Қазақстанда банк жүйесінің қалыптасу тарихы және дамуы

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 5.7

1. Қазақстанда банк жүйесінің қалыптасу тарихы және дамуы.. 8.20
2. Банктердің мәні және атқаратын қызметтері ... ... ... ... ... 21.32
3. Банктің нарықтық экономикадағы қызметі ... ... ... ... ... .. 33.37

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 38

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 39

Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 40.41
КІРІСПЕ

Банктің пайда болуы
Бірқатар ғалымдардың пікірінше, алғашқы банктер капитализм дамуының мануфактуралық сатысында - XIV және XV ғасырларда Италияда несие қатынасының кең ауқымды дамуымен байланысты пайда болған. Кейбір ғалымдар банктердің бұдан да ертерек - феодализм кезінде төлем делдалдары ретінде пайда болды деп есептейді.
«Банк» сөзі «үстел» мағынасын беретін италияндық «banco» сөзінен шыққан. Банко - үстелдер тауарлардың сауда-саттығы қызу жүретін алаңдарға қойылатын. Сауда-саттық мемлекеттерде, қалаларда және жекелеген қалаларда шақа соғылатын (чеканившихся) әр түрлі монеталармен жүзеге асырылды. Бұл жағдайда көптеген монетаның әр түрлі айналасынан хабары бар, айырбас бағамы бойынша кеңестер беріп, бағалай алатын арнайы мамандар қажет болды. Бұл айырбастаушы мамандар әдетте өз үстелдерімен нарықтарда отырады. X ғасырда Италия әлемдік сауданың орталығына айналды, сол себепті де өздерінің ерекше банко-үстелдері бар айырбастаушы банкирлер әйгілі болады әрі олар Ежелгі Грецияда (трапезиттер деп аталған, «трапеза» - үстел), Ежелгі Вавилонда және басқа да елдерде кеңінен тарайды.
Әр түрлі монеталарды бір-бірімен үзбей айырбастау үшін олардың қоры болуы керек. Осылайша, бұл айырбастаушы-үстелдер айырбастаушы-үйге айналады. Бұл үйде құны әр түрлі монеталардың айырбасталуы жүзеге асырылды.
Алайда ақшаның табиғатын валюталарды айырбастау бойынша операциялармен қатар қою банктердің шығу тегін жаңсақ (қате) ұқтыруға әкеп соқтырады. Бұл өз кезегінде банктерді ақшаның әлемдік ақша қызметін орындай бастағанда ғана пайда болған тәрізді етіп көрсетеді. Әрі бұдан да ертерек - ақшаның ішкі нарықтағы айналыста жүрген кезеңде банктерді мүлдем болмаған етіп көрсетеді.
Ғалымдардың пікірінше, біздің эрамызға дейінгі VI ғасырларда Ежелгі Вавилонда салым ақшаларды қабылдау және осы ақша бойынша пайыз төлеу тәжірибеде кездескен. Мұндай валюталық және несиелік операциялар біздің эрамызға дейінгі IV ғасырда Грецияда да тәжірибеде кездескен.
Тарихшылардың пікірі бойынша бұл операциялар жеке тұлғалармен де, шіркеу мекемелерімен де жүргізілген. Храм ақша мен құндылықтарды сақтаудың сенімді орнына айналады, өйткені ол мемлекет тарапынан да, қауым тарапынан да үлкен сенімге ие болған еді. Храмдар тауарлық ақшаны сақтау секілді ақшалай операцияны ұдайы жүргізіп отырды. Ал бұл салмақ өлшемінде жүзеге асырылатын есептік және есеп айырысу секілді қосымша операцияларды қажет етті. Олар мынадай сапаларға ие болуы керек: бөлінетіндей және сақталатындай әрі бір текті болуы тиіс. Мұндай сипаттарға металдар, әсіресе алтын мен күмістер ие болды.
Храмдар негізгі ақшалай операциялармен қатар карыз (ссуда) берумен де айналысты. Оны заң нормаларын қатаң сақтай отырып ресімдеді әрі берілген қарыз үшін пайыз өндіріп алды.
Сол уақытта-ақ адамдар көп мөлшерде жинақталған ақшаның айналысқа түспесе пайда әкелмейтінін ұқты. Сондықтан да ақшаны уақытша пайдалануға беріп, одан пайыз алудың немесе сауда және қолөнер кәсіпорныы ашудың тиімді болатынын да ұқты.
Міне, осы уақытша несиені жоғары пайызбен беретін өсімқорлық пайда болды, ссуданың негізіне тараптардың несие беруші қоятын өктем шартымен жасасқан жеке келісімі жатады. Сауда үйі түрінде жеке несие берушілердің пайда болуымен бірге бір мезгілде мемлекеттік сауда-саттық агенттіктері де әрекет етеді. Ежелгі шығыста олар тамкаралар деп аталған. Олар металл құймалары түріндегі ақшаны сатумен және сатып алумен айналысты, басқа мемлекеттермен сауда-саттық жүргізді.
Храмдар, өсімқорлар, сауда үйлері және сауда-саттық агенттіктері жүзеге асырған барлық акша операциялары банктердің қалыптасуына себепші болды. Банк - бұл аса ірі несие кәсіпорны. Осыған қарай жоғарыда аталған несие берушілерді банк деп ұғуға болмайды. Олар банк деп аталуы үшін несие істерінің даму деңгейі жоғары болуы керек әрі несие берушінің өз клиенттеріне қызмет көрсету бойынша орындайтын операциялардың жиынтығы толық болуы қажет. Несие операциялары қалай жүйеге айналады, солай өсімқорлық та тоқтайды, өйткені несие берушілердің арасында бәсекелестік пайда болады, өсімқор өз ссудасы үшін жоғары пайыз белгілей алмайды, егер жоғары пайыз белгілейтін болса, қарыз алушы одан бас тартады. Несие мәмілелерін орындаумен қатар несие беруші өз клиенттерінің өкімі бойынша есеп айырысу және басқа да операцияларды жүргізеді. Банк - несие, ақша, есеп айырысу операцияларын бір орталыққа шоғырландыратын ақша шаруашылығының даму деңгейі. Мұндай мекемелер Солтүстік Италияда XVII ғасырда пайда болды.
1619 жылы Венеция қаласындағы қоғамдык серіктестік жиробанк (латынша giro – айналым) деп аталды. Металдық монеталар төлемі мен оны қағаз серіктестіктеріне ауыстыру олардың айналысатын негізгі операциялары болды. Еуропа мемлекет құрған экономикалық қызметке, банктердің пайда болуына тән ақшалай операциялардың тұрақты ену орталығына айналды. Банк ісінің шынайы мәні мемлекеттер арасындағы сауда-саттық байланыстың даму процесінде айқындалды. Банк ісін жүргізудің италияндық тәжірибесі өзіндік банктерді құрудың тек ынталандырушы факторы ғана болды.
Амстердамда айырбастаушы банк құрылды, содан соң ол депозиттік банкке және жиробанкке, ақыр аяғында ссуда банкісіне айналды. Германияда италияндық сауда үйлерінің филиалдары негізінде неміс сауда үйі құрылып, одан алғашқы неміс банктері, ал Францияда француз банктері пайда болды және т.б. XVII ғасырдың ішінде банктер Еуропаның бүкіл мемлекеттерінде пайда болып үлгерді.
Ежелгі банктердің несие операцияларымен қатар трансферит деп аталатын операцияның көмегімен есеп айырысу да біртіндеп дамыды, яғни ақшалай қаражатты бір кестеден (шоттан) екіншісіне ауыстыру кеңінен қолданыла бастады. Банктер клиенттермен өзара және клиенттер арасында келісімшарттар бекітіп, сауда мәмілесінде делдал ретінде алға шықты. Есеп айырысуды қамтамасыз ету үшін ежелгі банктер ақшамен тең дәрежеде айналыста жүретін банк билеттерін (hudu - «гуду») шығарды.
Осылайша, несие, ақша және есеп айырысу операциялары бір орталыққа (банкке) шоғырлана бастады. Ақша шаруашылығының бұл даму кезеңінде банк секілді аса ірі несие мекемелері пайда бола бастады.
XVII ғасырдың 40-шы жылдарынан бастап, банктердегі эмиссиялық операциялар Англияда да жүзеге асатын болды және XIX ғасырдын басында оған елдің эмиссиялық банкісі деген атақ (статус, мәртебе) берілді. Оның банкноттары төлемнің әмбебеп, заңды құралына айналды.
1846 жылы Германияда жергілікті 33 эмиссиялық банктерді біріктірген елдің орталық банкісі ретінде Пруссиялық банк құрылды.
Ресейде банк ісі мемлекеттік тұрғыдан дамиды, ал жекеше эмиссиялық банктер болған жоқ, тек XIX ғасырдың соңында ғана (1894 ж.) орталық эмиссиялық банк ретінде Мемлекеттік банк пайда болды.
XX ғасырдағы 90-шы жылдардың басына дейін Қазақстанның банктері болған емес. Бұл турасында осы тараудың келесі тармағында айтылады.
1. ҚР Президентінің 31.08.1998ж. «ҚР банктер және банк қызметі туралы» Жарлығы, 71, 72, 73, 74 және т.б. баптары.
2. ОҚО Ұлттық банк филиалының дайындаған статистикалық мәліметтері, 2005ж.
3. «Қазақстан қаржыгерлерінің IV конгресі». Алматы, 2004.
4. Банковская система Казахстана. 2006. /Финансы и кредиты. 2006 №2, 12с.
5. К.Маркс, Ф.Энгельс. Таң. Шығ. 23т. 188б.
6. Маркова О.М. Коммерческие банки и их операции. –М., Банки и биржи: ЮНИТИ, 1998.
7. Льюис К.Ф. Методы прогнозирования экономических показателей. –М., Финансы и статистика, 1993.
8. Лаврушин О.И. Банковские операции. –М., Инфро, 1998.
9. Баян Көшенова. Ақша, несие, банктер. Валюта қатынастары: Алматы, «Экономика». 2000ж.
10. Мақыш Серік Биханұлы. Ақша айналысы және несие: Алматы, 2004ж.
11. Қазақстан ұлттық банкі. 2000ж.
12. Қазақстан және оның өңірлері. №1. 2006. Алматы, 2006.
13. Статистикалық баспасөз – бюллетень №2. Алматы, 2005.
14. Қазақстан – цифрларда. 2005 жыл. Статистикалық жинақ. Алматы, 2005ж.
15. Сейтқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер: Оқулық. –Алматы, «Экономика», 2005. -4/6 бет.
16. Мамыров Н.Қ., Тілеужанова М.Ә. Микроэкономика: Оқулық. –Алматы: Экономика, 2003. -432 бет.
17. «ҚР Ұлттық банкі туралы» ҚР заңы. 30.03.1995.
18. «ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР заңы. 30.03.1995.
19. 2002 жылы 3 маусымдағы Ұлттық банк Басқармасының №213 қаулысымен бекітілген «Екінші деңгейдегі банктерге арналған процедуралық нормативтер туралы» ереже.
20. Ұлттық банктің 2004ж. есебі.
        
        Аннотация
Курстық жұмыста – экономикалық категория ретінде, банктің құқытық даму
және оның ... ... ... ... түрін анықтайтын Қазақстан Республикасына қызмет ететін
қоғамды қамтитын, олардың іс-әрекеті мен ... ... ... ... ... жеке, басқа мемлекеттің қоғамдық ... ... ... үш ... ... және қолданылчған
әдебиеттер тізімінен тұрады.
Курстық жұмыс 41 бет текстте берілген, 4 сурет, 3 кесте, 16 ... 4 ... ... және 2 ... ... 5-7
1. Қазақстанда банк жүйесінің қалыптасу тарихы және дамуы.. 8-20
2. Банктердің мәні және атқаратын қызметтері……………….. 21-32
3. ... ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі……………………………………....... 39
Қосымшалар..............................................................
............................ 40-41
Кіріспе
Банктің пайда болуы
Бірқатар ғалымдардың пікірінше, алғашқы банктер ... ... ... - XIV және XV ... ... ... кең ауқымды дамуымен байланысты пайда болған. Кейбір ... ... да ... - ... ... ... ... ретінде
пайда болды деп есептейді.
«Банк» сөзі «үстел» мағынасын беретін ... ... ... ... - ... тауарлардың сауда-саттығы қызу жүретін алаңдарға
қойылатын. ... ... ... және ... ... ... ... әр түрлі монеталармен жүзеге асырылды. Бұл
жағдайда көптеген монетаның әр түрлі айналасынан хабары бар, айырбас ... ... ... ... ... ... ... қажет болды. Бұл
айырбастаушы мамандар әдетте өз үстелдерімен нарықтарда отырады. X ... ... ... ... ... сол ... де ... ерекше
банко-үстелдері бар айырбастаушы банкирлер әйгілі болады әрі олар ... ... деп ... ... - ... ... Вавилонда
және басқа да елдерде кеңінен тарайды.
Әр түрлі монеталарды бір-бірімен үзбей айырбастау үшін ... ... ... ... бұл айырбастаушы-үстелдер айырбастаушы-үйге
айналады. Бұл үйде құны әр түрлі монеталардың айырбасталуы ... ... ... ... ... ... ... операциялармен
қатар қою банктердің шығу тегін жаңсақ (қате) ұқтыруға әкеп соқтырады. ... ... ... ... ... ақша ... орындай бастағанда
ғана пайда болған тәрізді етіп көрсетеді. Әрі бұдан да ... - ... ... айналыста жүрген кезеңде банктерді мүлдем болмаған етіп
көрсетеді.
Ғалымдардың пікірінше, біздің эрамызға ... VI ... ... ... ақшаларды қабылдау және осы ақша бойынша пайыз төлеу
тәжірибеде ... ... ... және ... ... біздің
эрамызға дейінгі IV ғасырда Грецияда да тәжірибеде кездескен.
Тарихшылардың пікірі бойынша бұл ... жеке ... ... ... де ... Храм ақша мен ... сақтаудың
сенімді орнына айналады, өйткені ол мемлекет тарапынан да, қауым тарапынан
да үлкен сенімге ие болған еді. ... ... ... сақтау секілді
ақшалай операцияны ұдайы жүргізіп отырды. Ал бұл салмақ өлшемінде жүзеге
асырылатын ... және есеп ... ... ... ... ... Олар мынадай сапаларға ие болуы ... ... ... әрі бір ... ... ... Мұндай сипаттарға металдар, әсіресе
алтын мен күмістер ие болды.
Храмдар негізгі ақшалай операциялармен қатар карыз (ссуда) ... ... Оны заң ... ... ... ... ресімдеді әрі берілген
қарыз үшін пайыз өндіріп алды.
Сол уақытта-ақ адамдар көп мөлшерде жинақталған ... ... ... әкелмейтінін ұқты. Сондықтан да ақшаны ... ... одан ... алудың немесе сауда және қолөнер кәсіпорныы ашудың тиімді
болатынын да ұқты.
Міне, осы уақытша несиені жоғары пайызбен ... ... ... ... ... ... ... беруші қоятын өктем шартымен
жасасқан жеке келісімі жатады. Сауда үйі түрінде жеке ... ... ... ... бір мезгілде мемлекеттік сауда-саттық агенттіктері де
әрекет етеді. Ежелгі ... олар ... деп ... Олар ... түріндегі ақшаны сатумен және сатып алумен айналысты, басқа
мемлекеттермен сауда-саттық жүргізді.
Храмдар, ... ... ... және ... ... жүзеге
асырған барлық акша операциялары банктердің қалыптасуына себепші болды.
Банк - бұл аса ірі ... ... ... ... жоғарыда аталған несие
берушілерді банк деп ұғуға ... Олар банк деп ... үшін ... даму деңгейі жоғары болуы керек әрі несие ... ... ... көрсету бойынша орындайтын операциялардың жиынтығы
толық болуы қажет. Несие ... ... ... ... ... та ... ... несие берушілердің арасында бәсекелестік
пайда болады, өсімқор өз ссудасы үшін жоғары ... ... ... ... пайыз белгілейтін болса, қарыз алушы одан бас ... ... ... ... ... беруші өз клиенттерінің өкімі бойынша
есеп айырысу және ... да ... ... Банк - ... ... ... операцияларын бір орталыққа шоғырландыратын ақша
шаруашылығының даму ... ... ... ... ... ... пайда болды.
1619 жылы Венеция қаласындағы қоғамдык серіктестік жиробанк (латынша
giro – айналым) деп ... ... ... төлемі мен оны қағаз
серіктестіктеріне ауыстыру олардың айналысатын негізгі ... ... ... ... ... қызметке, банктердің пайда болуына тән
ақшалай операциялардың тұрақты ену орталығына айналды. Банк ... ... ... ... ... ... даму ... Банк ісін жүргізудің италияндық тәжірибесі ... ... тек ... ... ғана ... айырбастаушы банк құрылды, содан соң ол депозиттік банкке
және жиробанкке, ақыр ... ... ... ... Германияда
италияндық сауда үйлерінің филиалдары негізінде неміс сауда үйі құрылып,
одан алғашқы ... ... ал ... ... ... ... болды және
т.б. XVII ғасырдың ішінде банктер Еуропаның ... ... ... үлгерді.
Ежелгі банктердің несие операцияларымен қатар трансферит деп ... ... есеп ... да ... ... яғни ақшалай
қаражатты бір кестеден ... ... ... кеңінен қолданыла
бастады. Банктер клиенттермен өзара және клиенттер арасында келісімшарттар
бекітіп, сауда ... ... ... алға ... Есеп ... ету үшін ... банктер ақшамен тең дәрежеде айналыста жүретін
банк билеттерін (hudu - ... ... ... ақша және есеп айырысу ... бір ... ... ... Ақша шаруашылығының бұл даму кезеңінде банк
секілді аса ірі несие мекемелері пайда бола бастады.
XVII ... 40-шы ... ... ... эмиссиялық
операциялар Англияда да жүзеге асатын болды және XIX ғасырдын басында ... ... ... ... атақ ... мәртебе) берілді. Оның
банкноттары төлемнің әмбебеп, заңды құралына ... жылы ... ... 33 ... ... біріктірген
елдің орталық банкісі ретінде Пруссиялық банк ... банк ісі ... ... ... ал ... ... ... жоқ, тек XIX ғасырдың соңында ғана (1894 ж.) ... банк ... ... банк ... ... ғасырдағы 90-шы жылдардың басына дейін Қазақстанның банктері ... Бұл ... осы ... ... тармағында айтылады.
1 Қазақстанда банк жүйесінің қалыптасу тарихы және дамуы
Кеңес үкіметі тұсында Қазақстанның өз банк ... ... ... ... КСРО-ның орталықтандырылған несие жүйесінің филиалдары
мен бөлімшелері жұмыс істеді. Сол ... де банк ... ... ... және ... ... Ресейдің тарихымен ажырағысыз байланыста
болды. Патшалық Ресейдің банк жүйесіне мыналар кірді: Мемлекеттік банк,
акционерлік ... ... ... ... қалалық банктер, ипотекалық несие
банкісі және басқа несие мекемелері.
Ресейдің Мемлекеттік банкісі (өз ... 1860 жылы ... ... ... ... ... ... табылды. Қағаз ақшаларды айналысқа
шығарудың монополиялық ... тек осы ... ғана ... болды. Ресейдің
Мемлекеттік банкісі 1914 жылы салым ақшалар мен ... ... ... барлық акционерлік-коммерциялық банктердің шамамен 1/3
есептік-ссудалық операцияларын өз жағына тарта білді. ... ... ... банктерден Рессейдің Мемлекеттік ... ол тек ... ғана ... сонымен бірге, өнеркәсіпті, сауда-
саттықты және т.б. несиеледі. 1914 жылы оның 10 ... 124 ... ... басыбайлы мемлекеттік қазынашылық кассасы болды.
Акционерлік-коммерциялық банктердің (743 филиалы бар 47 банк) жағдайы
ссудалық капитал нарығында үстем болды және 1914 жылы ... ... ... және ұсақ ... ... ... үшін ұсақ несие мекемелері
жұмыс істеді: ... ... ... (11081), ... банк ... несие жүйесі мемлекеттік-дворяндық жер банкісін ... жер ... 10 ... жер ... 36 ... несие
банкісін, басқа да ипотекалык несие банктерін қамтиды.
Басқадай несие мекемелерінің арасында деревняның ауқатты тұрғындарына
қызмет көрсететін ... ... ... ... Ол ... және несие серіктестіктерін қамтыды.
Қазан төңкерісінен кейін 1917 жылы ... ... ... Елде ... банк ... ... соң, ... банктер -
мемлекетке тиесілі салалық және аумақтық банктер пайда болды. ... бір ... - ... ... ... ... ... жылдарында мемлекеттік банктермен қатар бір мезгілде мемлекеттік
емес несие мекемелері; кооперативтік және жеке ... ... оның ... шетелдік капитал қатыстырылған мекемелер
құрылды. 1922 жылы ... және ... ... мен олардың
одақтары ұйымдастырылды. Олардың міндетіне деревняларды және майдагерлік
өнеркәсіпті ... ... 1924 жылы ауыл ... ... ақшаларды қабылдау, ссуда беру және есеп айырысуда делдал ... ... ... ... ... ... берілді. 1926
жылдың 1 сәуіріндегі есеп бойынша ... 16185 ... ... ... ... несие және сауда-жинақ мекемесі, 12424 - ауыл ... ... ... жылы жеке ... ... ... ... несие
қоғамы, мемлекеттік-капиталистік әрі акционерлік Оңтүстік-шығыс ... ... ... ... ... коммерциялық банкісі құрылды.
Социалистік экономика секторының дамуына қарай кооперативтік және жеке
несие мекемелерінің маңызы ... ... ... ... ... Ауыл
шаруашылығы ұжымдастырылғанда несие кооперативтерінің қажеті болмай қалды.
Ол 1931 жылы таратылды. ... жеке ... ... мен ... ... ... өзара несие қоғамы да өз ... ... да ... ... ... мемлекеттік салалық
банктерге ауысады. Олар ... ... ... ... Өнеркәсіп
банкісі Цекомбанк, Всекобанк, Орталық ауыл ... ... ... жүргізілген несие реформасының нәтижесінде 1930-1932 жылдары
салалық банктер жаңа ... ... ... ... және ... бойынша 4 арнайы банк құрылады.
Өнеркәсіптерді және ... ... ұзақ ... ... ... ... өнеркәсіптердің және электр шаруашылығының
капиталдық құрылысын каржыландыратын банк (өнеркәсіп). Ол 1959 жылы ... ... боп ... ... ... ... банк (КСРО Ауыл шаруашылық
банкісі). Ол көптеген несие ... және ... ... ... ... құрылды (1959 жылы жабылып, оның қызмет ету
аясы КСРО Құрылыс банкісі мен Мемлекеттік банкісіне ауыстырылды).
Кооперациялардың капиталдық құрылысын ... банк ... ... ... ... ... ... құрылды (Всекобанк
1936 жылы таратылып, оның активтері мен пассивтері 1959 жылы ... ... ... ... берілді).
Коммуналдық және тұрғын үй құрылысын қаржыландыратын банк (Цекомбанк);
1959 жылы жабылып, оның ... КСРО ... ... мен ... ... ... банктердің барлығы салаларды ұзақ мерзімге несиелеумен және
қаржыландырумен айналысты. Ал, ... ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді несиелер
шоғырландырылды. Барлық несие жүйесінің орталық әрі ... ... ... Мемлекеттік банксінің ролі өсе ... ... ... мен
ұйымдардың есеп айырысуға арналған және ағымдағы шоттары КСРО ... ... ... ... оның ... ... барлық
банктердің республикалық мекемелері ұйымдастырылды. Бұл арада банк ісін
орталықтандырудың принципі қатаң сақталды, банк ... ... ... ... ... да бір ... мәні бар ... енгізілуіне
үзілді-кесілді тыйым салынды.
Сондай-ақ, іс-тәжірибеде ақша ... тек бір ғана ... ... ... ... яғни, әрбір кәсіпорын, ұйым немесе
мекеме есеп ... және ... ... тек бір ғана ... аша ... өз ... осы банкте сақтады, несие мен қолма-қол ... ... алды және осы банк ... ... есеп айырысты.
КСРО-да банк реформасы 1987-1988 жылдары ... Осы ... КСРО ... ... және КСРО ... ... ... құрылыс банкісі (Промстройбанк), Аграрлық өнеркәсіп
банкісі ... және ... ... үй банкісі (Жилсоцбанк)
құрылды. КСРО Мемлекеттік банкісінің құрамына кіретін жинақ касса ... ... ақша ... ... ал ... ... ... негізінде
Сыртқы экономика банкісі құрылды, осы ... КСРО ... ... мен ... ... тұрғыдан және несие-есеп айырысу
секілді қызмет көрсетуін тоқтатты. Ол елдің Орталық банкісі боп жарияланды.
КСРО ... ... ... ... ... ... жүйесінің тиімділігін арттыру жүктеліп, капитал салымдарын,
сонымен бірге, ... ... ... және ... ... жабдықтаудағы есеп айырысуларды қаржыландыру мен ... оның ... ... Банк ... және шаруашылықтың бірлескен
салаларының есеп айырысу, ссудалық және басқа да шоттарын жүргізді. Мұндай
кешенді несие-есеп ... ... ... ... үшін - КСРО ... ... ... сауда мен әлеуметтік
салалардагы кәсіпорындар мен ұйымдар үшін - КСРО Әлеуметтік тұрғын ... ... ... ал ... КСРО Жинақ банкісі қызмет көрсетті. КСРО
Сыртқы экономика банкісі экспорттық және импорттық операциялар ... ... ... әрі ... ... ... аймақтық-әкімшілік принципі
бойынша құрылды. Одақтас республикаларда республикалық банктер, ал облыстар
меи өлкелерде банк басқармалары ұйымдастырылды. Аудан ... ... ... өз ... ... Олар бастапқыда мынадай принцип
бойынша құрылған болатын: мамандандырылған банктердің клиенттері ... ғана ... ... ... ... (әр
ауданда бір мекемеден) болды. Тек КСРО Жинақ банкісінің ғана ... ... ... мен ... ... ... ... банкісінен басқасы) төменгі буындары мамандандырылғанына қарамастан
өздерінің клиенттері бар аудандарда ... ... ... ... тек ... ... ғана көрінгені болмаса, олардың төменгі
мекемелерінің әмбебеп несие мекемесінен ешқандай айырмашылығы ... ... ... ... клиенттеріне, яғни, кәсіпорындарға, барлық ... ... тура ... ... қарай олардың 4 жоспары болды. Аталмыш банктердің
салалық өзгешеліктері өз клиенттерінің әмбебаптығына қайшы келгендіктен, ең
алдымен ... ... ... ... ... ... ... бір банктен екіншісіне өзара аймақаралық есеп айырысу жүйесі
арқылы құйылатын қаражатқа бақылау ... одан ары ... ... өз ... ... ... істеуі үшін КСРО Мемлекеттік банкісінде
ашылған корреспонденттік шот бойынша аймақаралық есеп айырысуға көшуі қажет
болды. ... ... ... ... ... ... банк ... жұмыс істеді, нақты салаларда (өнеркәсіп,
құрылыс, ауыл шаруашылығы, сыртқы сауда) ... ... өз ... Олар өз ... ... олардың (кәсіпорындардың) қабілетін,
мүмкіндігін және т.б. ескермей өте төменгі пайызбен ... ... Бұл ... активтері залалға ұшыраған мемлекеттік
кәсіпорындардың мерзімі өтіп ... ... ... ие ... ... банктерді мамандандыру туралы идея банк жүйесінің
жұмысын тығырыққа ... ал ... ... ... тетігіне
түбегейлі өзгеріс енгізе алмады, керісінше, үлкен кедергі ... ... ... ... көп ... ... ... КСРО Мемлекеттік
банкісінің ролі де көп төмендеп кетті - ол мамандандырылған банктердің
жұмысына елеулі ... ... ... жағдайдан шығудың бірден бір дұрыс жолы мыналар болды: ... ... банк ... ... ... екі ... ... құрылымын қайта құру үшін Мемлекеттік банктің монополиясын банк
деполарына тарту кажет болды. 1988 жылға ... ... ... ... ... ... орындайтын КСРО Мемлекеттік банкісінің
әмбебеп несие мекемесінен еш айырмашылығы болмады десек артық айтпаймыз.
Қазақстандағы КСРО ... ... ... ... ... ... ... және шаруашылықтың басқа салаларындағы
инвестицияларға қызмет ... ... ... ... істейтін КСРО
Сыртқы сауда банкісі валютадагы және валютамен операцияларды жүзеге асырды.
КСРО-ның банк жүйесінде, оның ішінде, Қазақстанда 70 жыл бойы ... мен ... ... ... етті, несие-банктік ықпал
ету әдістерінде әкімшілік және ұсақ ... ... ... ... де ... ... жағдайлар басым болды.
Акша-несие қатынасының қалыптасқан ... ... ... ... ... ... жүйе ... бойы қалыптасқан қаржы нарығының институттары
мен аспаптарын жойды. Утопиялық әрі идеологиялық тұжырымдаманың негізінде
КСРО ... банк ... ... ... дара банк ... ... Ол барлық несие жүйесін өз уысынан шығармады, шынайы
бәсекелестікті, ... ... ... ... ... желтоқсанында Қазақстан Республикасы егемендікке қол
жеткізгеннен кейін бірден ... ... ... ... ... өзінің банк жүйесін құруға кірісті. 1991 жылдың қаңтар айында «Қазақ
ССР-інің банктері мен банк қызметі ... заң ... Мәні ... бұл
заң елдегі банк реформасының бастамасы болды.
Республикалық Мемлекеттік банк Қазақстан Республикасы ... ... ... ... Облыстарда ҚР Ұлттык банктің бөлімшелері ашылды.
Республикалық ... ... ... - ... банк
болып табылатын Тұран-банкке, Аграрлық өнеркәсіп ... - ... банк ... табылатын Қазақстан Республикасы Аграрлық өнеркәсіп
банкісіне, Сыртқы сауда банкісі - акционерлік-коммерциялық банк ... ... ... ... ... - ... болып табылатын Қазақстан Республикасы Жинақ банкісіне айналды. 1993
жылы бұл банктер акционерлік банктер боп қайта құрылды, ал ... ... ... ... ... атауына ие болды.
1989 жылдан бастап алғаш рет коммерциялық, аралас, кооперативтік, жеке
меншік ... ... ... Осы ... ... банктер -
Интеринвестбанк, КРАМДС банк және т.б. ашылды.
ҚР-дағы банк жүйесі
Елімізде қабылданған банктік заңдылықтарға сәйкес ... банк ... ... ... ... банкі - мемлекеттік орталық банк ретінде ... ... ... ... ... даму банкісінен басқасы) - екінші
деңгейді сипаттайды, сондықтан да ... ... ... ... деп ... ... Қазақстанда қызмет ететін банктік жүйенің не бары он үш
жылдың тарихы бар. Бұл жүйенің қалыптасуына КСРО-ның ыдырауының ... өз ... ... ... ... айта кету керек. Содан
бері банк жүйесінде түбегейлі реформалау жалғасуда. Ондағы мақсат - отандық
банктеріміздің қызметін халықаралық стандартқа ... ... ... да
жасырын емес. Бұл талаптарға жауап ... ... ... банктерге
қосылу не банк операцияларының жекелеген түрлерін ... ... ... ... ... ... ... банкі: қызметтері және операциялары
Еліміздегі барлық несие жүйесін реттеуші ұйым рөлін атқара отырып,
орталық банк ... ... орын ... банк ... ... және ... ... ретінде ақша-
несие және валюта саясатын анықтайды. Оның қызметінің басты мақсаты пайда
табу емес, тек ... ... ... және ... банк ... етуге бағытталады.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, Орталық банктің ... кең ... ... екі ... ... ... ... етуін қамтамасыз етеді.
Орталық банктің тарапынан ақша-несиелік реттеудің негізгі объектісіне
экономикамыздағы ... ... және ... ақша массасы жатады.
Ұлттың банк – бұл бұрынғы ... ... ... ... ... ... ... орталық, эмиссиялық банкке
ауысқан, банктердің банкісі болып табылады. Іс ... ... ... ... резервтердің шоғырлануы және олардың шаруашылық айналымына түсуі
Ұлттық банктер мекемелерінің коммерциялың банктер ... ... ... асырылады. Барлық банктер қолма-қолсыз есеп айырысуларды Ұлттық банк
мекемелері арқылы ... ... ... ... ... ... несие
ала алады.
Ұлттық банк – бұл ақшалай резервтерді құрайтын, оған қоса меншікті
алтын валюта ... ... да ... ... ... ие ... ... заңды тұлға.
Әлемдік тәжірибеде орталық банктің қызметін ұйымдастырудың әр түрлі
мынадай құқылық формалары кездеседі:
- мемлекеттің 100% ... ... ... ... ... (мысалға: Ұлыбритания, ГФР, Франция, Канада, Ресей, Қазақстан);
- акцияның бір бөлігі мемлекетке тиеселі немесе мемлекеттің ... ... ... ... Белгияда);
- орталық банктің функцияларын біртұтас атқаратын тәуелсіз ... ... ... ... ... ... қатынаспайды, олардың
капиталы Федеральды резервтік жүйеге мүлік иесі ... ... ... ... жарнасынан тұрады.
Ұлттық банк өзінің атқаратын мәні жағынан ... ұйым ... ... ... тек оның ... ... ... Бүгінгі жарғылық қордың мөлшері
- 20 млрд теңгені құрайды. Негізгі қорлары ғимараттардан, құрылғылардан,
құрал-жабдықтардан, көліктік ... мен ... ... ал айналым
қорлары банкке тиесілі болып табылатын меншікті ақшалай қаражаттардан
тұрады.
Ұлттың банк резервтік және ... да ... ... ... ... қор ... құралып, меншікті пайда есебімен толықтырады және
жүргізген операцияларға байланысты зияндар мен ... ... ... ... ... ... таза табысы, сол қаржылық жылға
қатысты, нақты табыстар мен ... ... ... шығарылған, оған
қоса активтердің амортизациясын, оның ... ... пен ... ... ... айырмасы негізінде анықталады.
Ұлттың банктің таза табысы жарғылық қорды және ... ... ... ... ... Таза табыстың қалған бөлігі келесі
қаржы жылындағы республикалық бюджетке аударылады. Ұлттық банк және ... ... ... мен ... ... ... ... Ұлттық банкісінің басты міндеті - ұлттық
валютаның ішкі және сыртқы тұрақтылығын ... ... ... ... ... ... ... міндеттер жүктеледі;
- ақша айналысы, несие, ... ... мен ... ... ... экономикалық даму мақсатына жетуге
және оның әлемдік экономикаға интеграциялануына жағдай жасайтын мемлекеттің
саясатын жасау және жүргізу;
- ақша, несие және ... ... ... ... ету;
- банктік қызметті реттейтін нормативтік ... ... ... ... ... мен клиенттер мүддесін қорғау және олардың
орындалуына бақылауды жүзеге асыру.
Ұлттық банктің ... ... ... көздерден құралады:
- меншікті қаражат есебінен;
- басқа банктерден ... және ... ... ... ... ақшалай қаражаттар есебінен;
- ҚР төңірегінде тартылған қаражаттардан;
- арнайы мемлекеттік қорлар мен бюджеттің уақытша бос жатқан қаражаттар
есебінен.
Ұлттық банктің басқару құрылымы.
Қазақстанның Ұлттық ... ... ... ... ... құрылымды білдіреді. Ұлттық банктің басқару органына:
Басқарма және директорлар ... ... ... ... ... органы Басқарма болып табылады және басқармаға
мынадай негізгі қызметтер жүктеледі:
- мемлекеттің ақша-несие ... ... банк ... қатысы бар ҚҰБ-нің нормативтік құқықтық актілерін
бекіту;
- Ұлттық банктің банктермен ... ... ... ... мөлшерлемесін белгілеу;
- банктердің ашылуына рұқсат беру және оларды қайтарып алу туралы ... ... ... ... ... жүргізуге лицензиялар беру
туралы шешім қабылдау;
- банктердің резервтік талаптар нормасын ... ... ... активтерін басқарудың негізгі қағидаларын анықтау;
- ҚР валютасының айырбас бағамын анықтау тәртібін бекіту;
- ҚҰБ жұмыс туралы жылдық есепті ... ... және ... ... ... ... балансын және табысы мен зияны туралы есебін ... ... ҚҰБ ... ... оның ... ... мен резервтік қордың
қалыптасу тәртібі, негізгі құралдарды және өзге де ... ... ... ... ... ... және бюджеті, департамент
директорларын, филиалдардың, өкілеттіліктердің және ұйымдардың жетекшілерін
тағайындау туралы нормативтік құқықтық актілерді ... ... үшін ... нормативтер мен басқа да ... және ... ... ... жағдайын, оған ақы төлеу жүйесі мен ... ... ... ... ... және ... да ұйымдарда қатысуы туралы ... ... ... ... ... бекіту;
- бухгалтерлік есептің қазақстандық стандартын ескере отырып, ҚҰБ-не
арналған бухгалтерлік есептің саясатын және ... ... ... Басқармасы тоғыз адамнан тұрады. Ұлттық ... ... ҚҰБ ... және бес лауазымды тұлғалар;
- ҚР Президентінен бір өкіл;
- ҚР Үкіметінен екі өкіл кіреді.
Ұлттық банктің оперативтік басқару ... ... ... болып
табылады. Директорлар кеңесі құрамына Ұлттық банк ... ... және ... ... ... ... банк тек қана ҚР Президентінің алдында есеп береді. Есеп беру
мыналарды білдіреді:
- Парламенттің келісімімен ҚР ... ... ... 6 ... және қызметінен босатады;
- ҚҰБ төрағасының орынбасарларын да ҚҰБ ... ... ... 6 ... ... және ... ... ҚҰБ-нің жылдық есебін ҚР Президенті бекітеді;
- Ұлттық ... - ... ... тұжырымын ҚР Президенті
бекітеді;
- ҚҰБ-нің ҚР Президентінің сұрауы бойынша өзінің қызметіне байланысты
ақпараттарды беріп отырады.
Ұлттық банк өзінің ... ... ... ... ... Алматы қалалық филиалы арқылы атқарады. Бұл филиал Ұлттық банк
атынан жұмыс істейді. ҚҰБ филиалдары мен өкілеттіліктері өз қызметтерін ... ... ... ғана ... ... ... ... құрылымына департаменттер мен басқа да
бөлімшелерден тұратын орталық аппараты, филиалдары, өкілеттіліктері мен
ұйымдары ... ... ... ... ... банктер – бұл тікелей кәсіпорындарға, ұйымдарға,
сондай-ақ халыққа қызмет ететін банктерді білдіреді. Коммерциялық банктер
деп бұл ... ... ... ... ... туралы айтылып отыр.
Коммерциялық банктер мынадай белгілеріне байланысты жіктеледі:
1. Жарғылық капиталдың ... ... ... ... жеке;
- пай қосу арқылы (жауапкершілігі шектеулі серіктестік);
- аралас (шетел қапиталының қатысуымен).
2. Операцияларының түрлеріне қарай:
- әмбебап, яғни экономиканың барлық салаларына бірдей және кең ... ... ... ... ... яғни бір ғана ... ... көрсететін банктер;
3. Аумақтық белгісіне қарай:
- халықаралық;
- мемлекетаралық;
- Ұлттық;
- ... ... ... ... өнеркәсіптік банктер;
- сауда банктері;
- ауыл шаруашылық банктері;
- құрылыс банктері;
- басқа.
5. Филиалдар санына ... ... көп ... ... ... 01.07.2003 жылғы статистикалық мәліметтер
бойынша ... ... ... екінші деңгейдегі банктердің барлығы дерлік
акционерлік қоғам ... ... ... ... екі банк ... 100% тиесілі банктер, оларға: Қазақстан даму банкі ... ал ... ... ... (100% - 10 ... 50%-аса - 4
банк) құрылған банктерде саны - 14, оның ... ... ... - 10.
Акционерлік банктердің жарғылық капиталы шығаратын акцияларын сатудан
түсетін түсімдерден ... ... екі ... ... жай ... ... ... - оның иелеріне сол қоғамды басқару ісіне араласуына, оның
пайдасына қарай дивиденд алып ... ... ... Ал ... ... – оның ... ... басқаруға қатысуына құқық бермегенмен,
уақытылы, яғни қоғамның пайдасына байланыссыз тұрақты ... ... ... ... ... жай ... иесінен бұрын қоғамға қосқан өз
үлесін алуға құқық береді.
Егер де банк жауапкершілігі шектеулі ... ... ... ... ... жарғылық қорының әр құрылтайшыға тиетін үлесі құрылтайшылық құжатта
анықталады және бұл ... ... ... ... ... үлес шегінде ғана оның міндеттемелеріне жауап береді.
Банктің ұйымдастырылуы және ... ... ... оның
жарғылық капиталы оның қатынасушылары жеке және ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету құралы болып
табылады. Жарғылық капитал оның қатынасушыларының ... ... ғана ... ... Банктік несиелер есебінен жарғылық капиталды
құруға тыйым салынады. Банктің жарғылық капиталы тек ақшалай ... ... ... ... ... ... ... банктің жарғылық капиталы
құрылтайшылық құжатта хабарланған, оның акционрелерінің сомасының 50%
төленуі ... ал ... ... кезінен бастап бір жыл ішінде оның
жарияланған сомасы ... ... ... ... капиталдың сомасы
заңдылықтармен шектелмейді.
Коммерциялық банктер қызметін ұйымдастыру
Коммерциялық банктердің ұйымдастырылу ... ... ... және оның ... ... мен әр ... ... бөлінеді.
Басқару органы пайда алу мақсатында коммерциялық банктің қызметіне
тиімді жетекшілік етуді қамтамасыз ... ... ... ... ... ... коммерциялық банктің ең жоғарғы органы акционерлердің жалпы
жиналысы ... ... ... ... ... бір рет шақырылып отырады. ... ... ... ... банктің жарғысына өзгерістер енгізу;
- банктің жарғылық капиталын өзгерту;
- банктің Кеңесін сайлау;
- банктің жылдың есебін бекіту;
- банктің табысын бөлу;
- банктің құрылымдың ... ... ... құру және ... ... органы банктің қадағалау кеңесі болып табылады. Банктің
бақылау кеңесі банк қызметіне бақылау жасау органы ... ... ... ... ... бекітеді;
- Басқарма немесе Басқарма ... ... ... ... ... басқару органы – бұл басқарма (банк кеңесі). Басқарма (банк
кеңесі) – ... ... ... ... яғни ол банктің иелерінен, оның
акционерлерінен құралады және ... ... ... міндеттеріне мыналар жатады:
- банктің стартегиялық мақсатын анықтау;
- банктің саясаттарын жасау;
- жетекшілік қызметке кадрлар таңдау;
- комитеттерді құру;
- ссудалық және инвестициялық операцияларға ... ... ... банктің бірінші жетекшісі болып табылады және ол банк
қызметіне жетекшілікті жүзеге асырады. Банк төрағасына ... ... ... ... ... ... мәселелер бойынша бұйрықтар шығару
және нұсқаулар беру;
- барлық мемлекеттік және басқа да органдарда, басқа банктерде, ... ... ... банк ... ... ... ... бойынша
өкілеттілікті жүзеге асыру;
- банктің мүлкіне және қаражаттарына ие болу;
- банктің штаттың жұмысшыларының саны мен ... ... ... ... ... ... ... тұлғаларымен келісімдер
(контрактілер) жасасу.
Ревизиялық комиссия банк қызметіне қаржылық есептің ... ... ... ... болып табылады.
Несиелік комитет – бұл несиенің берілуіне байланысты қорытынды жасаушы
орган.
Несиелік комитет мынадай міндеттерді орындайды:
- несие ... ... ... өтінішін және несиелік қызметкердің
несие беру ... ... ... ... беру ... одан бас ... туралы шешім шығарады;
- несиелік тәуекелдерге байланысты несиелеу формаларын анықтайды;
- несие сомасы мен ... ... ... ... ... ... қайтаруды қамтамасыз ету тәсілдеріне талаптар белгілейді;
- несиелеу шартын бекітеді (несиелік лимит, несиелік желі);
- берілген несиелерге ... ... ... ... ... ... ... жасайды;
- несиелеу бойынша бөлімшелердің жұмысын талдайды;
- несиелік комитеттің мәжілісінің ... қол ... ... ... кітабын жүргізеді.
Қызмет бөліміне: кадр бөлімі, заң бөлімі, күзет бөлімі, әкімшілік-
шаруашылық бөлімі және т.с.с. ... ... ... құрылымына барлық департаменттер мен бөлімдер
жатады. Мысал ретінде, «Темірбанк» АҚ-ның ... ... ... 1-суретте берілген.
Коммерциялық банктің басқару құрылымы
«Темірбанк» АҚ-ның ұйымдастырылу құрылымы
2 Банктердің мәні және атқаратын қызметтері
Банк жүйесінің маңызды элементі банктер болып табылады.
Ежелгі ... ... ... ұрпаққа банктердің қашан пайда болғаны
туралы ғана ... ... ... ... ... ... да толық мәліметтер қалдырмаған секілді.
Кейбір ғалымдардың пікірінше, алғашқы банктер капитализмнің мануфактура
тұсында және ең бастысы, Италияның жекелеген қалаларында (Венеция, ... ғғ. ... ... ... еңбектерінде банк тауар шаруашылығының
ерекше институты ретінде тауар шаруашылығының ерте кезеңінде, яғни ... ... ... байланыссыз, ақша айналысын реттеу үшін пайда
болған делінеді.
XVI-XVII ғғ. ... ... ... ... ... ... арасында қолма-қол ақшасыз есеп айырысуларды
жүзеге ... үшін ... ... ... ... ... ... салмағы бар бағалы металдардан жасалған ақша бірліктері
арқылы есеп ... ... ... бос ақша ... мемлекетке, қалаларға және артықшылығы бар компанияларға
ссудаға берді.
Ал кейбір мамандар банкті одан да ерте ... - ... ... болған деп айтады. Олар феодалдық шаруашылық тұсында банктердің
төлемдегі делдалдың қызметінің қажеттігінен ... ... ... тиек
етеді.
Дегенмен де, деректерге сүйене отырып, банктердің пайда болуының екі
мыңжылдық тарихы бар екендігін айтуға болады.
Өкінішке орай, ... ... өзі ... оның ... ғана белгісіз етіп
қоймай, алғашқы несиелік ... ... ... жорамалымыздың ақиқаттығына
күмән туғызады.
«Банк» сөзі «banco» деген ... ... ... ... ... ... Бұл ... столы» тауарлармен ... ... ... ... ... мен ... жекелеген тұлғалардың
әр түрлі монеталарымен жасалған. Ол уақытта монеталардың біртұтас жүйесі
болмағандықтан, олармен сауда-саттық ... әр ... ... ... ... пайда болардың алдында ақша-сауда капиталының ... ... ... ... ... әр түрлі елдің
ақшаларына айырбастауға маманданып отырған. Уақыт өте келе, айырбастаушылар
бұл салымдарды, сондай-ақ өздерінің ақша ... ... ... ... үшін пайдалана бастайды. Сөйтіп, айырбастаушылар біртіндеп банкирлерге
айналады.
Біздің түсінігімізде, банк ұғымы айырбастаушылардың және ... ... ... ... ... ... ... пайда
болу себебі, оның сол уақыттарда дүниежүзілік сауда ... ... әр ... ... мен тауарларының сол елге қарай ағылып,
банкирлердің ... ... ... ... ... пікірінше, б.э.д. 2300 жыл бұрын холдейлердің сауда
компаниялары ... ... олар ... ... қызметтерімен қатар,
ссудалар берген. Олар б.э.д. VI ғ. Ежелгі Вавилонда салым операциялары:
салымдарды қабылдау және ... ... ... ... ... сала ... Мұндай операциялар б.э.д. IV ғ. Ежелгі Грецияда ... Бір айта ... ... ... ... ... отырып, белгілі
бір ақы төлеу арқылы ақшалар айырбасын жүргізіп отырған көрінеді.
Сонымен, бұл алғашқы ... ... ... ... ... ... Тарихшылардың пайымдауынша, олар жекелеген тұлғалар және
қолында шоғырланған ақшалай қаражаттары бар ... ... ... ... ... ең ... орындар болған. Сол уақыттары
белгілі гректің шіркеулері (Дельфа, Дело, ... ... ақша ... Эфседегі Артемид шіркеуінде кіші Азия жағалауындағы ... ал ... ... ... ... ... ... бос
ақша қаражаттары шоғырланыпты.
Алғашқы банктер жинақталған зор ақша байлықтарының ... ... ... ... ... ... ... табу қажеттігін
түсінеді.
Ежелгі банктер несиелік операциялар жүргізумен қатар салым иелеріне
біртіндеп есеп ... ... де ... Есеп айырысулар банктердегі
салым иелерінің бір шотынан басқа бір шотқа аудару ... ... ... ... ... ... ... тыс
қалмады. Банктің клиенттер қатары ақырындап ұлғая ... ... ... ... ... ... келісімшарттарды құруда сенім
қызметтерін ... ... ... ... ... ... ... мақсатында ежелгі банктер ... ... ... Олар ... ... ақшалармен қатар айналыста жүрді.
Ағылшын елінде алғашқы акционерлік банк – ... ... 1694 ж. ... ... ... құқық алады.
Әрине мұның бәрі алғашқы банктердің капитализмнің мануфактура
жағдайында, ... ... ... ... ... ... Мұндағы
несие беруші мен қарыз алушылардың болуы ... ... ... ... ғана ... осы ... несие берушінің қандай жағдайларда банкке айналғаны
таң қалдырады. Сонымен бізге белгісіз болатын ... бір ... - ... жеке ... мен ... несие арасындағы айырмашылықтың болуы.
Банктік несие бойынша несиелік қатынастың бір ... жеке ... ... ... ... болғаны түсініксіз болуы мүмкін.
Бұл сұраққа жауап беру үшін қазіргі кездегі сөздіктердегі банк ұғымына
мән берелік. Анықтамалық басылымдарда банк «ірі ... ... ... ... ... даму ... байланысты және несие
берушілердің несиелік операциялары бір жүйеге айналу нәтижесінде жеке несие
беруші өзінің ... ... ... ... тек қана ... ... ... шаруашылық операциялардың қажеттілігін де қанағаттандыра
бастайды. Несиелік ... ... ... ... ... өзінің
клиенттерінің тапсырмалары бойынша есеп айырысу және ... да ... ... ... ... ақша ... осы даму сатысына өте
отырып, барлық операцияларды бірдей көрсететін біртұтас орталыққа айналады.
Демек, алғашқы банктер капитализмнің ... ... да ... ... құрылуы кезеңінде пайда болған дегенге негіз бар. Мұндай
қатынастардың құл ... ... ... ... ... ... банк және ... құқының нормалары болған. Осы нормаларға
сәйкес ... III ғ. ... ... ... ... ... деп ... Оларға несиелік операцияларды жүргізуге рұқсат
етілмеген. Тарихшылардың айтуынша, Ежелгі ... ... тек қана ... ... ... жер бөлімшелерін сатып алу-сату және ... ... ... ... ... ... ... оның мәнін ашуға жақындайды,
бірақ та банктің толық мәні әлі де болса жұмбақ болып қала бермек.
Банктік ... ... сан ... ... қоғамда банктер әр
түрлі операциялармен айналысады. Банктер арқылы ... ... ... ... сатып алу-сату, кей жағдайларда ... мен ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Банктің мәнін ашуға екі жақты тұрғыдан келуге болады: заңды ... ... ... ең бастысы, «банктік операциялар» ұғымының
маңызы артады. ... ... банк ... ... ... ... тізімі жатады.
Қай жағынан алсақ та, банктің мәнін заң тұрғысынан қарау ... ... ... ... ... оның қызметінің заңмен қатынасын
білумен ғана шектелмейді. Банктің мәнін, оған ... ... ... заң ... оны ... экономикалық жағы және банктің жаратылысы
анықтайды.
Банктің мәнін талдағанда оның бастапқы атқарған қызметтерін ... ... ... есеп ... ... шығаруға болмайды. Жалпы кез
келген құбылыстың мәнін танып білуде, оның ... ... ... ... туралы сұраққа жауап іздеудің қажеті шамалы, бұл жерде
ең бастысы, оның сапасына және басқа институттардан ... ... ... ... ... ... институттардан өзара айырмашылығына байланысты
қарастырсақ, банк ерекше өнім шығарумен айналысатын ... ... КСРО ... ... ... тек ... зауыт немесе
материалдық өнім жасайтын өндіріс сферасы түсінілген. Бірақ экономиканың
басқа да ... ... ... атақты иеленуге ешқандай да ... ... ... деп ... да бір іспен немесе қызметпен
айналысатын ... ... ... да ... бір ... банк сияқты субъектіге «банк - бұл кәсіпорын» деп айту өзінше
дұрыс нәрсе. Мұнымен біз нүкте қоюға тиіс емеспіз, ... ... ... ойымыздағының бәрін толығымен ашпайды.
Сонымен бірге ол дұрыс нақтылауды қажет етеді, себебі, банк шын ... да, ... та ... Ол ... ... ... қызмет көрсетуіне
қарай ажыратылады. Ең бастысы - банктің өнеркәсіптік кәсіпорындардан өзара
ажыратылатыны, оның қызметінің өндіріс ... ... ... және ... жүзеге асуына байланысты болуы.
Банктің, ерекше кәсіпорын ретінде шығаратын өнімі материалдық өндіріс
аясының өнімдерінен өзара ажыратылады, ол жай ғана ... ... ... ... яғни ... ... құралдары түрінде шығады.
Қызмет көрсету аясындағы ... ... ... оның несие беруінен байқалады. Оның негізгі өнімі ... ... ... ... деп ... банк өнеркәсіптік кәсіпорындардан өзінің эмиссиялау сипатына
да байланысты ажыратылады. Ол тек қана ... мен ... да ... ... ... сол ... ... эмитенттердің бағалы қағаздарын
есепке алу және сақтауға байланысты операцияларды жасайды.
Банкті сауда, делдал кәсіпорын десе болады. ... ... ... ... кездейсоқтық емес. Шынында да, банктер де ресурстарды сатып
алып, оларды сатумен айналысады.
Сауда ... да өз ... ... ұқсайды, яғни ол да банктің
кейбір қызметтерін ... ... ірі ... ... да банк
сияқты белгілі мөлшерде ақшалай немесе заттай несие беруі мүмкін. Сауда
кәсіпорнынан ... ... ... оның ... ... ... ... деп оның басты өнімі - несие ісі түсіндіріледі.
Сонымен қазіргі түсінікте «коммерциялық ... - бұл ... ... ... ... ... қолма-қол және қолма-қолсыз ақшада
төлем айналысын зерттеуді жүзеге асыратын ... ... ... ... және ... қызмет туралы» заңның 1-бабына сәйкес,
«банк – осы заңға сай банктік қызметті ... ... ... ... болып табылатын заңды тұлға».
Банктік қызмет – бұл банктік операцияларды ... ... ... ... ... ... 30-бабына сәйкес банктік операцияларға
мыналар жатады:
- заңды тұлғалардың депозиттерін қабылдау, ... ... ашу ... жеке ... ... ... ... шоттарын ашу және
жүргізу;
- банктердің және банктік операциялардың ... ... ... ... кореспондентік шоттарын ашу және жүргізу;
- заңды және жеке тұлғалардың металдың шоттарын ашу және ... ... ... ... мен ... қабылдау, беру, қайта
санау, айырбастау, ұсату, сорттау, қаптау және сақтау;
- аударым операциялары: заңды және жеке ... ... ... ... ... ... алу ... заңды және жеке тұлғалардың вексельдерін
және өзге борыштық ... ... алу ... заемдың операциялар: ақы төлеу, ... ... және ... ... ... ... беру;
- заңды және жеке тұлғалардың, оның ... ... ... ... ... шоттары бойынша есеп айырысу
операцияларын жүргізу;
- ... ... ... ... ... тапсырмасы бойынша
және оның мүддесіне сай ақшасын, құйма бағалы ... және ... ... ... операциялар: төлемдерді жинау, тексеру және растау, сондай-
ақ олар бойынша өзара есепке алу ... ... және ... таза ... ... ... ... клиенттердің құжатты формада шығарылған бағалы
қағаздарын, құжаттарын және бағалы заттарын сақтау қызметін көрсету, сондай-
ақ ... ... және ... ... ... ... операциялар: тез іске асатын бағалы қағаздар мен жылжитын
мүліктерді кепілге алып, қысқа мерзімді несиелер ... ... ... ... ... мен ... және ... заттары инкассациялау және
жөнелту;
- шетел ... ... ... ... ... құжаттарын инкассоға қабылдау (вексельден басқаларын);
- чек кітапшаларын шығару;
- бағалы қағаздар нарығындағы клирингтік қызмет;
- ... ашу, ... және ол ... міндеттемені орындау;
- ақшалай формада орындалуды көздейтін, банктік кепілхаттарды беру;
- ... ... ... ақшалай формада орындалуды көздейтін банктік
кепілдеме беру.
Несиелік саясат, оның элементтері
Несиелік саясат банктің несиелік қызметінің міндеттерін, ... ... ... мен әдістерін, сондай-ақ несиелік процесті ұйымдастыру
принциптері мен ... ... ... ... ... ... ... асырылады.
Несиелік саясат – банктің, несиелік жұмысын ... ... ... процесіне қажетті құжаттар жүйесін жасау шарттары.
Кең мағынасында, несиелік саясатты несие беруші банк пен қарыз алушылар
тұрғысынан қарастыруға болады.
Тар мағынасында, несиелік ... – бұл ... ... ... ... ... мен ... сипаттайды.
Несиелік саясат банктің несиелік жұмысын, оның жалпы ... ... ... және ... ... ... қажетті
құжаттар жүйесін (ұйымдастыру) жасау шарттарын білдіреді.
Несиелік саясат банк қызметін ... ... ... ету үшін және ... ... ... анықтау үшін қажет. Несиелік саясатты іске асырудың белгілі ... ... ... біртұтас ережелерін тәжірибеге енгізу мүмкін
емес. Сондықтан да, жазбаша ... ... ... ... пен оны ... ... сәйкес ережелері несиелік процесті жүргізудің ... ... банк ... ... ... ... ... секторын дұрыс таңдай білуіне, сондай-ақ, несие беру ... ... ... банк үшін ... ... маңызы бар басқа факторлар
мен қарыз алушының несиелік қабілетіне ... «өз ... ... негізделеді. Сондай-ақ, несиелік саясат банктің ... ... ... енгізуді дұрыс санайтын несиелік өнімдермен
анықталады. Мысалға, кәсіпорындарға қысқа ... ... ... ... және ұзақ мерзімді инвестициялық несиелер
(өндірісті кеңейтуге, жаңғыртуға, техникалық ... ... ... ... енгізуге) берген қолайлы.
Несиелік саясатта мынадай элементтер көрсетілуге тиіс:
• несиелік қызметті ұйымдастыру;
• несиелік портфельді басқару;
... ... ... ... бөлу принциптері;
• несиелеуді таңдаудың жалпы критерийлері;
• несиелеудің жекелеген бағыттары бойынша шектеулер;
• несиелермен жасалатын ... ... ... ... ... зиян шегу ... резерв жасау.
Несиелік саясат мынадай қызметтерді атқарады:
• банктегі несиелеу процесін ұйымдастыруға бақылау жасауға ... ... ... ... ... ... ... үшін анықтама
материал және нұсқаулық ретінде болу;
• несиелік бөлімдердің жетекшілері үшін ... ... ... бақылау жасау құралы;
• несиелік талдау және аудит бөлімі жұмыскерлерінің тексеруді жүзеге
асыруына негіз болатын талаптарды анықтау.
Несиелік ... ... ... ... белгілі бір қызметті жандандыруға
және бір нәрсені іске қосуға болатын құралды білдіреді. Бұл ... ... ... жиі ... ... оның мәні ... ішінде несие саясатының міндеттерімен анықталатын, ... ... ... ... ету ... байланысты болып
келеді.
Несиелік механизм – нарықтық қатынастарға сай ... ... ... ... несие түрлерінен, несиелеу принциптерінен,
несиелеу әдістері мен тәсілдерінен және ... ... ... ... ... ... бөлігі.
Қазіргі несиелік механизм экономикалық механизмнің бір бөлігі ... ... іс ... ... ... ... нақты және кешенді түрде
бейнелейді. Нарықтық экономика жағдайында несиенің дамуы және қызмет ... ... ... механизм өзінің негізі және құрылымы ... ... ие. Олай ... ... механизм несиенің экономикалық
категория ретіндегі қызмет етуін жеткізе және тура бейнелей алмай, сондай-
ақ оның қозғалысының ... ... ... қалар еді.
Несиелік механизмге несиенің ... және ... ... ... және ... ... болу әдістері, тәсілдері және
формалары жатады. Соңғылары несиелік қатынастардың мәніне жатпағанымен ... ... ... ... ... ... немесе оның үстінде
қалыптасады.
Несиелік механизмнің басқа экономикалық механизмдер сияқты мынадай
құрылымдық элементтері болады:
... ... ... ... ... ... несиелеу процесі (несиелеу механизмі);
• несиелеу принциптері;
• несиелік тәуекелді ... ... ... түрі – бұл несиелік қатынастар құрылымының, олардың негізгі
қызметтерінің, яғни әр алуан сыртқы және ішкі өзгерістер ... ... ... ... ... мен ... ... арасындағы
байланыстар қалай өзгергенімен де, несиенің түрі сол күйінде сақталады.
Коммерциялық банктер өздерінің клиенттеріне әр түрлі несиелер ... ... ... ... ... Қарыз алушылар категорияларына қарай:
1. Қаржылық институттарға берілетін несиелер:
• мақсатты қорларға;
• банктерге;
... ... ... емес ... ... ... өнеркәсіп салаларына;
• ауыл шаруашылығына;
• саудаға;
• дайындау ұйымдарына;
• жабдықтау-сату ұйымдарына;
• кооперативтерге;
• жеке кәсіпкерлерге.
3. Тұтыну мақсатына берілетін несиелер.
ІІ. Мерзіміне ... ... ... (1 жылға дейін);
• орта мерзімді (1 жылдан 3-5 ... ... ұзақ ... (5 жылдан жоғары).
ІІІ. Тағайындалуы және пайдалану сипатына қарай:
• негізгі қорларға жұмсалатын;
• айналым қаражатына жұмсалатын.
IV. Қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... Сақтандырылған.
3. Қамтамасыз етілмеген:
• сенім (бланктік) несиесі.
V. ... ... ... ... ...... уақыты жетпеген, бірақ қайтуында
ешқандай ... жоқ ... ... ...... ... ... мерзімі
ұзартылған және банк үшін тәуекел туғызатын несиелер. Соңғы қабылданған
активтердің жіктеу ... ... ... ... ... ... ... күмәнді, 2-санатты күмәнді, 3-санатты күмәнді, 4-санатты күмәнді, 5-
санатты күмәнді.
3) Үмітсіз несиелер — қайтару уақыты ... ... ... ... ... ... ... берілуіне қарай:
• ұлттық валютамен;
• шетел валютасымен.
VII. Берілу шартына қарай:
1. Тұтыну несиесі — бұл жеке ... ... ... ... ... және тұрмыстық қызметтерді өтеуге берілетін несие.
2. Ипотекалық несие — бұл қозғалмайтын мүліктерді (тұрғын үйді, өндіріс
ғимараттарын, ... және ... ... ала ... ұзақ мерзімге
берілетін несиені білдіреді.
3. Овердравт несиесі — клиенттің шотынан қаражатты шегеру, ... ... ... ... ... ... ... Овернайт несиесі — өтімділікті қолдау мақсатында бір түнге ... ... ... ... ...... алғашқы талабы бойынша өтелетін қысқа
мерзімді несие.
6. Банкаралық несие — банктердін бір-біріне беретін несиесі.
7. ... ... — тез іске ... ... ... ... ... кепілге алып, берілетін несие.
8. Лизингтік несие — ... ... ... ... несие.
9. Рамбурстық несие — шикізаттарды ішке алып кіру және ... пен ... ... ... ... ... ... Сенім несиесі — банктің сеніміне кірген, төлем қабілеті ... ... ... ... несие — жабдықтаушының қаржыландыру уақыты мен түсімді
алу мерзімі арасындағы уақыт бойынша ... ... ... ... ... ... – ірі ... несиелеу мақсатында
банктердің өзара қосылып беретін несиелері.
Казкоммерцбанктің тұтыну несиесінің түрлері мен шарттары
|№ |Несиелеу |Тұтыну ... ... |
| ... | |
| | ... несиесі ... ... |
| | | ... ... алу |
| | | ... |
| | ... ... | |
| | | ... | |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... ... |Автомобильді бағалау |• 10 000 АҚШ ... ... ... 80% ... 80%-на дейін |дейін (немесе |
| | ... | ... |
| | | | |• 500 000 АҚШ |
| | | | ... ... ... |
| | | | ... ету заты — |
| | | | ... мүлік |
| | | | ... |
|2 ... ... |• 3 ... дейін | |
| ... ... — 20% ... шетел көлігін | |
| | | ... ... 20%; | |
| | | |• 3 ... 5 жылға | |
| | | ... ... ... | |
| | | ... сатып алуда | |
| | | |30%; | |
| | | |• 5 ... 10 ... | |
| | | ... ... ... | |
| | | ... ... ... | |
| | | |50%; | |
| | | |• 3 ... ... | |
| | | ... ТМД | |
| | | ... автокөлігін| |
| | | ... ... - 30%; | |
| | | |• 3 ... 5 жылға | |
| | | ... ... ТМД | |
| | | ... автокөлігін| |
| | | ... ... - 50% | |
|3 ... |• шетелдік |3 ... ... |2 ... ... |
| ... ... үшін 5| | |
| | ... ... | | |
| | |• тмд ... | | |
| | ... үшін | | |
| | |3 ... ... | | |
|4 ... |АҚШ ... |АҚШ ... |АҚШ ... |
| ... ... ... |немесе теңге |немесе теңге |
|5 ... ... ... 1,5% (АҚШ ... 1,5% (АҚШ |
| |төлем |1,5% (АҚШ ... және ... және 1,7% |
| | ... ... ... |
| | |1,7% ... | | |
|6 ... ... |Егер шетел |Сатып алатын тауар |
| |з ету ... ... ... ... үй |
| | | ... ... 10 | |
| | | ... ... 5 | |
| | | ... ... сол | |
| | | ... | ... ... ... туралы мәліметтер*
кезеңнің соңына
|Несие жүйесінің элементтері |12.2003 |12.2004 |12.2005 |06.2006 ... ... ... ... |48 |44 | |35 ... | | | | ... ... | | | | ... |1 |2 |2 |2 ... |1 |1 |- |- ... ... ... |16 |16 |17 |16 ... ... | | | | |
|- 100% / ... аса, |9/7 |9/6 |9/6 |10/4 ... ішінде: | | | | ... ... |12 |11 |11 |10 ... Несиелік серіктестіктер |8 |19 |29 |37 ... ... |42 |45 |52 |35 ... ... ... |- |2 |2 |2 ... ... да ұйымдар** |53 |41 |42 |46 |
* ... ... ... ... ... ...... 2006 маусым.
** Банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар.
кестеден көріп отырғанымыздай, банктеріміздің саны жылдан жылға азаюда.
90-шы жылдардың басында ... саны ... ... сөйтіп банк жүйесін
реформалау нәтижесінде олардың саны 35-ке ... (06.2006 ж.) ... ... ... ... ... (мемлекеттің 100% қатысуымен
құрылған) саны — 2. ... ... ... ... ... кеңейе түсуде, олардың саны — 16, яғни жалпы банктер ... ... ... Ал ... емес ... санының керісінше, өсіп
келе жатқандығын байқаймыз.
1.01.05 жылдағы іріктелініп алынған. ҚР-ның жекеменшік ... п/п ... ... ... ... |ROA |ROE ... 1 ... |sROA | |
|AO "TEXAKABANK" |12 393 976 |7 853 191 |0,014 |0,123 |149,3 |118,1 |0,360
| | |АО "Альянс ... |50 441 181 |30 801 481 |0,002 |0,030 |250,6 ... | | |АО "АТФ ... |95 449 824 |60 ... |0,023 |0,266 |150,5 |144,5 |0,096 | | |АО "БАНК КАСПИЙСКИЙ" |54 760
392 |35 111 816 |0,017 |0,164 |201,6 |187,1 |0,246 | | |АО ... 064 127 |254 473 768 |0,013 |0,158 |140,7 |91,0 |0,218 | | ... |50 853 363 |35 322 433 |0,013 |0,161 |99,0 |88,8 ... | |АО ... ... |31 562 496 |18106 761 |0,023 |0,134 ... |0,161 | | |АО "ДАБ ABN AMRO Банк Казахстан" |31 030 266 |12 259 853
|0,053 |0,307 |77,0 |85.6 |6,066 | | |АО ... |2 296 611 |1 795 ... |0,010 |111,2 |8,8 |0,314 | | |АО ... |9 704 956 |6 ... |0,065 |0,277 |137,4 |122,2 |0,256 | | |АО ДБ ... КИТАЯ В КАЗАХСТАНЕ"
|6 636 047 |1 842 584 |0,054 |0,145 |98,7 |91,2 |0,187 | | |АО ДБ ... |3 100 557 |176 367 |0,023 |0,032 |186,5 |292,1 |0,888 | | |АО ДБ ... в ... |1 160 291 |511 536 |0,013 |0,013 |91,8 |33,4
|0,357 | | |АО ДБ "ТАИБ КАЗАХСКИЙ БАНК" |1 900 417 |987 427 |0,017 ... |25,8 |0,413 | | |АО ... ... ... |3 981 431 |926 185 |-
0,016 |-0,054 |158,4 |186,9 |0,466 | | |АО "Евразийский Банк" |50 415 ... 613 037 |0,022 |0,130 |183,9 |711,8 |0,536 | | |АО ... |1 ... |935 957 |0,085 |0,093 |113,1 |144,2 |0,288 | | |АО "Индустриапьный
Банк Казахстана" |1 767 464 |1 641 559 |0,034 |0,054 |113,9 |-58,4 |1,884 |
| |АО ... |1 100 051 |769 908 |-0,103 |0,116 |100,0 ... | | |АО ... |1 185 334 |511 536 |0,031 |0,033 |105,6
|119,1 |0,056 | | |АО "КАЗКОММЕРЦБАНК" |424 208 665 |274 517 671 ... |124,1 |100,1 |0,177 | | |АО 'МБ ... |2 988 202 |1 854 ... |0,032 |119,2 |-1,8 |6,957 | | |АО ... Банк Казахстана" |249
523 242 |164 375 211 |0,033 |0,383 |158,8 |274,1 |0,637 | | |АО ... 535 625 |1 800 227 |0,036 |0,138 |73,0 |-33,7 |1,477 | | |АО ... 186 865 |36 710 468 |0,027 |0,223 |151,3 |84,4 |0,373 | | |АО ... |2 240 577 |1 575 778 |0,099 |0,168 |155,0 |132,5 |0,065 | ... ... |1 183 485 |1 006 425 |0,008 |0,009 |158,2 |6,1 |0,673 | ... "Ситибанк Казахстан" |54 536 387 |32 453 514 |0,028 |0,281 |96,8 ... | | |АО ... |28 837 923 |16 977 297 |0,013 |0,083 ... |0,246 | | |АО "ТПБ ... в ... |2 216 396 |308 589 |-0,013 ... |114,2 |-29,2 |1,035 | | |АО "ЦЕСНАБАНК" |12146159 |7 522 837 |0,030
|0,275 |121,2 |108,3 |0,155 | | |АО ... ... |3 511 064 ... |0,046 |0,114 |88,3 |27,3 |2,213 | | |ДБ AO "HSBC БАНК ... ... 187 |14 086 110 |0,015 |0,113 |124,2 |92,8 |0,338 | | ... ... признака |1 533 360
424 208 665 |13 983
274 517 671 ... ... ... ... ... | | ... ... признака |1 100 051
|13 983
|-0,103
|-0,116
|7,3
|-16 978,1
|0,056
| | |Размах показателей |423 108 614 |274 503 688 |0,203 |0,499 |243,3 ... |-6,901 | |
3 ... ... ... қызметі
Банк жүйесі - нарықтық экономиканың ең маңызды әрі ... ... мен ... қатынасы тарихи тұрғыда қатар (параллель) дамып, бір-
бірімен тығыз байланыста ... ... ... ... деңгейіндегі
халық шаруашылығымен күн сайын тікелей байланысты. ... ... ... ... ... экономикалық мүдделері қанағаттандырылып
отырды. Бұл арада банктер қаржы делдалдары ретінде ... ... ... ... ... және ... да шаруашылық процесінен
босаған еркін ақшалай каражатты тартып, оларды қарыз алушыларға ... үшін ... бұл ... ... есеп ... ... ... да көптеген қызмет түрлерін ... ... ... ... ... арттыруға және қоғамдық
өнімдердің айналысқа түсуіне тікелей ықпалын тигізді.
Қаржылық делдалдар осылайша капиталдың салааралық, ... ... ... ете ... аса ... ... шаруашылығының қызметін
орындайды.
Банктер нарықтық экономикада ең ... ... ... ... Өз ... ... олар ақша нарығында тауарға айналатын
жаңа талаптар мен ... ... ... ... клиенттердің
салым ақшаларын қабылдай отырып, жаңа міндеттемені - депозитті ... ... ... ... карыз алушыға береді.
Жаңа міндеттемені және жаңа талапты тудыратан бұл процесс ... ... ... ... ... ... берушіден қарыз
алушыға қозғалысы, орналасуы, ... және ... ... ... ... қызметі қаржылық делдал деп аталады.
Банктер ақшалай капиталды әр түрлі ... ... ... ... ... ... қалыптастырады әрі оларды қолданысқа
түсетін ... ... және ... әр қилы ... ... пен ... ... қызмет көрсететін қаржы-несие ұйымы,
несие жүйесінің жұмысы шаруашылық құрылымды дамытуда айрықша роль ... ... ... мен ... ... ... тек жеке
шаруашылық бірліктерінің қаражатты уақтылы алып ... ғана ... ... ... ел ... даму ... да тәуелді.
Банктер нарықтық экономикада монополистерге айналып, барлық қаржылық
капиталдарға ие болады. Олар делдалдық қызметтің негізінен ... ... ... ... ... ... ... Несие жүйесі «сыйқырлы
күшке» ие және ең қатерлі жолмен нақты ... ... ... ... К. ... ... мен ... үстемдігін жүргізетін ағылшын банкісі
секілді мекеменің орасан зор билігіне» назар ... ... ... ... барлық экономиканың ең басты жүйке торабына айналды.
Банк жүйесінің мақсаттары мен міндеттері негізінен тұтас экономиканы
басқарудың мақсаттары мен ... ... ... ... ... ... ... экономиканы басқарудың жалпы мақсаттарына қол
жеткізуді қамтамасыз ... ... ... бар жеке ... Банктердің рөлі экономиканы басқарудың органы ретінде өздерінің
қызметтерін орындау процесінде және банк ісін ... ... ... ... ... басқару процесінде экономикалық ... ... ... ... ... ал, ... экономикалық қатынасы ең алдымен мүдде ретінде алға шығады, ... ... ... мақсаты, оның қозғаушы факторы болып
табылады. Осыған ... ... ... ... ... ... ықпал етуден тұрады. Мүдденің осындай ұғымына қарай
былайша тұжырым жасауға болады: оларға ... ... әсер ... ... және басқарудың экономикалық әдістеріне жүгіну
арқылы банктермен, мысалы, әр ... ... ... ... әр қилы
экомомика буындарының қажеттіліктерін қанағаттандыратын несиелеу жолымем
немесе қоғамдық өнімнің ұдайы ... ... ... ... ... жұмыс істеуі үшін экономиканың қажеттіліктерін
қанағаттандыруға арналған қолма-қол ақшасыз есеп ... ... ... ықпал етуге болады. Банктер уақтылы қайтарылмаған несие үшін ... ... ... ... үшін ... есеп айырысу
операциясы барысында бұрмаланған ереже үшін айыппұлды өндіріп алу арқылы өз
мүдделерін ғана ... ... ... осы операцияларға қатысушы басқалардың
да мүдделерін қорғайды.
Банктер өз қызметтерін ... ... ... ... ... ... ... фирмалар) және аумақтық
(жергілікті органдар) басқару органдарымен өзара ... ... ... ... ... ... органдары болып табылғандықтан, өз
клиенттерінің ... ... ... ... сипатта болады.
Банктердің экономикалық жауапкершілігі ең алдымен ... ... ... ... қай ... ... және ... түріне кіретініне қарамастан олардың шаруашылық және қаржылық
қызметінің ... ... ... ... ... ... ... немесе банктерді өздері дербес тыңдайтын
құқыққа ие фирмалар мен компаниялар топтасады. ... ... ... ... ... несие саясатын жүргізеді, ... және ... ... ... ... басқа басқару органдарында болмайтын ағымдағы ақпаратқа ие. Ең
алдымен бұл ... ... ... ... қызметі туралы
ақпараттар болып табылады. ... ... пен ... банк ... ... ... қаражаттың шотта болмауы осы
шот иесінің жұмысындағы кінәратты ... тек ... ғана ... ... күн сайынғы оперативті сигнал (дабыл) болып табылады. ... ... ... ... тауардың сатылғанын және т.б.
білдіреді. Банк мәліметтері бухгалтерлік есептің ... ... ... көптеген маңызды жақтарын талдауға, нәтижелерді алдып
ала көруге ... ... Бұл ... өз клиенттерінің жағдайы туралы
нақты мәліметтерге ие болуына, оларды ... және ... ... тағдырын анықтауға мүмкіндік береді.
Ақша айналымы біртұтастығымен сипатталады. Қолма-қол ақша және ... ... ... ақша ... ... бір ғана ақша
бірлігімен қызмет көрсетіледі, әрі олар өзара ... ... ... ... және ... шоттарын жүргізу арқылы жиынтық
ақша айналымына бақылауды, ал ол арқылы ... ... ... ... асырып, осы процестерге ықпалын тигізеді.
Банк жүйесіне қоғамның барлық ақша ... атап ... ... шаруашылық буындардың қаражаты, халықтың жинақ ақшасы және ... ... осы ... қалыптастыруға белсенді қатысады,
олардың пайдаланылуына бақылау қояды, ақша айналымын реттейді әрі ... ... ... ... ... тигізеді.
Қазақстан экономикасының нарықтық қатынасқа ... ... ... ... жаңа ... ... Меншікті мемлекет
иелігінен алу мен ... ... жеке ... ... және ... формалары, кооперативтік қозғалыс кеңінен дамып,
аралас меншік түрлерінің негізінде кәсіпорындар құрылды.
Қоғамда тиісті класы бар кәсіпкерлер мен ... ... ... мен ... ... ... ... қарай банктердің
экономикалық ролі артып келеді. Олардың ... ... ... экономикалық әдістер қолданылатын болды. Экономикаға
әсер етуде банктік құнды аспаптардың маңызы ... ... ... ... ... ... ... және оны
нарық жолына түсіріп (салып) жіберуде, ең алдымен ... ... ... және ... ... зор. Бұл ... банк ... міндетіне несие жүйесін, ақша айналысын реттейтін әдістерді
жетілдіру, есеп ... ... ... төлем пәндерін сақтау жатады.
1993 жылдың 15 қарашасынан бастап Қазақстан Республикасы өз валютасын -
теңгені енгізді. Алайда инфляция ... жоқ. ... ең ... 1994 ... ... байқалды - 46%. Үкімет пен Ұлттық ... ... ... нәтижесінде инфляция шілде ... ... ал 1994 ... ... ... ол 13,5%-ға, қыркүйекте ... кему ... ... ... ... 300-ден
250%-ға дейін кемісе, аукциондарда несие ресурстарының ... ... ... ... азайды, яғни несие үшін төленетін төлем
сұраныс пен ұсыныстың негізінде анықталатын шынайы ... ... ... ресми және бейресми валюталық бағамдарының бір-біріне
жуықтау ... ... бар. ... ... ... ... сатудың мөлшері артты. Инфляция кемуінің жағымды
сәтіне Ұлттық банктің директивтік несиені беруден бас ... ... олар тек ... ... ғана ... ... Несие
ресурстары аукциондарда сатылады.
Ұлттық банк үкімет шығынына несие ... ... ... күш жұмсап
отыр. Бұл шаралардың барлығы Ұлттық валютаны тұрақтандыру және ... ... ... ... қол ... ... реформасында да банктердің рөлі жоғары. Банктердің
активтері мен пассивтерінің сапасы қызмет ... ... ... толық тәуелді. Осыған байланысты банктік реформаны мемлекеттік
кәсіпорындарды ... ... ... ... жүргізуге
болмайды. Сондықтан да банктік реформаның маңызды міндеттерінің бірі -
кәсіпорындардың ... және жеке ... ... ... ... ... ... банктік реформа мемлекеттік меншікті
жекешелендірудің мүддесіне бағындырылуы керек.
Олай болмаған жағдайда банктер ... ... ... ... ... ... алмайды, өйткені бүгінгі таңда көптеген мемлекеттік
кәсіпорындардың несие қоржынының сапасы төмен.
Банктік реформа жекешелендірілген ... ... ... ... аса ірі кәсіпорындарды таратуға немесе қайта құруға ... өз ... ... ... Бұл төлем қабілеті жоқ және ... ... шек ... ... ... зор ... көп ... береді. Залалға ұшырағын аса ірі ... ... ... ... жеке ... алу ... олар қайтадан
құрылған даму банкісіне қызмет көрсету үшін берілуі керек, тек ... ... ... ... нашар несиелердің жинақталуына жол бермеуге болады.
Банк жүйесінің реформасы инвестициялык қорлардың рөлін арттыру жолымен
және сауықтырушы банктерді құру арқылы ... ... ... ... ... ... ... банктердің
инвестициялық қорларының рөлі - ... ... ... ... ... күшейту. Әрі бұл жекешелендіру
бағдарламасының басты мақсаты ... ... ... ... ... ... ... мүмкін және оларды қарызға
акционерлік капиталға айырбастауы ықтимал, яғни меншік құқығы жеке қолға
өтеді.
Банк жүйесінің ... жеке ... ... ... ... ... жеке ... дамуына өз әсерін тигізеді. ... ... ... ... ... ... ... ынталандырады.
Жекешелендірілген кәсіпорындарға банктік реформаның барысында елімізде
құрылуы тиіс ипотекалық банктер де көмек ... ... ... ... кәсіпорындарға олардың өздеріне тиесілі
мүліктің кепілзатымен ұзақ мерзімді несие беру ... ... ... ... бұл үшін ... ... ... жасау қажет.
Қорытынды
Қорыта келгенде, Қазақстан ... ... ... ... орталық банкі болып табылады және Қазақстан Республикасы
банк жүйесінің жоғарғы деңгейін ... ... ... ... ... ... ... және халықаралық банктермен қаржы-кредит ұйымдарымен қарым-
қатынасында өз ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банк:
- айналыстағы ақша ... ... ... ... ... эмиссиялайды, Қазақстан Республикасының аумағында
банкноттар мен монеталардың жалғыз ... ... ... ... ... ... ... отырып, оның
мемлекеттік борышына қызмет көрсетуге қатысады және Қазақстан
Ұлттық ... ... ... қызмет көрсетеді;
- Банктер үшін соңғы сатыдағы кредитор болып табылады;
- Банктің қаржы кеңесшісінің, ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Ұлттық Банкінің
Қазақстан банкаралық есеп айырысу орталығы» шаруашылық жүргізу ... ... ... кәсіпорын болып табылады.
«Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ... ... ... ... бар үздіксіз жұмыс істеуін ... ... ... ... Республикасы Ұлттық Банкінің Банкнот
фабрикасы» шаруашылық жүргізу ... бар ... ... Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан
халқына жолдауында «Ақша ... ... ... ... ... ... ету. Осы ... Ұлттық қор маңызды роль атқаруы тиіс».
Үкімет қор қаражатының ашықтығын және ... ... мен ... ... тиіс деп ... деп ... ... айтқанда Қазақстан Республикасының ... даму ... ... ... ... қарқынмен өсуде.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. ҚР Президентінің 31.08.1998ж. «ҚР банктер және банк ... ... 71, 72, 73, 74 және т.б. ... ОҚО Ұлттық банк филиалының дайындаған статистикалық мәліметтері,
2005ж.
3. «Қазақстан қаржыгерлерінің IV конгресі». Алматы, 2004.
4. Банковская ... ... 2006. ... и кредиты. 2006 №2, 12с.
5. К.Маркс, Ф.Энгельс. Таң. Шығ. 23т. 188б.
6. ... О.М. ... ... и их операции. –М., Банки и биржи:
ЮНИТИ, 1998.
7. Льюис К.Ф. ... ... ... показателей. –М.,
Финансы и статистика, 1993.
8. Лаврушин О.И. Банковские операции. –М., Инфро, ... Баян ... ... ... банктер. Валюта қатынастары: Алматы,
«Экономика». 2000ж.
10. Мақыш Серік Биханұлы. Ақша айналысы және несие: Алматы, 2004ж.
11. ... ... ... 2000ж.
12. Қазақстан және оның өңірлері. №1. 2006. Алматы, 2006.
13. Статистикалық баспасөз – бюллетень №2. Алматы, ... ...... 2005 жыл. ... жинақ. Алматы, 2005ж.
15. Сейтқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер: Оқулық. ... ... -4/6 ... ... Н.Қ., ... М.Ә. ... ... –Алматы:
Экономика, 2003. -432 бет.
17. «ҚР Ұлттық банкі туралы» ҚР заңы. 30.03.1995.
18. «ҚР-дағы ... және ... ... ... ҚР ... 30.03.1995.
19. 2002 жылы 3 маусымдағы Ұлттық банк Басқармасының №213 қаулысымен
бекітілген ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық банктің 2004ж. есебі.
Банкті қадағалаудың екі әдісі
Қашықтан қадағалау механизмі
Инспекциялық қадағалау механизмі
-----------------------
Басқарма төрағасы
Басқарма төрағасының ... ... ... төрағасының орынбасары
Несиелік департамент
Басқарушы директор
Басқарушы директор
Басқарушы директор
Шағын және орта ... ... ... ... ... алу ... ... басқармасы
Қаржы институт-тарының басқармасы
Құрылымдық қаржыландыру басқармасы
Несиелік операцияларды ... алу ... ... және ... ... ... қаржыландыру басқармасы
Құжаттау операциялар бөлімі
Ішкі талдау бөлімі
Заемдық операцияларды құқықтық сараптау бөлімі
Корпоративтік банкинг басқармасы
Корршот және төлемдер бөлімі
Қаржылық жоспарлау бөлімі
Келісім-шарттарды және ... ... ... ... бөлімі
Қазнашылық
Кастодиандық операциялар бөлімі
Филиалдар бюджет бөлімі
Ішкі аудит басқармасы
Қаржылық тәуекел департаменті
Ішкі аудит бөлімі
Филиалдармен жұмыс басқармасы
Бухесеп және есеп беру басқармасы
Ішкі банктердің операциялар ... ... ... тәуекелдер басқармасы
Жарнама бөлімі
Шаруашылық бөлімі
Ісжүргізу басқармасы
Телекоммуника-ция бөлімі
Ақпараттық технологиялар басқармасы
Банктік жүйе бөлімі
Қызметтер
Басқару
бөлімдері
Департаменттер, бөлімдер
Төраға
орынбасарлары
Басқарма
төрағасы
Басқарма
Бақылау кеңесі
Несиелік комитет
Ревизиялық комиссия
Акционерлердің жалпы
жиналысы
CAMEL жүйесі бойынша ... ... ... ... ... ұсыныстар
Табыстар мен шығыстарды талдау
Активтер сапасын талдау
Өтімділікті талдау
Капиталды талдау
Салыстырмалы топтық талдау
Қаржылық
талдау
Ақпараттық есеп беру базасы
Қашықтан қадағалау
Инспекциялық қадағалау
Жоспарлы және мақсатты ... ... ... ... ... тәуекелді анықтау, бағалау
Қашықтан талдау
мәліметтерін
Тексеру әдістемесі
Ішкі және сыртқы ... ... ... ... ... есеп ... жетекшісіне ұсыныстар
Тәуекелді төмендету жөнінде банктің шараларды орындауына бақылау
мониторингін жүргізу
«BOSS» қашықтан ... ... банк ... ... ...

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Меншіктің құқықтық37 бет
Мұнай және газ саласындағы терминологиялық өрістің ерекшелігі93 бет
Сөйлеу әрекеті онтогенезі: лексикалық мағынаның шығуы мен дамуы162 бет
ТМД аумағының климаты4 бет
Қазақстан Республикасындағы сайлау технологияларының даму ерекшеліктері117 бет
Қазақстан Республикасындағы қаржы нарығының қалыптасуы,және қызмет атқару механизмдері48 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Қазақстандағы кеңестік мәдениет ошақтарының қалыптасуы78 бет
Үкіметтің қалыптасуының әлемдік тәжірбиесін салыстырмалы талдау27 бет
Ұйымдарды басқарудың методикалық және экономикалық негіздері73 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь