлік қамту үшін ... ... ... талап етеді. Банктың шоғырландырылған
қаржылық есеп беру дегеніміз бас ... оның ... және ... жеке қаржылық есептi бiр ... ... ... ... және банк ... ... жылдық қаржылық есебін
банктерге аудит жүргізуге құқылы аудиторлық ұйым куәландырады.
Еншiлес немесе бағынышты ұйымды тiкелей иемдену ... ... ... дауыс беру акцияларын бас банк өзi сатып ... ... ... иелiк еншiлес және бағынышты ұйымдардың дауыс беру ... ... өз ... ... ... ... ... алғандығымен анықталады[11].
Егерде бас банк басқа инвесторлармен келiсiм негiзiнде дауыстың
жартысынан ... ... ... ... ... келiсiмге сәйкес
инвестициялаушы ... ... ... ... ... ... ... мүшелерiнiң көпшiлiгiн тағайындауға және босатуға
өкiлеттiгi болса, директорлар кеңесiнiң ... ... ... ... ... акциялардың жартысын немесе жартысынан азын алғаннан кейiн
инвестициялаушы дауыс құқы бар ұйым жағдайында ... ... ... ... ... ... топтың қаржы жағдайы туралы
және қаржы-шаруашылық қызметiнiң нәтижелерi ... ... ... ... қаржылық есептермен қамтамасыз етiледi.
Бас банк ... ... ... өзiнiң барлық еншiлес
ұйымдардың және бағынышты ұйымдарға ... ... әдiсi ... ... тиiс. Тек ... ... қоспағанда:
      1) еншiлес ұйымдар, сондай-ақ бағынышты ұйымдарға инвестициялар жақын
болашақта (алған күннен бастап алты айдан ... сату ... ... және ... ... ... ... мүмкiндiгi уақытша
болғанда;
2) еншiлес немесе бағынышты ұйымдар, олардың бас банкке ақша ... ... ... ұзақ ... шектеу жағдайында ... ... және оның ... ... ... ... есептерге енгiзiлетiн қаржылық есептерi бiр ... ... ... ... ... есептi беру күндерi жасалған
қаржылық есептер негiзiнде жасалуы мүмкiн, алайда аралары үш айдан ... ... ... есеп беру ... бiр ... ... ... жатады. Мұндай қаржылық есептердi шоғырландыру мақсатында ... ... ... ... немесе басқа да ... ... ... ... ... ... ... және оның еншiлес, бағынышты ұйымдарының шоғырландырылған
қаржылық есептерге енгiзiлетiн ... ... ... осы ... ... мен оқиғалары үшiн бiрыңғай есеп
саясатын пайдалана отырып дайындалады. Егер топ ... ... есеп ... үшiн ... ... есеп ... онда шоғырландырылған кезде оның қаржы есептерiне тиiстi
түзетулер жасалады. Егер ... ... ... ... ... ... бұл жағдай шоғырландырылған қаржылық есеп беру баптарының әртүрлi есеп
саясаты қолданылған ... ... ... ... ... ... есептi мiндеттi түрде тәуелсiз
аудитор растайды.
Еншiлес ұйымды сатқанда, еншiлес ұйым шыққаннан кейiн алынған сома ... ... ... күнгi мiндеттемелерiн (таза активтерiн) шегерiп
тастағандағы, баланстық құны ... ... ... ... ... ... ... еншiлес ұйым шығып кеткен
күнгi кiрiс немесе шығын деп ... ...... ... ... ... ... жағдайлары туралы нақты мәліметтер алуға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... – банктің барлық операциялары мен
тәуекелін тиянақты тексеру, сондай-ақ банктің басқарылуы ... ... ... ... ... қатар инспекциялар сирек – кейбір жағдайда
біренеше жылда бір рет жүргізіледі, сондықтан банктің ... ... ... ... ... ... алмайды.
Инспекциялауды жүзеге асыру үшін қадағалау органдары банктік операциялар
мен банктік тәуекелдерді білетін жоғары білікті мамандардан ... ... ... құру ... Инспекциялық тексерулерді жүргізу үлкен еңбек
көлемін қажет ететінін ескере ... ... ... ... ... (әрбір банк кемінде жылына бір рет тексеріледі)
және жүргізілетін тексерулердің көлемін жалпы және шектелген түрде ... ... ... ... тәуекелінің жалпы тексеру мен банктің
жалпы қаржылық жағдайын айқындау, сондай-ақ ... ... ... жақтарын айқындауға негізделеді.
Қазақстан Республикасы екінші деңгейдегі банктердің қызметін реттеу
механизмі ... ... ... ... ... ... екі әдісті
бірге қамтиды. Соның ішінде қашықтан қадағалау әдісі жедел тексеруді қажет
ететін ... ... ... болып табылатын көрсеткіштерді айқындау
үшін қолданылады және тексеруді ерекше ... ... ... ... ... ... ... Қашықтан қадағалау,
инспекциялау барысында анықталған мәселелерді жою ... ... ... ... мүмкін. Осымен бірге ... ... есеп ... ... ... ісінде біліктілігі
мен кәсіптілігі болу керек.
2.3 Банк қызметтерін пруденциялдық реттеу.
Банкiлердiң қызметi Қазақстан Республикасының Конституциясымен және
заңдарымен, Қазақстан ... ... ... ... сондай-
ақ өздерiнiң құзыретiне жатқызылған мәселелер ... ... заң ... мен ... ... негiзiнде және
оларды орындау үшiн шығарылатын ... ... ... қызметін реттеу шараларының ішіндегі ең маңыздысы – пруденциялдық
нормативтер. ҚР қаржы нарығын және ... ... ... мен ... ... ... ... оларға мыналар жатады:
1- Жарғылық қордың ең төменгі мөлшері;
2- Меншікті қаражаттардың жеткілікті коэффиценті;
3- Бір қарыз ... ... ... ең ... мөлшері;
4- Өтімділік коэффиценті;
5- Ашық валюталық позиция лимиті;
6-Банктің негізгі құрал-жабдықтардағы инвестициясының барынша жоғары
мөлшерінің коэффициенті және ... ... емес ... ... ... ... ең төменгi мөлшерi;
Банктің жарғылық капиталының барынша төмен мөлшерін қаржы рыногын
және қаржы ұйымдарын ... мен ... ... ... ... ... Банк акционерлерден меншікті акцияларды, егер мұндай
сатып ... ... ... ... ... ... мен басқа да сақталуы міндетті нормалар мен ... ... ... талап қою сақталған жағдайында ғана сатып алуы мүмкін
2. ... ... ... ... ... бірінші және екінші деңгейдегі капитал сомасы (екінші
деңгейдегі капитал бірінші деңгейдегі ... ... ... ... және банк инвестициясын шегергендегі үшінші деңгейдегі
капитал (үшінші деңгейдегі капитал рыноктық ... ... ... деңгейдегі капитал бөлігінің екі жүз елу ... ... ... ... ... ... инвестициясы банктің заңды тұлға акциясына салымын ... ... ... ... жиынтық мөлшері банктің меншікті
капиталының он процентінен ... ... ... ... ... ... ... капитал мынадай сома ретінде есептеледі:
сатып алынған меншікті акцияларды ... ... ... ... капитал, өткен жылдардың бөлінбеген таза ... ... ... ... ... таза ... ... қалыптасқан қорлар,
резервтер);
Банктің меншікті капиталының жеткіліктілігі мынадай екі коэффициентпен
сипатталады:
бірінші деңгейдегі капиталдың жалпы сомасының ... ... ... ... ... банк инвестициясын шегергендегі және
екінші деңгейдегі ... ... ... ... есебіне
енгізілген, бірінші деңгейдегі ... ... ... ... ... ... шегінде алынған банк инвестициясының сомасына
кемітілген банк активтерінің мөлшеріне және ... ... ... ... ... ... (k1) ... бірінші деңгейдегі
капиталдың қатынасы;
меншікті капиталдың сомаға қатынасы:
екінші деңгейдегі капиталдың есебіне ... ... ... ... ... ... тәуекел дәрежесі бойынша
салмақталған ... ... және ... ... шартты және мүмкін талап етулер және рыноктық тәуекелді
ескеруге есептелген ... ... ... ... мен ... ... ... капиталының K1 жеткіліктілік коэффициентінің мәні
0,06-тен кем болмауы тиіс. Қатысушысы ... ... ... ... ... ... ... капиталының K1 жеткіліктілік коэффициентінің мәні
0,05-тен кем болмауы тиіс. Банктің меншікті капиталының K2 ... мәні ... кем ... ... Қатысушысы банктік
холдинг болып табылатын банк үшін ... ... ... ... ... мәні 0,10-ден кем болмауы тиіс.
3. бiр қарыз алушыға жасалатын тәуекелдiң ең жоғары мөшерi;
Бiр қарыз алушыға ... ... ... қарыз алушының мідеттемелері
бойынша тәуекел мөлшерінің (Т) банктің меншікті капиталына (К) қатынасы
арқылы ... k3 = T/K , ... Т- ... мөлшері (несие лимиті); К-
банктің меншік капиталы; k3- тің мәні екі жағдайда қарастырылады:
Банкпен ерекше қарым-қатынастағы қарыз алушылар үшін – 0,010- ден ... ... да ... ... үшін 0,25- ден ... ... өтiмдiлiк коэффицентi;
Өтімділік екі коэффициентпен сипатталады:
банктің ағымдағы өтімділік коэффициенті(k4), ... ... ... ... ... ағымдағы өтімділік коэффициентінің және қысқа мерзімді өтімділік
коэффициентінің барынша төмен мәндерін ... ... ... ... ... ... ... талап ету бойынша
міндеттемелерінің орташа айлық ... ... ... ... ... ... ... ретінде есептеледі. Банктердің қысқа мерзімді
өтімділік ... ... ету ... міндеттемелерді қосқандағы үш
айдан аспайтын тарту мерзімі бар міндеттемелердің орташа айлық ... ... ... ... үш айдан аспайтын бастапқы өтеу мерзімі
бар ... ... ... ... қатыстылығы бойынша есептеледі.
5. ашық валюталық позиция лимиттерi;
Ашық валюталық позиция - жеке шет ... ... ... ... сол шетел валютасындағы міндеттемелерінің шегінен асып
кетуі. Standard & Poor’s ... “А” ... ... емес ... бар ... одан басқа рейтинг агенттіктерінің бірінің осыған ұқсас
деңгейдегі рейтингінен төмен емес рейтингі бар ... ... ... және ... ... капиталы шегінің 15 процентінен аспайтын
мөлшердегі “Еуро” валютасы ... ашық ... ... ... ... Poor’s агенттігінің “А” рейтингінен төмен тәуелсіз рейтингі бар немесе
одан басқа рейтинг ... ... ... ... деңгейдегі
рейтингі бар елдердің шетелдік валютасы бойынша және банктің меншікті
капиталы ... 5 ... ... ... ашық ... позиция
лимиті; Банктің меншікті капиталы шегінің 30 процентінен ... ... ... ... Ашық ... ... кез-келген шетел валютасы бойынша шектен асып кеткен ... ... үш апта ... ... ... ... бұзылған валюталары бойынша
ашық валюталық позицияларының лимиттері осы ... ... ... ... ... 5 ... ... кемуімен айқындалады.
6. Банктің негізгі құрал-жабдықтардағы инвестициясының барынша жоғары
мөлшерінің коэффициенті және басқа қаржылық емес ... ... ... ... ... және басқа қаржылық емес
активтердің меншікті капиталға (k6) ... ... ... ... ... және басқа қаржылық емес активтерге мыналар жатады: жер, ... ... банк ... ... ... бойынша күрделі шығындар, компьютерлік
жабдықтар, көлік құрал-жабдықтары, жалға беруге ... ... ... ... ... қабылданған негізгі құрал-жабдықтар, басқа да
материалдық қорлар, күрделі салымдар бойынша дебиторлық берешек.
Қазақстан ... ... ... ... мен ... ... басқа нормалар мен лимиттердің ... ... ... ... ... ... «Казкоммерцбанк» АҚ – ның
мәліметтеріне қарайтын болсақ, бұл жерде пруденциалдық нормативтердің
орындалып жатқандығы ... яғни ... ... ... ... АҚ – ның ... ... ... | | ... ... 01.01.04 ... жыл |01.02.05 жыл |
| | | ... ... |42 508 785 |42 594 729 ... 431 773 | | |
| | ... |
| |25 786 090 | ... ... капиталы | |0,06 ... 706 492 | | |
| |0,06 | ... ... | ... |
|0,06 | | ... ... ... | |0,14 |
| |18 075 188 | ... ... капиталы | | ... 998 823 |0,13 |16,5% |
| | | ... ... | | ... | | ... ... (к2 >=0,12) |8,98% | |
| | | ... ... ... | |6,7% ... ... ... | ... | | ... ... ... | | ... жоғары мөлшерінің |5,94% | ... (к3 МК 25% ... ... | |0,2% |
| | | ... ... ... | | ... ... бір | | ... | | ... ... ең жоғары |0,85% |0,97 ... ... (к3 МК 10% ... ... | |
| | | ... кредит бойынша бір | |0,91 ... | | ... ... ... | | ... ... ... |1,11 |0,3 ... (к3 МК 10% ... ... | | |
| | | ... ... ... | | ... |1,09 | ... >= 0.3) | | |
| | | ... мерзімді өтімділік | | ... |0,2 | ... (К5 >= 0.5) | | |
| | | ... қаражатқа жəне басқа | | ... | | ... емес ... | | ... инвестициялар | | ... (К6

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 76 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банктік тәуекел түрлері. функционалдық тәуекел: стратегиялық, технологиялық5 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Қазақстан Республикасының ақша – несие саясаты4 бет
Қаржылардың және қаржылық қызметтің жалпы сипаттамасы29 бет
Қаржылық құқықтық қатынастар: түсінігі, белгілері, құрылымы және түрлері69 бет
Қаржылық құқықтық қатынастар: түсінігі, белгілері, құрылымы және түрлері жайлы69 бет
ҚР Екінші деңгейлі банктер қызметін реттеу тәртібі12 бет
«Ақмола облысы Шортанды ауданының жер учаскесінің кадастрлық құнын анықтау»41 бет
«Екінші деңгейлі банктер қызметтеріне бақылау және қадағалау»66 бет
Алдын-ала тергеудің заңдылығын қамтамасыз ету мақсатындағы прокурорлық қадағалауды ұйымдастыру41 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь